Skip to main content

Full text of "De inuentione dialectica lib. III"

See other formats 


% 


THE 

WILLIAM  R.  PERKINS 

LIBRARY 

OF 

DUKE  UNIVERSITY 


Rare  Books 


^ 


f 


Digitized  by  the  Internet  Archive 
in  2011  with  funding  from 
Duke  University  Libraries 


Jt. 


""">!»>-' 


1  /^ 


0. 


l     i 


http://www.archive.org/details/deinuentionedialOOagri 


RODOLPHI  AGRX 

colae  Phrifij,  de  Inuentionc 
Diale^Stica  lib. III. 

Cum  Scholiis  loannis  Matth^i  Phrijjem^. 

Omnia  accuratius  qu^mantehac 
fuo  loco  refUtuta* 


P  AI^I  S/  IS, 

Ex  rtfficina  Simonis  Caluarinijn  \ko  VtlU^ 

uaco,  ad  Vtrtutis  tnfigne. 


m;^« 


Epitaphium  Rodolphi  Agricolae 

HEBJ[iOLAO   "BAB^AB^O 

AVTHORE. 

Inmda  cUuJemnt  hoc  mitrmorefata  J^odolphum 

Agricolam,Phri/tiJpemque  decujque/oli. 
Scilicet  hoc  ^^iuo  meruit  Germania  iaudis 

Sluicauid  hahet  Ljxtiumfiracia  quicquid  hahet. 


Arm 


HumaniGimo  ac  integerrimo  vi- 

2^0  DOMINO  MATTHiyE  WAG E^ 

ncY^^iii  D.  Qy4ntonij  apudColoniam  Agrippi- 
nam py<cceptori  digjiij^imo,  loannes 
Aiatthxus  Phrijfemius, 

S.   D. 

l5C^  £^w/-/o  non  defntttros  mihi  ,Vtr  humanif- 
'^^  /imc,  qui  quod  dici  d  Grxcisfolet,  nihilre^ 
ferrejis  neplane  inimicus  an  importune  he 
neuolpts ,  id  in  nemine  pcrinde  atque  in  me 
hoc  tempore  cenfeant  dicipojfe :  nequefor^ 
tajfe  immerito.Impulit  enim  httc  me  amor 
er^a  te  meuSiimpulitfingularps  quicdam  tui  heneuolentia:  \t 
qu<€  Scholiaper ccftatehancfuccifiuis(yt aiiit^operis no  tam 
/cripfi,  qudejfudi  in  DialeElica  B^dolphi  AgricoU.ea  c>  de 
dicarem  tihiiC^/tth  tuo  nominejiquam  forftn  ea  re  vtilita 
temfttdiofts  afferrepojfemfinerem  in  ^?ulgum  prodire.  Sed 
enim  qtiis  non  Videat,  quam  hic  importuni4.sfit  amor^quam 
non  apta  tempori  heneuolentia  f  Solent  alij  ficuifio^  Vigi- 
lioj  nuncupant,  ea  idfacere  de  cau/a,  Vf  illitis,  cui  ea^  infri- 
hunt,nomen  reddant  illuftritiS,poftertfcjue  commedent.EgOy 
tantum  aheft  ^tf^lendorem  aliqtte  acceffurum  hinc  credam 
nomini  tuo,  vr  ^^erear  etiam  ne  quid  exiftimationi  decedat, 
neue  minore  alij  pofthac  tui  admiratione  teneantur,qtiod  no 
magistefuf^exerimegOyquam  ^>ttam  Vle  hoc  munuft^ 
lum^^el  inuito  ohtruderem  :haud  fecus  ,atque  ruftici  qm- 
dam  ineptioresfolent ,  qui  cum  egregie  afe  honoratum  Vo- 

^  ij 


Imthojplteallijuemjta  iUum  licet  imhum  deprecatem^fuel 
fyns,malis,aliijqtie  idgems  nugis  dfe  oneratum  dimittunt^ 
Vt  necponderi  ferendo  \llo  modoftpar,  c>  omnino  non  ha- 
here  hojfitem  ruri  matit,  quam  eiufmodi  fuhinde  xeniis  ho" 
norari. Etprieflahat  id  quidem.Chian^juam  ^  in  accipien- 
do  liheralitatem  quandam  inejfe  amnt,putantque  no  minus 
regium  ejfcyparua  interimah  amicis  tenuiorihuSy  exporrcEla 
hdariquefronte  cum  offeruntur  accipere,<juam  Vf/  maxima 
dare.lta  laudari  folet  magnu4  iUe  Perfarum  rex  oy^rtaxer- 
xeSiCoonomento  Memor :  qui  cum  ruflicus  ei^nefcio  ijuis,a- 
auam  'x^traque  manu  e  proximo  hauflamflumtne  ohtidijfet, 
venigno  illam  iucundocjue  \>ultu  accepit :  ^  de  ruflico  alte- 
ro,ingensfbi  malum  porrigenti ,  Perfelem  (inquit )  hic  vir 
is  mihi  ejfe  videtur,  qui  exparua  etiam  Vrhe  magnampofit 
efjicere:  animum  ^idelicet  eius  d  quo  dahatur  magisjpe^an- 
dum  ratus ,  audm  quod  offcrehatur  munus.  ^luod  ego  Vf  ^p* 
tefaElurum  nunc  Jperem,  tua  iflhcec  totics  iam  cognita  mihi 
Jpemfacit  humanicas :  cui  vni  afigncs  licetyqutcquidame 
peccatum  hic  efl.quadofola  ea  hos  nohis  animosfecit,"i^t  qui 
affeBus  ^focahat ,  quo  inclinahat  '\>oluntas,  ah  eo  ne  nos  pu^ 
doraliquis  reuocaret .  Hocfl  intellexero  nonfuijfe  vjquequa" 
que  ingratum  tihi,  caufa  erit profefto,quamohrem  ipfe  mihi 
deheam  non  immerito gratulan :  Vf  cui  tanto  ea  res  fiitura 
ftgratior,  tanto  maiusgaudium  alIatura,quanto  minusM" 
liimeisinte  meritis  datumiderit.Meque  ahs  teperiturta 
fum  alitid  pr<eterea  quicquam,  nifvt  aliisper  hoc  commen" 
datiora  effe  h<ecfnas:  quod  nofnt  exclufa  a  te,  agiq^  gratias 
tihiyfiquisforfan  exiflet  e  multis  Vnus ,  qui  no  omnem  planc 
operam  his  legendis  perdidiffefe  arhitretur,  Nam  patrocima 


culufquam  V^/  ob  id  mihi  credo  nonfore  optHyquod  h^c  mihl 
etid  ipfi  humiliora  videntur,  ^udm  aduo/Us  quce  Vtresfuas 
experirivelitaliijuisexalko  enidttorum.  Q^uocircafatis  {yt 
dixi)erit fuh  teclum  recipifatis  eritymanus  hoc  leuidenfe  non 
cxcludi  d  te.Et  qua  idfronte  excluda^ipro  c^uo  etiam  efl  cur 
hahca^  gratia^^quoquo  tandem  tu  idanimo  compleSlare^PU-' 
cehit  enim,eo  ip/ogratia  hahenda  erit  quodplaceat.  Monpla 
cehit ,mhilomintis  erit  quaohrem  mihi  hahea^s  grattatu,  cui 
femel  ego  documcto  fututusfm  importunitate  hac  meay  ob- 
ejfe  etiamfolcre  nonnunquam  hu?nanitatem  nimiam:atque 
proinde  ita  ejje  hanc  tempcranda  in  pofterum,  Vt  ne  aliis  quo^ 
ijue  idoneus  videarcj  quem  c^»  ipjii  meum  exemplum/ecuti, 
eiujmodi  xeniolis  non  tam  honorent  cjuam  onerent,  Fale, 
Coloniie  yzAnno  i  j  2  ^.Monis  Qy4ugujii. 


Argumentum  operis. 


REliquucft,vt  dcarguroetooperispauca  dicamuj.  Narodevtilitate  vel  obhoe 
mihi  iiihil  dicendu  eft  in  prxfemia.quod  certum  illud  efle  fcia  apud  ftudiofbj 
omnes,non  pofle  illud  no  vtilifiimuai  cfie.d  quo  ifti  bonaingenia  tantopere 

ftudeantauocare,  Fietautemidnon  incommodc,(Tquidampauloaltius  repctedo,i 
vulgatifsima  illa  arttum  diuinone  incipiamuF, 

Artiuigitur^inquiunt^triain  vninerrumfuntgenera.fiquidcaliEearumadcogno-  Artium  trit 
fcendas  rcrum  naturas,  aliiE  ad  vita  formjda,  alis  ad  artificiumorationis  diceditfj  gencra. 
regubs  pertinct.Priroigenerisquafunt,ca:aGriciJphyfici,aLatinisnaturalejdi-  *         j 

cutur.Quxfecundi,hasiIli  ethica<,nosmoralesvocjmus.QuaEterrij,cas  Xofinxi  lUi, 
quodcirtaorationis  artificiuverfentUr,appellat:exnoftrisfuntqui  vocctrationalcs. 

lam  in  omni  oratione,qu3E  modo  digna  fit  legi,tria  hic cxiguntur,vt  fit  emendata,  Triain  ora- 
vtclegas,  vtprobabilis.  Qu^ocirca  tresetiaartescirca  huiuscuramverfanrqr  .  Gra.  tione  quaquO 
roanca,Di3leftica,Si:  Riietorica.quarum  prima.quomodoemedateloquamurdocct;  cxiei, 
altera,quo  modo  probabil  iter.tertia  ,  «^uo  modo  polite  atquc^ornaic  feu  cleeanter. 

ClareiergocK  iis,Uuleifiicenefleartem  probabilKer  de  vna  quauisre  diflenndj*  DialcAict 
«juaienusnaiuraciusreiquadeagiturprobabilitatiscftcapax.  *  quid 

A  iij 


Dud  necena-    Quirquis autcm probabiH vt i vult oratione dere ali<^ua,ei duo cum primrs necefla- 

ria  differeti.    ria'funt:alterum^vt  inueniat  ea  quibus  res  propofita  in  hanc  aut  illam  parte  probari 

queat;alterum,yt  inueta  i!!a  velut  indice  quodam  probet.conueniantne  inftuuto  fuo 

aa  nonconueniant.-nequafraus  autdeceptiointer  diceBdumfuboriatur. 

Diilefticaj  Hincfit,vtitotah-BC  diflerendi  facuUas,quam  Dialefticen  dicimus,  in  duas  didu- 

partcsdux.      ^atur  panes.vna  inueniedi,alteram  iudicandi.Inueniedi  parseaeft,quscertosquoC. 

dam  oftendit  locos,  e  quibus  velut  thcfauris  quibufdaro,  in  rero  quauis  cofirmadatn 

refellendamueargumetaducantur.Iudicandijquz  formulasac  prasceptaquidaargu- 

mentadi  tradit.quibus  ceu  perpendiculisatqjnormisquibufdam  facileexp!orcs,ido 

nea  fint  a-rgumeta  qu^  inuenens  inftituto  tuo  an  non  idonea,  profint  an  officiant  ma 

gis.apta  fint  an  inspti.Neque  enim  vt.quairenti  quicqua  primum  occurrct,ita  &  co- 

niadifsimuni  erit  ia  caufam  eam,de  qua  erit  dicedum  nobis :  no  magis,quam  aul  lapis 

quiuistemere  ob!atus,ad  vnam  quanuis  sedificii  partem  fulciendam  eft  aptus:aut  vni- 

uerfismorborumgeneribusjvna  aliquafalubris  eft  medicina.Ergoqucroadmodii  fa- 

bri,nihil  nifi  exaniraatii  exp  loratuinqjpnus,operi  fuo  folet  inferere:ita  ne  nos  qui- 

de,temere  vnum  quiduis  operi  noftro^hoc  eft  orationi  qua  fidem  facerc  volumus,in 

fulcire  debemus.fed  velut  deileftu  quodam  infpicienda  oronia.optima  eligenda, 

Quatn  Dialc       Harum  partm  queroadmodum  pnor.ita  &  difficilior  ea  eft,qua  docetur  inuetio. 

fticx  partem  Quocirca  etiam  hanc  fibi  initio  explicandam  cxiftimauit  Rodolphusrdcinde  traditu 

mdacR.odol  ,^5  g^  alteram,fi  vita  longior  contiguTct. 

^  •  **  iL  Porro  inuentionc  concment  lociquidam.Vienim  pifcator,ven3tor,aucep$cerro« 

Frimo  ubro    quafJiani  definitofquc  locos  haberc  iolcnt,in  quibuj  etfi  non  femper.tamen  plcrCique 
qug  doceacur  jj  quod  qujerunt  inuenianr.ita  &  Dialedicus  cercos  quofdam  habcat  locos  oportet.e 
qutbus  ceu  latebris  quibufdam  argumcta  in  rem  oronem  ducatur.  Atque  hos  locos  pri 
molibrocopioGfsime  defcnbit  Rodolphus,fingulositaexplicans  ac  didu^cns,vifa 
Q^xfccudo.  cillime  quid  ex  quoque  duci  in  rern  quanuis  pofsit  dilpiciatur. 

Sedenimtanquam  militi  parum  profutura  fint  quamlibet  bonaatma  ,  quiquead- 

tnodu  vtendum  iisfitarmisignoret:itane  lociquidem  vtilitatera  aliqui  afferent  no- 

bis,ni(i  qua  via,quoqj  roodo,ex  iis  copia  difcedi  fit  paranda  fciamus.H^c  caufa  fuir, 

Oustertio     curfecundum  libriimadieceritdelocorum  vfu  .  Etumfiin  codem  Iibro  tradiitur  & 

^*"  *    aliamulta,quemadmodum  cum  adeum  locum  ventum  erit,diccmuj. 

Fitautehoc  faepenumero,  vtiparum  admodum  profuerit  caufam  docuiffe.nifiprf- 
ter^a  &afFeAib*moueaturauditor,  S:  voluptatequada  dcmulceatur.acnc  doceriqui 
dcra  caufa  comraode  queat,nifi  qus  inuenta  a  nobis  funt.ea  fic  difponatur,vt  fint  ad 
fide  facienda  idonea.Proinde  accefsit  his  liber  tenius.quo  de  his  trib»  ita  differit  Ro 
dolphus,vc  ncccrudiiius  nec  elegatius  iis  de  rebus  difTeri  pofsit.  Eftque  res  plane  di- 
gna,.cuius  cum  prirais  ratio  habeatur  ab  eo,qui  cii  laude  aliqua  vel  dicere  vel  fcribere 
vclit,&  quodcupiat  dicedo  efftcere.Qu^id  enim  admirabilius,quid  poteti*,quid  effi- 
caciuj,quam  &in  fpem  culibetorationeerigerehomines,&  in  metudeiicerc,&  laf- 
titia  ipfbs  fibi  auferrc,  &  dolore  lachrymafque  vel  inuitis  exprimerc.^deniquc  dicedo 
confequi  illud,vt  non  cii  velint  ipfi.fed  cum  tibiilibeat,mifercantur,indignetur,inui- 
dcaac,faueat,irafcatur?Qu^id  dulcius,quid  lucudius.quam  honefta  quadam  volupta- 
te  ita  afficcre  animos  hominiJ,vt  quamobrem  ita  afFiciantur  ipfi  ncfciant,  &  tame  af^ 
ficiitunitaque  extrafe  pofitifint.vtcum  nullafittnanendinecefsitas,tarocpcrinde\rt 
fic  atcnailla  Hcrculis  Gallici  alligati  fint.difccdere a  dicete  non  queat.^^Quid  oma- 
tius.quid  dcccntiuj.quam  qus  logo  labore  inueta  funt,ea  fic  colIocarc,vt  pulchcrri- 
moomniaordinetanquam  in  domodiligetijpatrisfamilisdifpofita  videatur  ?  Atqj 
Iixcfuntquiecumaliisquibufdamno  copiofeminus,quamerudite  tertio  Iibro  docec 
Rodolphus.ne quis rcrii  ig!iarus,ea  modo  de cauia  miaorisputet  ficienda  hzc.qudd 
noa  hwcat  cadem  Pcaui  Hifpaaus. 


Rodolphus  Agricola  Plinio 
sro    s.  p.  D. 

'Bfolui  tadem  lihros,quos  de  inuetione  Dia 
leElica  tuojuaju  rogatua  aggrejfusjumfcri 
here.Scis  tu  cjuidem  eos  partim  parati  iter, 
partim  in  itinereyexcidijp  mihi  'x^erius  yOuJi 
^  fcriptos  ejfe.  Suntj^  '^^nitibijcriptiycuijifa- 
tiffacient,  defuncli  erunt  munerefuo.Mon  addo  hucjinoja^ 
tiifacient .  quippe  cum  tihi  heneuolentia  noJlra,omnes  etiam 
nuga^  mea6 approharepoj^it.  Quanquam  autem  \>nitihidc^ 
Jlinauerim  eos ,  Vf  quipopuli  os  iudiciumque  in  reprcejertim 
tdjcrupuloja  reformidem;memor  tamen  eim  mod  dicifolet, 
oratorem  nuUa  alia  re  tam  excitari  ad  dicendumy  quam  au^ 
dientium  coronajcripji  eos  tanquam  populum  mihi  letiorem 
adhihiturus,  quo  maiore  ipjemihi  diligentiaJblJicitudinema 
operis  circundarem,  minujque  indulgerem  dejididc  caufis ,  (^ 
conarer^ji  quapoffem^non/olum  iudici  tthifdere,Jed  in  cau- 
fa fpem aliqmm hahere.  Quod  fi quemadmodum  Lucilim 
dicehat ,  Conjentinis  ^  Tarentinis  fe  fcrihere,fic  egopoffem 
dicere,  /olis  me  Phrijiis  meis  ita  Jcripjijfe ,  minm  effet  '\^eren* 
dumfortajfe,\tpopulum  admitteremm.  Munc  quandojiu' 
diorum  part€m,mentione  potim  qudm  \fii  peruulgatamytra^ 
Bauimm  more  minime peruulgatOy(^  contra  ^>eterem  ^ul- 
gatamciperjuafioneaujiis  nonunquajiim  lihere  proferre,qmd 
mihi  '\>ideretur :  multoriifortaffefiiheunda  nohis  ejfit  cefi^ra» 
Quhdjiquis eos  in  manmjiimpjerit^  Vf/  PhilojGphm,  y>elex 
magnisprofejforihm  hispatromjque  lingua  latin^e :  quid  nif 

A  iiij 


mme tihifrotinm  Videru audire. Qm nouHS hic noflrisjuc 
ce^itjedihm  hoJpesfErgo  (yt  initio  dixiyihi  deftinm,tihide 
diti/unt.  H^c  opera  tihi  eft  impen/a.  Et  quemadmodumjc' 
cundum  iurijconfultosyfilm  qui  in  adoptionem  datur,ommit 
Janguinis gentifque  exuit  iura ,  ^  in  alteriiis  tranftt  nomen: 
alius  in  eum  vit<e  necifque  accipit poteftateftc  ego  iftos  manti 
mea  emijfo^ytuo pofthac  permitto  arhitrio.Ego  omnem  pro- 
eis  JdUicitudinem  depono.tuft  \>oles,emittes.Quodfthene  cef 
ferity  nec  laudem  putaho  meam:  nec  dedecusftjecus.-tuum  in 
Vtranque  partem  teHimahitur  conplium ,  ego  dicar  ohjecjuu^ 
tus  tihiidicar  praftitijfe  c^uod  potuerimyplurimum  certefipo* 
tuiJfempraftaturus.Cceterum  in  hoc  opercypraterquam  quod, 
ftilum  exercui ,  plane  Videor  mihioperaperdidiJfe.Mam  ni^ 
fiquis  meliores  literas  attigerity  no  Video  magnopere  quidpof- 
fitprodejfe  eipropter  multitudinem  exemplorumyqu^  ah  erU" 
ditiorihusjcriptorihus  erant  eruenday  e^  idcirco  negligetur  ah 
eiSy  \>t (puihaihipr£terhalhanihd  intelligant.  Contrdycorum 
quieruditijunty\?el  Vden^olut  yquotujquijque  ^^ila  artispra^ 
cepta  attingit  faut  fi  attingatynonne  tihi  Vderis  adprimum 
protinus  conJpeElum  audire ,  \mde  nohis  ex  \ltima  harharie 
nouus  oAnacharfis  iftcyquipoft  AriftoteleSyCiceroneSy  ^uin^ 
tilianoSyaliquid inuenturumje  credat ^  Quemadmodum  4- 
pudpoetam  tamenjcriptum  eft ,  Vitlurus  genium  dehet  ha" 
here  liher:  Ita  multos  lihros  hocjolo  credo  Vuere  y  quiageniii 
haheant.QuifinohisfityViuemus  etiamfin  mmmferam  a" 
quo  animo  interitum  tim ,  quem  tot  tamquepr^eclarajiihie^ . 
runt  ingenia .  quihus  Vf  lahorem  eruditionis  ddigentiacf^fiiig  . 
impartirentym  ortalium  ignauiafuit  indigna,       Valc. 


SCHOLIA  IN  EPISTOLAM 

PPv^CEDHNTEM. 

ADro!uttandem.)Scopustotiushu?usepifto1shiceft  quanquim  hidc  inuctfone 
Uialedica  librijvni  Plinio  fcnpti  deftma  ique  fint.no  mmori  taroe  cura  cos  c- 
ioboratos  cne,quam  C\  euulgadi  (i:u  crcnibu^quociica  etfi  ipfe  premj  cos  qua 
edimalif,facere  tame  fe  potcftare  Plinio,vt  pro  fuoisarbitratUjeos  vt!  cmittat  vel 
fiipprimat.  Porro  qui  fit  Plim»  is.cui  hofce  libros  dedicauit  Rodolphus.iple  in  epiOo 
laquadam  ad  lacobum  Barbirijnu.Iiis  verbisdocet.  Elloppidu,inquit,  vicinu  nobis, 
quod  Capos  vocat.  Eopridic  decoUationis  I3aptin.v,negotiicuiurda,ttianiroi  quo- 
quelcuadic3urj,domo  profeduseiam.Illicreddijturmibiliter^exTbeodorico  Ph  Theodoricui 
nio,ornjto  hominc,&  roei  amatifsimo.qui  turisciui!i<,dodorin  primiserudii»,in  c6  P*'"'''*  lurc- 
filioeft  cjmitisPalatini.Crcdotc  vidifll'il!uruperiorc3nno,incomitaiudominiAu  confulius, 
guftenfi'.quij  perpctuo  magiflrij  Adolphum  noftrum  allcdabati:r,iuuenisdecorafa 
C!e,&  flauis cnfnantibufque  capillis  infignis.H.TC  Rodolphus. Fgo  coniedura  quad4 
adducor.vt  crcda  eum  Plinio  hoc  in  Italia  familiariter  vti  cocpifll,cum  ingcnn  cxco- 
leJi  caufa  JserecFerrarii,  Scistu  quidceos  partim  paratiiter.)  Fuieeo  aliauandom  t ijtine- 

.icnp 


gratul 

turusdignitatcm.Sed  cummcpiftolaquadam  qua  Groninga^adhucagcs  Rodolph* 
fcripfitad  Alexandrum  Megium,mc'tio  horum  librorum  fiarj&  m  alia  itecpiltolaad 
lacobu  3arbirianii,cuititulus  tft  ilc  formanJc  iludio,  neceflliro  profedo  eft,  aiitcj)- 
feftione  illam  abfolutos  eos  fuiire^.-cu  &  poftenor  h;ec  epiftola  ante  annum  miira  fue- 
ritexHeidelberga,  qua  oratioillaqux  inter  Rodolphi  opufcuIaextat,apud  Innoce 
tiu  habita  fit.modonelciftori  imponat  afcriptas  vtrobiqjannoru  numerus.Quod  vC 
fitit3,exeat3roeepifto!aqu.f  eftadHegu1,fansc6ftatanteidtcporisfcri^to«  fuifle, 
Mihi  dil  rem  expedodiIigctiu?,deitine.e  co  loqui  vidc:ur,quoex  Italu,  vbi  aliquod 
iam  annos  abfuerat.eft  reuerfus  m  Phrifios.  Qnanquam  vtinam  de  teporc  quo  fcripti 
fint  paru  coftaret,  libri  omncs  evtaret.  Excidifle  mihi  verius  quam  fcriptos  effeJEx-  Exciderc^ 
ciJcrecadicutur,quxfubitoneq'jecolidcratefatiscffufa,rudiaimpolitaqueadhuc,m 
alienas  manus  perueniut.  Hinc  A  nthoniusapudCiccrone  Iibro  de  oratorc  primo,Tii 
cgo(inquir)hac  cadem  opinione  addu<flu<.,fcripfi  ctiam  illud  quodam  in  libello,  qui 
mcimprudentc  &  inuito  excidir,  &  peruonit  inmanus  hominum.  tt  apudeundcm 
Crairusl'£timusabAntonio,inqnit ,  vt  ca  qusco:inet,neque3dhucprotulit,«qui- 
bus  vnum  librum  excidifrciamJudum  queltu--  cft,explicet  nobis  8f  iUa  diccdi  myftc- 
riacnuncier.Ac  rurfusin  codem  opere,  libros  Rhstoncoru  iuueni  fibi  cxcidifleCice 
roait.Oratoremnulla  alii  re  &c.)Quid  in  cxcitandooratorcpofMi  coronaaftan-  Orator  mul- 
tiuai.CicerocxpIicatin  Iibrode  dariv  oratonbus.vbi  poft  multaalij,Neccnim  pof  ^''"diQegau- 
fer  idc(inquit)Dtmofthene5dKcrc,quod  dixifle  Antimachuclaru  pcc-am  ferfit.qui  ^*^'». 
cumcoiiuocatisauditpribuslegeret  cismsgnuilljd  quoJ  nouiftn  volcmcn  fuu,&  cu 
icgctcm  omnes  pr  rterplatoncm  reliouificnt.-Legam.inquit.nihilominus.-Plato  cmta 
mihi  vnus  eft  inftar  multorum  milliutn  F.t  reOe.Pccma  cnim  recoJitum.paucoru  ap- 
probatione:oratio  popularis,aircniu  vulgi  ciebet  moueri .  At  ^\  eundem  huc  Platcn; 
vnu  audiiorcm haberet  Demofthenrs.cum  efltt  relidus a  Cf  teris,veibum  faccrc  non 
pofl^.t.  QukI  tu  BrurepofL",  fite.vt  Cunonem  qaOiidam.conciorcliquifltt  .«'Fpo 
ver6,inquit  ili-,vt  a.e noi  mviicem.in  cis  etiam  c»:?s,  m  quibusomnis  nobis  res  cu1ti  Lucilii  fatvri 
luditi^us  ci>,non  CL-m  populo.tamen  h  d  co;  on  Jtliaus  fim,non  quea  dicere  Qi'6d  ti  noetE  ver 
ii  quemadmoJura  Lucihusdicerclblebat.)AcJuIatuseftlocumCjceronisprimoli-  bum  ' 


V(um  Diale- 
fticex  pauci 
Dorunt. 


Profeflbres 
inepti. 


bro  debonorum  arque  ma!orum  finibu5:quo  in  loco  verba  illius  fic  habent,Nec  ve- 
rojinojuitjvcnoiler  Luci!iiis,recufabo,quoniinus  oronesmealegant.Viinam  eflct  ille 
Perfius,  Scipio  vero  &  Rutil'us  tuulto  effent  magis ,  quorum  lUe  iudicium  refoi  mi- 
das.Tarentmisait  fe,  &  Ccnfentinis,'S:  Siculisfcribere.  Rleminit  eiufdem  rei  quan- 
quam  paulo  diuerfiusfecundolibrodeOratore.-Curauteni  LuciliusTaretinos,C6- 
fentinos-ac  SiculCjfcriptorum  fuorum  iudicesnon  formidaret,iliud  nimirum  incau 
fafuit,quod  ijhommesluxu  perdiri,palatum(qutmadmcdum  dicere  Iblcbat  Cato) 
fapietius  habei  ent  quam  mentem.  v/t  pop'jlum  admittereraus.)Dudum  ab  iis  qui  pu- 
bliceeaqus  elucubrsuent  recitare  folcbanc  populo,  illiufqueiudicium  accenfuri 
fubire. Mentione  potiusquam  vfu  peruulgatam.)  Venfsimum  hoceft. fiquidem  no- 
raen  quidero  Dialeflicx  identidem  cmnes  occinimus,  vfum  eius  tam  pauci  norunt, 
quam  multi  eum  nolfe  fe  srhitratur.  Aufuseft  cicerequidam,  vtinaro  non  tam  vere 
quam  falfe,bon3m  partem  eorum  qui  hodie  Dialeftua  docenr.non  intel!ig?re  id  ip- 
fum  ftudiorum  oenus  quo  alantur.  Nolim  tam  acerbeego.  Tatum  illud  dcmiror, 
qurfiat,vt  cumfciant  vtiqus  virilonge  dofiifsimi,  alium  quendam  efTe  Dialeflicx 
vfum,  quamvt  perpetuogracnloru-n  roore  in  vmbra  garnamus  ;itatameii  ipfi  to- 
tostrigintaannosartis  tiadant  prscept3,vt  de  vero  interim  vfuseiusneverbum  qui 
dem.Difputaturquotidie,  verfetijrne  Dialeftica  circa  primas  an  (ecundas  intentio- 
reSjfitnefpeculatiua  an  prai5tifa,re3!isan  rationalis.Etvt  hic  quifquedamaifoitifsi- 
me,it3  maxime  a  prxceptore  laudan  folet.  At  fi  quis  mterim  roget  illud  ,  quemnam 
finem  ftatuamusvociferationum  iftarum.aut  quifnam  fiuftusexpedadus  fit  ex  fludio 
Dialedicsfcholam  egrenis,hoct3mnefc;musomnes,quam  fcireomnium  refcrebat. 
Velcxmagnisprofrflbribus  his.)  E;^twKif  didum  aduerfusi{iOs,Qui  cum  nenoroe 
quidembonarumartium  quid  fibi  vehc  fatisintelligant,Karum  tamc  profeflbres  pa- 
tronfque  haberi  volunr.-quales  fumus  ferc,  qui  vocamur  magiftri  artium.ac  proinde 
ita  placemus  nobi«,quali  vna  cum  purpureoilio  pileoloconferatur  ^  eruditio.-auc 
•  quifquis  philofophicam  geflet  cuculla,  is  continuo  idoneus  fiterudiendae  iuuentuti. 
Satis  ad  docendos  alios  eife  putamus  ipfum  magif^ri  ncmcii.cui  poftea  qua  addideri'- 
mus  tria  ex  P^tro  Hifpano  fbphifmarajiam  vel  ccelum  digito  cotingere  nobis  vide- 
mur.TeneasIicet  hifloriasoranes,pcL'tas  cundos  inielligas,pi!'il  fit  in  Rhetorumli 
bnsquod  non  excuffcris,nifi  taroehucaccefTeritmagifterium^nihil  es.Cotra,fiduo 
busauttribus  ad  fjmmum  fyllogifmis  inftrudus,  aureis  aliquot  roercatuses  magi- 
ftrorum  inartibus:hicdemumcrifl-.3S  lifcterigere,hicrepentedoftuseuadis:neqjita 
longeiamabefl,quin  cum  poeta  Horatio,  fUblimi  fenas  vertice  fidera.  Idquoda 
oemine  ita  accipi  velim ,  quafi  egocoiemnedascefea  jpmoticncs,fed  quod  nolim  ad 
hasaditumpatereindignis,optequeerudiiionisillasteftimonium  effe,  no  pecunic. 
Si  quis  reclamatibus  nobis  probatum  aliquem  auihore  iuuentuti  audet  prcElcgere,hic 
ia  paru  reueretialiter  fc  habet  aduerfum  feniores,huic  proEcluduntui  gymnafia,hunc 
periurum  &:  deftrudorem  facultatisartium  vociferamur,planeque  dignum  effe  cefe- 
inus,quem  oderint  omnes,quifaxis  obruatur.Quafi  veroquifquaaequcobfitfaculta 
ti  artium,atqj  nos  ipfi,qui,dum  dclofi  fpes  refulgeat  nummi,dignos  iuxta  atquc  indi 
gnosadpromotionesadmittimus.Hinceft.vcquinoflealiquid  fibi  videntur,ijquod 
pecunia  fola  coparari'vident,c5temnanr;qui  aute  plane funt  rudes,ii  ftudia  negligat: 
&  quemadmoduro  dicerefolebat  Alexandripater  Philippus,nullam  vrbeinexpugna 
bilcm  eQe;in  quam  ingredi  poflet  afinus  onuft*auro:ita  vulgo  iam  dictitet  ifti,nulla 
fe  timere  repulfam,dii  loculos  habeat  differtos  pecunia.Hsc  eft  peftis  illa,qua  ad  ex- 
tremam  prope  internitionem  eft  redafta  facultas  noftra.Hacde  roedio  tollam' opor 
tct.fi  qui illam  cupimus  reuiuifcere.Digni  modo  a  nobis promoucaturj  repellatur  in- 
digni,itabreuifuturueft,vtinpriftina  iUam  dignitatem  fuafacultas  noftra  reftitua 
tur.Fallimur  quide  vicinitate  verboru,  &  quicquid  noftro  officit  quxftui,id  facultati 
artiu  obefle  incerpretamur.  Hocdefinamu;  facerenos,  &  aucauUosaucpaucifsimos 


certeaduerQrio$Ii3bebitfacultasartiu,cuiisdemuexanimofaueremihividetur,qui 
jd  agit,n6  vt  ditefcat  ipfcjno  vt  fit  plenu  aeraria:fed  vt  qua  plurimi  fint.quiin  ea  do 
fti  euadat,quique  velut  fupclle(5tilequada  bonarum  artium  inftru^i.no  modo  vnam 
facultate  hsnc  noftra;fed  vniucrfitatc  tota  apud  exteros  reddatilluftnore.  Secundii 
vosiunc5fultos.)Hoceft,fecunduiurecofultoj,inquoru3lbo&tues.Vt  ad  vniuer- 
fum  referatur  iurec6fiiltorumgenus,no  ad  vnu  Pliniu.SicTerctius,Qu^E  veftralibi 
do  eftjid  eft,viroru,FiIius  qui  in  adoptione  daiur.)  |-Tac  de  re agirur  apud  lurefcoful 
tos ,  primo  digeftoru  libro,  capite  de  adoptionib»,&:  eraacipationibus.Et  mftutionii 
impenaliu  libroprimo,titulo,quib»modisfoluatur  iuspatrix  poteftatis.Quod  aute 
addit  Rodolphus,patreadoptiuum  vitx  necifque  in  filiiiadoptiuum  habere  potefta- 
tem,idforta(reaccipiendumcautius,quadohucnequaqua  fe  extcdit  potcitas  patris. 
Sic  ego  iftos  manu  mea emiflbs.)Duftura  a Ieruis,qui  manumitti  dicebantur,  cum 
eis  a  dominis  concederetur  libertas. Siquidcm  manumifsio aliud  non  eft  qudm  datio 
libertatis.  Inftitut.cap.  delibertinis.  Et.  ff.  demanumifsionibus.  Nouus  AnacharGs  Anacharfij^ 
ifte).  QiLitalis  videri  velit,  qualisfuit  Anacharfis.-qui  cum  natus  elTet  apud  Scythas 
liomines omnium  maxime  bnrbarosjnfignis tamen  Itudiis  philoibphix  euafit .  Vita 
cius  cft  apud  Diogenem  Laertium,  &  Plutarchus  metionem  de  eo  facit  in  vita  Solo- 
nis.Dicereisfolebat,lcgesfanc  quam  fimilc?eflctelisaraneorum,&quemadraodum 
hs  infirmiora animalcula  retinentes,valctiora  tranfmittunt;  ita  legibut  humiles qui-> 
depauperefqueconftringi,diuites  aute  Sf  prspotetesnonalligari,  Poft  Anftoteles 
&  Cicerones.)Longe  hoc  feftiuius,longe  eciam  acrius,quam  fi  numero  fingulari  ide 
dixiftet, Sed  queraadmodum  fcriptum  eft  apud  poetam.) Martiale  hbro  epigramatoo  * 

fcxto.Eft  autem  carmcn  longe  feft:mifsimum,qu3re  non  pigebit  totuta  afcnbcre, 

J^mfafiam  Pompillns  habet.FauJline  le^etttr, 

Et  nomen  tcto  j^^fgtt  in  orhcfuu^m. 
Sicleueflamrum  yaleat genus  J^fiptorum, 

Huifquis  C  i^iufontum  non  amat imperium, 
Ingentofa  tamen  PomptUifcripta  ftruntury 

SedfamanoneTi;  boc  mthi  crede.fatis, 
Hu.tm  multi  ttnuaspafcunt  blattdfque  diferti, 

Et  redimunt foh  carmina  doSla  coci. 
iJefcio  qutdplus  esi  quod  chartisfacula  donat, 
VtttitrusgeniHtndebethabereliber, 


Rodolphi  AgricolxPhrifij  deln 

rBNTlONE    D  lALECTICA, 
LI^BEF^     I. 

il^*  origo  locorum,0'  qit*  eeritndem  ytihtas.  Cap .  I. 

I{atioqu^mn(juede  requafiemftituitur,  !!on?s'muB« 
ommfc^adco  fermo  cjuocogitata  mctisno'  «^^«vtdo- 
ftrx'  frofcrimm,  id  agere ,  hoojue  primum 
^froprm  halere  )?idetur  of^icium,  vt  do- 
ceat  aliquid  eu  (jui  audit.    Cuim  rei  auod 
certius  qui^ propiufjue  capiat  indiciu ,  QUdi 
cpibdfoli  omnium  animantium  homini ,  vtrationis  doEtri- 
n<ej^  capacijparens  tlle  &  author  rerum  detisjoauendi  ataue 
orationis  indul/erit  muniu^Qjiodf  eftftgnum  rerum,auas  is 
(jutdicit  animo  complcctitur,  oratiodiquet  hoc  efteproprium 
opus  ipftuSy  Vtoftendat  id  atque  explicet ,  cuiftgniftcando  de- 
ftinatur.  Ncc  7nepr<eterit  maximk  authorum placuiftfte ,tria  obieaio; 
eftftc  cfu^pcrfe^la  orationefiant :  \t  doceat ,  Vf  moueat,  yt  de~ 
leElet.  c^*  doccre  quidem  rem  facilem  efte,  ^  quam  quifque 
tantum  non  inerttfima  mentij praftare pofttt.concutere  Vero 
aftcclihiis  audicntcm,  ^  in  quccunque  v>cUs  animi  hahitu m 
transformare.allicere  item,audiendique  Volaptate  tenere  fu- 
ft^enJum,noniftfummis  &*  maiore  qitodam  mufarum  afRa- 
tu  tnftinBis  cotiri^ere  inmjiis.  Nec/ane  inficias  iuero.efle  ifia  n »  .  ^ 
fra:cipua  bene  ciicedi pr£mta,/equique  orattone,  \>erumfequi 
Veriui  quam  efftci,potitfquc  accefwne  ejfte  ipftiis  qudm  pro- 


RODOL.    AGRIC.  DE     INVENT. 

Lib.i.cap.  4  hylum  opus.  Sed  de  hii  alio  loco  explicatius  dicendH  erit.  Hoc 

5ilib.5.deaf/;  /    .  irrrr-  rr  J 

fcaibus.       tn prie/entia  atxilje/Hfpctat ,  pojje  aocere  orattonem,  ^?tnon 

moueat,  no  deleCiet:  mouere  aut  deleEiarei^^t  non  doceat,non 
pojfe.  Itaque precantes iConquerentes ,fed  ^  interrogates  auo- 
queMuanquam  altud  agere  videntur,  hoc  tameprimum  ejft- 
ciunty  ^t  dijcant  audicnteSt  cuius  dejiderio  teneanturytjuo  Vr- 
Dupiex  doce  gcantur  dolore ,  quidft  quod/cire  y^elint.  Docemus  autem 
di  ratio.de     nonnunquam  hoc tantumpaSio,  Vf  intelligat auditor.quan- 
broi.cap.i2.  cioque ,  ^^t  fiat  iUtJides.  Fidem  facimus ,  Ve/  credenti,^  Vf- 
lut  fhonte  fequentem  ductmu^:  Velperuincim ws  non  credente, 
atque  repugnantem  trahimtis.  zy^lterum  expo/itionefit,  alte- 
rum  argumentatione  confcitur.  Expofttonem  ^^oco  oratio^ 
nem;qu^/olam  dicentis  mentem  expltcat  jnuUo,quo  fdes  au^ 
dientifiaty  adhibtto.  cy^rgumentationem  vero,  oratione,qua 
uentil**"  ^" '  ^«^  f'^^  de  qua  dicitfidernfacere  conatur.  Cum  \ero  nuUi  du- 
hi^  rei  qtteat  cxfe  conftarefides/td  ex  altis  quibufdam  notio 
rihm  atq  magis  exploratis  de  \noquoque  certitudtnem  coUi- 
gamm  necejfe  efl:iamq^  alij  mentis  acuminefreti,  vberiti^  ex^ 
in  Partitionj  pedittufjue  argumcntum ,  id  efi  (\>t  inqutt  Cicero)probabtle 
'^"*'  "  inuentum  adfaciendafidem  excogitent:alfj  contra  hehetiore 

mentis  vi ,  ad  rerum  obtutum  caligent ,  ^  velnihtl  Vel/ero 
cjuid  quaque  de  re  dictpoj^it,  inuenire  qiieant:Vtilifimum  V;- 
denturfeciffe,  quifcdes  quafdam  argu'mcntom(quos  locos  di- 
xerunt)  exco<Jitauere:quorum  admonitUyVelut fignls  qutbuf 
dam /ircificrremt^  per  ipfts  rcs  animii,^  quid  effet  tn  Vna^ 
quaci  frobahile  aptumq^  inftituto  orationis  noflrce,perfiicere- 
miis.Vtilem  autem  effe  hanc  lccorum  rationem  apparet,cum 
\XZl^'t  m^-gna:parti  humanorum  ftudiorttm(quadoqutdem plera^ 
^'*'*  in  amhtpHO  haret ,  t^  dijfentietium  certaminthm/unt  expo- 

fitu,£x'gua  enimpcrtio  eorvt  qu^e  dtfdmm  ccrta  C^  tmmota 


DIALECT.  LIH.    r,  i 

eB,ddeo(j^/t  Jcademia  mdimHS ,  hocfeliifiimtii  quod  nihil 

/cimu^.Certe  pleraqueypro  cuiufe^ue  i'ngenio,\t  accdmodatijTt" 

me  adprobandii  (juij^ue  excogtcare potU€rit,aiw  ata  alio  tra- 

hmtur.)  Tum  ^^cro  eispnx^cipue confertyfM  traciat  tllamo 

rum  nuUce  tradttce/imt  artes.dicoy^jniconflio  rempuhlicdgt^ 

hernant:  cjuos  de  puceyheUoyCceteri/que  ciuitat  's  nemiij  in  rem 

fr<e/eni€ fepefenatuiyfeeie  populo fiJern  faccre  oportety  quia^ 

in  iudictis  tteaccu/areydefindere,petereyalpnucrey(jf  iauepopu^ 

lii  docere  iuftittam ,  reltgionemy  ptetatemy  in  profijjo  hahent. 

^luancfuam  entm  ^  iftorum  nonulla  comprehetija  fint  arti 

htisfiuhttliora  tamen  tlla  c^  ex  mediisfiholts  deducla,  Vclut 

extlta  nimtum ,  Vf'/  non  intrant  crafiiores  ^^ulgianimoSy  Vel 

non  h^renf.rudiorihu^  ^  ex  medto  depromptis  tanquampo^ 

pularihiis  rohufiiorihtfijue  mouentur  maois.  l^t  delicattores 

aures  lyra  cttharaue  deleEiaty  tta  militem  non  nifituha  acce- 

deris.  Crafiis enim  (^cjuod inprouerhio  ejl)  crajja  conueniunt, 

Nec inftruerefiolum  osfaculta^t^a,^  tantum  dicendico-  J^'^^^-'-*^«°"- 

piam  fuhmt7nflrare.fied  prouidentiam  animi,^reEie  confii- 

lendiQHoo  aperire  viam  videtttr.  O  uando  non  alia  re  prtt-^'"'''*  ''^* 

'    J         •  -/2  ^  "n--  ■/    •  '■      ^    6.cap.9.Ro- 

aentiam  cojtare  apparety  quam perjptcere  quid  tn  quact  refiit  '^o'-  '«^.  i.ca. 
pojitumy  c^  confintanea  repugnantiarjuey^  quo  quidque  du  *  ^"^*^"^* 
catyCfuidue  euemre  pofiity  coUtgere.  Indiciofiuerint  duo  ^triufi 
(]ue  Itnguce  dtfiertifiimty  Demojihenes  c>  Ctcero :  quorum  Vf  c.c.fn  Partit 
prudenttf^irna  fuit  oratioyita  qtianquam  nonnuUa  cemuli re-  ^\^'}  «'^'■'"d 

k  "j  'j  II  cioQucnti3  m 

prehendedafihi  tn  ip/orum  ^^ita  /urnpfereyConfiliorum  tamen  ^  ^°^'^^^  'o- 

\.      J       ■     '       I  r      n       i'        J-  /     ■  nr    S^eMapictia. 

pruaentt<£(jue  laus  ipjis  ejt\elinmdta  con/enttente  concejja. 
IVan(jue  dtcerc prudentery  nifi (jui pitdentercogitarit,non  po-  Q2}m\}.  Di- 
te/i.  Fit  enim ,  vr  quod  proutderit  (juisynonfiaciat:  dici  certe  mTpo'eft."ni 

(]tiodnonprotiiderit'nemo.Sedh<£cdeoriginelocorumydefiefcTtmIn^^^^ 
ipferum  Vtilitate^haHentisprafiatos  effefiifftciat.  ^''*'"  ^*^'  »■ 


RODOL.  ARGIC.     DE   INVENT.    ' 

OTlatio  quxrunque)Tametfi  inquii,ad  perfedam  illud  pertinet  oratione.vt  do 
cear.moueit,deleftct;proprium  tame  eius  mun»  atque  officium  cft,docere.  reli- 
qua*duo,potiusaccefHoquapda  etusrant,quam  proprium  opus .  Quifquisaute 
docers  cupit  r'e  aliqua.ita  vt  &  fide  deea  faciat,isargumetis  id  conetur  oportet.Qug 
cum  no  cuiuis  femper  ad  manum  in  proptuque  fint,vtilif<imus  nimirum  labor  eorura 
Ide  Ciclib.  fuit,qai  locos  quofda  defcripferunt  argumetorum,  e  quibus  ceu  receptibus  ac  thefau 
deopr  eene-  risqmbufda  ea  eruiinrera  quaquepofTent.    Necn)epr£terit,)Id  Cicerohisverbis 
re  Orat!  docet  inbruto,Tria funt  enim,  vt quidcra  ego  fentio.quae  fiiit  cff.cienda  dicendo ;  vt 

doceatur  is  apud  que  dicetur,vtdeleaetur,vt  moueatur.  Idem  in  Or atore,Erit  igitur 
eloques  is  qui  in  foro  caufifque  ciuilibus  ita  dicet, vt  ^bet,vt  dele(fter,vt  fieaat.Pro 
bare  necefsitatis  eft,dele£tare  fuauir.ar.is,fleaere!viaori3E.Habet  eade  Fabius  libro.  j. 
cap.j.Tria funt,  inquie^quE  praftare  debet  orator,  vt  doceat,raoueat,deleaer. Vti 
Ad  tria  vtilcs  jeJn  autem  effe^iTria  paucis  attingir.ad  qui  conducunt  in  primis  loci.Primu,  ad  om- 
loci.  pjj  humanitatis  ac  bonirum  artiu  ftudia.  Deinde^ad  tradadas  res  ess,qux  nullis  etia- 

num  comprehenf*  fint  artibus.  Poftremo.ad  prouidentia  animi  refteque  confultan- 
r  dum.Si  Academis  credimus.)Mam  Academici  «)c«T4XH|i«viliam  fua  probant  adeo, 
«(t«T«X«4i«.  ^^  ^^j^, ^  ^gj.^^ coprehendi  cognofciq;  pofle  arbitrare'tur.  Sed  de  his  rufum  Iib.z.ca.^ 
Academico-  ^^^ Co\am  fcimus. )Socrati  in  more  fuifle  aiunt,vt  dicerct.fe  hoc  vnuro  fcire,qu6d 
rum  Socratis  gfpg^irifcjusatque  omnisfcientis  expers.Ladantio  vifum  eft,hancSocratisfe'tentia 
vctbura.  ^^^  i^vffja-jovjhoc  eft,in  cofifte*teni,quaEquc  ipfa  fe  iugulet,ac  falfam  couincat.  Crat 

Defortuna  fitenjm^vt  eft  prouerbio.)fd  quim  fit  veru,docctPlutarchusexc'p!o  Atei  regisScy 
Alexandri,&  thari,,xi.  Is  Ateas  fiue(vt  quisdam  exeplaria  habent)  Anteas,lflnenia  optimum  tibict- 
in  apophtheg  ^^^  ^^jj^  captum.tibia  canere  in  conuiuio  lufferat.  Quem  cura  caetei  ijqui  in  couiuio 
^**"^'  eoaderanr,  ad  ftuporem  vfqueadmirentunat  mihi,re)cait,l6ge  iucundiorforet  vox 

hinnienrisequi.Notu  eft  grajcuillud,  A /uxiiia^ifoy TioiiUTri Koci ffxtpio^li^ov.Q^aXumuii 
O  '  tlianus  rudiusdicito.dum  planiuc.  Demofthencs  &  Cicero.^NondefuifTequi  in  horu  vita 
Vb  '"  c  aliquid  reprehcderint,id  conftare  vel  ex  Fabio  poteft,  qui  ica  &  in  Dcmot\hene  mul 

lib.ia.  a,  4.  j^^^jj^^Qj^fj^^^mff^^gf  (^iceroninuUainreoptimiciuis  voluntatemdefoiflecote- 
dit  vtaliorumtaroeninterimfentcntianondifsimuler.  Notusfanein  Demofthenem 
Gclli»lib.II.  iocuseius.quidicebatnon  kvocy^v e^Te  quod  patereturDemofthenes.fed  oc^yvfecyxyy, 
cap.9.     '     '  qu6minusdicere  pofTetcoutralegatosMilefioru.  Jam  qu^&quatailliobiecit  Acf- 
chines.^^qus  vt  maxima  ex  parremedacia  fuerinr,omni3tamcfal{afuifl'e,mihiego  per 
Macrobius  li  fuadere  nopofl^um.Qu^in  vero  &  Ciceroniduas  illa>felIas,quibusfolitusefletftdere, 
hroz  &7.      obiecitLaberius.-iHud  nimiriifignificas.paruintegra  eumfidefuifleinter  Popeium 
G  Uiusli  12    &  Csfarcm.Vttacea  interim.quodin  3per'-oidemmedaciodeprehenfus,  itaelapfus. 
eft  vtdiceret,prudentis  &  caun  patrisfamiliase(fe,quod  emere  vclit,id  feeropturii 
cap.li.  negart,propter  conipetitorei  ernptioais.Sed  quis  eft,cui  ignota  fint  hic^ 

«J»<e  attihusprobandis  conueniantjqwmodo imenienittm  dtiudicandimque  medium 
feit  ar^umentumjO'  quid  locus. 

Cap.     II, 

QVando  igitur  de  locls  diciuri /umtis,  commodij^imum 
^fuerit  dejinire  quid  Jitiocns  -.  Id,quo  cunEia  magis 
in  apertojtnt ,  altiusrepetentes  ypaulovlperius  explicemus, 
DiElum  esl  nohu  paulo  ante  ,  nuUam  rem  de  qua  am- 
tmtur,  ip/am  per  Je  probari  pojje  .  Quod  clarius  /ane: 


DIALECT.  LIB.    L  3 

arhitror  ejfey(judm  Vf  oflendendujit.non  minm,  tjudm  tene^ 
IrasfiVifum  oculo/que  admittn-e  deteat,  illato  alicunde  lu^ 
mine  indigere.I{elinquitur  ergo  ,quicquid  confrmandum  efl, 
ex  aliquo  aliofldem  affequi .  Nec  tamenprohandis  omnihui  ^j^^cua  ^'' 
omnia conueniunt.  Quid enim  difflrcnti de optimo  ciuitatls  qu>cquid  pri- 

-  .../  7;      :i        .      .    .  .  /•      •  X  mum  occurra 

flatUy^  VtUms  nejtc  ea  prmcipti  Vntus  arhttrto ,  cjuampo-  rit,quoiibet 
puli  conjen/ii  regiprofueritjcire,  rejpirant  nec  ne/iih  aquapi-  c"cndua>°  "' 
fies^  Quid  itemjuadentem  dsfari  Vr  inferat  hellum  Pom- 
peio,adiuuerit  yecquid  hahitent  ex  aduerfa  nohis  regione  orhis  ^°^  ^"^?* 
tcrrart4mhomines,quos  i^rlxeovxt  Grccci  )?ocant  i*  Itaauedif^^'^^  ''^'•9. 
Jerentihtis  d  reprce/enti  ahhorrentiayneque  vlla  ex  parte  con- 
iunEla  infHttttoorationiffiiCydiciJoletyQuorJum  h^cf  Et, 
Video  quid dicaSy  cjuid  Velis dicere  non  Vtdeo  .  Quanauam  Rem qujqua 
autemflt  apud  o^riflotelem ,  omne  "verum  Vero  conjentire,  Jon^rpJobi, 
fieque  pofiint  plura  Vera  difcrepantia  effe :  aliud  tamen  efi  "'^'f'^  'p^. 
conjenttre  tp/ayaliudjidem  ajtruere.r^rgo  vr  adalterius  con-  cognatafint, 
firmationem  aliquidpoj^it  adhiheri,  coniunBum  quadara- doihh.i, ' 
tione,^  Velut  cognatum  ejfe  oportet  illi  cui  prohando  adhi-  *^*^'^** 
hetur:  talecjue  "^ideri  ,\t  non  Juhflflere  resflneiUo,flaffir' 
mes:  nonfuhuertiyflnegesy^pojiit.ld  quofacilius  accipipofiit,  ^^*"*  P^^*»V 
crafliore  cjuidemfed  apertiore  exemplo  oflendamus.  VHde^ 
mus  in  metienda  rerum  magnitudine ,  fl  duoflnt  propoflta 
(ju<e  <£Cjualia  effe  Vf/  in^cjuaiia  o^endere  Velimtis  ,flhuiuj^ 
modi  resflnt ,  Vf  applicari  altcra  alteri  nequeat ,  accipitur  '■ 

tertium  aliquid ,  quod  poflit  Vtri(jue  adhiheri :  neque  temere 
illud  aut  quoduisyjed  cjuod  alterifaltem  illorumflt  <equale, 
Iddeinde  alteri  adhihitiiflfuerit,^  illi  ccquale ,  iam  <eeiua- 
Itailla  interje  dicimus  :.fln  in<ecjua!eyin£cjualia.QHoniam 
certum  exploratumque  eft,eam-  magnitudtnum  ejfe  proprie- 
tatem  ^pt  quacunqite  dux  cuijuam  terti^e  flnt  aquales  ,flnt 

T  tij 


RODOL.  AGRIC.    DE    INVENT. 

^mter/e£(]uales ,  c>  qtiarunjcun(}ue  duam  alteratertU 

alicui  (cqualisJttMtera  Wiequalisjint  &  iniequales  interji, 

Sluorjum  hiccf  Vt  oflendam^quemadmodum  in  magnitudi' 

nibmdixiyficinomnirerum  natura ejje^^^t qu£cunciue duo 

cuiquam  tertio  conjentaneajint yinter fe  quoque  ejje  confenta- 

nea.Conftntanea  autem  vocOy(juorumpoJ?it  alterum  de  alte- 

ro  dici.  Vt  homini  ^fiibflantice  conuemt  in  animaliyCjuonid 

omne  animal  ejtjubjtatiaj  ^omnu  homo  eji  animal^/equi- 

tur  ergo  conuenire  ipfis  interfcy  hoc  ejt^omnem  hominem  ejfe 

fubJiantiam.Etcontraquorikunque  duorumalteruconfen^ 

taneum  ejt  alicui  tertio,alterii  dtj?tdens,ea  quoc^  interfe  dij^i- 

dent.Vt  lapidi  c^homini.  Lnpidi  quidem  animal  dtj^idet, 

homini  "Vero  couenitxertum  igitur  ejt,lapidem  c>  hominem 

Quem  in  mo-  interfe  difidere.Si  qua  duo  itaque  conueniant  interfe  necne, 

da^iiudiwnl  \eli6 perjpicercyfijint  eiu/modi ,  Vf  quemadmodum  magni- 

eumcntum*'^"  tudines  diximus  applicari  nopoJJe,fic  c^  ifta  cofentaneafint 

an  dijjentanea,ex  ipfis  perjpici  nequeat  ,necejje  efi  tertium  ali- 

quod  inuenias,  qnod  alteri  horum  confentaneum  ejje  certum 

Jit.idque  alteri  deinde  co?nparatum  yproinde  Vf  iUtfuerit  co^ 

fentaneum  Vel  dijfentaneum ,  ita  ejje  interfe  ambo,quapro  - 

pofitafuerantftamus.Id  tertium,tum  medium  argumeta- 

tionis  dicitur,  quoniam propofita  '\>elut  extrema  duo  coniunr- 

gitytum  quiaprobabiliter  propofitis  iungitur,  infirumetumj^ 

eftfaciendie  deillisfidei,  vocatur  argumentum.Hac parten^ 

VhtiTch.Tie.  excogitandi  Vel  medtj  Vel  argumenti ,  \ocant  dialeclici  in- 

?edaGt'opw  uctionti,  Altcra  efipars ,  quce  ittdicadi  ^^ocatur.Ea  cuiu/mo- 

tcat.deindc   ^  •  n^  ^^  pr^diBa  cade  (imilitudine  indicemus .  Cii  menfurd 

quiappliccn     /     '^    ^     .       ,  /       ^  .       ,.    -   ^         r   • 

turcorngat.  aliquamettendarum  duaru  magnituamu  /umpjerimus  ,ea 
"fxLxid^illpprobadebeateJfiyneceJJeeft  certa  ci^firmafit :  quodfi aut 
Lpidc  urcaf  emndipofiit,  aut  inar^il  contrahi,  C^  quenudmodum  ait 


DIALECT.  LIB.    T.  4 

•iLAriflcteles  dc  regula  Leshia ,  quiS  ad^arittlsfieEliturfor^ 
mam,fic  ifla  aptetur  magmtudifji  metiend(e,faUax  nimirti 
■  erit.Fiocpatloy\num  iUtid  cui  \el  confentanea  y>el  difidetia 
-ea qUi^ proponiitur  diximi^i ejp debere,  id fl opinione/dlu at^ 
\  que  aJpeBuy  no  reueraflt  Wufallemur  argumentatione.-eue^ 
,  metef^y  Vf  qu^  coflntaijea  efle  ofledi argumetatione  credimm, 
difidedt  maxime:^  contrd^pro  dffidentibus  co/entanea  ca- 
■piamus.Vtfldicamtis.rdiquod  animal  e[i  irrationale ,  homo 
efl  animalyergo  homo  efl  irrationalis:videntur  auideiungi  in 
animali  irrationale  CT*  homo:/edperjpicuii  eflyno  efle  ideani 
mal ,  de  quo  irrationale  dicitur,  CP'*  q^od  dicitur  de  homine: 
/ed  nominis  tantu  ambitu,^  generisflmilitudine  idevideri, 
Quodfl adhibito  iudicio  legc?n/yllogi/mi  obferueSydica/qHe^ 
omne  animal  efl  irrationale ,  homo  efl  animalycrgo  homo  efi 
irrationalis.lam\quando pro  confentancis  accipiuntur  ea  quce 
difiidety)^t  omne  animal  irrationde  efleynihil  mirum  efl,  ho- 
mo  c>  animal  quanqudcon/entaneaflntjoominetamen  c^ 
irrationale  difiidere.  Vt  ergo  certufitatque  liquidu,id  quod 
in  argmnentU7n  afli4>mimis ,  ndfacie,/ed  reuera  ^fnti  efle,ad^ 
hibita  efl  inucntioni  h^ec  iudicij  pars:cui  omnts  de  modis  figti 
r/que/yllogi/morum  pr^ceptioj^  cautio  omnis  captio/arum 
argumetationum,  quasfallacias  dixerefub/eruit.Stdnosde 
priore  dla  qu^e  adinueniendumpertinet,his  libris  loquemur, 
Intuente  ergo  illa  qu^  dixi  de  ea,no  latebit  Veru  elfe  quod 
propo/uimiis,omnia  qucc  \>elpro  re  o^uaq^  \el  contrd  dtcuntury 
cohccrcre  ,^ejfe  ea  quadam(\^t  ita  dicam^natur<t/dcietate 
coniunEia.I^es  attte  numero/lmt  immcfie,^proinde  imme-^ 
fa  quoqtie  proprictas  atque  diuerfita^s  earu.^()fit,\>t  omnia 
quafingulis  coueniant  aut  difirepentfigillatim  nulla  oratio, 
ndlja  yisrmis.  humanapofiit  cdple^i.  Inefitameomnibus, 

^  iiij 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
tdmetfi/uis  quaque  dtfiretajint  notis,  communis  quxdaha-' 
hitudo,  CiT*  cunBa  ad  natur^e  tenduntjimilitudme,  Vf  quod 
efl  omnibusfi^kfiatia  qu^dafiia,  omnia  ex  aliquihus  oriu- 
tur  caujis,^  omnia  altquid  efficiunt.  Ingeniojijiimi  ttac^  W- 
rorum,^x  effu/a  illa  rerum  \>arietate,comunia  iHa  capita,  vr 
Jul?flantiam,cau/am,euentum3(]U£J^  reliqua  mox  dicemus, 
excerpfire.  Vf  cum  ad  conjideradam  rem  cpuampiam  anim% 
aduertiJfemuSifiquentes  iHa,liatimperomnem  rei  naturam 
^partes,perque  omnia  confentanea  c>  dij^identta  iremus, 

Lod  curap-  ^  duceremus  inde  argumentum  propofitis  rehus  accomoda 
tu.  H<ec  igitur  communia,quia perinde  Vf  quicquid  dici  v//^ 

uibut  *     ''  de  repotefi,ita  argumenta  omnia  intrafi  continent,idcirco  la 
cos  \>ocauerunt,  auod  in  eis  \elut  receptu  ^  thejauro  (juoda 

G?.'in  Top   omniajaciedce  Jidei  injtrumentafint  repojita .  No  ergo  aliud 

Partit.  rodoi  gft  locus,quam  comunis  auadam  rei  nota,  cuius  admonitu, 

a6.iib  j.cap.  quidtn  quaque  reprobahile  ficpotesi  muemn.Sit  erio  nobts 
«.Cicz.dc  1       r         a  j  r  ■ 
Oratofc.      locus  hocpacto  aejjmtus, 

Quado  igitur.)  Totocapitehocdicit,  Argumeta  quibu?  cotifirmare  aut  rcFellere 

voluiBus  aliquid.ea  coniunfl  j  modo  quoda  ei  rei efle  oportet ,  quae  in  difceptatione 

venit.  lam  cum  infinita  rerum  multitudo  id  faciat, vt  fingulatim  ea  qua;  (Tngulis  coius 

6ti  funt  rebuSjCxplicari  non  queanr.-hinc  eft,  qnod  excellenti  ingenioyiri.orone  hac 

multitudinein  coromuniaqusdam  capita  digefTsirejCaque  vocarunt  argumentoiu  lo 

co$,propterea,quod  in  iis  ceu  thefaurOjatque  reccptu  quoda,  argumeta  cuiufque  Tci 

confirmands  refutandiue  lateant  repo  fita.vt  cum  vfus  fuerit,inde  promantur. 

Dcoptimoreip.ft3tu.)Treseni  forms  fiint  rerum  publicarum,inonarchia,arifl* 

Vidc  Plutar-  cratia,democratia.  SuadentemCcETari.)VideLucanuIib  i.pharfal.QuosaKrixfloKctf) 

chum,  in  vita  ii.Ti  cotrafeu  exzdaeTCocA^xQoiyteTrz.Hmc  «vT/xflomdifti^quod  in  aduerfa  ncbis 

Homcri.         terrx  parte  habitet.Sunt  eniro  i),qui  abovocabulo  dicuntur  «yrtTic/tt,eo  quod  rorra 

rJaatqueaduerfanobisfignatveitigia.Lartatius  &  Auguftinuseflehosnegltrafferut 

Laftat.  lib.^  prjteraliosmultosPlinius&  Macrobius.Hodiecertoefre  a  plerifquecreduntur. 

Auguft.  deci      Quorfum  h3EC?)DiuusHieronyrDusin  epiftolaquaca  aduerfuserrores  loaniscpt 

uitare  dei,ca.  fcopi  Hierornlymitani,  Vetus(inquit)narrathiftoria,quidacum  difene  diceret,fcr- 

l6.P]in.lib.4  returqucimpetu  Si  volubilitateverborum^caufamqueomnino  non  tangeret,prudei 

ivlacrobius  in  auditor  &  iudex,Bene,inquir,bene,fedqu6iftudiuum  tambenc* 

iomniutn.        Quemadmodii  ait  Ariftoteles  lib   ^.  moralium.)  T»  yxf  Mflrs  Hofi^es  mtioiuc^ 

vCv  utiTtif  rZi  \iiS>'i«i  OMoi^OfjJr.s  0  fiaXv^hv^s  naiytay.Ttfof  yoif  ro  «"/^/hk tw X«fl»  fivrciiimt 

RegulaLcr'  t-x»,  %x\i  utvsmxyLy.^z  verbahuncin  modum  vertitEraf(DUs,Siquide  infinitcreiia 

*"••  finita  item  regula,  quemadmodum  plurobea  Lesbis  z-dificaiionit  regula.  Ad  lapidu 

eaiQ  figoram  traarmoucturi  ac<^uc  luancc  regula,  Dxcuur  iu(|ue  regulaLc&bM^ 


DIALECT.  LIB,     T.  5 

quotietprxpoftere.non  ad  rationem  fa£lum,red  ratio  ad  faftuni  accoroniodatar. 

Comunisquxdareinotajid  eft  (ignum,index.Vt  enim  quondam  flatux  illx  Loddefilli* 
mercuriales.nuncferreat  ifti  aut  Iigne«  manus,  quascrucibus  in  biuiis  affixas  videm'  tio, 
indicant  viatori.qua  vertendum  Gt  iter.ita  bi  loci  eum  qui  inuenire  cupiatargumeta, 
veluti  manu  apprehefum,ducunt  eo  quo  icdit.  Vcnator  is  qui  incert»  vagatur,igna- 
rus  quibut  in  locis  fers  delitefcere foleant.raro  onuftus  praeda  domum  reuertitur:ac 
qui  latibula  earum  cognita  habet.qui  fedc;  nouit,i$  etfi  vnum  forte  aut  alterum  do- 
miciliu  vacuu  inuenit.-nunquam  tamc  dtfcedit  it3,quin  aliis  luftratu  locis  fi  non  omni 
no.cerie  quadatenus  voti  copos  redeat  domu.Hunc  in  modu  &  argumeta  inuenire 
qui  vclit,nunquam  ei  ex  fcntentia  opus  procedet,nifi  ccrtos  quofia  dcfinitofqueha- 
beat  Iocos,e  quib»  ea  ceu  latebris  quibufda  ducatur.  Quocirca  refte  didu  iIlud,Iocua 
effenota  ac  fignum,quod  nos  admoneat  eorum,qu3j  probabilitcr  de  re  quaque  in  hac 
aut  illam  parte' dici  pofsint.Pono  queadmcdum  non  omne  mare  omnem  gignit  pifl 
ce,neque  in  vna  quapiam  terra  omnis  hsrba  nafciturMta  neque  fieri  poteft,vti  vno  lo 
co  omnam  in  rem  fuppetant  argumcnta,  Quaobrem  defperaduro  non  crit,(i  excuflb 
locovno  aut  altero  parum  fuccedat.Infpicicndi  funtorones,  &  quod  negabitprim* 
id  alter  tertiufue,aut  etia  quartus  fuppeditabit.  Erit  fortafsi$,cum  luftratis  omnibus, 
nihil  tamcn  quod  fit  in  rem  noftra  inucnicm».  at  ne  ficquideabiicicduserit  clypeus 
recarcna  cedcndum.imo  vero  redeundum  ad  caput,&  per  fingulos  rurfum  locoseua 
dum,videdumque,  fiquidfortc  priu$oculosnoftro$fttbterfugent,fiquidminusdi- 
ligenterexpefum  fit.Quod  C\  facicmu«,nunquam  crit  re»  vlla,inqua  oonaiiquot  ccr 
te argumcnta habere  pofsimus.qua de  re plura  1  ibro  fecundo. 

SepoTi  ^rijlotelem,  Ciceronem,  S^intilianum,  ThemiTliitm,  Boetium,Je  locit  fcri' 
fjilfeynoi»  ytfcriber(t  aliqutd  miliufjftd  t>t  exJ}Lcutiitffit/iii/^ue  dc  iHartrtt,Cr 
md  captum  luuentutn  magtsffe  acc  omodartt, 
CapMl. 

J^Ojfum  equidem  vldericrafius  effufiufque  aggrefus  #5l'fefu?Ib. 
iHis  de  rebus  dicere,  auam  Vel  pro  natura  ipfarum    ^el  ^curis^ooob- 

7/  '       *^  -/2  J-  ;  X  r  *      .  ^<^ut«  difTcro- 

fro  m ore  iLLorum  qui  ante  nos  tjta  tradiderunt.  Nec  ego  aui-  re. 


ro  magnifiidoris  ejfe,  Cerberum  ab  inferis  extrahere.hoc  cfl, 
abjiru/a  c>  in  rerum  interiore  recejfu  latentia proferre  in  lu- 
cemy&tanquam  JpeEiandaproponere.  Sed  cupio  explicare 
ijia  me<e  turbce,  id  e/i  crajiioribus  atque  harum  rerii  imperi- 
tisy^iuando  doBis  quidemfuperuacum  ejipneceptor .  l^ellem  Ezecliiel?  pi; 
ita(jue  me  m  dicere  modo  ijiafed  \>el pingere f  res  id  caperet,  ?o""*/?''°* 
Vel/culpere  etiam  pojfc:  C^  tum  quoque pulchre  mecum  agi  ^^«r  eft  »^0. 
futaremfinonficettammhi/oli       ^iderer  eUborajfe,fed  «cundt«: 


RODOL.    AGRIC.    DE     INVENT. 

aliqmhus  profutums  Ubor  meus  ydliquorum  ejfefludia  iuud-' 
Km^prefeatl  ^^^^^'  ^^  ^^^^^  \>tinam fuijfet plerijque  maximls  ^pari 
appofita.      ingenio  facundiacjue  Viris,  haheremus  apertiora  illuflriora- 

que  in philofophia  profeclo  omnia.  Vc  enim  eos  tranjeam, 
ytLncretMs,  qui rerum  omnium  naturam  \>el  adnumeros  conati  ft^nt^ 

Democritus,        \     jr  }•  ••  •;• 

Hcraciiius,    Va  mjigurcts  redtgere ,  Vt  eos  etiam ,  qm  omma  inuolucns 

Orphcus.     atque  amhagihus  quihufdam  y^elut  myfleria  texerunt.iam 

qui  ohjcuritatem  in  dicendo/ecuti,rerum  lumen  orationis  te^ 

nehri^  ohrueruntxredas  eos  illa  qucefciehant  noluijfe  prodere, 

Arjftoteies.  ^  ^eticere  nequiuiffe.  De  Ariflotele  dicam .  Hic  enimprope" 

Vide  cic.  1.  modum  folus  omnium  prifcce  cetatis  philojophorum  perman- 

fit  m  mambuSj  huncjolum  qm  phUoJophi^  aejtmantur  at^ 

tingunti  hunc  primum  pueri  difcuntjouic  ^ltimumjenilftu^ 

dium  immoritur:  hHc  artes  omnesyomniafludiorumgenera, 

terunti  trahunt,  dijcerpunt.    Magnus  vtique  v/r,  CP*  quem 

iure  omnis  mireturpofleritas.  Nec  enim  Vel  memoria  Viri, 

ahfoluedis  omnisphilojophicepartihusoptimedeftudiis  me- 

riti,  ohieBum  quicquam  Vehm :  Vellaudi,  quam  totfeculo- 

rum  firmauit  opinio,  putem  auicquam  detrahi  poffe.Sed  v/- 

AriftoteUs  m    ,      J       .t  -  t  i       i^    ^   r^  v rr  •;;     ;  -o-     •  7 

fcribe-do  oh- detur  mmdolenduejjejedtjje  tUua  ammograutjsimt  homh 

fcuritas.       ^^^-^f  nonflmpliciter  atque  aperte  proferret,qu<ecunque  inue- 

nerat:  ^^tpr^eter  lahorem,  quem  ipfa  rerum  eflfet  hahitura  oh- 

fcurita6,alia  nohis  etiam  ex  ipfo  fuhiiceretur  difflcultas,  quo 

ficcejfe  haheremtis  mentem  ipflus  ^elut  oraculifuflenfam  & 

Ariftoteiem  amhiguam  ,  indagine  perquirere.    Themifltus  ttaque  au^ 

\tToJi^^J{ thor efl, longe aliter  omniaforas ejfe edita  ah illo, quamflnt 

hbriseuuiga-  ^^^-^  tradita :  dementiaqjimile  effe,ftqtiis  legendis  lihris  ip- 

flus  [peret  illius  fefententiam  confecuturum,  Sed  quid  The 

miflium  dicoUpfedefe  locupletifimu,s  efi  teftis.Scnhit  enim 

quadam  ad  Alexandmm  epiflola,edidiffefe  qua  adphilo/o- 


DIALECT.  LIB.     I.  c 

phiampertinent  :Jedperinde  tamen ,  nijicjmah  eo  audierint 
eadem  ijla ,  acjiedita  non  ejfentfutura  .  Nos  tamen  omnes 
iUius  nonfentetias  modo  ,fed  Verha  etiam  pertinacijiime  & 
mordicus  tenemus,  acjicjms  mouere  cpiicopjiam  tetet,  aut  dij^ 
cedat  tranJuer/um(cjuod  aiunt^digitum  ah  eis^non  aliter  at- 
que  quijecatur  y>riiturque  clamamiis:  facilmjque  tulerimM, 
de  mylleriisfummaque  religioms  aliquid  auferri. 

Epo  Q^rillotelemjummo  inmiio.doElrina,  elo^uentia.  f  "f""  R«- 
rerum  pentia,  pruaentiaque ,  c>  '\>tJemeL  dtcam,  fummum  "ftotclc     " 
quidem  hominemyfd  hominem  tamefuiffeputojooc  eji,que 
CjT*  latere  aliquid  potuerit ,  quique  Vf  non  omnia  primus  in- 
uenerit,  ita  aliispoftje  inuenieda  aliqua  reliquerit:  qui  etiam 
m  omnia  qu£  inuencrat,crcdidtrit  m  Vulgus  prodeda:^  no- 
nunquamfortajfe  contradicedi  ftudio,quo  maximafere  ten-  dme  ["£ 
tantur  in^enia,  no  tam  quid  ipfcfcntiret ,  quam  contrd  quod  ".*^  ?«^"»«a« 
auusjenjtjjet,  dicedttm  putaret.  Pltmma  tUe  recte,jed  e>  a- 
lius  aliquidnonmale.  Quoiujiiorem  cgo  Veniam credo illis  Qiiintii.Jib: 
ejfe  oportere,f  quifuerunt ,  qut  putarentnon  "Vtique  illi  tan-  '°*"^'*' 
quamjcopfdo  ^fptequaque  adhxrejcedum  ejfe:  neque  defuis  Piutarcii.in  li 


eJperaruntif7geniis:cumt?jgratipofit  c>  inique  de paren-^i^fj^ 


pocti^ 


te  omnif^m  nattira  exiftimantis  \>ideri,credere  ipjam  omnia 
fia  in  \no  illopartti  effundentem  munera,reliqu£ pojierita- 
uhumanigenerisin  omne  <cuum  fteniem  effoetamque  mane 
re  )?oluiJfe.  Ferum  vt  de  renojira  dicamus  ,fcripftt  de  lo-  Caufa  pnW 
cis  oBo  iihros ,  trudtte  c>  dtferte,ficut  omnia : fed  angufiius  nTmfnut  ft- 
\idetur  torum  concluftjfc  materiam.  Koluit enim  cunBa  de  d/o^""^^*' 
quihujcunque  dijfercmus,  intra  quatuor  qucejiiones  contine^ 
ri.  Vf  qu^reretur ,  definitione  ejfet,  angenus ,  anproprium, 
anaccidens.  nfint  h^  qu^ftiones  eiufmodi/itne animalra" 
tiomle,defnitiohominis:sunehomimsgenus,animal./itne 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
proprium  hominis,  docihde  ejje  :Jit  ne  accidens  eius,alhii  ejje, 
Sane  quicqmd  vlla  de  re  tju<erimus,  intra  aliquod  horu  qua^ 
tuor  recidityneque  enim  plura/iint,qu<ie  pojfunt  y^lla  de  re  di' 
ci.Sed  nonid  agimuSyVt  de  ifli^Jemper  qu<eramu6/iih  nomi- 
nihui  illisyqua  ah  Ariflotele/unt  pojita.nec  enim  quoirofem- 
per,Jit  ne  alhumyaccidens  hominis:/edflmpltciter  ,flt  ne  ho^ 
mo  alhus.  Sicetiam,  non.fitne  definitio  defeElus/blis,  inter- 
pofitio  luna  interfelem  CjT'  afj^eclii  noflrum:fed,fit  nefolum 
hoc  illud.  Namfuerunt  etiam  qui  aliud  aliquid  crederet  ef^ 
fe  defeElumfelis.Sic  de  aliis  etiam  no  qu^rimusjit  ne  homi^ 
nis  genus  animal,  ^proprium  docihile,fedperfe :  sitneho- 

pbicftio.  moanimal,ts^sitnedocihilis.  Ferum  h^  qu^fliones  om- 
nes,de  quihus  nos  loquimur,  quoniamfelum  idagunt,\tfciit 
musjit  ne  hoc  in  illo,  \>t  cii  qU(ero,fit  ne  homo  animal,idper- 
contor,  infit  ne  animal  in  homine,  ^  reliqua  in  hunc  modu, 
quia  etiam  inflt  necne,  de  accidete  primum/olet  quari.pote- 

Dilatiocom-  rat  idcirco  ^^idcri,  quod  ad  has  quaefliones  pertinet  ,fatis  ejje 

ft^^fecundt  ^^«'^^'^^^^  traEiatu  explicatum.  Ejfet  h^c  aliqua  ratio,Ji 
omnia  qua  ad  oftendendum  inejfl  aliquid  accomodata/unt, 
recen/uijjet  Qy^riftoteles,cum  de  accidente  loqueretur, 

Ciuf*  tertia.  Sed  neque  locos  deferihit,  neque  numerum  ipferum  fa" 
cit ,  aut  nomina  .fed  deduEla  ex  locis  argumenta  quafiioni 

Quarta.      propoflta  appUcat.Deindepleraquepro  locis  ponit,qua  nuUius 

propria/iint  loci .  Vf  cum  dicit,  injpiciendum  ejje,quihus  inpe 

aliquid  omnihus ,  \'el  quihus  nuUis,  id  efl,  de  quihus  ^^niuer^ 

faliter  aliquid  affirmetur  Vf/  negetur.Ea  de  quihus  affirma-; 

Aceidejquid  tur,  dicit ejfljpecies .  Quid ergo  ^deflmtio,genus,proprium,' 

».Top.      '  nonomnihm  in/iintUampleraq^etiam  accidetia(^fl  dehemuf 

accidens  )?ocare  quicquid  non  efl  aliquid  trium  iUorum  )  /«- 

/itnt  omnihus.Nam  quod  non  de  aliquihus  non  negetur  ^ni" 


DIALECT.  LIB.    f.        \o^.  7 

fierfaliter,Nihilpropemodum  eft,cjuic(jmdenlm  afjirmatur  ^fift.Top; 
de  aliquo  eiam  diuerfb  natunefua  negatur.  lam  mod  dicit, 
frcefcrihendum  ejje  dijferenti ,  qucvs  res  oporteat  vocare  Vul- 
gi^,(jUiis  contra:/tc  etiamfipropojita  fit  res  tenuior  ad  dijje- 
rendum,(juopa^o  ad  \>heriorem  aliquam  elahendum  :ftple- 
racpue  alia ,  qu<€  non  res  nohi^fuhiiciunt  Vnde  pofimns  dedu^ 
cere  argumentumfed  dtjferentis  tantum  afltis  artefaue  conti- 
nent :  haud  video  quopaEio iftapojsint loci  Vocari.  Ouid er- 
"  go^non^ptiliter  pr^cipiuntur  ifta  f  Ftilt]?tme  certe ,  ^is  ne-  ^lfo/''^' 
gat  f  Sed  non  taynen  (juiccjuid  dijferenti  \^tile  eft ,  locus  erit, 
Ntji  CjT^  didicijfe  mtdta^O*  diligenter  id  (juod  tn  difceptatio" 
nem  ^^enitperjfexijfej  ^  contentioftas  altc^uando  aliquidaf 
Jirmarejocos  credere  ^elimns :  cum  fncpriorihus  illis  nemo 
commode  dijferere  (jueat  y  c>  conftans  ajfeueratio  perfape  ar^ 
gumenti  impleatjidem, 

^dde,  quod  Vtdetur  nimis  arElos  dediffefines  dialeElic<e]  ^  ,.      ^ 
qut  its  quatuor  qucejttombus  terminautt  eam.  Cum  doceat  vioeiib.  2.ca 
enim  rationem argumentandiy^^el  (quod idem  eJi)prohahili  ^'^"'^' 
ter  diferendi  dialeclidc ,  videtur  tam  late  dijientos  hahere 
terminoSyquamfunt  omnia  de  quihtis  ratione  atqueViaali^ 
qua  dijfertpojiit :  neque  Vlam  certamfhiprajinire  materia, 
^  fed  arma  tantii  dare,  quiht4^  parati  inJiruEiiq^Jimus  in  omne 
certamen.  Seddehls  qutfquevt  yidchiturJiatuatytUudres  Caufa  f« 
ipfa  conuincitymagni  c>  immenf  lahoris  effe,  auulfos  ah  illis 
quicjltoniht^s  quas  ipfe  infiituitjocosjn  alium  aliquem  diffe^ 
rendi \fum  traducere.  Qujqui itaquoe philofdphice  hodie no^ 
men  ^fiirpant,  cupiuntquepaulo  videri  doEiiores ,  lihros  illos 
legunt  quidem:cumjue  Peripateticos  c^  haherife  ^dici  \>e 
lint ,  qu^pr^ecipuafemper  Peripateticoriifuit  laus,  de  quali^ 
het  repropojita  in  ytranqucpartem  apte  expediteque  dijfere" 


[czta^ 


RODOL.  ARGIC.     DE   INVENT.  ' 

di,  eam  tamen  "Vtpr^fienti  multum  ^;ti(^  aheH.  DiEiatapo- 
tiiis  (yt  incjuit  Cicero^  c^  infeholi^  multh  iafeculisper  ma" 
nns  tradita  decantant.  ^ua  id  cau/a  credaJieri,ni/iidfmod 
opinor)difficilItmum  efl  maximique  negotif\ex  inflitutaAri' 
flolis  locorum  ratione  ,facultatem  prompte  copto/eci  difjere' 
di  expedire^Se(juuti  ergo  alijyCertos  defltiuofefue  m  omnem  V- 
fe/tm  diflutadiflecere  locos,  E  cjuikus  Cicero  ^  m  libro  auem 
ad  Quintumfratrem  deoratorefecripflt ,  c>  tn partitwmhus 

Ciceronis  adfllium ,  enumerare  eosfatiiputauit.  Ad  Trehatinm  autCy 
lihro  y^ni  huic  rei  dcfltnato,  copioflus  omnta  executus  efl .  Sed 
Vir  \t  multarum  magnarumo^ue  artium,  ira  iurt^  ettampe^ 
ritiis,  hahitaprafertim  Trehatij  ratione  ad  cpuem  fecrthehaty 
qui  t^  ipfe  inter primos  ius profltthatur^omnia  ex  iure  cimli 
exempla  deduxit.Quo  fit,Vt  nonnulla paulo  ohfeurioraflnt, 

Quintilianus  fjon  ajTuetis  aurihus  .QuintiHanus  deinde  in  quinto  infiitutio 

mmytradidtt  eos  magu{c^mntum  videtur  ^  vt  ohferuatum 

aliisfeeciueretur  morem ,  quam  quiaputaret  ad  inHitutum 

feuum  magnopere  pertinfte.  Itaqae  eft  '^^tdere,  ah  dialeElicis 

rhetorihufeue  acceptos locoSypermixtos  aheo,c^in  vnum 

Themiftiui  ^^^f^f^  aceruum.  Themiflim pofl  hos  &  'Boetius  eandem 

Boctius.  Ygjfi  traBauerunt .  Toaius  non  aliudfeane  ^tdetur  egijfeyqux 
yt  relatum  Ciceronem  c>  Themifltum,  quemqueperfeepri^ 
mum,deinde  conferret ,  ^flngulos  \>triufequ€  locoSy  alterum 
alteri  hinc  inde  coaptaret.Themiflium,quipofl  'Boetiumfecri 
p/erunt,malueruntfequi.  Omnes  tamenfeatis  crediderunt  Jio^ 
cos  Vf/  nominare,  ^elpaucij^imis  )?erhis  flgnare,  qmdeffent. 
Credo  quod  arhitratiflnt ,  altiorem  locorum  notitiam  expe- 
nitiore  philo/ophiapetendam.Haud  duhie  \>erum  eH.feed  lo^ 
gum  id  efl,nec  omnthus  Vacat^c!^  hreuius  aptioreque  compen 
diojquattsm  ad  confeonam  rem  necejfarium  eft ,  id  confictpO' 


DIALECT.  LIB.    r.  8 

r<r/?,vr  dicatur  hic  in  hmu/modi  opera ,  qu^ejttfroprietas  V-  N^uif^^^^Jj. 
niufcuiufa.EiOy\>tQui  in  nuUimiurauerim  Verta,  Vt  quif-  ^usmrare  in. 

1  I  r     I-  r    '  1  ',  ■'  ^verba  magi» 

queplacmt  author,autjicui?i  nemojattiypro  authore  ratione  ftri. 
fumfecutus .  Non  e<jHidem,(juod  meltm  aliquid  effeElurii  me 

JperCy  quam  maximi  ilh  doBtfimique  virt  (^qut pojfe  enimf) 
fed  crafius  ejfujtufque  i^a(yt  pr^dix  t)tradam:a£equdrque, 

\tjiminiis  hiec/ukiliter  di/putata  ejje  ,faltem ,  quod  Voto 

meo/ujjtcityapertit4^  expltcata  videantur. 

Cerberu  ab  iiifcrij  evtr4here.  )  Id  Hcrculcm  fecifll-  fcr^ibunt  poetstragic',  qui  cu 
«b  Euryftheo  ab.'ucedi  canisgratia  miflTus cflet  ad  inferos.Palladis  benificio  id  quod  Ccrberuj  ex- 
iufluserat  perfecit.quemadmodu  apud  Homcru  oflauo  libroUiados  refert  Pallas  ^''^^"sao  in- 
ipfa.Non  diccre  modoifta  )Vt  qui  aurium  fenrucapere  horc  non  poflTcnt,  faltem  vi-        *' 
fuperciperent.  Adnuincroi.)  Hi  fucrunt  Pythjgorici.de  quibus  in  placitis  philofo 
phorumitaPlutarchus,Rurfu?abaItcriusaurpicdtusphiIophiJe  Pythagoras  Mnefar-  Numeri  Py- 
chi,Samius,qui  primusphilofophiahocnomtne  appcllauit,  principia  rcrfi  numeros  ^'^^goiicoru, 
efl~ecenfuit,  &  eorum  fymmetria$,id  eft  accommodatas  proportiones.  Adfiguras.) 
Abhacfententiai  oitalon^evidenturdiftareea.qusediflrcriiapud  Platoneriirfus.  p?  .>, 
Ariftotelescertetale  quiddd  Platoni  3i.  fcrilMt  in  libnsde  cjIo,  aduerfusillu  (vt  vi-      ^    ' 
den  vu!t)docct)scorpora<x  planuiebujconftarenonpofle.QuiomniainiioIucris.)  c      l   r  p^  ' 
Miruniad  Pytha<:orica  iHaalludit  lymbola.  Ac  vetuftifjimiquidc  lili  philofophi.fa    If  °  *    / *! 
ciatioracflreplnlofophis  myftena  arbitrabatur,quam  quTtemereprofercnd.  eflcnt       §°"''** 
in  vulgu,  Qiii  obfcuritatem  in  diceudo.)  Horutn  ex  numero  tantum  non  primus  fit  Heracl  r 
Herac!itusilkEphe(ius,qui&cognomen  indeinuenit,difl»<r«or6<Kcf  apud  Grsecos  ** 

toc  cft  tenebricofus. Hunc  cmnes arte$.)Qu3e  enim  ars  hodie  ita  docetur,vt  non^crc  Anftotelei ' 
bro infulciatur  placita  A riftoteIn?Cluanquam  hac  in  re longe  primas  tencnt  quidain 
concionatores,qui  ita  dcmu  egrcgie  inftitui  credunt  rudem  plcbecul.a,fi  quaro  fspifjt  Oraculoro» 
meeisinoreobambulet  g2ntilisillc(  vtvocanripri)Vl3gifter.  Velutioraculi)  Ora-     k>' 
culaeniminuolucrisquibufdamobfcuranfolebant,&  hiicroodum  multisimponcre   **  *••"""*• 
Notifsima  ert  relpoho  data  Epirotarum  legi  Pyrrho, Dico  te  A  Eacida  Romanos  viii 
cerepofl'e.Quopaa:o&  Alexandrumillum  MoIofl'ufu,&  Annibalem  Cathaginen- 
fcm  dcceptos  fuiire.referunt  Appianus  &  Liuius.Adnano  quoqueimpcratondcutn 
cofulentideeuentubelliaduerfusPjrthos,quam  inuoluterelpofum  fit,exp!icat  Ma 
erobiuslibroSaturnalioruprimo^cap.i^Q^adam  ad  AlexandrumepiflolaJEa  eft 
eiufmodi.  A^/j7o7iAHs- ^xsiXukXiikyJ^gu,  'iv  ^f ^T]e«i. iV^far^if  ^4,^  ^,^ ) ^-y icHfe»f^ctT,iio!u 
Xoyi^y^iiofxiyoi  J^trv  «vto w  <pi\ocr]&y  iyx-zo^f,lroif:'iedi  cvy  icvroCf  ««J  u/t/o/<t>'»f ,  k«^  jui 
•KA/o/UiK^r.li/iiTo"  yxf  itffifioyoif  rsTi  il/xo»  Mioaiy.Vf^i^et.  Lorum  verborufentetiam 
ita  redditGellius, AKf ojr^* Wvf libro$,quos  sdnos  qucreri$,t,o  pennde  vt arcana  ab  r  ir     11. 
fc6ditos,ncque editos  fcito  efle.neq-  no  editos.quonia  iis  folis  qui  nos  audiur,cogno  '"*  "°^^ 

bilcscrunt.  Acfiquis  mouere.)  Conuellere,  3rguerc,minus  probare.    Tranfuer- ^°'"^"*"* 
fum  quod  aiunt.)  IJ  cft.vel  minimum,tantilIum.Siroili3  funtjatum  culmum  ,  latum 
pedem.ir.infuerfumdig;tumdifccdeie.Non  alitcratque.)  Clamarousinquit  pra 
indignatione  haud  fccus  ac  folent  ij,quos  medici  fccanf,aui  cauteno  adurunr. 

EgoAriftotelem.)Summusnimirum(inquit)virfu.t  Ariftotcle.,atnpnistamen  CcnfuraRo^ 
cui oportc.  t  dhare  per  oron.a.Cuius . ei  triplicem  aff^ert  caufam.Pr  imCi,qu6d  quera  dolph»  de  A- 
admodun.  l  -inouit^itaquxdamctiavenfimileeftipfuronclliire.Deinde.qu^dndnftotel*,  ^ 
omniaqurinuen.iret,  putant  elfe  profercdainlucem.Poftremo.qudd  maioreicura  '   ^ 

«iicrun  fuciit  toniraciiceudi  alus,  ^udm  vefiinucniendi.Vcrum  vt,;  Scxinruaoa 


RODOL.    AGRIC.  DE      INVENT. 

Celura<!etO  caufasenumeratjpropterquastopica  Aridotelis  minusvideanturfaNifacere  ftutJi**" 
picis  Arifto-  fis-  Primam,qu6d  materiam  eorum  librorum  angutlis  nimium  fcprerit  terminis.  A'" 
fgl^  terara  ,  quod  non  omnia  ea  enumerat  Ariftoteles  quibus  ineiTe  al!quid,aut  non  inefle 

oftenditur.Tertiam,qu6d  locos  neque  dercribir,neque  in  ccrtum  aliquem  cogat  nu- 
me'u,acnen0minetquide.Quartam,qu6dqusdara  pro  locis  ponat,qu£P  nuihuspro- 
prieruntIpci.Qu.intam,qu6d  totmsetiam  dialeftica:,nedum  horum  librorum.ardo» 
nimiu  terminos  efTe  voluerit.Poftrcm3m,qu6d  tam  inuoluca  obfcuraque  fint  apud  il- 
lu  omnia,vtifummxdifficultatis  fir,exipfiusqu3eftionibus  ac  lociSjdiflercdi-vfumco 
piaTique  parare.  Exhis  fecunda,  tertia,&'  quarta,non  ponurur  a  Rodclpho  vt  prin- 
Topicorum    cipalescaufje,fed  vt  particuls  dilutionis  cuiufda,qua  occurrentem  dmiouet  obiedio- 
!ib.  i.cap,},      nem, Voluit  enim  cundla,  &c.)  Fuit  qui  hunc  locum  ita  accipcrec ,  quafi  Rodolphus 
plura  velit  efle  praedicata^vt  vocant)diaIe(flicaquamquatuor.  Verumiongeaiiuda* 
Trta  qusftio  gitRodolpbus  quod  vt  intell  igatur,noflre  debemus.tna  cfle  genera  qu^ ftionu,Vnum, 
aum  genera.  quoquaeritur  an  fit  rcs ;  vt  fint  neantipodcs,  fint  nealiquid  raancs  &fubterraneare- 
'  gna.  Alterum,quo qusntur num  hoc illi  infit.-vt  fit  necne deus omnipoten?,noceat aa 
profit  pluseloquetia.Hicenim  illudindubium  vertitur,  ccquidcmni  potetiainfitin 
deo5&  in  eloquentiaplusneinfitcomodianincommodi.  Tercium  ,  quo  ambigitur, 
quo  modo  vnura  alteri  infit,nii  vt  finitio,vt  genus,vt  proprium,  vt  accidens.    Qjjod 
genus  funt  illa.nuanimal  rationalefit  defimtio  homuiis,  fitne  virtus  genus  iuftitis, 
lara  Ariftotelesin  Topicis  ita  loqui  videtur,  quafiad  dialcfticum  pertineat  folum 
poftremu  hoc  quGeftionum  genu«,non  etiam  duo  illa  pnora.  Atque  hoc  eft  quod  con- 
uellit  RodoIphus,putas  omniahscqusftonum  generaex  iquoad  dialcdici  munus 
pertinere.-qua  de re  plcnius  libro  a.cap.^.PIeraq^pro  locisponit.)  Qus  hic  recenfec 
Rodolphus,apud  Ariftotclem  infecundolibro  funiTopicorum.  Conftansafleuera- 
ItujPeripa-  iio,)H[ocipfura  &  Quintilianusdocetlibrovndecimorvimperfuadendicoftareafl^e 
teticorum,      ueratione,qus  interino  plus  ipfis  valeat  probarionibus.  In  vtraque  parte.)  Cicero ia 
fecudaTulcuIana,It3q;mihifemper(inquit)Peripateticoru  AcaderoiJtqjcofuetudo, 
DiSatain       deomnibusrebusincontrariaspartesdifl^eredinonobeamcaufamfoluplacuit^quod 
fcholiscane-    aliter  noo  pofl^et^quicquid  in  vnaquaque  re  verifimile  eflet,  inuenin:fcd  eti3ro,quod 
re,4  cfl^etPca  maximadicedicxercifatio.qua  princeps  vfuseft  Anftoteles,deinde  quicufc- 

cutifunt.Eadefermefententia  apud  eundem  Ciceronem,eftquinto  Iibro  dcfinibus, 
Diftata  notius  vt  inquit  Cicero.)  Verba  Ciceronis  quarto  libro  de  bonorum  ac  malo 
rumfinibusfichabenr,  Cumque  dui  fint  partesquibus  perfcLteratio  &  oratio  com 
plcantur,vna  inueniedi,alter3  diflTerendijhanc  pofteriorcm  &  Stoici  &  Peripatetici, 
priorcm  autcm  illi  egregie  tradiderunr ,  Stoici  omninoue  attigerut  ouidem.  Nam  e 
quibus  locisquafithefaurisargumentadepromeretur,  veftrine  fufpicatiquidefunr, 
Giceronis  fuperiores  autem  art:ficio  &  via  tradiderut.Quae  quidem  res  efficit.ne  necefle  fit  iifde 
Topica,  derebusfempi    quafidiftatadecantare,nequeacomentariolisfuis  difcedere,&c.  Ad 

Trebatiuaute.)De  hisTopicisCiceroipfelibrofamiliariu  epiftol.feptimo,  ad  Tre- 
batiumfcribes,Itaquevt  primuro(inquit)Velia  nauigarecciepi,inftituitopica  Arifto- 
telicaconfcribcre,abipfa  vrbe  c6cr.onitusamanti(simatui.F,um  librumtibi  miG,  Rc- 
pij  (criptum,quam  planiisime  resillafcribi  potuit.Sin  tibiqu^dam  videbunturobfca 
riora,co"it3redebebis,  nullaartelireris  Gne  intcrprete,  &finealiqua  exercitaticne 
percipi  poflTe.fabiusquoquelibroquinto  inftitut.de  Giccronisiopicis  loquens,  Ec 
ille quiderr?inquit)non  his  exemplis  vtitur,quia  ad Trebatium fcnbcns,ex lure eadu 
cereraaluit,et^oapertiorapofui.Magis,quatiJ  viderur.)HjEcverba  quid  fibi  velinr, 
planiusintclligi  poteftexdecimo  oftauo  libri  cap.fecudi.Qno  jn  locodocet  Rodol 
fibus^tra^atuiti  de  locis  ad  folum  duledicum^non  eiiam  pertmere  ad  rbetorcm. 


DIALECT.  LIB.    L  5> 

Loci  (juomododiutdantu-r.  Ca^,    11  II 

CVmfvt  dixhmiAnihil  ad  faciendar/i-  de  altero  fidepof^it , 
rr      ■  1  ;•  ■   /-  r       i  u     ,  I-ocoru  allof 

ajjiimi,mioa  non  abquaparte  cum  tp/ojit  cohccrenSytmd  mtemosefle, 

•    ..   •      •   r'  J         '  l  1  •   /-  alioscxter- 

mprimtsjciamus  oportct,  (jti£aam  tta  cohcx:rere  rebtiSiYt  ipjts  nos, 
injintjjxa  rebm ,  alia  Vf  extra  ipfctsfint.  In  ippsfunt  rebtis,  . 
^^tfiprobem  moritt^ri^m  Ctceronem,  quod  homo  eji,  quod  ex 
corrtiptibilibus  comfofitus  eft  elementi<,quod  dolorihus  mor^ 
btjque  obnoxiusfit.Hccc  omniapla/ium  eft  ineJJeCicerom.At 
fidicam,  mortalt patre  mortalicjt^e  matre  natum,  ^  omnes 
ante  ipfum  homines  mortuos  ejfe,  mhdque  nifdeum  &  diui 
na  ejfe  imjnortale:Hcec  omnia,pater  materque,^  cHEii  an- 
te  ipfim  homines,Cj^  deus  diuinaque^extra  Ciceronem /itnt .  ^"^cmoru  lo 

rr  •  r    •  •  J-    -r  l  , ..  cor  u  diuifio. 

tianc  ttaquejactamus  prtmam  duitjtonem  iocorum,^>t  altj  Cic.idcm.2, 
internifint,  altj  externi.  K^.rfus  ea  quce  in  rehtis fnt ,alta  in  ^  °"^°^*^ 
Jubftantia  earum  ipfarum,  alia  circaftbfiantiamftnt.  In 
Jubftantiafint,e  qmtbtis  res  idipfi?n  quodjunt  accipiilt,  qua- 
lisdefinitio.  Quanquam  eanon  tam  infubjiantia  "videtur, 
quamipjamet  ret  ejfiefuhftatia.  PncteratHa  qu^;  completii^ 
tur  defnitio,\t  eftgentis,  ^propria  rei  notio,quam  differen- 
tiam  Vocamus.  Atque  ea  quoniam  \>eltdem  eft  rei  quodpro- 
prium  dicimus ,  v^/  pro  ea  proprio  maxime  y^timur,locum 
illius  proprtj  quoquefignificemtis  nomine.Partes  etiam  infuh 
ftantiafunt  totius,  quando  nifiex  ipfis  confici  res  non  poteB. 
Tum  ettam  quce  coniugata  dicuntur,id  eJi,qu<efelo  nominis 
quodam  deftexu  diftantyVtfmtfiptcns  c^fiptentia,  candi- 
dum  c>  candor  .Tametfi  enimfapientia  non  infit  injub/ian- 
tiaftpientis  qtiatenus  homo  eftxum  ta-nedefpiente  diffieri- 
tur  quatenusftpiens  efi,certum  eft  ejft  infubfidtia  ipftus  fa- 
pientiam:^S*nec  intelltgi  qmdem,nedum  ejpfins  ipfapojfe, 
cy^ddamus  etiam  iftisftecicm  c>  totum .  E  quibusJpecieSf 

C 


RODOL.   AGRIC.  DE  INVENT. 

quMuu  non  Videatur  mjuhflantia  ejje  generii ,  tamen  quia 

fars  ipjtus  efl,  (^genu^  quduis  ftneflngulii flfeciehm  fortajie, 

Jtne  omnihui  tamen  ejje  nonpotefl:^  totum  itidem,quanuls 

foj^intflne  ipjopermanerepartes  nmuRis  in  rehvts ,  hoc  ipjum 

tamen  quodpartesflmtjtne  toto  hahere  no pofflint.Pler^aue 

ctiam  partes  eius  Jttnt  conditionis ,  vr  manere  flne  toto  non 

poflint.  neopue  enim  dejeclam  manum,neque  euuJjum  oculH, 

magii  dixeris  eflfle  id^quod  antefuerunt,  quam  eadem  Velpi- 

BayVel  are  aut  alia  quauis  materia  exprejfla.  Verum  h^c  Vf- 

cuqueflnti  haud  ita  multum  inpr^Jentia  retulerit  noflra.id 

quodjiijficit ^quando  cognatiflima  Junt  iflayiunElumqueha- 

lent  traElatum,nos  in  e-undem  ea  ordinem  redigamus.Circa 

/uhflantiamjunt  ea,  qu£  cum  rei  inflnt,modum  quendaipfi 

affeSiionemque  afferilt.  Eaduplici  efl  conditione  accipere.aut 

manent  enim  quietj^ue  hahentfaciem:  'vtjunt  d€cor,robur, 

/anitas.  oy^ut  in  agitatione  fluxuque  qumiamjunt  poflta:^^t 

fugnare ,dormire iCurrere .  Vocemufc^ue  illa  adiacentiajjac  a- 

S:t44.Iugamts  iflis  illa ,  quihu^  haec  infunt  .Eafunt  qu£  h-Kotil- 

ftw»  Qy^riftoteles,  nos  \fltatoJane  VerhoJuhieBa  dicimm.  Sic 

eloquentiiejuhiecium  dicimus  Ciceronem,  O^Jeueritatis  Con 

tonem,^  quamque  rem  ,prout  quodque  adiacens  aut  aBtH 

in  ipja  eH.  Internorum  itaque  locorumy  h^ecflt  nohis  enume- 

DiuiGo  exrer  ratio.  Extemi  "^fcro  adhunc maxtme feje modum  hahent. 

norum  loco-  C^^dam  nanque  eorum  qu^funt  extra  rem,necefflarto  quo- 
dam  'vinculo  coniunElaJunt  rei.  Eaque  autfunt  huiujmodiy 
\tperipja  res  fiat,  quacaujk  ^pocantur  .  '\>el  efftciens ,  vr  <e- 
diumfaher,  ^^elfinis,  vr  adium  hahitatio .  Quihus  etiam  lu- 
guntur  ea,  qua  Cicero  tum  effeBa  ^^ocat,  tum  euenta :  mihi 
maximeplacet  euenta  dici.  Ftflnt  proprie ,  qu<e  ah  efftciente 
fiunt,  effe^a ,  y^t^Jutorecalcetis.  qu<e  fropterfinem^  desiinor 


rufii. 


DIALECT.  LIB.    I.  lo 

ta,vtcalceus  ohmtandos  pedes ,  H^cj^  \>no  nomlne  fop 
/unt  ^^ocari  comata .  o^lta/unt  <jh<€  dicimm  appltcita,  cjti^ 
Jiint etu/modty\?t nonfiat  cjutdeper/e ip/a res/ed habtttidine 
mandamnomenque  accipiat  abipfis.  Eorumque  aliud  rem 
ipfam  compleEiitur  ,  vtloct^ .  cydliud  aBtu  ipfitis  meti-- 
tury^ft  temptis .  aAliud  alioquodam  modocttm ip/are co' 
hieret.  eafunt  qu^  connexa  dicere  placuit ,  qualta/unt  diui" 
ti<eyre^numj  amicitia.7(ur/iis  autefn ,  alia  eorum  qu<€  ex- 
tra rem/imt ,  nece/^itate nulla  rei  cohcerent .  Quorum qUi^- 
dam  tiws funt generi^ ,  Vf  ea  ipfa  c>  res.cum  altero  alterum, 
f^/ine  altero  efje ,  ^  non  ejfepofit,  eaque  dicimm  acciden- 
tia.  zAlia/iint  auorum  altert  infeHumeHalterum,mque 
mutuam  '\>ici/iimperniciem  t^endtmt :  ea  repugnantia  voca- 
mtis.Et  acctdentium  auidem,  aliqtia  hoc  paElo  fehahent,  \>t 
^num  vni  conferatur.  Idque  Vel  res  rei ,  Vf  iurgium  c<edi, 
paUortemtudtni,  ea  dicimtis  cotingentia.  Vel  \erha  rei,cpuod 
\elfingulis  ft  diEiionihtis,  Vf  cum  nomen  rei  cum  re  compo^ 
nimtis ,  Vf/  orationem  rei  ,  Vf  laus  Vtro  forti ,  vituperatio 
fieleri,ea  Vocamtis  pronu  nciata .  oy^ut  du o  conferiltur  in  \>no 
tertio  ,  quorum  alterum  altero  Vf/  maitis  eft,Vt  rex  popuU" 
ri,  opihtis.  Vc/  minns,  Vf  difeipuUts  magiflro ,  eruditione.  Vf/ 
par ,  Vf  iuflns  iuflo^prohitate.  (lAut  duo  in  duohm  conferun- 
tur,Vt  hyems  ci;*feneBa,  infrigore  c^fegnitie.tempefia^  e^ 
irayin  iaclatione  maris  ^perturhatione  mentii.  Vocantur^ 
que  h<€c  fimilia:  illa  Veri  comparata .  Jt  repugnantium, 
quccdam  dicimtur  oppofita  quorum  ''^num  aduerfatur  \ni, 
C>  certa  reffttt  lcge ,  vtfrigidum  calido ,  c^cttati  ^^tfns. 
^hucdam,  \el  Vf  ^ulgns ,  dijparata :  Vel  Vf  Seneca  ^ndetur 
y^elle,  diblantiadicuntur.  Eafiint,qu^cunque nonpoffunt  td 
ivfim  effe  alieram  quod  alterum  ,  Vf  homo ,  equus ,  hos, 

Cij 


RODOL.   AGRIC.  DE  INVENT. 
Huias  capitis  ^^^^  homo  ^  candor,  cmdorque  ^  ^^elocitasJiHant  ._,qma 
mllum  eorum  aliud  eji  alij  idem:  Hac  eji  ergo  locorum/um~ 
ma^  ytfint  interni  aui  injiibflantia,  definitioygenHSjJpecieSg 

i  propriumytotumjparSjcdiugata.  Quicircajuhjiantiamjunt 
adiacentia,  aBuSj/uhieclum.  Externi  aute,  qu<e  cognata  di- 

-  cunturyefjiciensy  finis ieffeBa,defiinata.  Qu£ applicitajocus, 
tempuSycdnexa.Qua  acctduntycontingentiajpronunctatayno- 
men,comparatayfimilia.  Quce  repugnantiOppoJita,diJidtia. 
iNon  ignoro  autem  alios  authores  alia  nonnuUorum  locorum 
quam  nos  nomina  tradidiJJe:quofdamplures ,  etia pauciores 
quofdamfecijje.  ^luifiqmbHS magisplacebut,nihilimpedio, 
habet  auos/equantur.  mihi  naturam  ordinemque  rerum/e^ 
quenti,  Vt/iim  efi  apertij^ime  eos  fimul  c>  diJiinBipme  hoc 
faBopoJfe  explicari. 

DIVISIO    LOCORVM. 


^Alij  ioterni  funt ,  8f  bi  rur 
'   fus 


r~Partim  in  fub-  [ 

V  ftantja  rei,  vc  ^  Species 


Definiiio 
Genus 


/  Partimcirca 
^fubftantiam 


Locorum  S 


AIixc5ter-J 
ni.atgj  hi     j 


*\  Propriurn 

/  Totum 

^Partes 

Coniugata 

i^''^'  CAdiacentu 

r  Aut  cognata  r-  Cauff  per  quas  \  ^  ^^^ 

runt,quora,>  reifit  1  Sub.eda 

ahafunt.       ^  Aha eueta,qu?  C Effic.ens 

'-fiut  percaufas.   rp.nij 

c.  EfFeda 
Aut  appheata,quod  genus  funt  C  Deftinata 
"S  Locus 
C  Tempus 


{Conneza 


Contingentia 
Pronunciata 
Autaccidentia,quorfi  quinque  3  Nomen  rci 
fumgencra  >  Comparata 

Similia  8c  difsioilia 


^\*  A  w  rcpugQantia^vt 


{Oppofiu 
DiSistcatin 


DIALECT.  LIB.     I,  n 

CVm  vt  r)ridiiimus,)QMarninitiodiuifionemlocoramaflrtfrtllodolphuJ,eaIi« 
bet  &  Cic.Thcrniftms  tripliceslocosjreciT,iDterno$,ejttcrnos,&  raedios.Quo 
aiitem  faciliu.mcmonr  commendiri  poJcnt  locillodolpbi,rupcriorieosde« 
fcriptione  velut  ob  oculos  fpectandos  cxpor.itrius. 

Equibusrpecies.)Nequerpecies(inquir)proprieefHnfubftjti3generts,fiequetO- 
tum  in  fubftjntia  par? lum.-feric  ramen  ari^.rsima  quxdam  horu  cognatio  velutfque  ne 
cefsitudo,vt  ^  {;encrifpeciem,&:  totum  partibu^^in  explicandislocisconiugercmus, 
C;Ttera  qus dicutut  hoc  capite,n3rtim  fatis  aperta  funt,parti;n  fuis  quxi^ue locis ex» 
plicabuncur,quare  his  omifsis  reliqua  aggrediamur. 

DE  LQCIS  JNTEI{^NIS,  QTI  SFNT 
in/iibjicintia  rei. 

S»'ddvfinttio,qki^^enuSy(]ui(l/j>ecies,  quid  difftrtntia.  qmd inter finitttnem  dt- 
fcriptionttnqite  interfit.  %^d  quem  modum  rei  ■vniufi.uinfquc  iiMuirendafit  dtfini' 
tio.Et  de gcntraUbut  aliquot  legibus  dtfinitndt, 

c^p.  r. 
1  A^  hmic  modum  Velut/emina  quadamy^  imtiai^  nu^ 
merus  locorum  defcri^tusfit.Nunc  rurfa  d  capite  ordien' 
tesfngulos  cxaElins ,  c^  "i^herius  exequamur.  Primus  locus 
fvr  dtximm  )  eH  definitionis .  Ea  efl  oratio,  qua  quid  (it  res  ^«^n»*'^' 
expltcatur.  Conuemtcjue  inter  omneSjdebere  conjici  eam  exqe  '«f"  dephilo- 
nerc  O*  diffcretia :  ^^t ft  definitio  hominis.animalrationale.  geSdum"ma- 
in  qua  animalygenus  eH.  rationale,  differentia.homojd/cili-  foX*"'  °"" 
cet  quod  definitur,  fbecies  dicitur.  Genus  eB  quod  deplurihus  S''^'"  ^*" 

n      •    J/r  7         •  J     a  1-  ^    .  .quaficopcde» 

jpecie dijjerentibus  m  quia  eit  pnedicaturjVt (ju^renttyautd^^^^^at.Gc^ 
fft  homo^quid  eft  afnus,fMd  eft  hos^  hene  rej^ondeturjhomo  °"*  *^"*'** 
eH  animal.aftnus  eft  animal.hos  efl  animal.  Speciesjn  aua  ^P*^""» 
fuh/e  comprehenfam  diuiditur genus ,  Vf  homo  eftjpecies  a- 
nimalis.  Comprehendkur  enimfih  animali.  Nam  quiom-  '/s 

ne  animal  dicityCtiain  dicit  ^  hominemy  ^  diuiditur  in  ip^  ''i 

ftm^animalin  enifn  dicimuSydiud  ho?no  efl,  aliudhrutum, 
Difierentia  eftpropria  rei  njta,  auafcundum  idipftm  quod  ^'^^''^°*'** 
talts  esi.ah  aliis  diflingmttir  rehus .  Eftaue  nohis  'Vel  maxi- 
me  omnihus  c  rehus  verarum  dffrcntiarum  penuria:adeo- 
fte  ptitant  nonmiUi.  ncn  cogywfi  vllias  a  nohis  rei  propriam 

C  iij 


RODOL.    AGRIC.    DE  I    NVENT. 
"^^amque  differentiam :  hahere  autem  noSyqmdfere  in  relt* 
qui^rebus  faeereJbtemHs:  pro  )^era  quce  proxima  ^^era  vide" 
tur  accedere.  Ea  eft  in  homine  rationale,  Eft  enim  rationale 
propria  hominis  notaynuUi  ^uippe  animati  nifthominiinefi, 
eouemtque  hominijfjuatenus  tatis  ejl,  hoc  efii  homo  eo  maxi- 
rne  videtur  homo  ejp,  (juodftt  capax  rationis.J^licjua  enim, 
Vf  ejl  l>ifedem  effe,^  eretlii  ingredi ,  C^  manus  hatperCyaut 
non/unt  propriafitihomini ,  aut  y^tjtnt  propria,  non  tamen 
hominisyfed  partis ,  hoc  ejt,  corporis  Junt  notce .  Et  de  ra- 
tionalipauctfque  admodum  attli,JintnecneVere  differenti<e, 
junt  auiputentyfiint  qui  negentJn  reliquis  nemofere  eJiyCjui 
conjtanter  vllius  rei  differentiam  \'eram  cognofei  pojfe  affir^ 
met,amhitu  cjuodam  &toquendi  circuitu  aliauid  quod  tocii 
eius  teneat  ejjingimtis,muttaque perfeepe  cotligimus ,quorum 
quodque  tattiis  pateat ^quamhoc  ipfiim  quod  definitur:iuEla 
tamen  cequatur^^proprium  quiddam  ipfus  efftciunt.  Vifi 
definia  ajinum  effe  animalfilidis pedituSiauritH  ^facun- 
dum,nihil  ejt  ijiorum  qu£  pojlgenus  quod  efi  animatfeimu-' 
f  •)  tur,  quod  nongeneralii^  ft  qudm  afntis.  nam  ^  equus  c> 

mulusfilidisJuntpediiuSidP^  mutus.tepufque  auriti/unt,& 
omniafere  animaltafcecunda.eo  tamen  quodfitidis  pedibus. 
diElum  efi ,  omniaprater  equum  Cjt*  mulH  exctudiitur.qtiod 
auritum,  equtis :  quodfcecundum^mutus  excluditur.ltaque 
tandem  ^?ettit  graditus  quiitjfdam  ad  id  quod  definitum  efi^ 
De fcriptio    perucnitur.  ^utdam  hanc  dcfiniendiformam,defiriptionem. 
Sooe!"  ^  yocauere.Egocumhocnomine  Ciceronem  atque  Arifiotelem 
Gr^ce  quidem,fid  idem  fignificante ,  ^fes  videam ,  non  eft 
quod  maiores  requiram  authores.Neque  enim  aliud  Vtdetur 
effe  definire^quam  rem  intrajines  naturcefit^  conctufeam  ex- 
^licare.quodfialia  rationefacerepoffemus,effetfortaffe  ratio 


DIALECT.  LIB.     T.  n 

mutandi  nominu.nmcpro  Vera  defniendi  Via,  eam  aua/o- 
la  efi  ^optimum  fiierit  accipere  .  Dejcriptio  enim  ,  au^poeti^ 
crebroy  nonnunquam  oratoriku^  in  yTi  efl ,  ea  \>erbo[ius  rem  ^ 

exprimit ,  nec  in  id  adhihetur ,  M  cpuid  fit  res  indicet  :Jed 
malis  (it ,  '\>elut  infj)iciendam  ante  oculos  ponat.  Tradere  \^z^^\^a: 
vUa  inueniendce  dejinitionii  pr^ceptajoaud  in  promptn  eft,  pr«<:cf>t».. 
JUud  eH  certum  i  c^ui/cjuis  dejinire  quippiam  Volet  Vtilif^i^ 
mum  ejfe ,  cognitamftbi  naturam  eius  ^  drligenter  perlu^ 
Jiratam  habere.  Idjijueritfacile  inueniet  primum  in  i:Ja 
re  qutddd communejn  auo  cum  aliis  qu^ Jimdi/iint  natura 
tonueniat.  Sumamus  exemplo  nobis  ius  definiendum.Inue" 
niemus  primum ,  ius  vim  quandam  injc  habere  co^rendi  c^ 
iuffum  3  Vw^f  nomen  Videtur  traxiffe  .  Itaque  erit  ius  nobis 
Velplacitum-  \eldecrctumquoddam.  Feruntamen  non  om-- 
ne  decretii  ius  erit.nam  cjt*  hominesferuiSi&patresJiliiSf^ 
phdojophi  dtjctpulis  decreta  teduntjquae  tamen  ius  non  yfoca- 
mus.  Cogitemus  igitur  alicjuid  quo  tfla  excludamus.  Vide^ 
muspoteflatem  quanddeffe  iflisjed  minorem  qudm  \tiura 
facerepo^int  .addamus  ergo  ejfeplacitii  maioris  poteflatisyhoc 
efl,  ];elpopuliy  Vf /  in  quem  populus  poteHatem  Juam  tran* 
flulit yVtJenattu ,  Vt princeps.  Quid ergo^Qutcquid iujferit 
princeps,ftjeruis  ytleBumflernant  ,Vt  ccenam  inflruant, 
ius  eritfnon  videturjed  quod  ciuitati  iujfum  eflyidque  qnod 
adflattim  eius  tuendum  pertinet  .Sed  ncque  id  quideius  ait, 
fi  ^^elpartem  aliquam  ciuitatisgrauiiii  premat,Vel  finitimos 
contrafas  natur£  gentitimue  Udat.Aequum  ergo  ejp  oporte^ 
htt.  Circtimfcramus  dtligenter  oculoSy  videamitjquej  ecquid 
intra  complexum  deflnittonispoj^it  Vcnire,quod  nomine  defl*. 
nitt  non  contincaturfed  ^contrd  quoqueyContineaturne  ^i^ 
qtiid  dejinito ,  quod  deflnitio  non  admittat.  quoi  fi  non  vi- 

C  iiij 


RODOL.    AGRIC.    DEINVENT. 

dehuturyCoUigamHS  iam  a  capite  omniafdicamtif^He,  lus  efl 

decntum  maioris  foteflatis  ad  tuendum  ciuitatis  flatum,ex 

Auguft.ji.i^.  aauoC9*yono  inftitutum.  Tradamm  ^aliud  exemplumy 

cap.i8.de  cj.     7       "^  ^    ^      rr  •         jr        ■         a    J       n 

uit. dei Cic.  tuuemujque  auantHpoJJummpnma  aij centmm Jtuata.^lucs 

plat.in  fib.*de  ramus  quidjtt  cimtas.  Certu  esi  ex  homimbus  conHare  eam, 

oJa.  pro^Sd"  necpojfe  ex  "vno  tantum  homine  confici :  itaque  relinquitur 

^'  multitudinem  ejp,  entque  idgenm  ipfius .  Sed  multitudofi 

pafiim  vagay  ruri  aut  in/yluis  agat,  ciuitas  non  erit.  idcirco 

coUeElamfacimm.At  ne  tUa  quidemjtdccem  aut  centuflnt, 

ciuitatem  efficient .  qu onia  ca  conduntur  ciuitateSyVt  muttw 

Juccurrere  caflkHSyComunia pericula  depellere  >  Vf ^  ipfl  pr^tfl- 

dioflhi  c^  adiu  mento  efjeflne  expeElatione  opis  extern^poj- 

finiyQuod  quidem  in  tali  numero  contingere  non  potefl.necejfe 

mtur  erit  eam  effie frequentiam ,  vtflatum  rerum  fuarum 

perfe  tueri  queat .  Jam  Vero  Vtfint  quanuis  multi,/ed  difii- 

•»  deant  animisynon  con/ulant  in  commune,non  \Htcegenere  co- 

ueniant :  illam  non  ciuitatem  diavs/ed  hoflespotim  taquam 

feras  wam  in  caueam  conieElos .  quapropter  ^^inculo  quo- 

dam legumyConcordiam tpforumfirmata  effe oportet.^od 

Jiiam  nthil  aliuddeeffe  nohis  putamus,  eritnimiru  expleta 

definitio.  Dicemus  itaque  ciuitatem  effe  multitudtnem  coUe- 

Bam,  adflatum  rerum/uarum  tuedum  per/e/ujficientem^ 

€cnerale j.    qu£  con/en/u fit  legum  vit^q^  coniun hla . Sunt  autem  in/um 

ma  reBe  definlendt  leges,  Vf  definitio  nequeplura  copleBatur 

qudm  definitumyneque pauciora  :fed  de  quocuque  vnum  dt- 

citurydicattir  ^  aiterum.Deindey  Vt  quidfit  resjooc  efly/ub" 

Jiantiam  eit^  explicet.  Pr^ter  h<ec ,  Vf  apertayhoc  efl,  neque 

amhiguis  nomimhuSy  qu^e  in  multcvs  ducutur  flgntficattoncs: 

neque  oh/curis  aut  ex  longinquo  traflatisy  coflet.  Profuerit  ad 

hanc  rem,  crehras  aliorum  definitionesfoluere,  c^  ratiomm 


DIALET.  LIB.     J,  j^ 


Jtngulorum  ^^erhomm  exigerc ,  iudiciumaue parare ,  ^  yfk 
traBdd>£  rei  ^>iam  nobis  patefacere.Iuuahit  etiam  notas  res 
atcftie  explicatufaciles  defnire.  quodft  dili<Tcnter  c^  cum  ra^ 
tionefiatypauUtim  &  diffcilioru^es  erit .  Vtilis  efl  h^c  de- 
Jiniedi  ratio ,  cumpropter  rerum  cognitioncy  qu^e  defimtione 
explicat.-e  mirum  efl  quopaElo  y^elut  certum  cjuoddamfignu 
defHnandarum  cogitationum proponat  animo.tum  auod  pa 
rat  authoritatem  dijjerenti.  Neque  enim  melius  rem  nofcere 
yidetur,(judm  qui  quideafit  breuiter  c>  apte  pofHt  explica- 
re.  Verum  de  defnitione  haElenus. 

Eacft  OTV  \o  )Sic  Ciccro  ad  Brutum.-Siquidero  definltio  cft  oratio,quaf  quid  fit  id  DefinitiOk 
«Je  quo  agitur.oitedic  quambreuifsiroc.  Et  in  pi  l.no  dc  oratore,- Eft  enim  definitio  Cm 
quit)ierum earum,  qu*  lunt  ems  rei  propris,|quam  definire  volumus,breuis  &  circu 
fchpta qu,td3m  cxplicario.Ccnuenitque  inter  omnes,)I'riBftiterit  fane  exgcnere  &  ^'"^^^^c  hoc 
diffcrentiaea  coficimodo  eafcmperadfint  ad  ro3nuu,(int<:[ueeiufmodi,  vtper  cares^  "^-^» 

comodcexplicjriporsit.Quod  finofitjong^*  prTftabiIiusfuerit,per  C3ufas,pereuc-^^P'4  ^  ^^ 
ta.pcraccicentia.aut  aliaquxuis  rcn>  dilucideexplicare,quim  per  genus  &  differctia  ^of^iura.i.do 
definireobn;urius.Genuseft  quod.)Hancfiii,tionegeneris  parum  probat  Lauren- ^^^***''*» 
tius.proptereaquod  interrogantiqjid  fit  rcsjtotarefpondenda  fitdefinitio,  nofolfi  Gcnus. 

genu^-niodofjtisfacerevelimusintcrroganii,  nequedimidiatcmdarerefpofione.At- 
que  cft  fane  aliquid  quod  opponit  Laurcntius,  neque  mihi  in  prifctia  fatis  fuccurrit, 
quod  modo  id  quod  obiicitur  pofsit  dilui,nifi  dicere  aufis.aliud  efle  refpoderc  benc 
aliud  totam  interrog  itioncm  abfoluerc.Qua  dc  realio  quodam  in  loco  ita  ad  verbuni 
lcnbit  Rodolphus.Quod  dicimusautem,qusftionegencrisefre  interrogationi  quid 
eft  ioclufam,id  veruro  eft.qaonia  bene  re(J5ondetur,quid  eft  homo^eft  animal.  Vcru- 
tamen  non  fic,vttotjminteirogationem  abfoluat,nifiaddiderisenim  diflfercntia  vel 
proprium.no  i/idcberis.fatisfcctQe  quseftioni.Quo  fit,vt  cum  de  fblo  generc  quxra» 
niUi,folitum  fit  interrogari,noquideft,fed  cuius  generisrerum  cft,  Vtcuius  generij 
rerum  eft  lumen?fubftantia  nc  an  acciden»?£t  fentire^no  quid  fit  interrogamus,cu  (ci 
re  volumus.agere  fit  an  pati;fed  ad  quod  gen»  pcrtineat.aChonis  ne  an  pafsionis. Hec 
Rodo!.lib.i.cap.7,Veriivtcuquc  rescadat,nihileft  quod  imputeturAgricoIf,quan 
doiioipfe.led  Ariftocelei  hmusauthoreft  finitionis.apudque  primor^FToa/fc&lvli-. 
bro  fic  legis,  -^iMOi  J^i  iari,T6  HKrx  i:\etov<jiV  kx\  /ix^pi^ovruy  rut  u/a,f k  toJ  rl  ia^Jt  HxrnyO' 
fifnvoy,'id  cftjGenus  vero  cft  id  quod  de  plurib»&  difFercntib»(pecic,in  quid  eft pr« 
dicatur.C<cero  lib.primo  deoratoregen»finit  hoc  modo,Genusautcm  id  eft,quod 
fui fimilis comunione  quidam^fpecie autem  differentis,duas  aut plures coroplcftitur 
partes.Qui  finitiocum  prima  frcntevidcatur  ob(curior,brcuieftcxplanada  exem- 
plo.  Virtuv  eft  genus  quoddam.-copIedHtur  enim  plurcs partes,hoc  eft  ,(pecies,ncmp8 
prudenriam,iurtitiim,fortitudioem  &  lempcratiam ,  qua;  partes  cum  communione 
quadam  genens  fui,i J  eft  inter  fc  fimiles  fint,tamen  Ipecie differut.Rurfum  genus eft 
tni'nal;dua$  enimpartescomple(ftiiur,hominem  8c  brutu,quipartcsetfi  fpeciefunc 
difTercntes^tame  communione  quadam  ipfius  gencris  nulla  inter  cas  cft  dilsimilitudo.* 
quoniam  ipfaanvDalisratiocxxquo  co.icnit  vtnfquc.HxcvcI  idcirco  afcribedapil 
uui,ac'^ui$  parum  prudensAfidem  habcac  couKmariii  iis«qui  hodic  ia  huc  Ciceroaii 


Dercriptio« 


RODOL.  AGR.IC.    DE     INV  ENT. 

librum  clrcunferuntur,ijui  vix  dici  queat.quaoi  inepte  hunc  explicent  locurn,' 

Diff^retia  eft  propria  rei  nota.)id  eft.indiciu,  fignum .  Metaphora  duda,  opinor,"' 
a  pecudibas,quibu$  iniuriaru  etiacn  lucidi  folet  notx  qusda,qu6  facihus  alix  ab  aliis 
dignofcantur.Quidamhancdefiniendirormam.^Horucn  ex  numero  &  Themiftmi 
fuit,&  poft  eu  Boctius.td  quod  exTopicis  Boecianisliquere  poteft.  Anftoteles  G  ex- 
emplaeiusqu^  in  quinto  runtfopicorumlibrocofideres,propri|vocabu(ohocdcfi- 
niendjgcnuscoraprehendiffevidetur.Njfifiquiscredat  obftare  illud.quod  eodein 
Ioco,quiditaterei.proprioeKplicartnegat.  Defcnptioenim.)  Hac  dere  ita  Lauret. 
Valla,Qiiippedercripttoeftqualitatu  o.iiniu^quzalicuireiadlunt,  &■  eiufde  adic- 
nlexplicatio.Qj,am  fententiara  &Ciceronisverbacofirinant  in  parritionibu^:  vbi 
BOndubiu(inquu)eft  idquidero,quindefinitiogeneredecIaretur  &  propnetatequa 
dam,  aut  etiam  coiounium  frequentu,ex  qjiHas  proprium  quid  fit  eluceat.  Sed  quo 
nia  de  propnis  oritur  quandoque  magna  diflenfio,definiendum  eft  fjEpe  ex  corrariit 
fepe  etiam  ex difsimilibus.f^pe  ex  paribus.Qnaobrem  delcnptionci  quoque lunt  m 
hoc geuere fspe  aptar,&  enumeratioc5fequetium,imprimifquc  commouet  exphca 
tio  vocabuli  8c  nominis  .  Vides  hicfinitionis  vocabulij  fumi  tam  late,vt  cople(.4atur 
&  ca  definiedi  rationc  ,  cui  defcriptionis  nome  dedit  Boeiius;&  praeterea  difcriptio 
nem  velut  diuerfum  quiddam  adiugi,quod  &  in  topicis  facit.ldem  tame  aliis  quibur 
da  jn  locisnomedefcriptionisaperce  pro  definitionepofuitrvt  primo  libro  deOra- 
tore,vbihucinmoduloquitur  Antonius,Philofophi  deniqueipfius.qui  de  fua  viac 
(apiecia,vnusomnia  peneprofitetur,eft  tamcquEdadefcnptio  &c.Quoin  loco  de 
ftriptione  pro  finitione  poni,nemo  negabit,nifi  qui  locum  ipfum  nuquara  viderit. 
Tradere  vlla  inueniendaBdefinitionis  pra;cepta  )<.^am  rationero  coiligenda;  defi 
nitioni$afFjrtR.odclphus,eameft  mutuatus  extopicisCiccuiusequidem  verba  non 
grauatusfuiflemafcnbere^nifilibervulgoefretinmanibus.  lus  eftdecretii  )A  Cellb 
iurec6fultoiusdefiniturhocmodo,Iuseft  arsboni&  squi.fF.dc  iuftitia  &  lur^.Cic, 
de  Orat,Ius(inquit)eft  legitimae  atque  vfitatsp  in  rebus  raufifqueciuiu3pquaIitati&co 
ieruatio.Sunt  autem  in  fum.)Quscunque  definicndi  leges  tradutur,huc  fpcdant,  vt 
couertatur  definitio  cum  co  quod  definitur,&  naturam  eius  coromode  explicet.£aai 
legem  quifquis  non  vioIant,hunc  fecurum  effe  lufTero  legum  reliquarum. 
Gfnens  O"  J^iciei  yocabttlii  quomodojit  hic  yfitntt.  Cap.  yi. 

/^  EnuSy(^eci€S,dijfentiii,qmdJintspr£diximm.Ittud  quod 
adnomengeneris^Jpeciei pertinetyno ab refiterit  anno^ 
tajje ,  eoSjCjui  exaBiu^  ifta  diftingunt  ^addere  iftls  indiuiduu, 
ViJitgenuSiqmd  in  quid  de plunhHS  ftecie  differentibtis:  Spe 
indiuiduum.  cies,(]u^  deplurihus  numero  differetibus:Indmiduum,  quod 
defolo  \>no  dicatur .Vt  animal  de  homine^de  boue,deleone  di 
citur.Homo  de  Scipione,  CiceroneyCatone,Cato  defefoloCa- 
tone.Quanquam  autem  c>  Cenforius  Cato  c>  Fiicejis,  V- 
terque  Catones  dicantur ,  tUud  non  fit propter  comunem  in 
ipfis  fteciem:propterhanc  enim  homines  dicuntur^non  Cato- 
nesfed  obfolam  nominum  ftynilitudinLB^s  cjuidem  hoc  pa- 
ilofe  habctifed  qmd  ad  f^ecie  attinet ,  ea  indiuidms  cofara- 


DIALECT.  LIB.    T.  i^ 

tajhoc  nomineforte parum  apte  notatur.  Speciei  nantjue  no-  uf/ujf '"if '- 
fnen  iflud/ola  comparatione  adgenus  ^^idetur  indiSum^di"  n^^cjei  rano- 
Bam(]ueJ]pecieefp,Vel(\t  Ciccro  maluit)formam,(juod  con- 
fu/um  c>  informegenm  expoliret ,  c^Jpeciendumi^fc  enim 
yeteres  loquebantur^nobis  exhiberet  .Indiuiduis  autem  com-  \ 

farata,no  iamjpecici  retinct/edgeneris  potius  accipitfaciem,  1 

cy^d  argumentandi  rationem,nihil  propemodum  differre  v/- 
denturjgenus  C^JpecieSyJpecies  c^  indiuiduum .  ^uemadmo  ^  „ 
dum  enimfiomne  animal  curritjoominenecejfe  efl  currere^  >"  »'>>*  exem. 
f^fihomo non currit ^alicjuod animal non currit,fc etiamjt  h funt.veru 
omnis  homo  currit .Ciceronem  necejfe  efl  currere^^flcurrit  ^^„^^0^0! 
CicerOffteceffe  efi  aliquem  hominem  currere .  Nobis  ergojie  P^'^*^'"'?*®"» 

'  JJ     J  l  r  .      f  ^  ueniun'ur. 

intcr  dicendum  cozamur /ubinde  fine  ^^llo  \^fu  pcrturbare  no-  Qyomodo 
mmay^^ocentur promtjcue  m  locts  recenjendvsgenus,  cjmcautd  nomine  gene 
depluribus  prxdicatur  in  quid.-CpJpecieSyilla  de  cpitbus  idpr^  "*   •  ^^^^^^ 
dicatur. 

Scdgenus  quemadmodum  de  Jpeciebus  dicitur  ,flc  etiam  :  ^' 

dtuiditur  in  eas.Diuiditur  autem  adteElione  differeti<e.Ani'  ,?. 

mal  enim  rationali  c^  irrationali  ajjumptojn  hominem  c>  '^ 

hrutum.  Et  dtfferentiarum  \^erarum{ytfuperius  diximus)  '^' 

quiapropemodum  egeni/umuSyConfilium(c^uod  in  inopiafe^ 
ri/olet )  oportet  ex  necefitate/ptmamus:Vt  quemadmodum 
in  definiendojflc  in  dtuidendoy  aliquid  quod  locumip/arum 
expleat  ymutuemur  .Vifl  dtuidere  brutum  VelimuSydicamus 
<diudin  terra,  aliud  tn  acreyaliud  in  aqua  Vttam  ducere.Vel 
item  dicamusybruta  omniaaut  natare,aut  \folare^aut  ingre- 
di,aut  repere. 

Genus.fpecies.djfiTereBtia.^  QiJ^B  hoccapire  dicuntur,huctendut,vocabuIogene-  Genus» 
ris  hic  vtcndum  efPe  tam  !ate,vt  quic quid  de  plunbus  fiuc  fpecie]fiue  numero  (blo  di 
uerfis  in  quid  prrdicatur.gencns  nomen  recipiat:fpecte  vero  dici.de  quucOque  gen» 
Ctfumptuin  prxdic4tur,fiueiUud  reuerafpecies  fit.fiueetiaindiujduum.Scdquod 
adlpeciemauiQetJSpccies^iD^uit^tam  demu  (peciesdicedaeiljcumrefercuradge.  Speciev  ' 


RODOL.  AGRIC.     DE     INVENT^. 

t)U<;:n3m  tndiuiduiscolatajrationcm  fpeciei  amittic ,  &  facisio  ac  (i.-nititudin  em  quin» 
dam  induil  generis. Vel  vt  Cicero  mauult  fortna.)Ciceroni$  hac  ds  rc  verba  inuenic» 
lib.huiuscap.^.vbiagiturdedifcnminetotius&genetisrormarum  &partiud). 

^id  liiitiJto^qiM  tius  ytilitas,(jHa  lege  e^  ^itot  modisfiatjcum  aliis  jmhufdam, 
Ca^,  y  11. 

Diuidcdt  vti  TjTqmadmftonis  lom  nos  admoneti  qmdfttip/a&  qui 

lirastriplex.     JLJ      7  -^  \l        J       fJ      ^    1 

Vide  Boctiu       pacto  trattanaa  exeqmmnr.Per  auam  \>tilt$  emm  et  dt 

inhb.dcdiui     .  f      f        >  j    '•  » ••  ;•  J  /i    - 

Cone.         mdendt  ratto,  tum  ad  ret  qu<€  diuiditur  naturam  demonjtra 

dro'&  d^erel  dam  (^proxtmum  enim  ejl ,  Vf  cum  quidjit  vnumejuodque 

g"®*  ^^^[l^'  dixeris ,  deinde  quotuplexjit  ojlendai)  tum  ad  definiendum. 

u.cap.i.       Definire  nanque  non  aliud  xndeturiquam  exgenereper  diffe^ 

rentias  diuijioi  injpeciem  dejcendere.  Pracipue  \>ero  ad  dijji^ 

rendi  orationijque  copiamy)?t  '\>num  aliquid  cjuodmulta  am-* 

hitujuo  compleSitur ,  inpartesjparga^jate  enimfunditur, 

quod  ex  Wo  \>eluti  corpore  in/tiasjpargiturpartes.(juemad^ 

modum  multajiin  Vnum  coUigasJn  angujium  agumur. 

Diuidend'i**^'    ^'^^{po  /^/f  «r ,  cHgeneris  injpecies  per  dtfferetia^  diduEliol 

lex  parum  fir-  pUcuitque  omnem  diuijione  duahiis  differentiis  e  diuer/o  po- 

Jitis  dehere  perjici.  Deinde^^^t  repugnent  e^e  differentioi ,  hoc 

&  x!de^in>  ^Ji  y  ^^  nequaquam  in  idem  conuenire  pojiint.  Pojiremo,  \>t 

bus. 


fer  animatum  c^  inanimatum  diuidi  hoc  paElo  Vtdetur» 

Primacaufa   dAnimaletiam  pcrrationale  &*  irrationale.Sed  contingit, 

non^ftm 'er  ^^  'Vtdeanturjiih  Vnogenere  multa  effejpecies  '.  Vhi  ergo  diui" 

obfcruari  ^o^derc  id  yolumuSyCdpimus  ^?nius  alicuius  Jpeciei  differentiam, 

deinde  aliarum  fpeciert^m,  quia  \mam  aliquacomunem  dif- 

ferentiam  non  inuenimus,  circuimus  ipjam  differenti<e  alte- 

rius  negationeMueadmodum  in  diuijione  animalis  Vtdemus 

jieri .  Irrationale  enim  non  niji  mgatione  rationalis  expltcat, 

quamohrem  \era  differentia  effe  nonpotefl :  cum  omnisjpe* 


DIALECT.    LIB.    r.  jj 

ciesex  dijferentia  conjlituatm' :  nihtl  antem  conflituitur  ex 

negatione.  Labajcit  crgo  continuo  Vera  illa  diuidcdilex.  De- 

inde  cuius  felicitatls  efl  ,  Vf  Vf/  frior  dtjferentia  \erajtty         < 

quando  ^^elpauca^y  Velplane  nulias  cj^e  ^^eras  in  confejjo  eftf 

Ergo  c^  hanc  Vndecun(juc  datur  arcej^imtts  ,ftj  Vf  alte- 

ra  nonfit  ^^era,  altera  mdlo  modo  dijfereutiajif.appareatque 

multo  ifla  diciflecioflm,  quam  reBiaspoJfe  ohferuari.o^cce^ 

dit  iflis ,  qiiod  cum  \namfortaffe  differentiam  aliquo  modo 

eloquamur  ,\t  fit\erbtcauja  \wlatile,  ^jjeciem  quoque 

inuenimtd^,  qu<e  efl  auis.Ediuerfoyquortmdam  cum  dtfferen- 

tiam  aliqtm  iniieniamtis  ydefit  fjccici  nome.^?t  bipes  effe ,  ani- 

malisfit  dijferetia  fortaJfc,nullam  tamen  eifjeciem  tribuere 

poJ^it.Sic  ^pijcis  nota  eflflecies,  in  reddenda  dijferentiafor 

taffe  laboretur.  Nobis  ficut  primum  ejfet,^  \otoforfan  o- 

ptandum  ,vtlegitimis  duabits  dijferentiis  diuideremus,ita 

proximum  erit  i\>t  quahbufunque,duabm  tamen  :fin  minus 

poterimus  duabtis,at  quotcli^jue  poterimus  diuidamiu,dum- 

modo  \niuerfamy  eius  quod  diuiditur,  compleElamur  Utitu- 

dinem.quamobrem  noper  ea  modo  qu^e  injubflatia  eiusfunt 

quod  diuidittir  ,fed  per  omnes  locos  qui  circa ,  quique  extra 

jtibfldtiamjuntiducitur  diuiflo.Sane  eorum  qu:e  in  Jubflan-  ^ 

tiajunt,  aptifimaper  quam  diuidatur  efl  forma ,  quod  ea 

ferfeEl<e  dtfferenti^e  origo  cH.  Mam  corporum,aliud  anima" 

tum  efl,aliud  expers  anim<e:  h^ec  exforma  duEla  efl  diuifio. 

Deinde  proxima,qu£  ex  materia  ducitur.   Vi  arborum  ^ 
dlia  ex  femine/unt,ah£  fhonte  na/cuntur.ffinc  iamabad-  ?  ^ 
iacetihus  accipitur,Vt  animalium ,  aliud  manfuetum,aliud  de  animaifb»: 
ferum.  Et  contrdquoque  diuiduntur  adiacentia  ineaqui^  ^ 
hmadiacenty  Vtferita4,aliafrpentls,alia  auis^aliareliqua" 
rum  heluarumefl,   EtpcraBHsJitdiutJio,  Ft  hominum,  s 


RODOL.     AGRIC.    DE     INVENT; 

^  alms  ftudiojdm  It^cro,  alm  );oluptati  operam  dat .  Et  per 

efficientia,Vt  animaliumyaliudparenti^  efftcaciayaliud  calo^ 

7  re/olifialiud putrefaciione  gignitur.  Etper  effeBa.  Vt  ani" 

^  maliumsaliudfoetumi  aliud  ouum,aliud  vermemparit.  Et 

mJib.hb.r. ''  exfiney"\^t  rerum  domefticarum.aliae  ad  necefitatem^ali^  ad 

9  y^oluptatemi  alice  ad  yumpertinent .  Contra  quoque  ex  iis 

quaadfinempertinent,  vt  opum parandarum  cau/a,alif  it^" 

ftam  operdnauat,  alij  fienerantur,  alij  V/  rapiuntialijfiau" 

'°  defithducunt.  lam  ^^ero,  animalium  aliud  terra,  aliud  ma" 
natura  amma-  ri  degtt :  ex  loco  cft .  Etflorcs ,  aut  hyherni/unt ,  aut  Vemi, 

II  aut  <efHm,aut  autumnales :  ex  tempore  eft.  Et  homines  alij 
feruifuntydij  dom'tni,alij  neutrum:ex  connexis/umitur, 

'J        Contingentia  etiam  diuifioni  conueniunt:\H  mupcorum, 

H  quidam  literasfctunt,quidam  ignorant.  Et  pronunciata, 
Vr  quidam  hominum  laudatifunt,  quidam  vituperati,  qm^ 

15  damfilentio  latent.  Attulerit  etiamaliquid  comparatiot^^t 
populares,  quidam  infira  regemfunt  opihwSjaliquipareSimn* 

»^  nuUifiuperiores.Et  a  fimilihm  diuifionem  exprefferimus :  vr 
diorum  vit<e  propofitum,  induflriafiormicam  imitatur,alio^ 
rum  fiegnities  fimilis  eft  m^ufcis :  Oppofita  &  dtfferentU 

^^  prorfiks  a  diuidendi  ratione  ahhorrent.  Neceffe  eft  enim ,  V^ 
quic<[.d  diaidituryde  iis pr^edicetur  in  qu^  diutfum  eft.Nihil 
autefn de his qm  repugnantfihipradicaturquofit^VC ne di" 
uidi  quidem pofiit per  eaquafihi  repugnat.NomenreiprX" 

*^  terij ,quontam  parum  accommodatum  credidi  diuifioni. 
^anqtiam fiuerunt yqui fiacerent  diuifioneeim  in  resfignifi" 
catas.  Vt  tauru  diuiderent  in  domefttcum  animal,^fidus, 
C>  motem.  Quod  qua  ratione diuifionem  appellent  non  vi- 
deoycum  id  Vf/  ratio  loquendi  coarguat.Nec  enim  quifquam 
tam  ineptHsfiti  vt  dicat.taurorum,  alius  animalialtiisfidus. 


DIALECT.    LIB.    L  ,^ 

alii^  mons  eft.  Similiter  longe  minus  diuijio  eB  rei  in  nomi- 
na.Vt  nonpamrymn  feramyno  finam.Nift  quii ditiifionem  Vcrbafuot 
ettaputetejje,  Annaforor,joror  AnnayCumc  Quemadmodu  Didoapud 
f^iViic,idediuerfofono,(^uanciuamnon  \>erborum,  conHru-  Acneid!  "** 
Bionii  tamenyrepetatur.Diducitur  tame  Vnum,  c^  in  mul- 
taexplicatur.Diducitur  (juidey  fed  non  ita,  vt  iddiuiJtoVO'  ^*"'^^  *°^ 
caripofit.Meque  emm  ignorandum  nohis  efiypojfe  tripliciter 
aliquid  quod  vnu/it,  in  plura  diduci.  Diuijione,  (ju<€  auomo- 
dojiat,diximu6.  Partitioncyquamox  dicemus.Et  enumera-  Enumerati«  , 
tione.  £aft,(fuotiesmultayCjua  X^nialicuiinfintyrecefemm,  ^"*'^'^**  ^***^ 
y>t  cu7n  dicimus,  Cicero  eloquens  fuit  ^  prudens,  ^  Vm^ 

dex appetit£  dominationii:^reliqua,(jU£ in  immcfim  ex- 
tendipojfunt.  Certum  ejl  no  diuidi  in  ijia  Ciceronem,  quonid 
Cicero  wdiuidum  ejl,necpartes  etiam  ejfe  Ciceronis  iJla.Enu 
meratio  ergo  ejt  multorum,  qu<e  ad  y^num  aliquod  redigun- 
tur.  HocpaBo  cs^  multa  \>nius  \erhi  fgnijicata,^  )>muf 
rei  nomina,  non  diuidendo  diducimus,fd  enumerando  rece- 
Jemus,  NonnuUi  artis  admodum  fnihm  clau/erunt  totam 
hanc  rationem  diuidendi,  vt  omnem  diuifonem  auiC  non  fit 
fer  ea  qu£  in/iihjlantia/iiytt.dicerent,  autfuhieBi  ejfe  in  acci 
dentia,  aut  accidentis  in/iihieBa,aut  accidetis  in  accidentia. 
Liherii ejl  (^fium cuique iudicium.Mihi  Vfim  efl quam 
copioffime  poffem  aperirerem  iJiam,quoniam  v/iis  eius  la^ 
tepatet.Mec  ignoro,poJfe  eis  quorum  aures  non  fnt  iis  audie- 
disimhutde,  Videriremperplexiorceffe.  quodtamen,  quanuis 
txigua  animi  intentioymoUiet:modo  non  pigeat  tantijherjuh- 
fdiumpetere  d  communi Jiudiorum  artifce  Uhore,  fruBui 
certe  lahorumyquod  affirmare  aufm,nonpoerntehit, 

Perqua  vtiliseftJArltriaaitinp.iniisconducerc-^iuihonem.adpIenecognofce.  Diuiftoott 
dan.  re  cam  qu p  diuiditur , ad  apte d efiniendum,  ad  difrercndi  orationifque coppm.  vtiUtas. 

Diuifio  if itor  ) Aftriftiuscapir  nomen  diui'ioius  qtiaTi  A\]  folent.Q^ui  de  rt-  plu 
f a  cap.oono,^uem  iocii  1  egas  oponet^iLOdo  hunc  vchs  plaac  intcUigcrc.PUcuit^uc 


RODOL.     AGR.IC.     DE     INVENT. 

Omnem  diuiGone.)  Treis  3fF;rt  caufas^quamotrem  no  feraper  duabus  inter  fe  pugtiS 
tibus  difFerentiis  diuifio  poKit  abfolui.  Primam.quod  nullius  pene  generis  vtraqj  no 
bis di£ferentu  fit  cognita^  fed  aheram  negatione  fere  exprimamus:altera,qu6d  m  ple 
rifque  ne altera quidem  illa,qu£  affirmatione afFertur,  vera  efl  difFeretia.-poftrema, 
quod faepc  difFcrentia  inuenta.ignota adhuc  eft  fpccies;&  rurfura  nora  fpecie,difFere 
tiatamenmanctincognita.Deindecuius  felicitatiseft.}Rats(inquit)&  maxims  cu- 
iufdamfelicitatiseftjfi  vel  priorilIaquamaffirmationeexprimimus,werafitdifFcren- 
ti3,propterea  quod  vel  paucas  vel  nullas  potius  veras  effc  coftat,tatu  abeft,vt  cogni- 
tam  habeamus  vtramque.Sic  Ciceroin  Antonium,Etquidecuiustemperatisfuit,de 
M.Antonioqusrcntcmjabftineremaledifto.^^Vt  3rborumalis.)Plinmslib.i6.cap, 
3j,Arbores(inquit)quasnatursdebe3mus,fribusmoJisnafcuntur,fp6te,femine,auc 
abradice.  Nomen  rcipriterij.)  Hanchodievocantdiuifionem  vocis  in  fignificata, 
cuius  fenteris  authorem  hudat  Boecium.  Eius  ego  hac  de  r«  verba  fubicci,  Eft  eniro, 
inquit,diuifio  generis  in  fpecies:eft  rurfus  diuifio cu  totu  in ^prias  diuidttur  partcs: 
eft  alia,cum  vox  fignificans  multa,  in  fignificationes  proprias  recipit  feftione.  Ex  his 
tribus  diduccdi  generibus,Rodolphus  fblum  primum  illud  diuiGonem  appellat^alte- 
rum  partitionero,cnumerationem  rertium.Georgius  Trapexltius.poftremQ  hoc,di« 
ftindionem  vocat.relaquaduoiifderanominibusquibusRodoiphus, 

Sluid  ^rifioteles  proprij  nomine  defignaiperit  .Siuot  eius  acceptiones  emtmerauerit 
Porphj/riits.Et  quomodo  hic  eius  nomtne  ytenium, 

cdp\       yiii. 


\  ^Hoteles  proprmm  ^mauit^quicqmdomni^/bli  inef- 
fet  ^/emper,V}  homini propriuminatum  ejfefi  ridere. 
Omni  enim  inefl  hominiy^folt  inefly^femper  homo  natus 
efl  ridere  .  Diuisitque  in  deflnitionem ,  c>  id  (juod  communi 
nominefquoniam  aliud  nonfuppetebat^  proprium  dixit.Eo-' 
demque  proprij  nomine  complexm  eH  differentia.Sane  diffe^ 
rentia^quod  ip/um  nomepr<e/efert,  dicetur  commodiuSyquo^ 
tiesgeneri  quod  diuidit  comparatur,J{ationali  enim  &  irror- 
tionalijanimal  ab  animali  differt.cy^ut  quotiesjpeciescui  de~ 
jiniend<e  adhihetur ,  reiiquis  confertur fleciehm  ah  illa  diffe- 
rentihus.  Sua  enim  flpeciei  comparata^/i^hflantioe  pars  efl,re^ 
Elius  proprium  dicitur^  quam  differentia.  Mec  ego  iflud 
fic  accipi  \elim  ,  tanquam  idem  putem  effe  differentiam, 
C^  id  quod  propriam  pafionem  (  qua  quid  fit  ,  ^  quo 
paBo  a  differentia  diHet ,  per/equi  non  noHri  eH  mftitu^ 
tif  nec  enimfatis  de  eoconuemtommhus^/ed  Vtofiendam 


DIALECT.  LIB.    I.  ,^ 

flacere  mihi,  inpra/entin  diciproprium,  cjuopaElo  Arijlote^ 
les  )^oluit,  quicquid  de  eo  cui  idproprium  ejje  Volumus ,  con- 
uerjim  dicitur.  Vf  cjuemadmodum  dico ,  omnis  homo  eft  ca- 
pax  di/ciplince:Jic  dicam,omne  capax  di/ciplma  efl  homo.d^ 
Jicutomnis  ^^trtus  eftexpetenda,/ic  ,omne  expetendum  eft  - 
^^irtus.Porphyrius  m  I/agoge  cjuadrupliciter  dixit  proprium  PropriGqua; 
dict.Quandocjue enim cjuodJoU ineft  cs^ non omni  ,  Vf  nau-  a  fccundua»' 
tary*  ejje  Vf/  mujicum  homini ,  nihd  enim  pr<eter  hominem  ^^"■p^y» 
dicipotejl  nauta ,  Vf/  mujicus.nec  omnis  tamcn  homo  nauta 
'Vel  mujicus  dtcitur.  Q^rjdofjuecjuod  tneft  omni  ^non/o^ 
li,  Vf  Mere  omni  ineji  homini,  Jednonjolt,  nam  ^  omnia 
animalta  c!^plant<e  ^nuere  dicuntur.  Tertio,  quod  inejl  om^ 
n'i,foli,fed mnfemper,\t canejcere homini , quod non  ntji/e^ 
nio conttngit.  Quarto,quod omni/olt  ^femper  ineft,\t  erU" 
dihilem  e[Je,  homtni.de/olo  cnim^  dc  omni  C9*Jemper  dici" 
tur,  idcjue  \ere  eft  CjT*  exaBe  proprium,quo  modo  ^  nos  hoc 
locoaccipt  proprtum  )>olumus  .  ^uoniam  autcmf  vtpriedi- 
ximus^  in  reddenda/ua  cutcjue  ret  differentia  lahoramus,  pro 
pnamfere  paJ?tonem ,  cjuam  Vulgo  proprtj  ftgnijicamus  nO" 
mtne ,  cjuomam  dtfferenti<e  nomen  \fm  d  proprio /ecreuit, 
eam  in  locum  dtjferenti<efuhdtmt  srCs^  eam  quoqueji  pro  ar 
hitrio  ci^^hicunque  res  po/certt  ,paratam  ^  admanum 
haheremu/i ,  ejfet  qualecunque  qutdem,fcd  altquidtame,mi- 
rtu^  enim  in  defintendts  dijttnguedifque Jiuciuaremus  rchus, 
hJunc  pro  dtfferentiaponimus  proprtum,neque  id  Vnum,au( 
fatisjirmum  ,  aut  certum ,  Jed  J<spe  ex  multi^  colleEium,  & 
tum  quoque  amhiguum,  c>  anceps.  IMotum  eft  qutd  Platoni 
acciderit^qm  cum  dtltgenter  homtnis  proprium  reddidijfe  v/- 
dcretur,  htpedem  ejje  c^  impiumem,^ dejiniret homineefje  rnfulfui Dio: 
ammal  hipes  implume:  Diogenes  Cynicus  iga!Iinaceum,cui  fo"u«."*''^"' 

D  '  ' 


RODOL.  AGH.IC.     DE     INVENT. 

demp/eratpluma^,  inauditormm  iJlius  proticiens:hic  eHQn- 
^uit^homo  Platoms.  Ergo  (^  Vtdicimus )  nohis  proprium,cui 
hHclocum  tribuimusjit  iUudiquod  quarta  huius  nominis  (t- 
gnificatione  Porphyriuspojuit,  Idopuepue  differentiafitjiue 
paj^io;\>eifuispofita  nominihus  ,  Ve"/  dicendi  circuitu  explica- 
tUy  non  multum  refirt.I^ltqua  auce  alii^proprij  modis  copre- 
henfafunt  jtnter  adiacentia  aut  aEius  numerabuntur, 

Differetia  an  Eodemque  proprl  j  nomine.)Mtru  videri  pofsitjquo  modo  dicat  Rodolphuj^diffe- 
jun^enda  fit  rentiam  proprij  nomine  ab  Anftotele  comprehcnfam  fuine,ca(n  ille  gcneri  ca  adiu- 
proprio,  gendaefTecofirmet.VcrbaeiushTcfunt,  P«<r«</fc  ■yrforeian  nou-xuiV it^o^Xi^fux.h  7»«»?, 

^(/loViyjtfu/^i^i^Htcof /M\or.««/  •,«j'  rytv ^ica^o^ocv  Liovsw  iw\thV,o/x^7<a  ;ef"  reir]ioy,Om 
nis,inquit,propofitioatq5  omneproblema,autgenus,aut  propriu,aut  accidesindica'. 
Etenim  difFerenti3,gencralis  cum  fir,cum  genere  coHocari  debebit.Non  me  clam  eft, 
cQequidicant  Anftotelero  deeamodo  d  ft*erentialoqui;quam  noftriiftivocantge- 
nericam.qui  fortafte  dicerent  aliquid,  fi  apud  Ariftotelem  fcriptum  fic  foret,  ««» y«^ 
Tyiv (f^ioK^o^xvtrti^fViiiyiv,  o/<«  rii  >t*e<  r«T'|fcoK,  vt  repetitus  articulus  fecerncret  hacab 
ea quam  fpccificam  nominant.  Nunc  illudpropius  adrcm  noftram,coy  ovauv pUnc  in- 
dicat.nuUamdiftinflione  fubefiein  verbiseius.Quanqua  illudinterim  videoa  qui- 
bufdam  verti  in  dubium,  fit  ne  differetia  vlbjqux  cum  fpecie  irfima  coucrtatur.Sane 
Boetius  hac  in  re  varius  eft,  vt  qui  in  liagogen  Porphyrianatn  fcnbens,  ait  differetia 
nunquade  vnafolafpeciepradicari.-contraincategoriis  Ariftotelicis,dicat  quafdam 
eircdiffcretias,qusnon  nifi  de  vnafoIafpeciepra;d"cetur.Quod  autcm  in  definitio- 
ne  differentii  dicitur,pr3Edicari  eara  de  pluribus  differentibus  fpccie,id  non  ira  acci- 
picndumefle,quafifemperfiat,fedqu6dfrcquetius.Mihi  pofterior  hj?c  fente'tiama- 
gisarridet.quam  &natura  ipfarerum  venorem  efrecouincir.Etenim  fi genusvnura- 
quodquein  fpccies  per  difFerentias  diuiditur.quisnon  videat  diflferetiisgeneriseius, 
«guod  proximum  infixx  fpeciei  eft  cu  fua  quanque  fpecie  oportere  conuerti.?  fed  hjc 
-  .        ■3?«f>sf).«.IlIudproprius3dremnoftra'n.Si  AriftoteleseoquemcirauimusIoco,degc- 

'^d'  «wralitantumdifFerentiAlocutus  eft^cuiigitur  pra:dicatofubiiciemuseam,  qugfoc- 
nsqu  s  ac  i-  ^jgj.^  jjj.jjyj?^l5jj5jgr  ^pI^rodifeu?,Qiiare,inquit,difFeretiasgenericadicitur.?Quja 
A  n.  "'  infubftantia  ciu5eftdequoprsdicatur,queroadmodfi&genus:&quodaraboimplcc 
ac  perficiut  efTentiam  vniufcuiufquecorum  quorum  funt  propria ;  tum  etiara  quod  m 
plunbusineft  &ipf3.-&  dcpluribusfpeciedifFeretibusprxdicatur ;  nequeenim  aliud 
quicquamintercft  intcrgenus  &  difFeretiam,nifiqu6ddifFerentianon  prsdicatur  ia 
quid  eft.HaftenusilIe.Exhisvtiquedus  ills  rationesqus  priroo  ponutur,dequauis 
difFerentiaintelligipofFunr;Tertia  eointellcftuego  accipioic^uoBoeciusdifFerentia 
finitione,qu6H  firecipiatur,nihil  obftabir,quo  minusdeomnidift*ercntia  intelligen 
da  fint  verba  Ariftotelis.Sed  quid  haecad  RodoIphum,qui  no  generi  fed  proprio  dif 
fercntiamait  lunQameffe  ab  Ariftotelc.^Qiiid  dicemus?An  hoc  fortafiis,  quod  coti- 
nuoipfe,quanqua3liudagens,fubiungif,duobusmodisdifFcretiam,comp3raripofre.? 
primum  generi,  atque  hac  ratione  propne  dici  difFerentiam,&  cum  genere  coniugen 
damcfre.Deindefpecieifux,quara  cugenerefumpta  conftituit;quo  pafiono  ta  dif- 
ferentiara  quam  proprium  appellari  debere.acproinde  proprii  quoque  appellat/one 
coprehenfam.Cuifententis  fufFragatur  &  ratio.Namautbore  Ariftotele  ipfo,quic- 
quid  conuerfim  de  rc  pradicatur;i<i  aut  dcfinitio  cft,aut  proprium:diffcrentia  couer- 


DIALECT.  LIB.    I.  18 

flm  pradicatur  dc  fua  rpecie,  &:  definitio  cius  no  eft,f rit  uaqj  prepriu.  Fabius  tameti 
Quintilianus  libro  quinto  eam  rnoJo  difr.*rentiaai  appellar,qu2  cum  re non  couerti- 
tur.-qu-Eautemconucrtuntur,  ea  propria  v'oc3t.  Vtcanefcetc  homini.)  Ariftoteles  Homoquara 
quintoIibrodegener3tioneanimali'jm,roIos  virosfcrititcaluefcerejno  ctiam  foemi  tione  a  Pfjto 
nas.Hiceft(inquit)Ridet  platone  Cyniiu^.magisipfe  ridendus.Nequeenim  a  Pla-  nei™p'ume 
toneimplumeanimal  dicitur^  quod  vtcu^^ucplumis  uudatumert,  fcd  cui  natura  plu-  ^nimal  dica* 
masnondedit.  tur. 

Genus  O"  Jpecits  quomcio  cum  toto  c>  partihus  conueaiantyqitamoda  rttrfus  itjlent, 
S^x  difcriminaJiartium.Sluid  m  ater/af  S^udfor/na. 
Cap.  IX. 

^  Otum  cs^partes  /ecjumtury  quorum  nonnunciuam  currt 
genere  ^j^ecieconfunduntur  nomina ,  Vtgennstotum, 
Jpectes  partes  Vocemus,  c^  dtui/Fonem  partitionemque  inui^ 
cem  alteram  pro  altera  accipiamus.  Sed  iaquid  tnter  res  in^ 
ttrfit  cpudcrenti  etiam  ipfa  difiinguenda/unt  nomina.Etfmi 
lefortalje  qmdda  habentyquod  quemadmodum genus  fbecies 
fuascomprehendit,  ita  totum  intrafepartes  fio^  completli- 
tur.Sed  hoc  dtfferunt,quod  quemadmodum gtnus  ad  confii^ 
tuendamfingularumjfecicrumfibflantiam  adft  oportetfc 
totum  nonfngularumpartiumfubflantiam  conflituit.  Plc 
r^eque  enimfi^t  tnterierit  totunt,permanere  tamcpofflmt .  Et 
contra,Quemadmodum  ad  conciendam  totiusfibflantiam, 
Vnamqudque  partium  efl  adhihcri  necejjefc  ad  explendam 
generisfihjlantiam ,  non  vtique  '^namqt^anque  jhcciem  ad- 
effenatura  iUius  expo/cit.  Pr<eterhoc  quoq'A€,genus  de  fbecie- 
husfiis  affirmatur,totum  de partihus  nequaqua.  Ouanqua  CauiiluiB, 
enim  c>  camis  partes  ycamem:^  lignifgnum  efie  dicimus: 
non  tamen  Vel  ea  caro ,  \el  id  lignum  /imt  ,ctiiiis  funt  partesl 
Acuteitaque ,\t omnia,^hreuiter  Quintilianus  ifta  di- 
ftinxityita  defitiiens ,  Diuifio  eflplurium  rerum  infingula/s: 
partitiofingtiiarum  inpartes,  difcretio.  Partium  autem  c'^ 

^..;^^-         ^-  ^  ^  .  ^         ,  ^     Partium  diuU 

proinae  totius  etiam  non  )^na  ejt  ratto .    klmdam  perti-  fio  p"raa. 
nent  adfuhflantiam  :^cedam  cx  quantitate  nomen  hahet: 

D  jf 


RODOL.  AGRIC.    DE    INVENT. 

Qtudam  Virtutls  funt  at^ue  efficacia  cuiu/dam  .  Subflan^ 

tiafunty ^ftfaries domm eftpars ,  ligna nauis.  Qmntitatis, 

yt  iis  qu<e  extenfafunt  ^pedale ,  hipedale ,  tripedale,  C5^  ^ua- 

drupedale,  dicimus  enim  decempedalis  reipartes.  c>  in  tem^ 

fore  ,pr<etentum,  inHans,  futurum ,  c>  i^  numeris  denarij 

Juntpartes ,  "x^num ,  duo ,  tria,  quatuor.  Virtutis  autemfunt 

partes  ,  auemadmodum  dicimus  plus  roboris  Q^chillifuijp 

quam  Qy4iaci,(^  duploplus  luminisfoli  elfc,cjuam  lunx.  Sic 

quoque  anim£  quatuor partesfacimns ,  \mtjicandi,fentien' 

di,mouendi,^intelligendi.  Eae  \ero  fubflanti^e  ftint par" 

tes,  alt£  deproximofubflantiam  confiituunt ,  \tfunt  mate- 

ria  ^forma ,  qualiafunt  in  homine  corpus  ^  animus ,  in 

arbore  )^ita  cSt»  lignum.  quarum  huiufmodi  conditio  efl  ,Vt 

Jiquapartium  deftt ,  non  effe  res,notucri  nomenfuum  pofit, 

Ali<t  ad  integritatem  rei  explendam  pertinent,quarum  non- 

nulU  deeffe  reiqueant,)?t  non  intercidat,  VtpedeSjmanus^ca- 

futjhominisftmtpartes ,  nampedes  aut  manus  deeffe  homi- 

nipoffunt,  Vf  quanquam  vel  mutdus  Vel  mancus ,  homo  ta- 

tnenflt  cjt*  dicatur.  Atque  ea  quidem;\>t  breuiter  dicatur,  con 

Jiitut£  rei  funt partes  ,tll<e  confiituendce.  Eft  ^alta  qua^ 

dampartium  differentia ,  quodh<e  quidem  eiufdem  funtge^ 

neris,quas  oiJ»(Wiis,  Graci  Vocant,nos  cognatas  dicere  poffu- 

mPis.  Vtpartes  ligni ,  omnes  fum  lignum  :partes  lapidisja- 

fis.Harurfks,  i-^ifoyivuc^  hoc  efl(yt  ita  dicamus^multigena, 

qu<e  non  in  idem  genus  \>eniunt :  \>tpartes  domus,  Itgna  Cj7« 

lapides ,  nonfitnt  domus.  Partes  hominis,  carnes,nerui,ofpt, 

qu<equefunt  iflisflmiles ,  nonfunt  homo.  Sed  matertam  c^ 

formam  ,qu<eh<e  Velmaxime  omniiipr<ecipu<e  fiint partes, 

exaBius  explicare  adphyflcumpcrtinuerit.  msfatis  habebi- 

mus,quoniam  crebrofer  os  redtt  mentio  earum  quomodocii" 


DIALECT.  LIB.    I.  ,p 

aue  ddturyffifjgui(cjuod  aium^Minema  ip/as  indicare.Jlda-  Mittrh  qu/d 
teria  ergo,eft/ubie^um  exquo  aliquid  generatur  primumy  ficonAria/' 
C>» in  (juod  corrumpitur  vltimum .  Itaaue  ipfa  nec  generari 
poteft: ,  nec  corrumpi.  Forma ,  eH  modm  cjuidam  materi<e,  Forma  qaid 
quojihi  contingit y^thuius  \eltllius  J^eciei  capiat  nomen. 
Volenti  igitur/cire  cuiufmodi  resftt  materia  ,  hoc  paElopro^ 
ximumfuerit  rimari.  Demus  in  exemplum  hominem  ,  Se- 
moueamus  inteUeBu  animam.  Facile  idcjuidem  ejiy  cfuod 
quotidian<£  nos  mortis  conjpeElus  docet.  Di^ictliora/tint  qu<e 
Jequuntur.  Separemus  tamen  intelleEiu  omnem  colorem^de^ 
inde  omnem  habitudmem  corporis ,  v^  eji  calorJ)'ims,duru, 
moUe,  CjT*  reltqua  id  gentis.  Deindejiguram ,  \>t  quod  didt^- 
Bos  haheatpedes ,  quod  diHentus  in  hrachia  eJl,quod  in  ca^ 
put  ereclus.  Poftremo  omnem  magnitudinis  modummen-' 
Juramquedemamu^s.Id  quod  iam  reliqui  hahemiis,materia 
eH.  Diccs  fortdjfe ,  nihil  video  reltLium,tteque  tale  quic 
quam  concipere pojfum  animo,quod  ommhus  tftispriuatum 
Jit.  Daho  "Vt  conctpt  poj^it.  Efi  videre  in  monumentis  ope^ 
roftus  extruEiis,in  qutbus  conditum  ft  corpus  aliquod^tan- 
dem  teporis  diuturnitate  nihilpr^terpulueres  terramque  re- 
manere,^  hoc  idem  quod  homofuit(yt  loqmmur)terra  eft, 
Certumque  eftquiddam  ihi eJfe,quod ante  hnmanitatis  ha" 
huit  infeft?eciem .  Idque  ipfum  terr<e  iamfaciem  hahere ,  ^ 
pojfe  ipftim  poftea  quandoque,  Vf  /  igne  excoEium  in  lapidem 
durefcere,  Velin  herbas  excultum  Vire/cere,  Velaliam  quan^ 
uis  naturiC  formam  accipere.f^tdes  item  non  colorem,  non  €" 
guram,nd  vllam  habitudinem  corporis,  qux  conjpici  tannue 
poj^it,  eandem,  quamprius  ejfe.  Ergoperpetuum  tllud ,  quod 
priits  homoypoftea  terra  efi,  in  aperto  eft,nihil  ejft  eorum  qu<e 
tagi  cermue  pojfunt:  cum  hoc  man/eritjlla  cunEia  intercide- 

D  iij  ^ 


HODOL.  AGRIC.     DE   INVENT. 

rlnt.Solidum  itaque  illud  c^  omntbus  iaciationikus  permu^ 
tatiomhu/c^ue  remm  natur^  expo/itum,ip/um  immutatum, 
efl materia  \era illa  (^ quam  primam  vocant.  Quod  Vero 
carnem  &*  ojfa  hominis  \wcamus  materiam,  c>  lapides  at- 
que  ligna  domusjimilitudine  quadam  dicimus. 

KiAt  forma  efl  in  hoc  ajjumpco  corpore,cjuemadmodum  cu 

homofuit  ,mima(^ex  ea  enim  hahuit  cjuod  homo  erat^ta  id 

cum  mutatii  efl  in  terramjd  a  ^uo  hahet  (juod  terra  efl.  Sic 

^  fl  deinde  folidetur  in  lapidemjd  (juo  lapis  eflyflin  acjuam 

dtluaturjd  quo  acjua  erit,  erit  ^forma  ipflus.  Cerniifla  no 

fofftint,  concipi  tamepojfe,  non  quidem  qualia/untfed  quod 

aliQuidflntyinprofleElu  efl:c^  materia/emper  manere,for^ 

mam  V^ri  altam  alia  fluEluum  in  morem  continenter pro^ 

Sic.Horat.in  pelU,^  nouam  ah  ip/a  rehns/uhindefaciem  afferri.  Dicitur 

mltcrre"  pli-  tp*  ^l^^^^  materia,id  quod  negotio  altcui  propofitum  ejl,  circa 

uaciiuriseht.    ^^^  elahoret:^>t  materiam  tnfamice  dtcimus  impudtcitiam, 

Jic  c>  Virtutem  materiam  laudis :  c>  curarum  materiam, 

€>•  lthri,0*fludiorum  dicimus.Sed  nos  quoque  ne  nimiilon- 

gomateri<e  traElatufaflidio  materiam  pneheamtis , perga- 

mnsadreliqua, 

Totum  8f  partes  fequuntur.Quo  8t  handocu  &  fiiperiorem  illum  de  fpecie  pla- 

Quid  interGt  j^j^,  intelligamusafcnbenda  videntur  verba  Ciceronis  in  Topicis ,  Ea  fic  habcr,Par, 

inter  diuifio-  linonum  aute,8c  diuifionura  genus  qualeeffet  oftendimus.Sed  quid  mter  fe  difFcrar, 

nem  Scparti.  pjanius  dicendueft.In  partitionequafi  mcbrafun!:vrcorpu«,capuT,  humeri,  manus, 

tionem.  Spe-  |atcrajCrura,pedes,&c.  In  diuifioneforms;quasGr3eciE//n  voc3t,noftr»,fi  qin  forte 

ciesfeu  for-    lisctradanr,fpecie5appellat,non  pefiime  id  quide,  fedinutiliter^ad  mutuadoscafus 

jna.Inter  for-  indicedo.Nolim  enim,riefilatinequidem  dici  pofsit,fpecierum&  fpeciebus  dicere; 

mas  &  partes  g^  f^pg  \^^^  cafibus  vtendum  eft,3t  formis  &  formarum  velim.Cum  aute  vrroque  ver 

quid  iaterfit,  ^^  \^^m  fignificetur,commodiratemin  dicendo  non  arbitror  negiigenda.Et  m  eode 

rurfus  librojForroas  qui  putat  idem  elTi  quod  partes,confundit  artem;&  fimilitudine 

quada  conturbat,&  nonfatisacute.qua»  funtfecerned3,diftinguit.H»cin  Topicis, 

Vcrum  isipfe.quibictamfolicitcformasfecernii  a  partibu?,in  librisdeoratoreipfe 

formasfcu  fpecies,partesappel!at.   Aculeiiaq«e.)Qjjintdianus  lib.y.Sit  igitur.in- 

quit,vtfuprafignificaui,Diuifiorerum  pluriuram  fingulas.partitio  fingularuin  par- 

tes  difcretusordo  ,  &  reftaqu^da  collocatio,prioribusfequeniia  anneAens  Etfu- 

jjfrius hbro  <.de Cicerone loquens:Diuifione auiem adiuuari,inquit,finitioncm do- 

^t^eaaique  differre  i parcitioue,qu6d  hsc fic tocius  in  parceSjtUa generisin formas. 


"^  DIALECT.  LIB.    I. 


20 

Et  i'ntcmpore,)Tnftan$,priterirum  &  futurum.mihiad  rubftantiam  teporis  ma- 
gi5,quam  ad  cjuantitaicm  pertmere  videntur.  Forma  eft.)  Oppido  quam  eleeanter 
formjm  definit,  Vtamem  fatisHat  &  iudioribus,expIicationiscaufatrutitusiIleFicul 
nusapud  Horatiuni  in  excmplu.Isergotrficus,q'jaiu  diu  rude  8f  inutile  erat  lienu 
nequcfcamninequepriapinomehabeatjCrattamen  vtriufuis  harum  aDpellationuiD  ^°''"'*« 
capax. Vndc ergo, vt  priapus  poftea  diceretur,n6  lcamnum?nimirum  cx  delineatioiie  ^''™  truncut 
i1!aquamafabioacceperar.Atq-,hicdeIineatio,h3ec«cpolitio,hicmodusitaafabro  "^"^  ficulnUf 
ei  trunco  additus,forma  lUius  pnapicrat.Eun'^em  in  modfijfutor  cxeodecorio  vel  ^^^y^S, 
perone,velfandaIium,  vcl  cothuriium  poteft  efficere.  Qnod  itaqueadmateria  hoc     ■ 
«ft,ad  corium  attinet,nnltum  ei  horum  nominum  c5petit,poteft.iute  vnumquoduis 
competere.  Qui  ergo  fit,vt  poftea  opcre  perfedo,  vnjus  t3ntum,iio  etiam  rcliquorii 
nomen  accipiat?  Miru  111  ex  figura  ac  modo,eo  quem  addidit  ei  corio  futor;  atque  hic 
ia  modus,  vel  peronis,vel  ccthurni,vel  fandalij  forma  dicctur,rtidereshabelin  na 
turalibus.Quod  lignu  eft  fit  carbo,fit  dcinde  cinis.  Matcria  eade.forma  diucrfa  :  qua  Materiz  n(h 
&  nomina  diuerfafequuntur. Vides  crgo  opinor,  forma  effe.a  qua  rej  habetjVti  hui»  men  quibug   ' 
aut  illius  fpeciei  nomen  accipiat.  Quod  vero  carnem,)Caro,ofra,l3pides,liona,fer_  compctae, 
rum.aurum,  argentum,  proprie  an  fimilitudine  quada  materis  nomen  fortiantur  id  * 

iamnon  difputo,Hocfcio,vfitati  effcgenusfermcnis.vt  argcte»  patinsB  materia*di 
camu$effeargentum:aure3P,aurum:ftanne8P.-ftJnum;atqucitem  in  c*tcris.Etqu6dad 
inucntioncm  pcrtinct  argumentorum,probe  in  hic  omnia  materije  vocabulum  cope 
tit;quocircahoccerteIoco,qnicunqueciusgencrisfunf,eahoc  nomineno  inepte  fi 
gnificari  poflunt.  At  forroa  cft,)Quemadmodum  hominis,  inquir,  fcrma  eft  anima 
quippc  3  qua  habct  vt  homo  cfTe  dicatur:ita  in  hoc  affumpto  corpore.in  puluere  in- 
quahoc^in  quemtranfmutatum  iamcftrorpushuminu,  forma  efft;  dicctur  id  aquo 
habct,qu6d  auttcrra  aut  puluis  cft.Qnod  fi  contingar  eunde  hunc  puluerem  fblidari 
inlapidem.iam  prtorirurfomformaabieifta^illud  cmsmateris  foima  eflediceiur  cu 
ius  aduentu  lapidis  aomeu  ac^epenr. 

De  coniu^utis  O"  eorum  vfi*. 
'  Cup.    X. 

J^Ocomm  qtii  infuhftantidfuntypoflremtis./unt  coiugata,  £°i"|e"  q" 

cjUie  nomen  iftud  accepenmt  ,cjuod  tpja  )?oci^Jtmtlitudine  '"'"*•. 
fub  vniiftnt  iugH  deuincla ,  Vf  eft fuh fapientia  fapiens  ^ 
fapere.^fuh  iuflitia  iuftus  ^  iufte.  Ariftoteles  tftis  addi- 
dit  qu<€  cafus  Vocauit .  F}ftnt  Verhi  caufa  ,  coniu(rata  ea, 
qu<€  cum  eo  cdferuntur,ex  ^uoprimum  denominaturyquem^ 
admodum  dixt  mus.Caft^  ^^ero  ea^cpu^  a  primo  illo  deciden^ 
tia  deriuataque,  cum  eo  ivfb  componuntur.^t Capiens  e^rH  /2- 

•    a' r       ^     ■    a^    c     ■    r     '  iCr  ^      .         -^       Carus&'con 

pienter^  tujtu/que  c> tUjtc  ,fortts  forttter.  ISlos  Ctceronem  '"S^^^ quo d» 

/ecutiyCjuando  tenui  admodum  limite  dfretafunt  ifiaycon"  ^'"^"*"'*""* 
iugata tn  commune diccmuSy  qnod no  incommode fieri poffe 
Ariftoteles  ipfe  etiam  Vtdeturfenftjfe. 
Sut  autcnomtilla,  quoril  cdiugataficilitts  in  re  intelli?ass 

D  iiij 


RODOL.  AGRIC.    DE   INVENT.       ' 

quam  imcnicu  in  nomine ,  vr  Virtuti^ ,  Vf  officij ,  \tfomniy 
queadmodum  enim  a  calore  calidum,  ^  ab  mduflria  indu- 
ftrium  dicimii6,^  in  quocumjue  calor  eji,  ^  indujlriajounc 
calidum  ^  indufirium  yocamu^  :Jtc  d  Vtrtute  cjuod  dedu- 
cas  nomenonfacdejit  inuenire.nan^ue  Vf  afomnojomnicu' 
lo/um,  C5^  ah  officto  officio/um.fc  a  Virtute  Vrtuojum  dici, 
latme  loquendi  ratiofortaffe  non permifrit.  Vicjue  etiam  ita 
loquare,non  tamen  conumiunt  nomina  ijta  noftro  inHituto, 
nfc  enim  in  quocunc^ue/omnus  eff,Jommculof{m:nec  qui  offl- 
ciu  quoduis  faciat,  officiojum :  ncc  Virtuo/um  dixerii,qui  V- 
nam  aliciuam  habet  Virtutem,  itaque  quod  ad  argumenti  in 
ueniendi  rationem  pertinet,  quceredum  in  talihu^  eH  nomen, 
quod  non  idemfonetfed  idemffgnificet,  ^  d  Vrtute  quidem 
\ocesprobum,  dfbmno  dormientem ,  ab  officio  induHrium. 
Ndn  ita  cre-  '^^^^  ^^^^  //?/^5  non  tam  creber  efl  ad  argumetandum'  qudm 
bru  huius  lo-  aliorum  plerorumque  ^^fia .  quando  enim  d  proximo  disiant 

cicflc  vfum,  .         i  j\    rj  •         I  O.  n-      ^ 

fed  ob  id  ta  •  comugata,  C^  non  re  moao,Jed  nommepLerunque  arcttjstme 

nien  non  efle   .  r^^l^r..^^  v/' 

negiigedum.  tunguntur ,  ex  ^quo  jere^>eL  notajunt  \traque  \eltgnota, 

fitque  Vtjruflra  altero  coniugatorum  coneris  aduerfaeum, 

malterum  auer/etur:aut  quijquts  alterum  det,  de  altero  no 

iubitet.Quienim  negat,  qutjquis  bonus  v/r  efl^eumfelicem 

effe:difficulter  iUiperfia/eris  hac  \ia,  quod  in  bonitate  ftpo- 

Jitafelicitas.  tantundem  enim  laboris  in  \trouis  horumfibi 

approbando/iimes:aut  quantum  affentiatur  huicparti,  confi 

flere  in  bonitatefelicitatem,tdtum  etiam  eadem  opera  de  eo, 

quod  omnii  V/V  bonus  felixfit ,  contetionis  remittat.  Vbi  ta- 

menres  dederit  Vteo  VtipofiimiiS,ndnegligendus  erit.  Qua^ 

doque  enim  acuminis,  quandoque  Vrium  multum,  quando- 

Heauton,  ?^^  ^^trunque  habebit .  Elegdter  itaque  apud  Terentium  efl, 

Homofum,  humani  nihtlalienum  d  meputo.  lnJJ>iciendiis 


In 


"•  DIALECT.  LIB.    t 


ergo  lom  t^  pertraEiandm  eft .  Aliquldforte  \el  exfeip-^ 
fo  ,  \d  (juod  ad  alios  locos pertineat ^dahit:^  quod  in  altero 
coniugatorum  qucereritcs  non  inuenijfemm.iliius  in  altero  nos 
admonehit .  Vt  quipotenti^  Vel  bona  yfcl  mala ,  Velfiqua  ^''^-^'  ^^* 
alia  infitnt  perquirere  Voletfaciliiis  in  nomine  potentium  c> 
fnagif  ad  manumpofta  co/ecjuetur,  eorum  cumpericuUjCatt 
tionemyteneuolentiamjnuidiam,  ')>irtutes,feelera ,  honeHos 
foedoffue  exitus,alia(juehuiHS  conditionis  in  \tranque  par^    ■ 
temfheEiauerit  addefnicndum  quoque  nonnihil  profuerit, 
ApertiHS  enim  Vtcun^jue  ex  fapientls  perfona  ^  aElioni- 
hws  officnfque  peruideas  c>  eruas  quidftfapientia,  qudm  ex 
ipfofapienti<£  nomine.Sic  c^  amicitia  quidft,ex  amicis:  & 
anima  quidft,ex  animatis.^contrd  etiamfiqua  Via  alte- 
ra  horum  cognita  tihifuerintfacile  ad  altera  defnieda  reare 
diare.  Eorum  autem  argumentorum,qu<e  exempla  Vocant  ^ab.a^iib.y! 
rhetoreSjnonnuUorum  Vis  ex  hocpendet  loco.  Nam  cum  di-  "^'"* 
catquis,  Virtutem  ftfficere  ad  tuendam  felicitatem : idque  ^j.^^  (.^j,j- 
frohet ,  quod  inpaupertate  Curius ,  in  extlio  J(utilius,  in  tor-  ^'^»  ^.cap.4. 
mentis  ^gulm ,  miferinonfuerint,ifla  folum  ex  eo  capiunt 
Vm  docendi,  quod  in  omnihus  iis  Vtrtusfuerit,  quodque  vi- 
ri  honifnt  hahttifcfquis  regnare  malum  effe  cofirmet,do' 
ceatque  exitu  Cyri,  Camhyfis,  Alexandri,  Pyrrhi,in  prom- 
ftu  efl  videre,  hic  a  regnandi  nomine,ad  reges  orationem  effe 
deflexam. 

Locorum  qui  in  futftatia  runt.)Bceriustopicarum  difTcrentiarum  Iibro.2.Cafijs 
inquit,eft  alicuiusnominis  principalis  inflexio  in  aduerbiij,vr  a  lurtitia  infledif  uriu- 
fte.Cafus  igirur  a  iuAitia  id  cjuod  dicimus  iufte.Cdiugata  vero  dicuturj  que  ab  codc 
diuerfo  mododedufta  fluxerunt;vt  a  iuftitia,iuftu,iallus.H2c  igirur  inter  fe  &rcu  ip- 
faiuftiiiacoiugatadicutur.Ariftotelisdirputatiodc  coniugatis,ct(i  obrcurifsima  eft 
tamc  huc fpeftare  mihi  videiur;vt  qu^cuque  ab  vno  aliquo  principali  noroine  fluur, 
ea  omnia  vna  cQ  nomine  illo  principaii  coiugata  dicatur,vi  rapie'ti3,rapies,rapere,{i 
pirter.Cafus  ver6,fola  ea  dicantur  aduerbia,quai:  a  nomine  aliquo  principali  defce*n- 
dut.  vt  a  fortitudine  fortiter,a  prudentia  prudenter.Ea  quia  IocusRodoIphi,quo Ari 
ftotchsfcnicntiacQ  recenfet^mihividetur  cofruptior,non  inuiilefucrii  opinor,fiipfa 


RODOL.    AGRIC.  DE    INVENT. 


iyi&i^XfVytfitXitiieci  tx  ivtiiJiKx,  euj|j«f.  rov  xvtovJ^I  T^oitov  Kati  tTri  tu>v  «XW.  cw]otXX 

fitVoVV  TXTOlK\TXll(iih\t)iai0(i  .It^diS&i  j^i,o\oVTQ  J^tX.XtU^i  K*l  «f/ftlW,  K«»  Vfl&vSiS  iKxi 
tViKjlnZfiKXloaxrSTOyrOVT^OTtOykiyiTXl.JomJtkX^TXllXTX  IXi  ■3r]^?«f  ffi/ff]0JX<l4(- 
VXl.oioV  TOf*tyJ^IKxl(attT»JlKXioSvVh,70XvJ§il(jiS,T>lXVjfilci.aiia]olXxJtKiy^TXlTXKXTX 

T>!V  «PTK»'  tfvtf7o'X"**'  xTrx)iTx,oiov  JiKxtocvvhfJUiittoftJiHXioyf^^iKxm.lrioc  eft;Coiugata 
porroeiufinodiquidani  dicutur.vt  fi  iufta  &iuftusconiugara  effedicanturiuftitia?, 
fortiaautem&  fortis  fortitudini.Itidem  vero  &c)U2  vim  habent  efFiciendas  autcoa 
feruandx  r ei  cuiufpiam^  coniugata  fiini  rerum  earum,  quas  vel  conferuarc  vel  effice- 
re  pofTunt ,  quomodo  ea ,  qus  (anitatem  efficiunt  aut  conferuant,coniugata  funt  fa-* 
nitatis.'&  qus  bonum  corpons  habitum,  iUiusipfius  babitus  coniugata  dicuntur, 
inaliifque  eodem  coodo.  quareconiugata  quidem  eiulmodidicifolent.   Cafus  au« 

*miClniSs  tem,  vt  iufte,  fortiter,  falubriter/euedice,  &  qusecunque  ad  eundem  dicuntur  mo- 
dum.  Q^anquam  &cafu$ip(iconiug3ta  efTe  vidcntur,  vtiuftead  iuftitiam,ad  for- 
titudinem  fortiter.fiquidem  coniugatadicuntur  omhiaea  ,  quscunquefubeandeiu 
coniugitione  cadunt:vt  iuftitia,iuftu$,iuftum,iufte.Nos  Cicercnelecuti.)  Is  in  To- 
picis fcnbit  hoc modo:Coniugata  dicunturjquae  funt  ex  verbjs generis  eiufdero.Eiur 
dem  autem  generis  verba,  func  quas  orta  ab  vno,  varie  coromutantur,vt  fapiens,  fa- 
pien»cr,{apientia.H3ecvcrborumconiugatio  evt,vytx  dicitur.  exquahuiufmodi  eft 
argumentum,  Si  compafcuus  ager  eft.ius  eft  compafcere.Sunt  autem  nonnulla.)  AiC 
huiufmodi  quoddam  difcrimen  cflfe  coniugatoru,quale  noftri  hodie  dialeftici  afferuc 
inter  ea  qus  diciitur  denominatiua:  quoru  alia  figmficatione  fola,alia  fola  voce,aIia 
tam  voce  quam  fignifications,denominatiua  vocat.Sane loci  iftius.}Quam  rarus  fic 
vfus  loci  hui»/acile  perfpici  potcft  cx  verbis  Quintiliani.apud  que  quinto  inftitutio 
num  hbro  (ic legis:His  illud  adiicere  ridiculfi  putarem,niti  eo  Cicero  ytej-etur.quod 
coniugitu  vocant.Vt  eos  quire.m  iuftara  ficiat,ijjfte  faccre.-quod  certe  no  eget  pro- 
bationc.  Vbi  tamen  res dederit. Sic  CicerO  co  vfus  cft  quinto  libro  de  Fin ibus;  Pau- 

♦Miferfortaf  pertas  fi  malum  eft,racdicus  non^malus  elTe  n5  poteft,quatiiuis  fit  fapie's.Rurfus;Do 

fe  legendum    '«■■«  ttialum;in  cruce  qui  angitur.beatus  efle  no  poteft.Et  fecudo  de  Oratore.-Si  picta 

apud  Cicero-  t' fumma  tribueda lius  eft,debecjs  rnoueri,cumQ_MetelIuro  tam  pie  lugere  videatis. 

nem.  Jbidem:Lucilij  pe:us  hoc  non  eft  fed  liberum:qaa  enim  libet  palcitur.Quanqua  po 

ftremii  hoc  non  inepte  duci  videatur a  nomine.In  paupertate  Curius.)  AUudit  ad  lo- 

Seneca»'  ^"'"  Senecx  in  libro  deprouidentu,  vbi  defortunailleloquens:  Contumacifsimuni 

quemqus(inquit)&  reftifsimuaggrcditur^aducrfusquem  fuam  vim  in!end3t,ignem 
queexpentur  in  Mutio,paupertate  Fabricio,exiIium  in  Rutilio,tormentain  Regulo 

PaupertasCu  &c.Depaupertate  M.  Curij.lege  Valerium  Maximum,libroquarto,capitetcrtio.Ia 

rij,  Rutilius,  exihoRutiliuJ.^Hicctfi  vireratinnocentiE  fumm£,tamencum  dpublicanoruinit- 
ria  A  fiam  defendiflet,  inuifus  equeftri  ordini,  penes  que  tura  iudicia  erat,  Smyrnam 
in  exilm  miflus  eft.  Vnde  cu  reuocaretur  poftea  a  vidore  Sylla,maluit  in  exilio  inno 
cens  mori,qu3  eo  vnde iniqj  eiedas  erat  reuerti.  Merainit  eius  rci  prster  aliosCicc- 
ro  libro  de  oratore  primo, &  tertio  libro  dc  natura  deorum.  Ide  Fabius  Quin.libro 

Cyrus,  vndccimo,  &  in  epitome  Liuiana  L.Florus.Gyn.)Hunc  quo  modo  Sarmats  vice- 

rint  occidcrintque,  &  caput  eius  Regina  Thomms  in  vtre  humano  faguine  plenum 

Cambyfcs,  immifcricjprimo  hiftoriarum  libronarrat  Heiodoi'.Cambyfis.)Hicqueadmodum 
rec^noa  Ma<»isoccupato,Aeb3t3nisSyria:  vrbedeceflerir,idem   Herodot»  refcrt  li- 

Alcxander,  broquarto.Alexadri.)Huncpofteuerfum  regnum  Perfarum,  BaUyloncdicmextre 
mumobiiflrefcribunthiftoriographi.Fuerunt  qui  tradidermt  Ariltotele  Antipatro 
id  cofilium  dedifl!e,vt  Alexandrura  vencno  de  medio  tolleret  ,idque  venenum  fuiffe 
Anftotelis  inoenio  dignum,nepe  aquam  quandam  gelidifsima  ex  Nonacria;  petra  fji 
daic';pri  nimU)  frigore,nulIa  alia  re  qua  equina  vnguU  po;uerit  cotincri.Sed  dehis 


) 

^  D/ALECT.  LIB.    11  12 

tu  plura  apud  Plutarclium.  Pyrrhi.)Is  Argiuorum  vrbem  incautiuj  cum  exercitu  m-  Pyrrhu», 
greflus^  (umreciperefefein  caftra  vellet.rruliercula  quapdafuperiorieloco  tegufa 
capiti  eius ita  impegit, vt  tenebrn  ante oculos  obortis ex  equo  delaberetur.c5tinuoqj 
amilitequodam  Antigoni,cui  Zopyronomencrat,  occifus  cft.author  Plutarchuj, 

D£  LOCIS  IIS,  §iri  CIEJZA  SVB- 
jlantiam  rei  effe  dicuntur. 

9jtiiai>acens,qit*  aiiacentium^tittrjitas  ,(]Ht  qmbus  maxime  injint  relus, 

Cap.   JCl. 

Irca/iihjlatiam  diximus  effe  adiacetia  ^  aBus.Adia- 
cens  ^pocamws  modum  rei  inexiJietem,auo  aliauid  aliud 
{juam/ecundum /ub^antl<€  fu<t  denominationem  Vocatur. 
Vtprudetia  eftmodus  cjuidam  hominis.cH  enim  interroges, 
cmu/modi\>irJit  Cato:  reEle  ref^ondeaSiprudensJtaque  ca- 
fit  ex prudentia  nome  aliud  quoddam  quam/ubfldtix/ii^e: 
necjue  enim  Cato  a/ubflatiajua  prudens  /ed  homo  ^ocatur, 
Multtplexefl  hiclocus  ^y^ario/^ueflexushdet.  In/umma  dmlfioprTt^ 
quidem  omnia,quce  adiacent  rebus,aut/enflbiis  coprehendvL- 
tur,aut  cogno/cuntur  intellcEiu.  Senfu  compreheduntur,pri- 
mum  comunia  tllapluriii/en/uum.Multitudo,id  efl  nume- 
ri  omnes.Magmtudo,<ju<e  tribus  in  rebuspoflta  efl,  in  logitu  ^tu^f^f  ; 
dme,latitudine,^craj^ttudine.  Figura,cuiu/rnodi  eflplanu, 
oblif4um,reElum,curuii,triangulum,ciuadrangulum,circU' 
lare,  ^  reliqua  idgenus.Comprehenditur  (^  motus.fed  hic 
alterius  loci  efl.ad  aclus  enim  pertinet  .Deinde  quceflnguloril 
fen/uum/unt  propria .  V}  Vifu  s  lacidum ,  obfcu  rum,  perjpi^ 
cuu,opacum,coloratum:auditus  ijbnus.guflus  y/apor:olfaBus , 
odor  taEitiSyCaltdufligidum,humidum,flccum, durii,  mole,  Qjicqudani 
aJperum,Uue,^  rtliqua  quce  taEiupercipiuntur.  Hcec/unt  jTo"  ne""r'l 
feminaomntsnoftne  fcientt(e,hiecomnishumanorii  imenio-  ^"'"  ^  ^«"fib». 

■    rt      ■      r      ■■\        -^         ■       ri.  tr  _  lie  Arift.i. 

rmn  lattatto.Lx  lu  varte  contunctts  coagmentt/que,  omntu  pofter. 

#1^'      J-  •  f  1-r         •  Videplin.  Ii" 

ectes,multttuainem  ,\>arfetatemque  dtfretumtis,  7.&Laaaati 

Ita(^  dubitet  quii,querelane  digniusflt  tam  in  artlo  hftmam  ''^*"*" 


RODOL.    AGRIC.DE     INVENT. 

in^em'  vim  ejp  conclu/am ,  anpotius  admiratione,  quod  ta, 

eximis  initiis  ad  tatam  rerum  inuefligationemylicet  dubiam 

licet  incertam,ad  inuefligationem  tamen  potuerit  peruenire, 

JnteUeBu  ^ero  comprehenduntur^quacunque  exiflii  ani" 

Plin.i1b.36.  jfipi^^agitationementiscoUigit  atque  decerpit .  Vi  in  magne- 

te  colorem  quidem  ^figuram  Wdemus :  Um  qua  adje  fer- 

rum  rapit,  inteUeBu  deprehcndimus .  Sic  in  h(ematite,fic  in 

finaraodo,alterius  ruborem,alterius  \irorem  oculis  efl  cogno- 

fcere,caufam  autem  qua  hic  impudiciti^e  impatiens  eB ,  iUe 

fanguinem  fiflit  ,mensfolaperflexit.Velocem  ejp  curfum, 

\fifu  quidem  diiudices:Velocitatem  in  quie/cente  non  nifi  in- 

teUeBu  ,^>el  cx  curfii  quem  )^idifli  ,Velexmembrorum  ar- 

cunda  diut^^^^^  agilitateque  coUigas.Sic  robur  ctiam  in  eo  quinihdfe- 

fioadiacctjs.  fatficreliqua.Adiacentium  qucedam  natiuafunt,  quaedam 
parantur  t^  accedunt.  Natiuafint,  Vf  in  igne  calor,  in  a- 
qua  humor ,  in  terra  ficcitas.  Accedentiafunt,  qualia  m  a- 
qua  calor,  cum  igni  adhibetur :  rigor,  cum  Vehementius  per- 

Itlqtl^^zc-frixi^-i^  cera  liquor cumfimditur.Qu^  accedmt autem,e0' 

ccdunt.  ^^^  qu<edam  facile  dimouentur  ab  eo,in  quofunt.  Vt  ruho^ 
rem  expudore  contra^ium,  paUorem  ex  metu ,  continuo  'Sfbi 
caufedefierint,etiam  deficere^>ideas,Qu^dam  \>ero  difficul- 
ter  auferuntur ,  qualiafunt ,  quoe  vel  in  aliquod,  quod  natu- 
ra  capaxfit  eorum,  Veniunt :  ^^tadditm  nonnuUis  rehus  )?el 
color  \elfapor,  t9*  i^  nonnuUis  animis pauorfemel  acceptus, 

,  \el  amor,Vel  odium,non  nifi  mortefinitur.qualia  etiam  qu<e 

longo  \fib  exercitioque  yenerunt  in  conjuetudinem ,  Vtftnt 

Natiaa  adia-  ftpidiatD^artes  human£,^antmi  motus,qui  crcbro  repetiti, 

centia  quibus  /  ^  -/-  o    J  •  '7 

potirsimum  propeinnaturam  tra/eunt.Sea  nattuorum,cum  m  omnwus 

"  "*         rebus,  tupracipuus  efl  in  eis  qu^fenfusfunt  expertia ,  locus. 

Qjf^lis  efl  VAf  quadam  tuendi  con/eruandiquefiii,tujn  aliud 


DIALECT.  LIB.    r.  aj 

aliqmd  Jtmile  Jthi  efficiendi,  Vt  ignis  caloreyaqua/ejrigore 
tuetur,terra  duritie  refi/iit,aer  licjutditate  elabtturjam  cuH" 
Ba  altcjuid  gignerejimile  nituntur ,  Vf  igni^  ignem ,  aqua  a- 
^uam ,  in  herhii  athortbtifque  fruges /unt  c;p*JruElus  Vrodu^ 
cendarum  aliarumfemina.  lam  tn  lapidtbus  qemfquejam  ,.  ,. 
tn  reltquts  omnthus,  tju^ecunaue  terra  mariciue  na/cuntur,\fa  "■«uior»  pJc- 
rtapotejtas ,  noxta  reUquis  rebus ,  Vf /  /alutarts,  pro  cutufaue  n lus. 
natura  diuerjitate ,  Sicin  animaliht^ ,  alia  ad  corpus  perti^ 
nent^  alia  ad  animam.Ad  corpus,  vtfcecundita^ ,  >/■  projhe^ 
rior  natttr<e  )^aletudo,  rohur,  Velocita^,pulchritudo,  contra- 
riacjue  ifltf.  Ad  antmam,fentiendi  memorandiaue  vis,  feri- 
ta^y  manjuetudoy  doctlita^Jndoctltta4,aJIus,/ocordiaJfti/que 
fmtlta.  Natiua  enim  ejl  qucedam  hccc  omnihus  adtaces  Vts,  Ar.ft.r.  poi;. 
qua  cunBa  in  dejtinatum  dehitiimque  natura  /uicferutur  o-  '  ^    ' 


a  Di 


fubmdic 
tura  non  gig- 


pus.  Meque  enim  author  tlle  rerum  femeque  qutcqua  aut  ft~  """''"?"'•' 

r     rr  .    l    •      rj  -        ^  ,  '    .    *       '.  ^       /a     *»^  plurcs  vf* 

ne  y/u  ejje  \>oLutt  :Jed  tancjuam  tn  prudentu  patrtsjamiltas  '«'i  vnQquod- 

domoycun^avt  ejfent  in  officio  efficit.  Accedunt  ^eii  quce  cTh/rcmprS! 

fenfuum  expertia  funt  multa,plura  tamen  animalihus,quo'  ncm^X^Ss 

niam  natdra  '^igore invluresfe conatta attoilentia.invlura  p°"^*"nc  m- 

r-  •  n  ■       I  '  ''"f  adiaccn- 

tncurrant  oportet.  r^rgo  tn  corpore  ejt  ce^rttudo  ^/anitas,  ♦'»  «a.q"«  ft» 
C^  melior  detertorque  hahitttdo,  fames,Jitis/atteras,fmnus,  dmT' ''"" 
^igtlia,  CjT*  meditatione  parata  Vclocitas ,  ^  v/u  rohurfir' 
matum,^  cultu  decor  addttus .  In  anima,M  tn  equo,inftitu 
tioformandt  gradus  ad  certum  numerum ,  in  cane  Venatio: 
Cp^tnreliquis  animalibus  ,qu<ecunque  ^?el homine  mo^ran- 
te ,  \el  rerum  ^fu  percipiunt.  Nam  c^  efferatiora  qucedam 
funt  v/w,  qu^dam  contra  manfucfcunt ,  c>  ^^ttare pericula, 
Cp*injidias  Jiruereconfuetudine  addi/cunt.  Homo  quoniam  ,^!,"['''  ''^* 
maxtme^yt  dici/olet)animus  ejl,ma>tme  quoque  hac  parte 
toJ^icitur:irgo pnmafere in  eoperuidentur  antmi affccltoncs. 


RODOL.    AGRIC.  DE     INVENT. 
ira,  amor,  metuSfJpes^gaudium,  dolorjnuldia,  mi/ericordia 
^  reliqua  .Et  ifta  quidem  nonnunquamjtc  intelligi  pojfunt, 
ytjint  natiua.Quoniam  plerique ,  alius  ad  aliud  iJiorum,na 
turce inftinElu  Junt propenjtores.  Quandoq^  Vtjint  Vjupara- 
ta.Cuicunque  enim  ijiorumfiequentius  regendumje  quis  au 
feredumque permijerit,id  totum  demum  occupat  hominem, 
iunjciue/uifacit:  ^fequitur  illaquam  tit^  Graci,noJirorum 
nonnuUi  ^^erkum  e  verho  habitum :  quioptimefortajfe,  con- 
Jitetudinem  dicunt.Tum  etiam  accipiuntur  iftaj^^t  fint  tem- 
poraria  (^  veloces  qu<tdam  animi  affeciiones.  /^  dicimus 
permotione  aliciua  ejferbuijfe  cjuem,at  metu  trepidajfe^amore 
exarjijfe.  Itaauepro  hac  diuerfitate,  haud  difficile  fiuerit  dij^ 
cernere,  quorJum,id  efi,  in  quod  adiacentium genus,oporteat 
ifta  conferri.  Poji  ijiafimt  qu<£  ratione  duce  confequimur,')?^ 
Vtde  Cic. '\r\funt  artcs  omnes hominum.Ouarum ali^ adjolam pertinet 
lib^a.cap.i! '  rerum  cognitionem-,ali£  ad aEiionem.Ad cognitionem perti" 
■'^"ftu^lo^de  n^^t,quce  naturam  rerum  qualitatcjque  c>  caufcvsomnium^ 
doanna  chri  ^^^  terra,  mariscAoquefiuntScrutantur:  quieque  differendi 
emendate,credibutter,poiite,  rattonem  traaunt.ACtionts  ar- 
tesjiint,qu<e  Vel  ea  docent,quihus  corpus  tuemur,  \?t  eji  agri^ 
cultura ,  Vf  mihtia ,  yt  mecatura,  c^  fahriles  omnes ,  c^ 
manuari<e  (  Vf  ita  dtcamus )  artes.V^el  ea  tradunt,quibus  e- 
mendatur  animus,  t^  mores  hominum,  Vitaque  formatur, 
J\fec  ipjkjolum  artes  huc  referuntur,fed  etiam  quae  haurtH- 
tur  ex  eis  virtutes,  prudentia ,  religio ,  pietas ,  beneuolentia, 
iuHitia  ,  tolerantia,  magnanimita^,  temperantia,  m odeftia, 
f  benignitas ,  ^  quacunque  aliajitnt,quibus  legitime  nos  (^ 

fecundum  reB^e  rationis  Jpiritualis  pr£jcriptum  tales  aduer- 
fum  deum,homines,noJque  iffos  quales  imfajque  eji  efje,prce 
Diaoru  epi-  ^^^^^^  p^  f,yg]^  cunEla  quafiinjitmmam  redtmmus,  Adia- 

logus.  „  ,    <b        l       <*  *  P       — -        — ■ 


DIALECT.  LIB.    L  24 

centia  tjUt^cmcjue  adrationis  inteUigendique  vim  pertinent, 
injolo  homine  tjucermtur.  Sen/uSy^  mouendi  vis  c^  ^u^- 
cunque  circa  ea/untjn  omnihus  j^eElantur  animalibus:Aliy 
crefcereyfirmarijconjumiycommuniajunt  omnium  y^iuentiH. 
IVam  qM(£  corpori  injtmty  in  omnihus  reliauis,  qui€  ^tideri  ta- 
giquepoj^uty  efl  inuenire.Et  horum  quccdam  natiuajunt  re- 
bus ^qua perpetuo  injunt ipjis:  qucedam diuturnitatefirman^ 
turyqu^dam permutantur JtihindeyC^  \elut  in  dieeunt  atci 
redeunt.Horum  omniumyaliaJenJu,alia  intelleEiu  coprehen 
duntur:  non  quod  quicquid/entitury  non  c>  intelligatur  etia: 
aut  quicquam  in  intelleElufit,  quod  non  aliqua  Vta  ad  ipjum 
fitperfenfus  profeElum:Jed  quod  alia  qu£  primafeje  nobis  co- 
gnofcenda  ofieruntyViamque  mentis,perfenfm  aperiunt :  alia 
\t  intelleElus  ex  iis  ipfis  coUigutur.  Ita  alia  ei  ad  quod  primti, 
h^c  ei  ad  quod potifiimum pertinentyattrihuere  Vfum  eji. 

Adiacesvocamus)Adiacentiurovoc3buIoeafere  copleditur  R.odolphus,qu«  qua 
titates  qualitatcfqi  ab  A nrtotele  in  categoriis  dicutur,quatenu$  hjpc  ad  fua  refertutur 
fubieda.alio  nanqj  relata.a lia  fortiutur  &:  nomina.  Verbi  caufa,  Virtus  refata  ad  ani 
inu,adiaccs  eft.-eadem  cum  ad  felicitatc  refertur,de  numero  eft  deftinatoru.-cum  ad  vi 
tium,repugnans;cum  ad  luftitiam  &  teroperantiaro,  genus;  cum  ad  habitum  animi  fpe 
cies.MultipIex  ett  hic  Iocus.)Duai  ponjt  in  fumma  diuifionesaducentiij.  Nam  prin-  Adiacentluia 
cipio,adiaccntia  omnia,aut  percipiuntur  fcnfu,aut  intclleau  comprchcduntur.Dcin-  dmerfuas, 
de,quxdaeorunatiuafunt,quidamforinfecu5accedunt.Partesdiuifionisvtri'ufque, 
partimRodolphus  ipfc  fitis dilucidc  exp!icar,partim  nos fuo.quaque  loco explicaturi 

fumus.Scnfucomprehendumur.)DuogcneraAriftoteIesfacitecruro,qu3ec6prehca 
duntur  fenfu.ilia  enim  fentiri  fecudum  fe,alia  fecundum  accidens.Sccundum  fe  ea  fc- 

tiridicutur,qua:ipfaincai)fafunr,currenfupercipiatur.vicoIorvifu,fjporguftu.ol- 
faftu  odor.  Secudum  3ccidens,qus  non  fua  fed  alterius  cuiufpiam gratia  feofu  c6pre 
hendatur,quem3dmodu  homo,vocis  modo  quam  facit  gratia  audiri  potcft.S:  cur  vi- 
deatur,in  caufa  eft  color.  PvOdolphus  dc  priori  tatum  genere  loquitur.  quoru  eiufmo 
di  rurfum  dilirnm "  cft:vt  partim  communia,partim  propria  dicancur.  C6ii.uni3  funt. 


Hsc  funt  femina. )  Anftotele*  authorcm  fecutui hoc  dicir,qui  putat  omne'  coenitionl 
noftra  oriri  a  fenfibus. In  h_r matite. ) Gemma  eft,nome  a  virtute  atque  efTcau  haben j 
nempe  a  fiRendo  fangume.i,^*  eniro  Grxcis  fanguiae' eife  nemo  ignorar.Plinius  lib 
trigefimo  fcptimo.cap.  decimo.In  fmarado. )  Et  huius  gema:  mentio  fit  apud  Plmiu* 

l,brocodem._capite(eprimo.Qu2danatiua.)Natiuaadiaceciafunt,qu/intr,nrccw 
ex  .pfa  rc  oriutur,  velunquc  mnata  funt.  Accedere  dicutur  ea,quar  extrinfecus  in  ren» 
cadut. Vcibi  caufa,Suat  «luibus  natura  corpus  tam  firmura  ^c  paticns  dcdit  vt  13^01^ 


/ 

RODOL.    AGRIC.  DE     INVENT. 

|ncdtam,frigus,aliaqj  id  genus  facilc  ferre  pofsint.Sut  rurru$.quibus  etfi  natuM  id  Tlr 

gita  non  eft.longa  tarocn  exercitatione  ac  cofuetudine  id  aflecjuuntur.vt  &  ipfa  ad  to 

leranda,ea  qui  dixi  idonei  euadant.Haec  ergo  corporis  patietu  ac  firmitudo,  in  pno 

ribus  quide  illis  natiuu  cft  adiacens,pofterioribu$  vcro  accedit.Qui  acceduni  aute.> 

Adhsc  pleneintelligeda.plurimum  mometiaitulerintea,  quae  dcqualitaie  mcaie- 

goriistradit  Ariftoteles.ln  confuetudinem.)ltainterpretatur.qujm  Grscii|ik  Lati- 

noru  quidem  habitum  vocanr.Cicero  cum  aiibi  tum  fecudo  de  oraiore,&  fecutus  huc 

Qujntilianus.ionfuctudinenominaDt.Quahseft  visqusdamtuendi.^Nonhocacci- 

Cieer.  de  hif  p,endum,quafi  hxc  folisinfint  iHis  qu«  lenfu  carent:fed  quod  in  iHis  mhil  inlu  h  lce 

fufirs.  de  Fi-  prjEitjotms.  Alioqui  &  in  animatibus  quOvjue  ea  rcpcriri  vel  Cicero  in  officni  docet; 

Dibus.  Pnncipio  (inquiens.)  generi  animantiij  cmni  cft  a  natura  attributuni,  vt  fe  viiam,cor 

pufius  tucacur.-dccliuetque ea  qu«  ei  nocitura  videatur;qu*qoe  fint  ad  viue>lum  ne- 

ccfliria  inquirat  &  parct-.vt  paftuiii,vt  laubula.vt  aliaeiuldem  generis.Comune  aute 

animantium  omniu  cft  coniundionisappctitus,procreadi  caula,  Sc  cura  quardair  co- 

rum  qui  procteata  iunt.  Vr  eflent  in  ofF.cto.) Vt  nufqua  defidercr,vt  ofF.cio  fuo  fun- 

gercntur.  brgo  primafcre^rripliciaadia-^entiatnbuitanimo  homini^;afF.diones,  ar 

A(fc<ft'Oni  tri  tcs,virtutes.  Et  ifta  quide.  AfFc^ftioncs  ait  tnfanam  cofideran  poifc;vt  natiuitas,  vt  vfa 

plci  confidc-  atoue exercitatione qusficas.vt  teporarus  mometafque quafda  animi  moiiones,  quas 

ratio.  vtrcpentsadueniunr.itaabejntquoquefubitoacrcccduc.  Idapud  Anftotele  dicere 

liceat  hoc  modo  h-pc  interim  in  fccund3,interim  in  prim3,interim  in  tcitiaeffefpecje 

qualitatis.PorioQoenusincategonas  Ariftoteli$fctibcnv,ait  noncflc  8bi"urtu,fi  rc« 

Anfpecissea  gj^jg^  diuerlisiofiderata  modisdiuerfis  itcm  gcncnbusfuDiiciatur.nequid  obtuibeC 

dc  11  pofsir  di   jjjj.  ,|j,  j^u,  ,n,er  omnia  ea  qu  e  fub  diuerfa  genera  cadut.rcjle  nefcio  qui  fubefle  aiiie 

ucrfis  fubcire   <j,fti -tioiie.  Qua  in  parte  er rons  coarguere  eos  poterar  vel  Ibomas  ille  Aquinas,qu» 

gencnbus.        figuras  &  patibilesqualitates,  prout  vanec6fideraniur,modoad  primu.modoad  tcr 

lium,au:  quanuin  genus  qualitatun  pertmere  exiftimat.  Veru  h  arc  no  pennde  arride 

-.      .  .  buniVcioDominirodcFiandna-.quarcneisnobisnegociu  fartflar^&infuaarenaim 

Dominicuj.        ^^,^^,^,^0^,,^^^  lj„n„f„s^c3etera  pcrfequamur.Rcgendilaufcredumque  )  Idtufir, 

DcFlandria.    ^,  ^^^^  ^^^^^^  affedlus  dommantur^vt  quodcuque  impulennt  il!i,vcl  noletcsfequi  CO 

gamus.Saneinitionon  diff.cillimum  eft  obu  am  ire  afF.raibusat  poftquafcmclacite 

rum  tcrtioque  illis  fuens  oblecutus  tantas  intenm  colligunt  vires,vt  inuitu  quoqucac 

Artiumdiuer  renitenteuuoquouerfu<  impeilat  )QuarumaIis.  Artium,inquir,3liacognitiu*funr, 

fitai  ali»  aaius.Cognitiun:  funt^quarii  finis  cognitio  eft.vt  lunt  qua$  phyficas  vocant  ac 

■mathematicas,(iu:eq;fcrmonis  arti6ciumdocent,vtgramatica,rhctorica,dialeaica. 

Aftius.quaru  finis  ei  a^^io.vt  funt  qu<  partim  mechaoiC2,partim  moralcs  dicurur. 

Scd  dc  his  rurfum  libri  fequentiscapitulo  fecundo  &  nono  Qiiiniilun»  fecundi  infti 

tutionum  libncapitedecimonono.tna  anium  gencrafacit,infpediuuiD,adnnniftra« 

tlUUOJ.&etfcdiuum.  rddti>ghTinoy,7o  TsgxKTiKoy.ncurotoihTiK^v, 

^Bvum  nomtn  qmd  hic  deftgntt,^i*omoio  diutdatur^O'  quanta  huiui  loci 
commodttas.  Cap.XIl- 

AAus  quid,  ^  'B  adiacerjtikus  oriuntur  a^us,Wumcjuodcjue  emmpra 
^modo  riatur£  /u^,^t(]ue  aliter  altterue  affeEium  efi,a- 
git.  AElus  autem  tnprafentia  nonitaaccipiendusefl  )fta 
fapone  dtftinguatur : /ed  \>tfit  aBus  yid(]uocun(jue  aliquo 
modo  execeri  afficicjue  dicimur,  Ita  c>  ttmere,^  dolerejO* 
agrotare ,  miefcere  etiam  c^  yacare ,  nobis  aclus  erunt,  om^ 


Jl 

DIALECT.  LIK    I,  ij 

nia  emm,cum  aElii^  reifcrutamur^K^mient  conjideranda:  & 
argumenti  aliqutdin  hanc  illamuepartem  dakunt, 

Pojfumus  (^JiVidetur)aUiisfro  adtacentinm,  equihns  ^^|^^o«^aS 
nafcuturi  varietate  diftingucre:  Ktfnt  alij  (juiprouemant  ex 
natiuiSi^t  in  igne  calercy  lucere  in/oley  in  animalipa/ci ,  mo- 
ueriynatarej^^olareydormireiingredijVigilare.  o^lrfaui d  con- 
/uetudinefirmatis  "ifeniantjVtfrihereiOrareimederiJaculari, 
guhernare.  Alij,qui  exfubitisprodeant  affeBionihuSy^  hre- 
ui  momentopr£tereuntihus,Vt  ruhere  expudore,ex  metu  con 
€uti,ex  Utitiageftire.Sunt  etiam  qui nihtl  efficiuntfd  intra  Alrera  eorS. 
/e  con/iimuntur:vt/iint  currere,  amhularcy  VolarCy^fidere,  au  *^*^  ***'"^^' 
direJntel!igere.Quidamt(]uipr^terfip/os  opus  ah/oluunt:VC 
adificareydomum  efficit:texere,pannum:/crihereylitcras .  Et* 
hiquidem,  quinihilextra/eejftciunt,  all/ cjuidem  propterfi-  Djuiffoterti* 
nen^liquemfnnt.  Vt  cjtii  amhulat,  ^el  idcirco  idfacit,  Vf 
ali(]uo  pcrueniat,Vel./anitatis  caufi.qui  \Hdet,\taliquidpcrci 
piat.qui dormttyVt  hfiitudincmponat.  Jlij ,  Vel  carentfine, 
W  inproftcclo  non  hahent.Vtgaudereplafecaretfinemmo 
enim  cft,fiiqttem  in  \fumgaudeat,  diccre  pofit  ,nifivt  gau^ 
deat .  Sic  etiam  dolere ,  agrotare ,  mettiere  :jj)erare ,  irafci, 
Stquem  enim  interrogcs ,  quem  in  ^fm  irafiatur ,  in  nul- 
lum  dtcatfed  quia  iniuria  prouocatmfit,facere  aliter  non  pof 
fe .  Sic etiam qui amat.  Quanquam hic  fortaffepofiit dice-  obieaio " 
re  yfinemfhi  ejfe  ,potiri  re  cuutta :  ^  irafiens  ita  dtcat  ,fi' 
nemfiht  cffe  VindtElam  .  Vcriim  hifortefinesfunt  corum, 
qui  arnore  atqueira  perciti  agunt.  Amoris  certe  c>  irce  non  Dilutio. 
funt  fines  :  cum  \trunque  affcqui  &  commodius  fortafie 
pojfent ,  vr  non  amore  z^  trafc/e  torquerent.  Inconfitlti^ts  eil 
emm  omnis  animifuhitus  aficiiu^s:(^  ad  eampartem  animi 

E  '^ " 


RODOL.  AGRIC.  DE    INVHNT 

pertinent ,  cju<e  rationu  efl  expers :  neque  projpicereflnem  pof- 
DiuiCo  quary^^f  ^  ^^  ^[j^  (jmdem  exprateritis  na/cuntur  tantum,  V^/ 
praefentibws .  Qydlij  etfi  oriantur  ex  futuris ,  c^  partem  ali^ 
quam  percipiant  futuri:non  tamen  '\>tfiantiUaJic  afficimur: 
/cd  quia  illa  yentura  arbitramur,  concutimur  animo  ^con- 
fifiere  neauimwi .  Quodin  timore  apertins  efi  ^muidia, 
j.c«p.&  10.    Qu^  tamen  certum  ejt  eiu/dem  natune  CjT*  conaittonts  ejje, 
qua  reliquos  omnes.  Caufa  huius  efl,quoniam  tfla  agendt  vo- 
cepajiionem  flgntficat.  Omnis  autem  aEiio  (  non  illa  quam 
nos  iam  communi  vocaMoa5ium  dicimti6,fedea,qu(epr0' 
friephyflcis  hoc  nomineflgnatur^finem  aliquem  reJpicit,pro- 
pter  quemfufcipitur  ipfa ,  Ifquefinis ,  Vf/  res  ea  efl\  q^t^  pa^ 
titur,  Velcirca  ipfam  efl.Patiens  autem  non  ad  aliud,  quate- 
nnspatiens  eflfed  ad  agens  reJpeElat.Itaqueflnem  hahere  na 
potefl.  Neque  enim  agens  eifinis  efl,cum  ip/ttmflt  agenti^- 
m.  Niflforte  eaflt  rei  conditio ,  vr  id  quod  patitur ,  aElione 
aliqua  in  agens  recurratVt  nauemfabricanti  qua  ipfeflt  na- 
uigattirtisfiniiprimum  quidem  nauigatorif  ejl  nauis.Deinde 
rurftiSyquta  nauii  portat  tueturque  ipfum  quifabricatm  eHy 
ivfe  inuicemfinis  eft  nauis.  Hoc  enim  paElo  fieri  potefi ,  Vf 
agens  atque  patiens  \>icifiim  alterum  alteri  finisfiant,  cum 
proinde  vtrunque  agat  atque  patiatur .  Sed  ^^elferupuloflo- 
rafortajfe/unt  iflayVel  non  ita  multumprafenti  rerum  tra- 
Bat  ui  necejfaria.lllud  annotandumVtdetur,qu£dam  nomi- 
tia  agendtfaciem  hahere,cum  reuera  adiacentiaflnt.  Qu^da 
contra ,  adiacentium  ^oce  aElum  flgnifcant.    Neque  emm 
calere,  c^  alhere  aliudfetnt ,  quam  calidum  ejfe,  ^  alhum: 
quce  certvt  efl  ejfe  adiacetia.Sic  ^fcire,^^'  cognofeere^quie- 
/cere.  oydc  ediuerfe,  curfm  currendi  aElum ,  ^fermo  locts^ 


i 

f  DIALECT.  Lin.    r.  i($ 

tlonemi&  locutio  loquendi  aEiHmJignijicat .  Quodigitur 
froprie  aEiu4  efl  ,  id  oportet ,  vr  /it  m  quadam  agitatione, 
hoc  quod  Gr^ci  '^^ri\i^eioci\>ocant  ,pofitumJd  eft,  Vt)^elfieri 
aliquid,  autperire,  ^fcl  item  augeri,aut  diminui,Vel  qualita- 
tum  alteratione permutari,  velin  tranflojitione  aliqua  loci-    - 
auecommutatione  intelli^atur.  Quodenim  in^no  fixoque 
graau  conjisttt ycertum  ejt  nequaquam  agtpojje.Maono  yfut  tium&aauu. 
/iifit  hi  loci  eis,  qui  de  rerum  proprietate  naturanue  dtffcrunt, 
Ktque  etiam  de  altis  dijpratur,plurimum  tamen  fidei  parat 
duBahinc,hoc  efiex  interionbiis  rerum  penetralihtis  argu^ 
menta,atque  e  natura  eorum  de  quthtis  oratio  efl  deprompta. 
Aut  hxc  enim  rcrum  natura  efi,autflqua  alia  efl,  tgnota  m 
nobif  cjfe  (niftme  tamen  caligo  ingenij  met  fallit)fatendurn 
efl.  Hxc  enim  fere  "^identur  efle  tlla,  quce  mctis  human^  pof 
fit  compleEii  Vts.  J{eltqua,\>t  intra  altiores  rerum  natur^  fl- 
mu  recondita,  aut  tgnoramiu ,  aut  ex  iflorum  comparatione, 
magis  quid  nonflnt  dicere,quam  quid  flnt comprehendere 
Valemu^, 

Ab adiacentibus.)Principidquid  fit  a(Sus  definit.  D;inde  qnatuor  afFert  aiSuum  di 
iiifioncs,atquedircrimina.  Hinctres  notatiunculje  rubiiciuntur.Poftremo^quata  fir 
vel  huiusjvel  prsccdentis  loci  commodit as.expIicatur.Fmitio.) Adus  hic^djcitur  il- 
lud,quocunquealiquo  modo  afFici.exercericjj  dicimur.  Pi  ima  diuifio.  Adus  partim  a 
nariuis  adiacentibus  oriuntur,partim  exhis  proucniuntadiacentibus^qux  vruconfiie 
tudincquc  firmantur,  partim  ex  fubitis  illis  rooraenraneifque  animi  corpoiifueaflfe- 
ftionibus  Diuifio  Cecunda,  A  fiuum  ali;  operis  aliquid  cxrra  fele  efficiunr,  vt  texere 
«dificarciali)  intrafeconfiimuntur.vtcurrere^ambuUre.  * 

Tertia.Eorum  aduum  qui  iiihil  extra  fe  operis  tfFiciunt,  quidem  propter  certii  a- 
liquem  finem  fiant,quidam  nullum  dcfinitum  fiuem  hibetit.Qi^arta  Aduum  eorunj 
quidefinitum  finem  nonhabct,  alij  cx  prjteritis.ac  prifeniibuscaufiv  oniitur  alijex 
futuris.NoTatioprima.  O  nnis  adio  propne  didajmem  alique.n  fpe.^^ar/pafsio 
nunquam.  Sccunda.  Sunt  quc  ex  figun  verbi  adus  tfil-  videaiur^cum  re  vera  fint 
adiacentia.Q^jedamrurfusadiacentUjCum  fiut  adus.  Tertia.  Onmisadio  proprie 
diaa,tnmotu,atquejgit3t-on;  qaaiamcft  pofita.  Qu.t  fcquuiitur ,  ea  ptr  fe  fatis 
aperta  funt.  Ft  ad  eam  animi  partem  pertinent .)  PhilofSph.,  ircs  fa  lunr  aiiimi  par  Anm' 
tes,ra'ione.irafcenti.^&cupid.ratc.QuacereitaApu!eiu^inl.bctloqui,nfcnbitur  .  "  'P""* 
dcdo§.T)atePlatoiiis,A;enimcumtrespaitesaumuuicatcfrc,r3tionibile,idcftQ»ca. 


RODOL.  AGRIC.  DE    INVENT. 

tls  optlma  portionem.hmc  ait  capitis  arcem  tenereMrafcetiam  vero  procul  a  ratione 
addomicihucordisdeduftaroeflc,obn;quieam,&rerpodereinlocorapientii:eupi- 
dmem,atqueappetitu<;;poftremaportione,inrcrn3sab  domini«.redesobtinere,vlpo« 
pinas quafcia, 8f  latrinarii  latebras.diuerforia  nequiti,T,aTqije luxuris.Ha<Senus  Apu 
leius.Porro  illud  leuiculii.verba  h^c  pertinet,&  poflunt^ad  fenfum  magis  eorij  qu« 
prsccdunt,  quam  ad  verba  refern.  Q£oni3  ifta.)Monct  duleftici,qurdam  efle  vcr- 
ba,qu3e  cum  adiui  fi nt  gener  is,  lame  t  e  vera  pifsionem  Hgnificet, vi  timere,metuere, 
inuidere,  audirc,guftare,ridere.Cuiu$rei  &Prircijn»  roeminit.Nequeenimcalere) 
QuidfcalereergoaftusnoeftMtquitu  idverbu  Rodolpbe  piulofuperius  in  bocal- 
bo  reccfuifti.cum  a^cres  dc  aftibus iis,  qui ex  naMuis  adiace'tibus  proueniiir.Quid  di- 
eemusMa  hoc  fort^afsis.Rodolphijfupetius  ad  fobra  refpexiflevoce.hicrem  fignifi- 
cata  magis  quam  vocem  fpeftaiie^Quanqua  &  hic  vnus  videri  poteft  ex  locis  illis,  de 
quibusfumusdiduri  poftca.-qucs  fi  rccognouiflecRodolphus,  emedatioresprofefto 
in  iucem  exiflent.ld  oportet  vt  fitOLonsium  fit  recenfcre,quam  diuerfa  fuper  nomi 
MTl\»>a«         nefcvrtXixe»*?  ^cripferintautbores.-duprmcipio  illad  in  dubiu  vertitur,l>'riA.i;,^^ei«fcri 
'        bidebeatpcrTliteram,  3nfv/6\lx^«per/.quorupofter»u$hoc  continuata  quadam 
ac  percnnera  fignificat  motionem.iUud  pnusverbu  e  verbo  perfeiftibabiam.  Prior  lc 
aioarridetpIunb»,vtvidereeftapudBudjeum,quim&-riutarchusfecutus  videtur, 
cii  in  placitis  philofophoru  fic  ziuAftffloA^iti  tvri.\i  x«*>'  -xfo^irw  fOi/xxTos  <pveiitov,  of 
yxvinoj,J^v\ixi*&t,iuy.y  txpVTOf,  r^KJt  i\riKiXGtxv  imovoltoy  «vri  r^^f  tj-j^yt/af.Hoc  eft.que 
admodum  interpretatur  Budaeus;  Anftotelcs  animim  cenfet  efle  enielechiam  primam 
corporis  naturalis,potentiainftrume'ti  vitam  habentis  Entelechiam  autem,ideft,vcr 
biiMVCrboperfeaihabiam,  protfFicietiJintelligereoportet.HTcPlutarchus.Cice- 
ro  pofteriorem  ledionem  in  Tufculanis  fecutus  eft.-cuius  fentent laro  pro  vinbus  defc 
dunt  Philippus  Berojldus,&  Angelus  Politianu^. Vtn  redius  fcntiat,viderit  deus  ali- 
quis,RodoI  phus  ad  Ciceronis  propius  quam  ad  alioru  fententiam  accedere  mihi  vide 
tur.-neque  ta  alludere  ad  locum  eum  qui  eft  primo  libro  de  anima.-quam  qui  cft  fertio 


id  eft  perfcfti  corpons  comprehe'fionem:qux  etymologia,an  quemadmodum  probe 
quadratanims.ita  motibusquoquecoueniat,  fecum  expendat  leaor.Sane  Ariftote- 
les  vcrobique  codem  nomine  vfiis  eft. 

Suhie^i  vocabulum  quot  modis  acci^iatur,quomtdohic  eo  ■vttndum  cr  obiefiafenfuS 

propriefubie^a  non  ejfe. 

'   '^  ^  Cap,    XI  ir. 

CPtieBinomeninwiadJignifcathnes  duElum  eft.Dici' 

musemm/itlpieBum(vndeorigo  eft  nomim)id  quod  ia- 

Bum  eHfub  aliud.  Fnde  in^uit  Poeta.PedituJque  rotarum 

Vifg.*.Aen.  ^^y-^-^^^^i^pj^^j^^^pertranftationem.  Parcerefuhiecii^ 

yirg.6.  Aeo.  ^  deheUarefuperbos.  lam  inpronunciatis  fuhieBum  eft,  dc 

auo  aliquid  dicitur .  vr  cum  dicimus,  homo  eft  animaljpomo 

efifuhieBum.Sic  etiamfihieBumJn  quo  ejl  alicjuid.VtprU' 

'dm<efubieBum  homimdicimHS,  0*/iihJe^umformje  ma- 


J 

'  DIALECT.  LIB.    L  17 

teriam.Dicimiis  etiaidycirca  qt^od  traEiatiiS  aEiioque  rei  cu^ 
iu/piam  \erfatur .jicJulieElum  Vifm ,  colorem  dicimmfitb^ 
ieEla  artiumyca  qua  pr^cipuefihi  conjiderandafimp/erunt, 
Dicitur  c^  aliter.oElo  enimjignificationesfecerefcdquo  mo-  ^®^*»'*  Jib.i. 
dovelpluresfieripojfenty^qu<eomnesrecidantin  eas  quas     ■ 
diximus  Anpr^efentia  autem  nobisjit  JubieElumyadiacentiii  Quid  hie  fub 
quidem  id^cui aliquid inefi.aEluum^perOj^ ijiud ipfum^ ^  '^  '"°- 
illud  etiam  quod  aElioni  alicuim  ejt  obicEium.  lUi  nanque  a- 
ifusyqui  aliquid  extrafe  efficiunt  ,necejfe  ejl  habeantJitbieElH 
ex  quo profci/cantur :  deinde  aliud,  quod  expojitumft  ipjis 
C>  in  quod  tendant :  "i^t^cale/cerejprimum  oportet  in  igne  ef  *^*^'^"*''«' 
/Cyis  enim  ejt  qui  calefacit.Deinde  nifijit  aliquid  in  quod  ex^ 
plicet  Vimfuam ,  Cjt-  m  quo  efftciat  calorem  ,  nonpoterit  ca^ 
lefacere.  dAgentium  enim  aEiusiinquit  <iy^rifloteles)  inpa- 
tientejiint  accommodato.  Scntiendi  autem  ^  intelligendi,  ^um  &^^r 
ea  quce  obieEia  dicunturynonfmtforte  nifi nominis  fimilttu-  ^"' 
dinefubicEia.  Scntiendi  enimfiihieEiay  efiicientia  \>eritis  di^ 
centur.Color  eni?n,per  aira  perjficuum  inuifihilihus  quibuf 
damfitnulacrisy  c>  imaginem  iffius  pcrjcrentibiis  ,Jpar/its, 
\bi  inctirrerit  in  oculumyferit  ipfm ,  ^  ad  Videndum  ex^ 
citat.  Sicfinus  auditu  mouct,  cp^  odor  olfaEium .  c*?'  reliqua 
qu<efintiuntur ,  \bipartem  tllam  corporis  nofiri,  quapercipi 
voffunt,attigerunty€Uocantanim£  Vim,qu^pereamfe  par- 
tem  exerit,^  adfe  apprehendenda  impellunt.^luce  mens  no 
fira  deinde  accepta  ajenfthns  cognofit  primiim  ydeinde  vartff 
multiplicitcrque  compcfita  tnterfc  atque  diuifaforma^  om- 
ves  rerum  habitudincjque  ^genera  ordinem<jue  cunEiorii 
clicitydifiernity  dijponityinque  ]^arios  artium  fcientiarumquc 
diHrtbuit  \>fu4.  H£c  crgo  fitntuebimttryficdc  noh^  liq'.iehit 
fenfum  ah lis  qu<e feniiuntur patiimentem  ah iis  qax:  intcTt' 

Eiij 


RODOL.  AGHrC.  D£   INVENT. 

gutur.imaginem  quandam  ^Jtmulacmm patiendi  accipe- 

re.  Quojit y^^t exiHentiatantum  tT^fr^fentiafentiripof- 

Jintimtelligatur  autem  c^  ahfentia^^  qu<e  interiemtym^^ 

•  (]ue  nodumfunt  nata.Sic  ea  qu^fenfibus  ohiiciunturjimilia 

rafimt  efficientihm.  Artes  omnes  fiienticeque,eis  circa  qu<e 

'^'erfantur  comparata  ,pronunciati6 poterunt  afcnhi.Ea  cu- 

iedum" cTfe"   wfinodi fintyfuo  loco  dicetur.Suhie£lum  autemproprie  om- 

fubftanciani.  fjij^yyi  /^  efi,quod  ex  dccem  primis  rerumgenerihiM^ Graeci  h- 

eicivjnos  ejpntiam(fper  grammaticos  liceret^^erhum  e  Vfr- 

ho  diceremus  inuncfuhflantiam  dicimm.Huic  enim  reliqua 

omniainnixa:hcecreceptaculumeftfundamentumqueom- 

^jo^ruSi^e^  nium.  Jldagnitudo  autem,qHam  inter  adiacctia  numeraui- 

aana  dicatur.  Ynnsfifuhflanti^  copareturyadiacentihus  acceditfn  reliquis 

conferatur  adiacentihmfthteEii  hahet  vicem  .  non  quidem 

yt  in  ipjafint  adiacentia,  fed  quod  nequeant  nifi  tUiHS  inter- 

uentUiCapr^firtim  quce  corpori  adiacetjnfihftantiarepom. 

Meque  enim  qmcquam  alhum  Vel  nigrumfine  \Ua  magni- 

tudine  cogitarepojftumus ,  nec  caltdum  ^felfiigidum ,  nec  du~ 

rum  Ve/ moUcj  nec ali orum  huiufinodi quicquam.  Quarefi 

dicam,  muficum  alhum  ejfi:  muficti  certum  eft  d  mufica  di- 

cijid  auteeft  adiacens.  patet  ergo,non  effifihieElum  alhi.Sic 

iuftumprohum  ejpjuftus  non  eftfuhieclumprohitati^.iufipti 

enim  d  iufiitia  nomen  hahet.iuftitia  ^cro  nonJuhieEium  eft 

prohitati^ifcdjjecics  Siautem  dicam  hominem prudentem 

ejfijoomo  eft  (uhiecitimfi^siantia  enim  eft  homo.  Ita  aqua 

Jrioidam,  aquafihftantice  efi  nomen  .  Ita  houem  occidi,  hos 

Juhftantia  eji  in  quam  tendtt^occidendt  aEit4^:ficM  in  ipfam 

fe  recipiat.  Ex  qtuhus  facile perfticitur  id  quod  diximHS,  ea 

qucefinfihus  menttfque  agitationi  expofitajunt ^nonfatif  re- 

iie  ad  hanc  noftram  rationempoJpfuhieEia  dici.Quidergo^. 


/  DIALECT.  LIB.    I.  28 

Jiqm  cum  cjti^rat  de  iUi^iper  huncje  cju^rere  locnm  credat^ 
Erratunierit  quidem^Jed  cuitu  iubea  ficurum  ejp  eum  qui 
imtenire  cupiet.  Id  enim  agat,vt  inueniat:fipotefl  exproprils 
locis  yOptimum  quidem  eritxertiore  naque  curfii  intentionem 
mtntii  diriget.  Sin  minu^  poteft  cx  propriii,  at  Vndecunque 
potefiydummodo  inueniat.In  artibas  enim,qu(e  operii  gratia 
dificuntur,non  quam  exaBe  pr^eccptionum  jines  dtfiinguas^ 
fied  quam  commode  illis  'vtarefilet  icftimari, 

lam  in  pronuneiatis.)Ciceroprima  Tufculanapronunriaru  vocatquod  Grxci  PronunciatS 
«|('co/«if, M.Varro  prolo>^uium,hociic  partim  enuciationemjpartim  propofitione  ap  «|/ai^«, 
pellant.  Anftotelesin  libroTrifi£^,MHKt/j(f,«iro^a[>'o-;v.Eaeft  oratioperfeda,  verBfal-  P  loloquium 
lumiie  figoificans.VtjTrahitfuaqucmque  voluptas.  Nonomnia  pofsumus  omnes.  i^Kaitciytii, 
Adco  a  teneris  confuefcere  multum  eft.Odocnim  fignificationes  fecere.)Feccre(in 
quit)odo  fignificationcs  verbi  buiu5,fcd  ita  id  fccerut, vt  ad  buc  modum  fieri  pofl"et 
&  plurcs.qux  tameomncinota  fuerint  diuerfx  ab  iis  quasdiximu  jquin  in  easpoC- 
fint  recidere.  Agentiu  enim  adus.)  Id  vulgo  hunc  in  modum  efforri  confueuit,  Adus 
'aftiuorum  funt  in  patiente  pridifpofito.Ex  Ariftotele  fecundo  libro  de  anima.Scn- 
tiendi  cnim  fubicfta.)Obicfta(inquu)fenfuum,cgunt  potius  in  (enfus  ipfosjqua  ilfo 
rum  aiftioni  fubiiciatur.ac  rurfum  fenruSjCifi  agere  videmtur,  patiuntur  tame  verius 
quamagant.ldquoddeauditu,guftu,odoratu,ta(flu,quxftionem  nonhabet.de  vifu 
funt  qui  diftentiant.Qua  derc  coplufcula  Macrobius  libro  fcptimo  circa  fiae,&:  Au 
lusGelliuslibriquinticapitedccimoodauo.vtprftereamdifTertationcinamArifto 
telis  in  libro  Trt^iiiaflHVfcijf  ««i  x'(79>;x/;tcvaducrfusPJatone.Quod  cxdecem  primis.) 
Ha:cadiale(fticivenumerantur,fubrtantia,quacit3?,3daIiquid,qualita?,a(flio,pafsio, 
vbi^quado.fitumeffe^&habere.Grjpcioitr.otVjnosefllntiam.^Quintilianuslibrotcr    ^     .  ^ 
tio; AriftoteIe?,inqu;t,eIemcta  decc  Loftituit^circa  qur  verfari  videatur  omnis  qux.  ^"fQ***» 
ftio;.'v<r(*v,quam  Plautuseffcntiara  vocar^necfaneeftaliud  eius  nomeLatinum  &c.  <'*'^'*». 
Meminitidem  author  eiufdeni  Vofabuli  Iibrofecundo,capitcdecimoquinto.Ec  rur 
fum  ovflauo  libro  capitc  lertio.  Multa,inquit,ex  Grico  formata  noua,ac  plurimas  s^ 
SetgioFlaui6que,quoru  dura  qurda  admodu  videntur  vtens  S:effentia:qui  curta- 
topere afpernemur  nihil  yidco,nifi  quod  iniqui  iudices  aducrfus nosfumus,ide6que 
p3upertatefcrracnisljboramus,ScnccaincpiftolaquadancgatTooV){«jT)Vov<;/«i,]a 
tineeTprimipoffo.QuaderepluraLauretius  Valla.Sed  quodnequeat.)rdhodiein 
fcholis,haud  rcioquamapte,dicifoletad  huncmodum.duplexeffcfubie<fluaccidea 
tiuro,vnum  quo,alterum  quo  fubieiftum  quod,ilIud  vocanr,cui  ipG  accidetia  vere  in- 
funt;vt  cft  fola  fubftantia.Subieiftu  quo,  fine  cuius  intcructu,  principali  illifubicdo 
iueffe  non  poflunt.  quod  geaus  eft  magnitu Jo,id  eft,quantitas  continua. 

E  iiii 


I^ODOL.  AGRIC.     DE   INVENT. 
DE  LOCIS  EXTEI{N1S,  ET  PJ^Il^^ 

cipio  de  hii  qti<e  cognata  ^^ocantur. 

Sjt£  yoctntw  cognata,<juid  cai*fa.,cjuot  caufarumjint  ijc^era,  quid  efficitnSj^ttU 
fi'is,&  ^uomodo  efficii  m  diuidatur. 
Cap.    XI III. 

J7  Xterni  loci/ec^umtur ,  qaorum  prima  jfimt  auac  cognata 

dicuntur.  De  cjuilpu^ ditlurui y\>eniam  mihi  Verkt  iftius 

tmpetratam  y^elimy^uemadmodum  in  reliquis  nonnuUorum 

nommibus ^non aduerfcts optauerimleciorii aures.  Vt  enim 

traderem  locos  alia  diftmEiione^  ordinejCjuam/unt  ah  alils 

ante  me  traBxti^res  ipfa  mihi per/uajtt .Oportchit  itaauepe- 

nes  illam ,  Vr  huimfatii  meiy/ic  ctiam  nominum  ip/orum, 

Vel  rationem  e/fe  Vf/  culpam.  Nec  inueni/ane  cjuo  alio  nomi 

ne  compleBerer  caufas ,  Cjt*  euenta ,  quam  cognatorum  cum 

Jtnt  alteris  altera  najcendi ac proueniendi  origme  coniunEia.' 

Caurarum  ge  Sunt  crgo  cognata  {yt  diximus)  caufe  c^euenta.  Caufas 

vII^Ck.  ia  ^rifioteles  quique  eum  fecuti funt ,  <\uatuor ftcerunf.mate" 

p  Y"f*         riam ,  ex  qua  resft.formamyper  cjuam  eft.  effcientem,d  aua 

Caufa  ^uid.  fitfinem.propter  quam  fit .Sed  materiac^forma  inpartibm 

diEia/unt:  efficientem  ^fnem  dtcemus.  Cau/am  tgiturin 

'fra/entiadicimt4^remjcuim  vicuenit  alicjuid.  F}  autem  ali 

quid  cueniat  ynecef/e  eft  e/fe  id,(juod  \nm  tffciendt  habeat,cu^ 

im  effcientiafieriformarique  respofiit.  Dtinde  idyfinon  ali- 

quo  adagendum  moueatur  ftimuloyinersfegneque  manehit. 

adeo  nihil  fit  in  rerum  natura  temere,  ^  cui  ratio  non  con- 

ftet:  omniacjue  propofitumfibi  deftinatumquefinem  habent, 

fropter cjuemfaciant cunEia.Qjii tametft rebia  ipfts  nmun- 

quamftt  ignoratus,  vtftnt  ea ,  (juce  expertiafenfit^y  natur<t 

tantum  in  agendojequuntur  impetum:author  tamen  tlle  co- 

dttor(jue  nouityCuius  in  agendo  numini  ^  iufiisparet.  Id  er^ 

Efflcicns.     I^  fpuod  faciendit  rei  prabet  opcram,efficiens  efi.  Id  ctuusgra- 


/  DIALECT.  LIB.    1.  29 

tiafitreSyfinem  ^focamm.Vltimum  cfl  enim  in  agendo ,  ^  ^'"''' 
quod  vl?i  conficuti/iimmydertnimt44  ^^lterim  tendere. Efi  au-  y.    ^ 

'  AV^  r  "^     •         r    •      7V7-  •    ^      rotifsimacaa 

tempafystma  caujarum  ommumypms.  Nam  materiafor-  raruaj,fims. 
w^expers,rudii  eft  Cp^inculta,necinvlliiis  reitranflt  no^ 
men.Formaft  dejity  effctentii  Visprouenire  nequit.Efjiciens 
niffinis  cupiditate  permotu m  manetyOtio/iim.  Facile  itaaue 
ltcjU£tfinemy(juanjuam  \fu  efifcBuc^ue pofiremvt^  fit y  omniil 
tamen  effe  propofito  atque  tnftitutione  primum .  Efficien-  rfl^'f«>n^'uni 
ttum  auplex  ejt  conaitio.  Alta  nanopue  necejsitatem  tn  aoedo  Vidc  Cic.m 
/ecjuunturyaltadcleEium.Necffttateagunt.quccciique  con-    °^* 
fltj  iudiaique  expertiafunt :  Vt  ignispropofito  fiht  qnod  Vri 
pofitynequit  non  \rere.Et  terra  \erno  tempo^e  non  hcrtam, 
non  quicqmd  aliudpro  loci  ca:liue  ingenio/oletypotefl  non  pro^ 
creare.DeleBu  agunt,qmbus  It/pcrum  ejiagere  Velnon  a(rere, 
\t  homines  tUis  tnrttt^  ,quas  confilto  rattoneqtie  admini^ 
flrantfortaffe  ^  hrutorum  nonnuUa ,  qu^  dociUa/unt,^ 
iudicium  quoddam  quanddmque  deltberattonis  imaginem  mll  pim']jr 
habent .  ^anquam  c^nfioteles  putat,  non  agere  ea/ed  agi  [,^/,'„'^,'"  ^'^ 
fotiii6:protnde  emm^vt ffeciererumperceptarum  mouentur,  ^  fommenr* 

^        'J  J^'J  I     •  rr         •  /  an  prudentio 

rapt ,  nec  contra  td  quoa  )>tdetur ,  obnttipofje:  opintonemque  raterreftru 
fequi,  non  quam  'Veltntfedquam  d  rebns  acceperint:necpoJ]e 
non  trahi  eo ,  quod  expetendum  tpfis  Videtur:ncc  nonfuoere, 
quodapparet  vitandtim.  At  Vero  fi  nonnunquam  tnter  duo 
\elut  tn  ancipiti pendeantytd  non  euenircyquia  cofilio  in  hanc 
\eltUam  deducantur  partem:fid  qnia  duabtts propofitis  re^ 
ltis,(;^  ex  a:quofere  adfe  rapitnttbus,non  aliter  qudm  nauii 
inter  ditier/as  dfidente/que  deprehe/afiuoisis,  incerta  (^  dti 
biaVtdetur  cuipotifimumcedat,\tq^  iUaperfepe,  nonqud 
gubernatori  Vt/um  e(i  agltur  yfedqud  'vndarum  raptiit  cu^ 
multis  Votentior  :fic  ifia  non/uum  nutum  habent  ,/ed  iri" 


i 


an  marina. 


RODOL:  AGRIC.    DE  INVENT,    \ 

ditam  tantum  d  rebus  commodi  aut  incommodijj^eclem/e^' 
quutur.  Hominem  autem  cum  dm  muUumc^ue  fefitata  re 
delilperauerit,non  tamen  quod  res/uadetijed  quod  atMnus  ii^ 
het/equi  crebro  \>idemus.  Poteft  enim  in  ea  qu^e  deliherando 
damnauitipr^ceps  contra  conjilij  Jui Jentetiam  ruere:  Cjt*  co- 
traytoto  impetu  fugere,  quce/ibi  maxime  expetenda/unt  V;- 
Ja.  Verum  hac  Vtcunquejint)  nonplane  liherum  ejfe  hrutii 
agendarum  rerum  arbitrium^non  videtur  abhorrere  a  )^ero: 
deleBH  tamen  ag€re,(juando  malarum  eft  ipfis  honarumque 
EorSquKna-  ^^^^  di/crimen,nemo(^quod  equidem  credamyepugnet.  /(ur- 
liten  "J"^d'  ^'^^  ^^^  necejiitate  agHt,  eorum  qu^dam  natune  conatu^alict 
uwfitaj.  externa  Vi  agunt.  Conatu  naturoe  agunt  ea,  quorum  agcndi 
principiii  eft  intra  ipfa,  nuUo  extero  adiuuante.Vi  ignis  "^^rit, 
quoniam  caloru  vi^  qua  Vrit,  natiua  eft  ipfi,  Itaque  non  de^ 
jicit  res  iftas  agendi  "^isjneque  cejfant  agere,quandiu  eft  copia 
ipfis  alicum,in  quod  ejficaciamjuam  explicare  pojfunt  .Vio' 
lente  ]^el(ytdiximm^  viexterna  ageredicuntur quihus  ah 
alio  V^  eft  agendi  inferta,  Vt  aquaferuens  calefacit:  yerum 
mnfiia,fed  ionis  vi ,  a  quo  calorem  accepit.Sic  lapides,^/t 
qua  alia  mittuntur  tormentis  ,fuprafi  ^  in/uhlimipofita 
difiiciunt  ,nonproprio  impetu,fed  €0  qui  iacentium  violen- 
tia  ipfis  eft  intortus.  Itaque  non  eft  diuturna  vis  iHorum,fed 
remittvitur,franguntque  quantumpojfunt  inditumfihicona- 
tum,  ^ftatim  redduntur  natur<e/ii<e.Indefit,\>t  initio  v^- 
hemyentifimusfit  ipferum  motm,  Vf  quifit  impellentiproxi" 
mm  (hatio,deinde  paulatim  amittat  \nres,  c>  elanguefeat. 
Sed  eis  quce  nece/^ttate  agunt,ad  agendum  /ufficit,\t  pofiint 
aqere :  quce  ^^ero  deleciu  aut  confilio,  vr  etiam  Velint  eH  opus, 

VtfacIt.Cic.  ^  ^     ^     n  j-  p.    ..  1       r  a. 

pro Miione    Qu<e  caufet ejt  quoa m controuerjits w,quwusJaUum nec ne 
^cr,^  A.j,^  ^l'    '^  ^f^^r/r^r ,  colligifelet,  "Voluerit  deinde  potuerptne 


&  Rofcio  A 
mcrino. 


I 


r  DIALECT.  LIB.   T.  ^o 

'qulsfacere  id,quod  arguiturfedJp.tju£/iprol?atafuermt,fa- 
eiUima  efl  ei  quod  tertiumjumifoletyid  eft,<juodfeceritypro- 
hadi  via.  E(l  ^  alia  efficientium  difcretio.  Qu^dam  enim  ^"""^^  diui 
/unt[yt  Gr<€ci  atunt)  «^f^  hoc  ejt,prcectpua  C9*  tmperantiay 
qu<£dam  ohfequuntur  cjt*  miniftrant  .Et  horum,alia  acrunty 
alia  agendifwt  inftrumenta.  Vt  in  domofacienda,  archite- 
Bti6  imperat  -qui  quo  modoferi  quicque  deheatjubet.  h  aui 
lapidemfculpit,  quiparietem  extruit^qui  cadit  aptdtque  ma 
teriam,miniftrat.  Inftrumenta/untfecures,terelyra,maUei, 
C>  qucecuquejunt  aliaiquibtis  opus/uum  explicat.Sic  in  bel- 
lOi  ciuita^s  ^^elprinceps  author  rerum  gerendarum  imperat, 
miles  ohfequitur:equi,arma,omni/que  copia  impedimentoru 
militartu,  inftrumentafunt  belli.  Sed  de  efficiente  haBenus. 

Necinvl(iusreitranfitnoroeD.)ideft,MateriaformaEexpers,neque  homoneque 
leo,  nequealiudquiduisefledicitur.etiafinihil  horum  omniumeft,quin  ex  ea  fieri 
queat.Fortaflc  &  brutoruro.)Hac  dere  longa  difceptatio  eft  apud  Lauretium  Val- 
lamlibro  pnmo  in  dialefticen.Porroad  totum  hunc  caufarum  locum  plane  intelliee 
dum,plurimumcomuIerintea,qus  Arift^teleshabctfecundo  hbro  phyficorum  lc 
CiceroinTopicij.  ' 

F;««  eo  tpfo  modo  diJHngui,qMo  bona:  cy  hifariam  In  'vnaquaqne  re  accipi  eos  foffe. 
Vr^tertaplHresnomiunquam  meadem  refineseJfe.cf.quodfrimumfttinaTendo^ 
eifinem  dcJHnari  pcjlremum. 

C.ap.    XV. 

'pinempotifimum  ejfe  caufarum  diximm.ls  enim  eft  cu- 
iusgratiaomnia  agunt.Aguntautem  omntaboni  alicu- 
imgratia,^  quicquid  bonum  e/fefbi,Vel  natura  monftraue 
ritf^elratioperfuaferit.in  idreferuntur.  QuopaEio  ergora- 
tio  boni  in  rebiis  difcreta  erit^eodem  ^fnium/umemus  di- 
uerfttate.  Qjf^dam  enim /unt  per/e  bona,  quadam  quia  a- 
lits  confertint  bonadicuntur.Qm  perfefunt  bona.ea  certum 
eftfumma  ejfe ,  ^/iipra  quce  nihilft  expetendum.Etfunt 
(\t  brcuiftme  dicamt^syfiattts  ^^niufcuiufqne  rei  in/uo  aene- 
reperfeBtJ^imPs^.S/m^miiitaq^ignis  bonueft,  ^/ptpraquod 


i 


e, 


ueu)  fiaium. 


RODOL.    AGRIC.  DE   INVENT.      ^ 

nihil  remirati  efp  maxime  calidum  t^ficcu:^  ac^uceymA" 

xims  humidam  ejfe  c^  frigidam.  Sic  arhorisjfc  bouis,fic 

eqmiPerfeBifima  iUa  ah/olutij^imaque  hahere,  quce  Jthi  trl^ 

hmt  infuogenere  rerum  natura.Hominis  etiamynon  qua  v/- 

uit,  auafentit,jpeciandum  ejifummum  honumfedqua  me 

tii  eft  atque  confilij  capax.hac  enim  maxime  cenjetur  homo, 

Conferentia  dicHtur,  qu^  adjumma  conjequenda  adiumeto 

Jv^nty^t  cihwi,fotHSi^e^i6 ,  c^  reliqua  qu^e  tutndce  hominis 

Vita  conducunt.Nec  enimperfcBe,  id  eJifeliciteryVuerepo- 

tefl  Quii  ,fi  ea  conditionefit ,  Vf  \>iuere  omnino  non  poj^it^ 

Sed  honorum  atque  proindefimumquandoqueratio  initur 

^fmlTrmo.  profinguUrum  rerum  conditione,  quam  hahet  ingenerejuo 

'•  quaque.-quemadmodii  iampradiximus :  c^^fcutdicimus, 

adificantis  finem  effe  domum  ,  &finem  helli  "xiBoriam: 

qu<e  quidem  ejfe  injiiogenere  \>ltima  Vdentur .  neque  enim 

adificat  amplim  ille,neque  hic  hellumgeritj^^hi  domumfue- 

rint  atque  ViEloriam  conjecuti .  ^uod autem  ille  extruendo 

parieti  calcem  parat,  lapides  congerit ,  certum  eftparietem 

finem  quendam  effe,fed  non  vltimum:quia  domiis  caufapa" 

riesparatur.fic  ^  hic,cum  tormeta  inftruitjiihruendis  mu-' 

ris  perturhandijque  defenjorihm ,  oppidorum  expugnando^ 

rumgratia  h<ec  agit:  ergo  ^  hicfinis  quidem  eft,fed  medim 

^VElori<e conferens .  Quandoque  Verofines  accipimus  ex 

toto  ordtne  rerum ,  quo  cunEla,  alterum  alterius  vfihus ,  v/- 

detur  additla,quoniam  omnia  meliorihusJeruiut.Sicfi  om- 

nia  qu^cunquefmt,  yno  ^^elut  complexu  coUigamus,  quem- 

admodii  wumeftjummec^fine  );!Io  perfeElionis  detrimeto 

honumfic  \'nus  eft  vltimus  omniumfinis.In  eis  Vero^qu^e  in 

mediajiint  rervtferiefita,alterum  incithit  alteri,prout  eft  cu^ 

iujque  magis  minufte  cofummata  natura.  Sic  igttur  in  equo 


i 


/  DIALECT.  LIB.    L  51 

tjl  duplicem  imenirefinem:  altum  naturce  /u^  yitad^^ferocem 
indomitumque  ejfe,^  nuUf6  ohnoxium_  habenisyOptimum  in 
tp/ofueritiCjuod  natur<e  Ju£  accomodatins  id  e/i,(juam/ejjb' 
rem  pati,fodi  calcaribuSy  ^freno /leBifangtque  ingyros, 
Is/ec  enim  omnihus  tantns  ingenitHs  ejpt  lihertati^  amor  ,/1 

/erua  na/ci  melius  ipfsfuijpt.  <iAliti  contrafinein  ip/o  accipi- 
nius,^^t  humanis  vfihus  accommodatns  efi.  Stchonum  ejje 
dicimusfhi,  non  quodipfmaxime  cduenitjedcjuo  maxime 

/atisfaciat  minifteriis  nojtris.  Sic  terra  herhis  arhortht/que 
yeflita  yperfeciij^ima  'S^idetur,  qutppe  quod  iisprocreandi^ft 
nata:at  nohisjnforat  in  vicos  dtjpofta ,  in  adium  teplorum- 
que  arecvs  (equata,  fterilis  c>  nuda,  aptior  eft.Jftud  etiapne-  ^?  "^^"^  '"* 

-/  ^  /,  rr         •         I  rr  r  piures  quan- 

tereundum  non  Vtdettir  spojje  vmu^plures  ejjefines ,  vr  alttis  '^oque  meflc 
/it  operid ,  alttis  operantis  ,  alm  iuhentis .  Stc  adifcationis 
quidem,(]uod  ad  ipfa m  pertinetfnis  ejidomt^  auod  ad  <edi- 
jjcantem :  merces  locat^  oper<e,  quod  ad  iuhentemi^^el  Vt  ha- 
hitet  domum,  Vel  Vt  donet ,  Vel  Vf  )>edat.  Sic Jludiorum  pro- 
fritis  efifnis  eruditio.  at  eins  <juiJiudet,poteJi  etiam  auidem 
finis  ejje  eruditio,fedfortaJJe  eji,  \>elglorice  ^el  lucrijpes.  c^t 
fatris  quijiimptujiudentipr<ehet,  amor  incrementdauefilij. 
^mici  quoque  quifuafit ,  Vf  aliquando  opera  fortajje  &*  qui  agendo 
eruditione  Jiudentis\tatur.  Jllud  etiam  dicendum  ^T?,  Vf  JlJ.m^Q^deft" 
quicquein  agendo primum  eft,itafinem  fihi  definat pojire-  ""ifincm. 
mum.  Adedia  quato  magis  dprimo  recejjerint,tantum  citra 
foflrema/iihfiflunt.  Prima  enim  ad  efjiciendum  potifima 
/iintipoflrema  ad  expetendum.jllorum  enim  gratia  alia  ex- 
fetuntur.Stc  infacieda  naue,  prim^/unt  partes  eias  qui  im- 
fen/as  pr^het,cuiusfinis  /unt  opes  qu^  ex/ithueBisparantur 
mercihtts.JUum  nauta/equitur.  Js  nanqtte  no  eoufque/e por- 
rigit ,  Wr«  w  Iticmm  ex  nauigandi  ntercedeJJeStat,  Jam  am 


■  RODOL.  AGRIC.    DE  INVENT.  ^ 

nAuemfahricattir ,  non  id  qucerityfcqm  ip/hjtt  namgatufm] 
modo  extruat  nauem.Sic  qui  ligna  ccedunt,(jui  anchorasfu- 
ne/que  parant ,  non  illi  nauemJpeBat,/ed  Vf  materiamfi^ 
lam  fr<eheant,  inflrumentum  nauticum  parent.^uojity  Vf 
\irtus,quoniam  optimaefl,  lahorihus  ^fudore  qu^eratur, 
V/"  (jUie  in  arduoflt  ^longiflimepoflta,  cmque  parand<e  om- 
nia  aliaflnt  de/iinata  jF^itia  ^^ero  cjt*  V/7/^  omnia ,  ad  ma- 
numjinti^^yt  inquit  Heflodus^  cumulo  liceat  accipere. 

Agunt  enim  omnia  boni  alicuim  cAjfa.)  Quifquis  agir,is  idcirco  id  facir,  quo  co- 
fequatur  aliquid,quod  autre  vera  bonucaiit,  autccrteipfi  taleefTc  vidcatur.  Nece- 
nim  omnibu?,  "iPulcliru  me  hetcules  hac  de  re  carmen  cft  Scucnni  Bcerij  de  confola- 
tione  Philofophie  Ijbro  tertio.  Quantas  reru  fledat  habenas,  Natun  porens,  quibus 
immenfum  Legibus  oibem^prouidaferuet  &.'c.  Sic  bonum  effe  dicimus  fibi.)  Laurea- 
tius  Valla,  ei,auiro  fibi  dicerc  maluiflct.  PofTcvnius  Plureseflefines.)  Hocquoin» 
tellcft.j  accipidebeatjipfe  Rodolphuscxplicatcapitefequeti.SedfortafMs  eftj  Cuf 
non  potius  glor ia  aut  lucrum  ipfum?  Certe  nemo  nauat  operam  Iiteris  ad  confequen* 
Hcuodus,  jgjj,  gloriraur  lucrifpem.-ad  lucru  autgloriaai  ipfam  tnulti.Et  vtinquit  Hefiodus^ 
Exponitquid  fibiapu.1  Heliodum  velitTei^flti^e^-.Verfus  porrdipfiuspoet*  fupcr 
hac  re  Qc  babent, 

TnV  /Av  701  KcclOTMTX  Koi)  'iXxHv  lo^iv  i\ia6«t 

Tm!,- /'«f  fcT-rs;  j'(/*f  iSt-*  fl60(' -Jf  3-Jr«^(86f  i'flMK«V 

Aixvc(Toif/*ccngos  Ji  Ksci ofdiooiftos  i-x^kvTnv, 

De euentli,efec%,v  Jefihuitii,iciem  cr  efenum  Jicipoffe  o"  eaufam.Vmu*  euentus,  m 
fue gmere  -vndm  duntaxat  caufam  ejfe  :  CT"  -v;»»**  rurfum  caufe.vnum ^roxmHa-ferf* 
ejfe  euentum,tHm  quanta  hu<ui  loci  commodttas. 

cap.   XV  r. 

'DOterant  (  quod  ad  euentapertinet)  Videri fiifficere  qua  de 

caufls  dximus.  Neque  enim  melius  ratio  ^'arieta/que 

euentorum  cognofci  aut  tradipoteft ,  (judm  ex  caufls:  nos  ta- 

Euentoru  ca.  wfw/?«/^  \elpropYium  cH  hutus  loci  y^^cl  htcfortafe  dicc- 

t:lt-^^  turcommoditu.exequamur.Euentorum  autemprimum  no^ 

caufarum.     y^^  eBfumendapro  caufls  differenti^.  Vt  emmfunt  caufe  effi 

ciens  O^fi^^-fi^  ^^^^^^  poffumus  dicere  efe  ,effeEium  & 

deflinatum.Q^iod  enimfit  ah  efficiente.effeBum  diccre  Ithet, 

quando  effe^usnomen  aptiflimeefficlenticontungttur.Cicero 

(^iidempromifcpieeffech  c>  euenta  eaqu^  d  cauflsfunt  V^- 


DIALECT.  LIB.    7.  51 

cat  :/ed  cau/am  ( id  quod  ex  VerUj  iUm  pci-Jplcere  licet )  ad 
Jola  efficicntia  redegit .  <iAt  \ulgo  effeElm  nomen  tam  late 
extendimnSy  qudm  cau/am.  Mihi  ad  loquendi  \y/um  c>  ad 
propriam  nominis  \im ,  euenta  commodius  \identur  dici, 
(juxcunque  ex  caujts  ortuntur.  Euentacjue  efficientium ,  re- 
Btfime  effeBa  dicemuSjfjuando  efficientis  ^  effeBus  nomi- 
na  iunEla  funt  arBi^ime ,  ^  in  eodemgenere:  ^  alterum 
agentii  3  aheril patitntis prcefefert faciem .  Eritcjue  hicloctis 
nobisyquemadmodum  cau/arum  duplex:  [icut  enim  iUediui- 
ditur  in  efftcientia  ^fnem ,  /ic  ijie  diuidetur  in  effeBa  c^  Wem  diuerfa 
dejiinata.  Fiunt  autem  ijlapleruque  caufe  ^  euenta^prout  2«°um&  cm 
\arie  vltro  citroque  comparantur/untj^  eadem  etiamper/<e-  [j^j*^  "l^^' 
pe^  C^fines,  ^  efficientia,^  effeBa,^  ^  deftinata .  Ftin*^^" "'» ^" 

yr       •  •        •  a      •         J  ■  rr   •  r>  ,    ba  ab  inter- 

<edtjicattone,u  cuijtruttur  domns.primum  ejjictens  ejt,^  do  p/cte  zdiua^ 
WHsfrw  efi  vlfimHS.Qu^  autemedia/unt,  architeBusfa-  modum^pre'* 
Iri,  inftrumenta,ftdomum  \t  effeBum  accipim>is ,  efficien-  %ll^ 
tia/unt :  domino  Vero  cdparataycffeBorum  oltinent  locum./i 
domujiatuimpi^finey  dcjVtnata/tmt.at  domini  reJpeBu^cjuia 
faradis  ipfis  in/umitur  opera,medtf  qutdam/unt  fines.  Idem 
enimfinem  effe  c>  efftctens,  nthilrepugnat,nomodo  diuerftSy 
fed  eidem  etiamtdum  modo  diucrfa  rationeyComparatumy\t 
qtti  domum  adificat  qua  ipfe  vtatur,  efftciens  efl  domu^.qua- 
tenus  eam  adtficat :  c^finis,  quatentis  eampropterfejhoc  eft, 
hahitddam  fhi  parat.Sicforma  ^fint^  ideeffepoffunt.for- 
ma  enim  omnisfere  aBionis  proximus  eftfinis.  Materia  ^ 
finis^materta  ^forma^efficiens  ^  materta^efftciens  ^for- 
ma,  net^uacjudpojfunt  in  idcm  couenire.  Neci  enim  nauefa- 
hricantifinii  effepojfunt  ligna,e  (juihtis  ipfxm  fahricatur,  necl 
idem  ejfe  lignapoffunt.quodforma  nauis.fed  neque  ligna  ne- 
qtieforma  f^aui^^fieftc  alia  qi^^iiis^  huiufmodt  ^uek  ipfafefi 


.  fcholiisre* 


Vniuscau 


RODOL.  AGRIC.    DE   IN-VENT.    \ 

efjicere,(}uod  neceffe  ejfet,[iidem  &  efjiclens  ejp,^  "Velfir- 
ma  Vel  materia  poffet.  Huius  etiam  admonendi /iimus ,  cu^ 


vnumtantum 'matCriapof 

proxiraum  cf  Ipidilet  cuentus  tn /uo  £enere  ^^nam  effe  caujam :  c>  contrd 

feeuentum,        J  _         <        "^  n  ^  • 

&  vniusrur-  quociue  cauj<e  ynm y^>nu4 ejt per Je  ^  froximus  euentus, 
um  euentus    Q^^^^^^/^/^^  autem,ej[e  nonnunquamplures  'vniiis  rei 


vnamtancum 


caufrmf*"*^  fi^i^^M  non  ohflat  tfli  quod  iam  diximus ,  quod  Vel  ex  ^erhis 

iUis  ferjficipoterit .zyiedijicantis  enimfinis  '\>ntis  ^folnSy  efi 

domtis.ad  auem  cumperuenerit,  cejfat.  ^upd  autempr<eter 

domum  ,vel  lucrum  ,\>el  aliud  quicc^uampro  operapetitjd 

non  facit  quatenus  adificans  efl,fi:d  quiayel  inops  ^^el  aua- 

rus  efl.  Stc  etiamfiorte  gloriam  fferat  ex  opere:  \>erum  non 

quantum  iedficanSj/ed  quia  aliqua  idfihi  putat  profiitturU. 

Potefl  itaque  quis ,  Vf  non  fequantur  ifta ,  cedificare  :  vr  nor^ 

Copiofum  er  f{at  domus,^dificare  nonpotefl .  Copiofus  efl  hic  locus  caufa" 

cauf4iun>.     rum  c^  euentorum.O*  ^f^  vartospatens  yus.Muc  enimferc 

redeunt  cuncla,qui€cunque  in  confiho  hominum  delihcratio^ 

neque  \erfantur.  Duo  enim  ifla  in  confulendo  maximefe- 

quimur.expediat  nec  ne,^  anfieripofiit.  Quorum  quid  expe 

diatycxfine  coUigimus:  quidfieripofit,ex  efificientihtiS.Quic- 

quid  enim  \tilc ,  id  altcui  ret  confequend^  Vttle  oportet  ejp, 

Sic  quicquidfieripoffe  y>olumt{.s,ma xime  ex  efifcientisfiacuU 

tatepoterit  oflendi  -.  In  laude  etiam  CjT*  vituperationcy  praci^ 

puas  hi  loci  ohtinentparteSyCum  \traque  iUa,  non  alia  re  cer- 

tius  ^ertufque conflent yquam efieclis  C^fine.oy^.d  \irtutis 

\er£  rationem pracipue pertinetfinisyquando  multisin  rchus 

no  tam  refiert  quidfiaciaSy  quam  oh  quam  caufamfiacicvs.  Et 

idefiaciumyalius  vr  oh  iram  incofultumque  mentis  impetum 

yituperahityalius  Vf  magnanimitatey^  coflantis  Viripropo- 

fiito  dtgnu  laudahit.  Sic  honeflumyquiaperfe  expetendu  dici- 

miiSyqtiod  )?l[imifinispropriumeflyex  deflinatis  yjfj^J^^i^i 


DIALECT.  LIB.    I.  .  33 

dmiofcetur.  Meque  h^ec  tamen  eo  pertinent ,  Vf  \elhos  locos 
d  relmtis  qu<£jltonthiis,  ^^elal?  hii  quceftionihtis  reliquos  locos 
excludedosputem.  Necjuefi  maxime  conuenire  iflis  dicOyid- 
circo/olum  conuement .l^^aria  eji  horum  omniumratiOi^de 
quibm  perpetuum  nihil/emel  potertt  pr<ecipi/ed  quid  optimH 
jit  reru?n pr<ff/ens  \/us  melius  docebit. 

Poterantquod  adeufnra  attinet.)Euentirunr,qu.T  vi  atqueimpuira  caufaru  eue-  Euentar 
niunt.QuorumaIiaeffc<Sj,aliadertinat3,dicutur.  Effcfta.qucfiunta  caufisefFiCJeti-  Effcda. 
bu«.  D-ftinata,qui  in  certum  finem  aliqueordmantur.  Sed  caufdm^An  Cicerode  Dellinata. 
fola  loqu jtur  caufa  eflTicietejViderit  Rodolphus.  Boctius  ccrte  in  cometariis  iis,  quoj 
fcripfit  inCiccronisTopica.fccus  dccer.  Ver ba  cius  fi  quis  requirat,fic  habet;  At  vero 
M.TulIiu?  pnncipalem  caufarum  diuifioncfacir,in  ea  qui  cflficiunt  aliquid,  &  in  ea 
fine  quibus  cffici  ncqueat. Vt  id  quod  cfficitjad  eam  caufam  conferatur,in  qua  morus 
principium  roftitutum  eft.ld  vero  (mc  quo  non  fir  aliquid.tum  ad  intelleftum  roate- 
ns  trdsferatur, vel  eorum  quae  adiun<fta  materis  eificientis  adiuuat  facultate:tum  ad 
rcliquatcaufas  ducatur,vt  paulo  poftcrius  apparebit.Hsc  ille.  Quanqua  quid  ego 
authore  laudo  Doetiu,cum  ipfius  verbaCiccronis  facile  idem  decIaret.^Aes  ccrte  roa 
tcria  ell  ftatui,&:  fapientia  non  tam  cfFiciens  qua  forma  eft  fapientis:  quibus  excplii 
vfus  cft  CiCL-ro.Qji  huc  adfcnbcnda  putaui,non  vt  incuris  arguere  Rodolphij.fcd 
vt  difpiciat,inquiratquediligens  Icifior.ecquidaliud  fibiis  veiit,quam  verbaeiuspri 
n)a(vt.iiunt)fiotc  prjefeferilt.Sic  forma  &  finis.)AriftoteIes  fccudolibrophifico- 
ru  ait ,  forma  &  finem  pofle  idem  efle  numero;  caufam  efTediricc,  fpeciceandecuni 
his  elfe  polfe.numerum  non  pofle.ltaquequod  fubiungit  Rodolphus,cau(am  cflTicic- 
tero,&  formam  non  poflecfleidem,denuroerinimiruidcntitateaccipiendumeft,n6 
dclpccisi.  Cuiuflibeteuentus.)  Quitantum  vnaai?  An  non  plurcsinteriro  caufxad 
vnum  aliquid  cfficiendum  cocurrunt?  Concurrijt  quidem,fi  de  quibuHibet  caufis  lo- 
quari(,  at  Rodolphus  de  folaloquiturcaufaproxima,  &  de  codem  genere caufaru. 

Coiitra  quoquccaufjE  vnius.)RedeilIud,per  fe  &  proximus.Alioquicaufa;  vnius 
piuranonnunquamcfl^eeuctajquid  vetet.^^lgnisproxiroe^ac  per  fecaufacaloris  eft. 
Qu^od  autem  hincin  lutofequitur  induraiio.in  cera  mollities,  hs  velutacccfjiones 
qusdam  funt  pnmi  illius  cuentu$,&r  efFe(5ta(vt  ita  dixerim)recundaria.  Quod  pra?- 
dixiniu$autcm.)DiIuiioeftobiedioni?,quce  oriri  pofsit  ex  iis,qucB  dida  funt  capi- 
teproximo.  Quandomuhisin  rebus.)  Talcqutddam  8<:  Quintilianus  habetlibro 
duodecimo,cum  oftendit.a  viro  etiam  bono,non  bona  intcrim  caufam  pofi*edefen- 
di.Menainit  ciufdem  rci  idem  author  libro  tertio,  &  item  quinto. 

DE   APPLICITIS, 

QujJ  applicita,cur  h^c  ex  aceruo  eorwn  quic  adiuncla  it  Cicerone  elicuntur,exemerit:neq»e 
adfolum  oratorem,fed  ad ^hilofophos  quoquCyC^iureccfultos  locum  Jiuncpertinere. 
Cap.  XVII. 

A  Pplicitaplacuit  \ocare ,qu<e additareiextrinjecus ynon 

/unt  quidcm  caufa  eiiis,pr^hent  tamen  illi  denominatio- 

tJept.EafuntJocuSjtcmptfSj^  ea  qu(€  dicimm  connexa^tria 


RODOL.  AGRIC.   DE    INVENT.     V 

Vtdeliceteprfmis  rerumgenerihmiid  eji,fradicamentli,  ilia 
feretqua  ^^hijfjuadoy^hahere  dicuntar.  Et  Cicero  midem 
adiunEiorum  nomine  ifla  compleEiitura  nos  adiunBa  credi- 
tntis  illa  ejp ,  qu<e  inferiu^  dicemta  contingentia :  qu<e  man^ 
tum  ah  hi6  dtflent  ^fuo  loco  cum  explicahuntur ,  nohis  haud 
nt  ac  fcpara-  crit  dtfltcHe  \idere,  Equidem  inueniendorum  locorum  hanc 
Cicerovno*  V«^w  mihi pcrfuadeo  fuijje  cau/am  yVt(ju<ecunque\>elin 
ntm^lM^com-  ^^l^^/^^^  >  "^^^  attmgunt  ipfcvs ,  y?el(jua  ^>ndecuncjue  accita 
piexus  cft,      ad  ip/a^jalicjuaparte  adfaciendam  de  iJliifidem  profnt :  ea 
in  certum  conclufumc^ue  redtgeremtis  ordinem,pro  cuiufiue 
malttatCy  auam  hahtntypropoflt>£  rei  comparata .  Sicenim 
factUtme  poffe  antmum  certa  Cf7*  nonfaUente  \>ia ,  cju^ecun' 
que  de  re  quacjue  dicendaflnt,  eruere:  fl  quamminimo  errore 
perplexa,  ^fAae  qu<^que  reddita  nattira ,  intuendaflhi  da- 
rentur.  Placuit  ergo  mthi ,  quam  exaEltfime  ,flmul  quam 
aperttflime poflem,cunBa  diflinguere:  qu<e  fuit  etiam  caufh 
addedi  nouaplerifaue  nomina,  neflin  eademfuhinde  reuoU 
uerer,aut  aliqua  manerent  non  nominata,aut  dtligenti<e  ra- 
tio,  quam  infecernendis fumpferam  rehm ,  ea  confundendis 
'  rurfis  nominthtis ,  \el  omittendis ,  mthiperiret.  Itaque  ifla 
^  applicita  Vocauimtis ,  c^  ah  adiunEiorum  \>elgenere  di^ 
duximti5,\>el  exemimu4  aceruo.  Cum pateant  enim  tattfi- 
me,  ^ per  omnemfere  rerum  eant  naturam:  nec  Vt  Cicero 
fenflt,adfolum  pertinent  oratorem  iflafed  multum  philq/o- 
vhts  etiam,cum  qui  naturas  rerumfcrutantur,tum  ^elma- 
xime  qui  mores  hominumformdt:quodqu€  con/equitury  (^ 
tnedentthui,^  refjpondentihus  de  iure,loctiS,temp^s,^  reli^ 
qua  conexa  tratiatur.non  eft  ergo  Vifum  mthi,  cumflnt  ifla 
gencre  dtduEla,nomine  confundere:^  inuentendi  copia  qua 
rerum  nohis  amplitudo  oflendititradendo  angufliiis,  ad  tno- 


^  DIALECT.  LII5.    T.  j^ 

fiam  redigere.  Pendent  itaque  totce  quceflioneSypler<!eque  ex  ^«™pT'5  «- 
loco,pler^(jlue  ex  tempore:^>t,  zAn  reddat  Arethu/afons  Al~  foium  orato- 
pheum  arnne,ex  Elide/uhtermaria  tran/mijfum,  totafere  re^iocJm  "dl 
ex  loco  Jpeclatur  quicflio.  Sic  etiam^Ndm  oriaturne  ex  md-  *"°^°'"°'- 
titiif  zy^ethiopi^yCjuod  Arifloteles  negat,Ptolem<itiS  ait:  an^ 
Vf  luba  authorfuitycirca  Atlantem  haheatfontes.  lam  te-  vjjg  Arift  i 
porispropemodum  videtur  ejJe,pofmtne  diuturnttatejtccari  ractcoformn. 
maria,  c^fiua  rurfiis  ohrui  aquis.  o^n  ad  \ltimum  hahi^ 
tantihusorientem  IndiSffolin  cxortu  continuo/upra  "Vertice 
ftpoJttus,Vt  Herodottis  credidit.<iy^nfintpopuli  quihtisper- 
petua  dimidio  anno  nox,dimidiofit  dies .  Et  deconexis  tata 
plurapojfunt  cju,£ri,(juanto  per  plurajpargutur,qudm  locus, 
(^  tepus  .  Qj4^  duhitet  ergo,cum  videat  extra  rhetorisfines 
cpA£ri  de  iftis^cjuinpojitnt  etiam  ex  els  argumenta  deducit 

Eafuntlocus.^Sitnelocusidcm  quod  vbi,&r  fempusidipfum  quod  quando^no- 
dum  faiis  inter  diale^icos  conuentr.Sane  qujc  conexa  vocat  Rodolphu»,  ea  no  ciuc 
moddprjEdicameti  videntur,  quod  babcdi  voce  inteliigut  dialedicrquin  velmaxi- 
nia  eorum  pars  cx  albo  cft  rclatiuoru.ld  quod  facile  oltendut  cxempla,  quas  ponij- 
turcapitevigcfimo.EtCiceroquideJCiceroinTopicisadiudoru  vocabuloomnja 
eacompIcditur,qu3eRodolpbus!ocum,tempus,conncxa,&:  contingentiavocar. 

Equidem  inuenicndorulocorumj  Poteram,  &  cgo^inquir)app|icita  fimul  cum 
contingentibus  vno  adiunftorii  nomine  c6pledi:ni  credidilKm  fingula  inuetu  fore 
facjliora,fi  res  naturafua  loge  Hiuerfifsimasin  diuerfotetia  locos  digcfiiflem.  H*e 
m>hi  caufa  fuit,cur  feiunserira  e3,qu3E  Cicero  coniunxit.  Ab  adiundornm. )  Si  fola 
cotingentia  adiundoru  nominc  intelligerentur,  iam  applicita  ab  illorum  genereefl 
fentdidufta.Atcumvtraquctaapplicita.inqua^quam  contingeiitia,  eonomineco- 
plexus  fit  Cicero,hinc  eft.vti  non  tam  didufla  ab  adiuiSoru  genere,quam  ex  aceruo 
jlloru  exempta  fint.Atque  hoc  cft  quod  dicit,  abadiundoru  vel  gcnere  diduximus, 
velexcmimusaccruo,  Ncc,  vt  fenfit  Cicero.)  CiccroinTopicis,  non  prorfus,fed 
tnagna  ex  parte,ad  folum  pertinere  oratorero  hunc  locu  cofirmat .  Et  quidcm  maxi- 
ma  adm(florum  pars  de  numcro  eft  illoru,  quje  ab  Rodolpho  dicuntur  cotingcntia; 
cum  quibus  parum  comercu  cfle  phiIofophis,aique  illo  etiam  temporc  fuifle  lureco 
rultis,idnotiuseft, quam  vt  vlloargumento  fit  oflendenvium.Sed  quid  dicimus.»' An 
nonca  quos  de  pra?fumptionibuf,ac  coicfturistrad^antiurecofulti,  exnumerofunt 
c6tingentiun)?^unt  profcfto.ScdquxftionesiIIascoicduralcs ,  in  quibus  notamde 
iurequam  de  fado  quiritur,ti  qui  id  teporis  de  iurercfp6debant,  quohaecfcripfit 
Cicero,adoratorcm  n33gis,quaiT)  ad  fe  pertinerearbitrabatur.Quod  vt  pofsttintel 
ligipIanius,toa'i  Ciccronis  hacde  relccri,n6  pigebit  afcribere.lsfichabet.-Abad- 
iunftis  autero  pofui  equidcm  exemplu  paulo  aiite  :  multa  fcilicet  adiungi,  qu»  fufci- 
pienda  e(rent,fi  ftatuiiremus,exedifto  pt3Etoris,fecundueastabul3$,poirefsioneda- 
xi,quas  inftituiflct^cui  teftamcti  fi&io  aulla  cflTet.  Sed  loc«  hic  magis  ad  coiedurales 


ROpOL.  A  GRIC.  DE    INVENT.     V 

eau(as,qus  verrant«  in  iud iciis.valet.cu  quiritur,quid  aut  fit,aut  eucnerit,aut  futa 
rufit.autquidomnino  fieri  pcfsit.  Adoci  quideipfius  forma  taliseft.  Admonet  au- 
tem  hiclocus,vt  quiraturquid  antere.quidcum  rc.quidpoft  recuenerit.Nihil  hoc 
ad  ius,ad  Cicerone  inquibatGallus  nofter,fi  quis  ad  eii  quid  caie  retulerat.vt  de  fafto 
qusrcretur  &c.  Pendent  itaque.^Oftendit  exemplis,  non  aH  folum  oratore,  fed  ad 
alios  quoque  pertinere locu  adiunftorum,  An  reddat  Arethufa.)Plinius  libri  fecun- 
dit,capite  cctefifnofexto  Quida  ver6(inquit)odio  maris  ipfi  fubeijt  vada,  ficut  Are 
thufa  fons  Syracufanus.in  quo  reddiitur  uCti  in  Alpheam.qui  pcrOlympiam  flutns 
Peloponefsiacolittori  infundirur,  Sicetiam,  Nilusoriaturne.)  SoIinusdeNiIo  lo- 
queJ:Origine,inquit,habeta  moteinferioris  MauritaniE,  quiOceano  propinquat. 
hocaffirmat  Punicilibrijhoclubam  regem  accepimustradidiffe.Igitur  protinuslacu 
efificitjquem  Nilidem  dicunt.Nilum  auteiam  indeeQeconieAant.jquodhoc  ftagnu 
herbas,pifces,beIuasnihilominu$jpcreet,quGPinNiIo  videraus,Etcirera,quaefequu 
lur.EadeferePliniusIibri  quinti.capite  nono.Et  Seneca  quoqjnonihil  hacderena- 
turaliu  qusftionu  libro  quarto.&  fecundo  hiftoriarum  libro  Herodotus .  A n  ad  vl- 
timumhabitatibu5.)Dehis  Indisita  Herodotus,IibrotertiO;Eft  auteillishominibus 
fol  ardentifsimus  matutino,non  quemadmodflaIiis,meridie.e6  vfque  efFeruefccns.diS 
tempus  eft  a  foro  difccdcndi,per  quod  tem  pus  mult6  magis  vrit.quam  meridianus  m 
Grrcia.An  fintpopuli.)[dquida  dixere  fieriin  Thyleinfula,alijin  nono.VjdcPli- 
oium  Iibri  fecundi,capiic  feptuagcfimofeptimo. 

Locui  hic  auidjttjvnde  eitu  fnmenda  diuerjitas,  CT'  5«'  'vfut. 
C.tp.  XVIII. 

Locui  quid    T  Ocum  autem  in  ^rdefentm  non  ^^elim  tamjcmpulofe  acci- 
An  oteii.  ^^^  quam  ah  Qy^riflotele  acutifime quidem:fed  aflriElm 

mdm  noflro  inflitnto  conueniat,  defimtm  eft.lUe  emm  dixit 
locum  ejTe  extremum  illud  circunfufl^>nicuique  rei  aerifyVel 
aqua ,  Vf /  quocunque  alio  contineretur ,  quod  quantum  ad 
Quid  hic  lor  loci  rationcm  pertinet  ,flt  immobde .  ^luod  effe  quidem  re- 
mra  Vroprium  cuiu/querei  lccum  noneH  negandum  ^fed 
nos  de  loco  loquimuryquemadmodum  Vtrgiliu6  ,qui  ait, 
Virg.i.  Aeiu      £fi  locHS,  Hejfertam  Graij  cognomine  dicunt,  e>, 

ibidcm.  Deuenere  locos  vki  nunc  ingentia  cernes  Jldoenia» 

Etflcut  Vulgo  quierentibtt^  quo  in  loco  quuflt ,  refl^ondemtiS, 
tnforo,^  in  \>rbe,^  rurieffe.Sane  multa  funt  locorum  dif 
iriminafed  ea  in  capita  qu^eda  colligamHS,quofactlim  queat 
-^  ,      - ..  perfhici. 

Delocorudii     JJl  .  .  ,.^      .  t  •  r  t    - 

uerfitate ,  ea-  Locorum  igttur  dt/cretio ,  V«  ex  tpjis  quatenus  loct 

plrt"  &Fab.  /untfumitury^^el ex  iis  qu£  circa  ipfumfunt  ducitur.  Et  eo- 
Rodoir  ^'*^  ^^^  fi^dam  nattira/unt^alia  hominum  opere  \el  ojpiniam^ 


DIALECT.  LIB.    I.  j, 

acccjprmt.  In  locu  ipjts  differentia  e[iy  (jm  refny  "uel  hicy^^el 
ibi  ejp  dicimus:  Cjt*  (jua  almm  locum  diflantem.alium  v/W- 
nii:c^  alium  amflum,alium  angujium:^  alium /ublime, 
alium  humile  Vocamus.  Ex  iii  cjuce  acccdunt  loco  d  natura, 
funtymaritimuJhejterreliriSian  acrim fit:ac^uofus  an  inaauo- 
JkSy  ^planus  an  motofu/Sy  ^  af^er  an  moUis,^  occultus  an 
conJptcuHS,  lucidui  an  oi/curt^,  aduflusfole  anjrigorerigens, 
an  inter  ytruncjue  temperatus,  peflilens  anfaluberjierilis  an 
foecundus.  Ab  homimbus,  alitis  celeber,alius  defrttis  dicitur, 
facercpue  ^  prophanu4,pubiictis  ^priuatus,  culttis  ^ne^ 
^eB:m,pudendus  ^  honejius.lam  "i^rbs,rus,domus,firum, 
templum,  vicus,pro  locisftnt.  lam  promnci^ ,  Vf  in  Italia 
(juem,in  Germania,in  Hijpania ejfe dtcimus.Iafngula  Vr- 
bes^^^t  Rom^y  Capuce,  Tarentiejp.  Stc  in  ciuitate  ^  mpa- 
tria ,  ^peregre  ejfe .  Sed  multa  eji  adhuc  (^pr^ter  h^c  qu<e 
recenfemtdi^  diuerjita^,  c^propemodH  immtnfa.Per  omnes 
enim  argumetorum  locos,  ^  cpuidem  Varte  numerofe6,pof 
funt  ijia  diuidtfed  nobis  omnia  compleBi,nec  animtts  efi,nec 
efi  neceJfe.Satis  fuerit,hac  in  re  cju^erere  Volentibus  ha^entis 
aperuijfe  yiam.  Non  enim  in  abjirufo  latct  resfdinproxi- 
mo  poJita,niJi conniucre  Velimus,non pote/i  nosfugere.  Hu-  Huinjioci 
iuslocieJi,(jutc(juid  inlaude,  c^  vituperio,de patria,de  ciui-  ^  "** 
tate,in  cjua  natus  cjuis,educatus,eruditus  eJi,ponitur .  In  con- 
filtis  etiam per/kpe  valet.  Hinc  illa  Macedonum  interroga^ 
tio,  Ecijuid  B^mani  Volarepojfent^aut  quo  paElo  Macedo- 
ni<emont(s  ejfenttranfturi,  Hinc  Hanmbalisin  Italiam  viJeU 
tranjgrefi  exhortatio  mtlitum,vt  acriterpugnarent ,  cjuippe  do'b^iJo 
qui  a  tcrgo  Alptbu^,  a  latere  duobus  maribm  clxujijnullajhe-  "•'^*** 
rarct  cffugia:  at  tontra  I{omanis,timidis  ejfe  lictre,cjui  in  tu^ 
tafugamjuam  conferre  pojfnt .  HincMdoni^  imndiamoi 

F  iij 


nxrxm 


hb.i.defecu- 


RODOL.  ARGIC.     DE   INVENT,     V 
P.Clodmm  inmontimentis  maiorum/uorum  occiderit.Clo- 
dif  quoque  de  ^^iolatis  'Bome  dea  ceremoniis  accu/ati  defenjio 
quod  eo  tcmpore  non  E^mdejed  Interamnaefuijjet, 

Loc»  quid  Gt     Locum  autein  prs(entia.)Ariftotelesphyfic.libro  quarto,Poftlonga  difputatio- 
nem  de  loco ,  coV]i  ( <^m\  )  rb  t»  ■xi^iiyovroi •xioxi k*lYYTov  TtfuTov rSr' toliy  o  toto?» 
Quasri  folet^quoroodo  dicat  Ariftoteles  locu  efleimmobilem,cum  fit  accides,  ac^- 
inde  neceflano  moucatur  moto  fuhiedo.Longum  fit  hic  referre  fentetias  omniu.  Mi 
hiplacet  id  quod  ait  Kodolphus,  locuroimmobile  dici,  n5  abfoIute,acomni  modo 
fed  quod  attinet  ad  rattone  loci.Poteft  enim  extremuiUud  corporis  ambientis  refer 
h  ad  duo.Primum,ad  corpus  illud  ambics.m  quo  eft.-atque  hac  ratione  moueri  quide 
poteft.Csterum.loci  nome  ei  non  coropetit.-nequc  enim  locus eft  corpons  illius.De 
Quinqueter-  mde,ad  corpus  illud  quod  ambjrur,ac  cingitur,cui  collatum  dicitur  locus,  &  immo- 
r«  zons,        bilismanet.Aduftusfole,an  frigorenges.)  Alludit  ad  quinqueil!asterrs2onaj  qua 
rumduE  exiremi  ffigore  rigent,mcdufole  torretur,ac  quafi  aduritur,teperat£Bfont 
dua  interiacetes  Lege  Macrobrij  librum  fecundu  infomnium  Scipionis;&  Virgilij 
primutn  Georgicon.  Ecquid  Romani  volare  poflent.)  Duo  bella  Romani  geflerunt 
aduerfus  Macedones,alteruro,quoT.Quintius  vicit  Philippum;alterum,quo,Perfen 
Philippi  filium  Paulus  Aemilius. Quado  autem.aut  a  quo  difla  fint  verba,  quas  afFert 
Rodol  phus,noclum  legiflTe  memini.  Apjsaret  in  concilio  quopiam  difta  fuiffe,  vbi  cu 
Macedones de  bello  a  Romani s  impedcte  delibcraret;tum  nefcio  quis,vt  in fpe  illos 
erigerct.eiufmodi  diditauit  efle  naturam  locorum,vt  Romani in  roacedonia  perueni- 
re  no  poflent.Hinc  Milonis  inuidia.)Clodianos  illud  egiffe,  vt  Miloni  coflarent  in- 
uidu,propterea  quod  Clodium  in  monumetis  maioruro  fuorum  occidiflTcr,  facile  o- 
ftedit'ipfaCic.^  Miloneoratio.Itaenim  fcribit-.Aneomorsatrociorerit  P.Clodij, 
quod  is  in  monuraentis  maioru  fuorum  fit  interfeaus?  hoc  eniro  fspe  ab  iftis  dicitur, 
Bonae  dex  fa-  pcrinde  quafi  A ppius  ille cscus  via  rounierit,n6  qua  populus  vteretur,fed  vbi  impu 
cra.  ne  fui  polteri  latrocinarentur.Clodij  quoque  de  violatis  Bonx  deae  ceremoniis.)Sa 

lcbant  apud  Romanos  ftato  tempore  in  domo  alterius  cofulis.Bonx  des  arcana  qui- 
dam  fieri  facra  a  fceminis,  viris  inaccefla.  Eis  facris cum  P.  Clodius  capt us  amorc  Po- 
-  pei2  vxoris  C.CsEfaris  interfuiflet  ac  proinde  vioIatiE  religionis  re»  efler,corropto$ 
quofdateftesprodusit,qui  iurati  dicercnt,eumteporeillo,quoceiemonia  eiu»-  deas 
violatae  dicerenrur.no  Romas.fed  Interamni  fuifls.Mentioncu)  facit  eius  rci  Plutar 
chus  in  vita  Cice.  Et  Cicero  ipfe  in  oratione  Miloniana;Legite(inquit)teftimonia  te 
ftiumveftrorum.Dixit  C.Cafsinius,cognometoSchola,Interaranis,f3miliarijmeu$, 
&  idem  comes P.Clodij,cuius  tampridem  teftimomo  Clodius eadem  hora  Intcram- 
nsfaeratj&RomsjP.Clodiumillodiein  Albauo  manfurum  fuiife. 


£luid  tCTnftti^quomcdo  id  diuidatur,quii  eita  -vfui. 
Cap.       X  I  X. 


leTnKA  Jffto  'T'  Empu^  definirifolet,€(fe  numerus  motusfecundumprim 

tcl.4.pyGc.   X  ^pffflgfius.  Nosapertius  dicemus,ejfe  ex  cdi /olifque 

yertinne  deduBum Jhatium ,  quo  rerum  omnium  agitatio- 

nem  Vicifitudinimque  metimur.Indehoram  fumimusfere 

continentemjhatio  Vigefimamquartam  dieipartem .   Dies 


DIALECT.  LIB.    1.  ^6 


auem  a,fole  luna profeBa,Jpatnimat 
fa  rmfm  redditur  foli.  Et  anmis,  cjiiofolpercurfo  duodecim 
fignorum  orbcyad  cam  quafuerat  ccelipartem  redit. 

Poteft  nohis  tempm  eadem  ratione  diuidi ,  qua  locus  di-  Eadcm  fer^ 
uifis  efl :  Vf  alia  in  temporeffeElentur ,  q!44: propria  Jtnt  ip-  ^'""'•''•J' 
Jiii6y\tpriefens,prdetcritumjfuturumy  vtnunc,tunCy  modo, 
moXypridemyfero,nuper,  olim  citOy  tarde,  diUyhreui.Alia  ex 
iis  c^uae  a  natura  accedunt  ipjt ,  Vf  dies ,  noXy  annuSy  menfts, 
hyems,Verj  <ej}a^,autumni44.Serenum  quo^juc  ^  nuhilum, 
turhidum,^  trancjutllum ,pluuium ^niuofam,  \>ctofum,  ^ 
feruens  cnftu,  ^  moleftum  fiigore,temporiifunt  dfcrimina, 
Ex  hominihia  fumutur,  ^  cpu^  ad  dctates  hominumperti^ 
nent,  vtpueritia ,  adole/centia,  iuuenta,Virilis  <€tas,feneEla, 
i^  f4£  conuenitit  agendis  rehus,qualesfunt  fejii  profejiique 
dies.Et  mefisyVindemice,arandiferendi,terenditempus:  ^9* 
paciSyO*  helliy  ^fxmis,  huhertatis,  peftilenti^,fanttatis  di- 
cimus.Etfumitur  in  tempore  quocjue  commodttas  quiedam 
ad  conjiciendnm  aliqutd,quam  occajionem  ^^ocant ,  cuitaf^t 
inquit  Liuius)opportumtas  momento  pr^teruolat,nunquam 
reditura.  Vnde  tempeftiue  c>  intempejtiue ,  ^  opportune 
^  importune  Jieri  aliquid  ludicatur.  Mec  minor  eft  tempo- 
rum  quam  locorum  'varietas.  Latijiime  quoque  ^Jine  mo^ 
dojpargi  pojfent  ifta,Jiquts  dtcere,  quantum  res  caperetynon 
quantumfatis efty^fellet.Adultum  adfidem,  multum  ad  ef- 
feBtis ,  c>  tempora  contitlerint  diligenter  infhecia.Er^o  Pro  ^r  • 
AdiLone  ejt,  non  cjje  a  edtbile  Ju  mpjijje  tpju m  conjtltum  occi-  ^o"  vfm. 
dendiClodijytemporequopetehatconfulatum,  Et  Ciceroni 
ohie^um  ejt  ah  ^ntoniofquod  in  medio  armorti  cimliufre^ 

F  iiij 


Aeneid.x. 


Aeneid.^. 


RODOL.  ARGIC.     DE   INVENT.       ^ 

mitu  dicaxfuerit  .Qmd  Virgdim^Hic  Priamus,<^Uanquam 
in  media  iam  morte  tenetur^Non  tamen  akjimmt ,  nec  ^^oci 
iraquefepercit.  An  \Ua  repotuit  magis  exprimere  magni  ^ 
iunBi  animi  Virum,  cuius  lihertatem  j^iritumque  ne  extre- 
mi  qulde  temporis  necej^ttas  coprimeret^  Iterumque,  Quine- 
tiahyberno  molirisjidere  clajjem.  Et  mediis propercvs  Acjui- 
lonibm  ireper  altum.Alia  qu^e  dixit  Didoyaptiorafortefue- 
rint  affeSlui  Aene^:hoc  adjuadendum  ^^tUitatis  rationefmt 
pot'£tmum.  Injumma,  \t  in  \fu  rerum pracipua  ejltempo 
rptm  ob/eruatio,fic  adfdemfaciendam  maxime  eji  accom- 
modata:  mandoquidem  ^?t plurimum  quodque  virmm  ha- 
hct  in  agendojta  maxime  adjide  contulerit  in  dijferendo. 


Intra  quetn  a folelun»  profefta.)  Quot diebus curfom fijuro  conficiat lona,  docet 

^acrobius  libro  primo  in  fomniu  Scipionis.  Et  annus.)  De  annorum  diuerfitate,  or- 

dinationc.corrcftione,  multa  Macrobius  m  fomniu  Scipioois  libro  fccudo,capite  vn 

decimo;&  primo  Saturnaliorum,capitc  duodcciroo  &  decirootertio.  Tcredi.  )  Extc- 

OccauO.         i-endi  grana,  &  trituradi.  Quam  occafioncm  vocat.)  Cicero  in  rbetoricis ;  Occafio, 

inquit,eftparstcmporishabesinfea!icuiusrci  idoneam  facicndi  autno  faciendi  op- 

portunitate. Dicitur  a  Grascis  «aifof,  Vnde  vulgatu  iIlud,>K(i;8<  (t«/f  of,de  quo  vidc  E- 

rafmichiliadas.Cuiusvt  inquitLiui>.)Poftoccifosia  Hifpania  Cn.&  P.Scipioncj, 

Romanorum  exercitus  ipfe  fibi  ducecreauir  L.Martium  Scptiroi;  filium.  Is  Martiut 

liortatur»  Romanos,vt  PcEnorucaftraadoriretur  noftu,inter  catera(virefertLiui» 

ftcudi  belli  punici  libro  quinio^haec  dicitrSrio  audax  videri  confiliu.fed  in  rebus  ajl 

*  pcnsactenuibus  fortifsima  qosquec6filiatutifsimafunt;quiafiinoccafionismomen 

to,cuiusprsteruolatopportunitas,cuftaiusfueris,nequicquamo>amifrjmqueraris, 

Erf^o  pro  Milone.)Ciceronis  in  ca  orationc  verba  fic  habent;Que  isitur  cum  liim- 

niagratia  noluit,hucvoluitcum  aliquorumquerela.^^qucro  iure.quem  Ioro,quetero- 

pore,quc  impune  non  eft  aufus:  huc  iniuna.iniquo  loco.alieno  tcmpore,cum  pcricu- 

lo  capitis,  no  dubitauit  occidere?  prrfertira  iudices.cu  honons  amplifiimicotentio, 

&•  dies  comitiorum  fubtflet^quo  quidem  tempore  (fcio  eniro  qua  timida  fit  anibitio, 

quantaquc&  quafolicitacupiditasconfuIatus)omnia  non  modoqui  rcprehcHi  pa- 

lim.fed  etiamobfcurecogitanpoflunt,tiroemus,&c.EtCiceroniobieftu.)  Hac  de 

re  ita  i  pfe  Cic.m  fecuda  Philippica.Sed  omittatur  bel lum  illud.in  quo  tu  nimiu  felix 

fuifti.ne  iocis  quide  refpondebo,quibus  me  in  caftns  vfum  efle  dixifti.  Erar  quide  lU 

la  caftra  plena  curae, verunrame  homines,quanuis  iQ  turbidw  rebus  fint,tamen  fi  nio- 

do  hommes  fuDi,interduaj  animis  relaxanmr. 


/-- 


^  DIALECT.  LIB.   t  ^y 

Connexa  qu€  JintyO'  quotnodo  diuidantur,  Cab ,  X  X, 

f^  Onnexa  dicimHs.cjUie  non  circnnflant  qmderemymem-  Conexa  qust 
^^ admodum  locus  CjT*  tempusjjed  extrinfecm  tamein  if* 
farn  incumbere  Videntur ,  Vf  dmitiie  connex<e  fUnt  diuiti: 
Junt  enim  extra  illumjhatet  tamen  diues  ab  iii  auod  dicitur 
diues.  Sic  CjT*  coniugium  in  connexorum  efl  numero  .  nam 
\tmaritus  tjuis  dicatur,  non  niflab^>xore:nec  modvxory 
mfla  marito  contingit,  Qjdid  ergo  f  dicat  aliqui^:  ejTe  mari-  O^»e^»o.' 
tum,nonne  eft  in  eo  cjuem  Vocamus  maritumfflc  c>  diuitem 
ejfle,  in  eo  qui  diues  diciturfcjuid  obftat  crgo,quo  minus  adia- 
centia  vocentur  ifla  f  Haud  difficile  eft  videre ,  quid  inter 
tjta  c!^ adiacetia  tnterJu.^Juancjuam (ecjue  tnflt  et  auima-' 
ritus  efl ,  maritum  ejfe :  Vf  et  quod  caletyejp  caltdHyCjuod  ad- 
iacens  effe  apertum  efl:tamen  nonfolum  caltdum  ejfljed  & 
calor  d  <]uo  calidum  nomeaccepit,  inefl  reicju^  calet.it(i  non 
jit  autem  in  marito.  nam  ejpmaritum,inefi  ei  quemarttum 
dicimt^:  \>xor  tamen,  a  qua  habere  cjuod  marttus  dtcatur  ne 
mo  dubitaueritycxtra  marttum  efl.  Sic  regium  nomen  in  re- 
ge  eft:d  regno  tamen  cjuod  eft  extra  regem,  Vf  rex  dicatur,ne^ 
cefle  eftflbi  contingere  ,  Esl  prceterea  h<ec  (juoque  dijferentia, 
ijuod  tn  adiacetthus^ea  cjUiC  dant  denominationem,  non  pof 
funtflne  eo  fiod  denominatur  ejfl .  Vt  calor  nuUo  paBoper- 
manere  poteft ,  eo  cjuod  eft  caltdum/ublato,nec  perempto  ho^ 
mineyfapieti<e  cju<e  tn  illofuerat  pcrmanere  nec  res  ncQ  nome 
fotefl.  In  dititttis contra,  pcteft  enim  manere  idvnde  diui-^^^^^^'^^^^. 
tesfumunt nome,tametfl ncmoflt  dtues.  Quanquam  enim 
nomen  diuitiarum  non  retinet  aurum,flin  nuHittsfltpoJflf 
flone :  res  ipfa  tamcn  durat ,  ^^nde  ^  dtcltfuerunt  dtuites^ 
&rurfu6  cjueantdtci,  Pojfunt  diutdi  connexa ,-\>t  alia  dt-  Connomm 
canturinproximo  poflta^tanciud  attingentia  rem,Vt  in''''^'^' 


t 

RODOL.    AGRIC.  DE     INVENT.      ^ 
\ere  nehulofum  dicimm  c^  \fento/um:in  acjua  limo/um] 
pifco/um:Jic  in  terra  herbidumjarboribus  refertum,  Emjque 
qeneris  item/itnt,  altum,  hurmle,  mos,  ^^allisitumuliisjtaciis: 
quorum  nihilper/e  intelligipoteft/ed  omnia  ex  alio  JpeElan^ 
tur.Sic  in  corporehominisyarmatumy^^e^itumtpracinEium, 
calceatum  dicimus ,  ^fanguine  con/ferfum ,  ^  luto  obli- 
tum ,  ^puluere  oppletum.  aAlia/iint  connexa  cpuoe  Velut  e 
regione  c^  de  lovgin^ito  rem  ajpiciunt :  \t/unt pleraque  eo' 
rum,(jUc€  non  td/en/u  pojfunt  m  re  deprehendi,quam  intelle* 
[iu.  Vtfunt  QUde  \el  inpoffejiione  intelliguntur,  \t  diuitiiC, 
cpes,reonum,  imperium,poteftcvs,  dominium,/eruitus,obje-' 
quium:m<eque  reliqua  huiufie/iint  condittonis,\>t  magijlra^ 
tus  omnes ,  c^  omne  id  quo  'Vel  in  homines  Vel  in  res  impe^ 
rium  iufue  habere  intelltgimur,^  qu<e  aliam  quadam  con- 
lunBionem  fignifcant  rerum:Vt  amicus,hoJiis,ciuis,peregri^ 
nus,domeJlicHS,exteru6,famdiaris.Sic  coniugium,ideJi  ma-' 
ritus  c^  ^fxor^fc  ciuita^,id  eji  confintientes  ciuesfc  reliqua, 
quorucunQue  cumfit  in  aliquo  nomen,id  ab  alio  tamen  quod 
tl5tudl*^sc  extra  ipfum  eji  oritur.  Aequalitcvsautem^el  in<equalita4, 
cetera  id  ge-  -u^/^^f  ^  phtlo/dphis  defimtajifferentium  rerum  eadem  ^el 
locum  pcrti-  diucrja  quantitas:  vr  tnpedale  tripedali  comparatum  oequa-^ 
*^"°^*         le  efi :  tP*  tripedale  bipedali,  ^  maiora  minoraquefunt  ina- 
qualia:fmilia  etiam,  Vt  dicuntur  diuer/a  eandem  habentia 
qualitatem,  Vt  album  albo:C<^  difimilia,qu<e  diuerfcvs  qua^ 
litates  habent,  Mfunt  album  ^  nigrum :  h^ec  omnia  huius 
locipoterantVideri  yf  acciperenturyeris  0*his  ipfsquibm 
comparanturmminibus,^  talibm  etiam  ,qu<e  proprie  ejfent 
conexa,  ^  non  imaginem potins  connexorum  haberent,  hoc 
videlibrihu  eji,qu<e  eiuJmodieJfent,quorHm  cum  ejfet  ynum,  etiam  alte- 
iu$cap.i4.    ^^^  eJfet.Nunc  pro  eo  quo  dicendum  erat,minmpotenspo^ 


^  DIALECT.  LIB.   T.  38 

teji,  ergo  ma.gupot€nspoteJl  ^^tdoElior  huius  rel  nejcityergo 
indoBior  nefcitiquce/ane  \>era  connexorumfunt  nomina:pro 
€0  nos  dicimuSimilespotejlyergo  rex  poteJi:^pr<€ceptorne/city 
ergo  difcipului  nefcit:  cum  horum  ^uoduis  alterum  poj^itjtne 
altero  ejje,  O*  rexpotetior  militCjC^  contra  miles  potetior  re^ 
ge:  t9*  di/cipulus pra;ceptore,c^  eruditior  difctpulo  praceptor 
eJJepo^it.Sic  etiaJidicaturyHannibal  nonpotuit  capere  i^- 
mam  ^ui potentiorfuit,ergo  Gothi  imhecdltores  no  potuerut 
capere:nominaJunt  cdnexorii  ijla,fed  res  necjuaqua:nonfue^ 
riit  enim  eadem  tempora  Hannthali^  ^  Gothoril,  auare  cH 
Jtmul  ndjintjimtliafiint  connexisyConnexa  nonjunt.  Si auls 
tamead  legem  quam  predixi  argumentetur,  duBH  erit  hoc 
eloco  argumetum.  c^t  cii  rarijiima  hcec  [it  ohfcruatiofinta^ 
h<€C  reliquis  iis  qu<e  coparata  dicimus  \fii  traliatuc^,Jimiliay 
in  eundem  cum  iJlis  locii  contulimus  <ec^ualia  c^Jimiliaydi' 
uerfaque  ijiorum  dij^imilia  ^  incequalia.  Nam  ea  qu£  nos 
fojiea  dicemtfsjimilia,jeparatum  habent  ab  aliis  acctdenti^ 
tus  iocum,nd  enim  in  hancjignijicationemjimilia  dicuntur: 
quodcum  dicettiv  de  ipfts,non  erit  difftctieperJ^eUu, 

Haud  difiicile  eft  videre.)Dup!ex  aflTcrt  difcrimeiunter  connexa  5c  adiacentia,  A I- 
tcrum,quodin  adiacentibus  nonmodoipfadenominantia,  fcd  &  illa  qua  pfipbctrei 
dcnommatione,in  re  ipfa  funt.-at  in  c6nexi$,id  quod  caufa  denominationii  e0,plane 
extrarem  eft.Altcrum  quod  inadiacetibuseaa  quibushabet  resvt  denominetur,(Tne 
illa  rc  efle  non  poflunt.in  connexis  pofluat.  AequaIitasautem,)Quod  dicit,hoc  eft;    ' 
rerumdiuerfarueadem  quantitas.Iniqualitas  eft  reriidiucrfarum  quantitas  item  di-  Aequalita»,' 
ucrfa.Similitudo  diueifaru  rcrumeadfm.-qualitaseft.Difsimilitudo  rerum  diuerfaru  inxqualitas; 
diuerfa eft  qualita«.H.TC igitur  omniajquotieshifcenominibus fignificaiitur,cx albo  Similjrudo 
fiint  connexoru.Sed  fieri  foler,vt  quoties  horum  aliqua  inter  dicedu  occurrut,tu  non  Difsimiliiu- 
hisfcd  aliis  quibufda  nominibusvtamur.-quo  fit  vt  adeuro  potius  refercdafint  locu,  do. 
qui  diciturcomparatorum.-de  quo  p6ft,captte  2^  .Hanibal  non  potuit  capercRomi) 
Hannibalquo  modo  relidla  Capuaexercitu  ipfiRoraanE  vrbi3draoucrit,&r  abie6a  RcmjHanni 
rurfumfpecapiudae  vrbisindedifceflerit,  cxpIicatT.Liuiusfecudibclfi  punicilib.^.  balcapcre  no 

ErgoGothi.)  AbhisHuce  Halarico  vrbero  Romam  obfeflam  captamquccflctra-  poteft, 
dunt  muhi.Modum  ac  feriem  captx  vrbis  explicat  Baptifta  Egnatius.Qaoties  autem  Gothi, 
&  a  quibus  intra  paucos  anaos  capta  Roraa  fuerit,pr3:ter  alios  docet  A ntonius  Sabel- 
licus  Enneade  nona. 


RODOL.    AGRIC.  DE     INVENT.       - 
DE    ACCIDENTI^BFS. 

ilu£  yoeethicaccidentia,&  ^uothorumftnt  Jpe^ies.  Tttm  de  Jententta  Ctcera- 
ntStHuintiltani,  O"  Beettj,  dt  adiun^ts,  anttcedentibus,  conftn^utnttbui  &  rt» 
fugnantibus, 

Cap.  XXI. 

^^^Olim  qm/qmm  credat  me igmrare ,propter  hanc  injo' 

litam  accidentis  appellationem ,  (juid  ^>ulgo  hoc  nomi^ 

nephdofophifgnijicent,  ^^tjit  accidens  id  nonnunquam  om^ 

ne,ciuodnon  fit/ubflantiainonnunquam  Wro,quod  ahejfe 

rei  c^T»  adejfe ,  Vf  non  corrumpatur  res,  potefl :  yt  calor  acci" 

dens  efl  aqua  ,potefl  enim  adejp  a(ju<e  ^  abejp,  Vf  tamen 

Acddentium  p^rmaneat  aqua.  Ego  accidentia  ^foco  in  prcejentia ,  quo" 

nomen  quid   ^^^  )?trumuis  c^  f /7?  r*7*  interireMne  alterins  pernicie  pof^it, 

kic  dcfignct,  ,         ,  ,,,•'.         #  .  ,  \ 

queadmodum  dicimus  tn  rebus  acctdere  ea ,  qu^  temere,  & 

nuUo  deleEiu  aut prouidentta  ^/identurfleri.  Ex  qf^^flgf^ifl- 

catione  Seneca  inquit :  Non  accidunt  (yt  puta^)omntaJed 

»Aeger  rede  eucniunt.Et  ^uintiUanus  in  ^corporis proieEli,Poteram{in-' 

^'"'  quit)  nihtl  ex  accidentium  meorum  nouitate  mirari.  Sic  nos 

ea  qu<€  temere  CJT'  nuUa/unt  exijiendt  neceflitate  coniunEla, 

Quinqueac-  -\?ocamus  accidentta.  Ea  tn  quinque  diduximus  ffecies ,con- 

cideatiG  fpe-  fi^ggyifia^^roniiciata,nomen  rei,comparata,c!<;*flmtlta.Ejfe 

autem  hac  omnia  ex  acctdentiumgenere,  hincfacile  perjpici 

potefl,quod  omnes  hiloci  nonfolum  in  itsfunt,qua  Junt  con- 

iunEla  cum  re,  ^  qu£  flmul  ejfe  oportet  :fed  c^  in  iis,  qu<€ 

antecedunt  rem,^  qu^e  conJequuntur.Sic  ea  qu<e  contingeti^ 

tia  V<7C<?, V^  iurgatum  ejp,antecedit  quandoque  ccedem :  aut 

expaluijfe,  aut  latebras  qu<efljfe ,  aliquando  confequitur  c^- 

dem,  y^traque  V^r J  c<edisfunt  accidentia :  quia  ^  illa  flne 

estde,^  cadesflne  iUispotuit  euenire.  Nomina  etiam  rerum 

^pronuntiata  itidem  de  rehus,ex'tflentium  non  folu  mfi*nt 

rerum,fed  (;p*futurarum  rcrum,^  earum  qu^efuerunt.Si'-^ 


DIALECT.  LIB.  T.  39 

militer  comparationesfimilitudine/cjue ,  non  modo  ex  ils  du- 
cimus,  qii<£  vehus  comuncia/unt:/edper/ape  ex  iis^  qu<epr<€- 
cejfermt,  nonnunquam  c>  ab  ils ,  cjua  temporum  ordmefe- 
quuntur,  ^hioniam  autem  adiunBorum ,  antecedentium,  op'"'®  ^'«^* 

'  .  1  n  )  r^  ^ronisdcad- 

CJt'  co}yequcntium,  locus  tjte  nos  admonet,  aptijstmum  Vide-  «una.$,  ante- 
turhicr€cen/ere,quidifit6nomtmbus  Cicero  Voluertt  rfmp/.  c5feq"Jc'tibu$. 
Saneille,ndloctim,nontempHs,no7i^applicita,  non  cdtinmi-  *'°"""''' 
tia,po/uit  inter  locos:/cd  h^cc  omnia  nomine  adiunEloru  cor 
flexus  eft,  Ego,de  loco,tcmpore,^s^  conexis,cum  de  illts  dice- 
rem,rationem  reddtdt.Contingentia  \ero  reEle  tllum  locum, 
auem  adiunUorum  \ocart  "Boctitis putauit,intra/e  claudere 
Vtdctur^cjuomam  eiufmodifunt,  Vf  e//e  cum  repropofita  c> 
ftne  eapbftnt ,  malm  tamen  contingentia  ea  cjuam  adtun* 
Ba  Vocare ,  cjuoniam  X-t  modo  oftendi,adiunBorum,^an^. 
tecedentium  ^confequccium  nomen,\elut  tresfunt gradu^, 
per  (juos  omnes  accidentium  loct  ducerentur,Sed  qu<e  antece- 
dentta  ^  confequcntta  Vocauerunt  Cicero,Quintiltanu4,^ 
^oait^,audttacjue  eis  ctiarepugnantia,  loci  nonfuntfed  ar^ 
gumentandt  form£  cju^edam,  cjuas  Itcetper  omnes  locos  coUi- 
gere.Qua inre,cjuo  litem hanc  Ciceroni c^  ^intiltano  rc- 
wittamyCjuos  dtuerfa  ab  tftismagnorum  ftudiorum  ratiofa^ 
cile  tueturvt  h<€C  ab  altis  accepta,aliena  cjuoque  traderent  fi" 
de .  'Boccij  certe  non  immcrito  deftderauerim  dtligentiam^ 
quianullam  ftudtorumpartcm  videripoteft  impenftore  tra- 
Bajfe  cura.  Nam  ^^rifiotelis  topica  ex  Gr<ecis  latinafe- 
cit,  c^  /«  Ciceronts  topica  edidtt  commentarios,  ^  quatuor 
topicorum  libros  tjfe  con/cripftt,  In  eorum  Itbrorum  tertio  de  ufBoe^u  7a^ 
antecedcttbtisftc  att:  A}itecedentia/unt,qutbus  pofttis,  necejje  ''°  P"™*' 
eft  waliquid  fcquatur,\elut  ctim  dicimus  ,fthomoeft ,  am- 
maleU,  ^odftverume[l,etiam  animal anteccdcns  erit 


$ecunda»' 


RODOL.  AGRIC.    DE    INVENT.      '^ 

dd  homine.  Licct  cnim  diccrc,fi  omne  animal  ejljhomo  efl, 
ermtqtic  hincindcyanimd  homini,(i^  homo  animali  ante- 
ccdcns.  <iAd  hoCy  quopaSio  diftinguctur  hic  locus  ah  alii^,  cH 
Jit  ex  omnibmferi  locis  tale  ali^Htd/i{mere,(]tto  po/ito/it  nc-' 
cejfe  aliquidfcc^m .  Vtpofta  definitione  ,/eqmtur  definitum: 
fofita/pcciefequiturgenu$:pofito  toto,fequuntur  partes :  ^ 
ad  cau/as  cuentayC^ad  cueta  caufe,  ^  ad  omncsfere  locos 
aliquid neceffariofequitur.  Quid ergofuit  opm nomcn  ante^ 
ccdcnti/ecerncre  i  fi/unt  ea  reliquis  locis ,  non  )^ni  alteriue, 
Tertia.  /edprope  omnibtis  commuma  ^  Praterea  lihet  quarere,  anfi 
dicam,  homo  e/i,  ergo  animal  eft  ,fit  duElum  argumentum 
ab antecedentibiis.  Quodfi aiat,haud video quod dicetur d 
Jpecie  duElum.  Sed  negat  ^oetit^,dicitcjue/olum  ab  antece" 
dentibiis /iimi  argumentumiCumper  coditionem  effertur:  yt 
fi homo  efl ,  animd  efl .  Primum  ergo  magna  infelicitatis 
damnat  anteccdentia,  cum  pofit  ex  reliquis  omnibm  depro' 
mi  argumentatio ,  cx  antccedcntibtts  nonpoj^tt .  Cum  enim 
anteccdentia  aliterpronuntiari  nequeant ,  quam  quopaElo 
ip/epr<e/cribit,nonpoterit  ex  ipfis  confici  argumentatio.  JVec 
enim  eft  argumentatio  :fihomo  efl ,  animal  efl  :fedparsfo-' 
lum  argumentationis:c]u<e  quidem/i  addtderiifedhomo  eft, 
ergo  antmal  eft:tum  demum  erit  expleta.  Detnde,cum  loco^ 
rum  diftinEltopro  diuerfa  habitudine  rerumftimatur ,  cpuci 
accipitit  aliie  aliis  comparata,  vt  animal  homini  comparatU, 
gentis  efl :  Virtuti  Vero/entiendi /itbicElum  efl :  corpori  & 
anim£yefltotum.  Cumergointerifla,fihomoefl,animal 
efl:^  homo  eft ,  ergo  animal  efl :  nullumfit  rerum  difcri" 
men :  quipoteftfieri ,  Vf  dicantur  e  locis  diuerfis/umpta  ar' 
gumentationes  f  Quafuit  igitur  caujfa  tradendilBoetio  ifld 
hocpaBof  Dicam  equidem.  Flringenio/iis,  qui  videbat,fi 


DIALECT.  LIB.    L  4» 

antecedentlafaceret  omniay  ad  quajimpliciter  iJlata ,  altud 
fectueretur ,  non  hahitumm  fe  ^uo  con/ecjuentia  inueniret: 
yndecuncjue  enim  ducerct  argumentum  ,  f  necejfano  Je^ 
aueretur  aliudy  oportehat  id  ah  antecedentihm  dici :  non  ha- 
behat  ergo ,  quod  a  confequcntihtis  \>ocaret .   Inftituit  er^ 
go  ,  \t  antecedentia  per  conditionem  (  vf  diximns  )  pro" 
nunciarentur ,  Ot^  conjecjuentia  ejpnt  eadem  tlla ,  mutata 
tamen  ordine,  C9*per  contradiEltonem  c>  ajfeueranter pro-^ 
lata .   Kt  ft  ah  antecedenti ,  fihomo  cH ,  animal  cfi,  de- 
inde  a  con/ecjuenti ,  fed  nullum  animal  eft ,  ergo  homo  non 
efi  .'fietcjue  ex  duohti^  locis  argumentatio  vna .  Althi  per-  Quo»odo  m 
Jfuafum  efl ,  multo  aliter  frftffe  Ciceronem  ,  ^  y^oluijfe  [Iro^  "*    * 
€X  antecedentihta  argumentationem  duci ,  quoties propoftto 
conditionah ,  ah  eo  cjuod  per  conditionem  antecedensfeci^ 
mus ,  quo  ordine  propoftum  erat,  diceretur  argumentum: 
\tfhomoefi,  animal  eft:  deinde  ah  homine  quod  ante^ 
cedens  fcctt ,  ducit  argumentationem  ,  quam  ah  antece^ 
dente  "i>ocat :  fed  homo  eft ,  ergo  animal  eft .  J  ic  cum  con^ 
uerfo  ordine ,  ah  eo  quod  ex  conditione  confequens  erat,duce- 
ret  argumentationem ,  d  confequentihtis  vocahat :  Vf  yftho- 
mo  ejiy  animai  e/i:  animal  hic  efi  confequens,  ducitur  ergo  a 
confquenti ,  /ed  nullum  animal  efi ,  ergo  nullus  homo  eft, 
Veriim  ifia  quomodocunque  Itheat  acctpere  non  locifuntfed 
form^e  argumentandi .  cum  non  rerum  inueniendarum  ra- 
tioncyfd  certa  coUtgendce  argumentationis  lege  conftent.J^-  Repugnatia,' 
pugnantia  quoque  "Boetitds  votuit  effe  contraria  con/equen- 
tium .    Sed  quoniam  h^c  etiam  per  tot  locos  jpargi  pof 
Junt ,  per  quot  confquentia  fparguntur :  ^  ad  certum  ar^ 
gumentandt  modum  ficut  confequentia  trahuntur :  nequc 
Jfiium  foterunt  proprium  hahere  locum  ^  &  ad  iudican" 


Antececlen- 
tium,  con 


^-        RODOL.  AGRIC.    DE   INVENT.     '^ 
*"_'  dumpotius  quam  imeniendtimpernnebmt.  Nos  erao,  an^ 
quentium,  &  tecedentiaiCon/equentia,  adiunBay  ita  putamus  acctptenda, 

adiunftorum  -  ]  n-  j-         7'  /^-       i 

vocabuiis  yt  temporu  ea  diJUnguamus  oramc ,  hocque/emel  m  omnes 
vKndum!  '^  accidentium  locos  admonitum  ^^olumm^pojje  ex  tjuolttet  eo^ 
rumper  tres  iftosgradus  duci argumenta ,  c^  (\uemcp4.e  locii 
inquarendo  hoc  ordine  excutiendum  ejje.  Tria  autem  notni^ 
na  ijia,  quoties  perfe  ponentur ,  poterunt  quidem  ^  adpro" 
tiunciata  referri:fed  accommodatijiime  natura  proprietati- 
que  contingentium  accedent. 


Accideai. 


Seneca. 


Erratum  Ci- 
ceroais. 


Vt  fit  accidens  id nonnunquam  omne.)  Accidens  duo  potifsimum  fignificat  apud 
philofbphos.Principio.cmne  illud  quod  no  ert  in  genere  fubftantia',  quo  intelledu 
accipienduquod  dicuiit,nouecflVgeneraaccidentium,quantitate",  relationem,  qua- 
litatem,a(ftioDem,panione,vbi,quado,fitum  efre,&  habere.  Demde,id  quod  c6tin> 
git  eidem  ineffe,&  no  inefTe. Id  hunc  &  in  modu  finit  Porphyrius,ffv/<i^i;5vKpf  Ji  laliv 
oyiy^Txt  Kx)  kTfoytviTXi  y^^]s  7Hi  rx  vTton&juiyov  <}idofxs.  Accidens,  eltquod  adtft,  & 
abeft  citra fubiefti  corruptione. Horum  ergo  fignificatuu.neutro  in  pr^fentia  vtitur 
Rodolph.verum  accidentia  vocat  res  eas^qua»  ita  contunguntur,vt  &  feiungi  rurfum 
pofsint,&  vtraqueefle  finealtera.  Ex  qua  fignificatione  Seneca  air.)Senecain  hbro 
vnjco,dediuinaprouidentia.Fata(inquit3nosducunr,  &  quatum  cuiqueteporisrc- 
Ilet,prima  nafcetium  hora  difpofuit.Caufa  pendct  ex  caufa,  priuata  ac  publica  I6gu« 
rerumordoirabit.Ideofortiteromnefacicdun)eft,quian6,vtputamus,inciduicu- 
fta,fed  eueniunt.Olim  conftitutura  eft,quid  gaudeas.quid  fleas:  &  quauismagna  vi 
deatur  varietate  finguloru  vita  diftingui,fumma  in  vnu  vcnit.Sic  quide  hodie in  cxe 
plarib'  legitur  Rodolphus  pro  illo  putamuj,Iegit  putdS;&  pro  incidut  accidur.  Qua 
rum  leftionii  vtra  fic  emedatior.cius rei  iudicium  fic  penes  alios.  Mihi  illud acciduc 
magisarridet  quaincidut.  Et  Quintilianiin  corporis^ieAi.)idcftin  declamatione 
ca.cui  titulus  eft,corporis  proiedi.Porro  cum  ex  aliis  quibufda,tum  ex  hoc  etia  loco 
facile  perlpedu  eft  Rodolphu  hominem  fuifle  plurimf  IeAionis:&  cu  h£c  fcribcrer, 
tum  aut  Iibros  ei  ad  manum  no  foifle^aut  alioqui  fiducia  quada  infignis  memorii,  li- 
los  no  c6fuIuifre,Qu2  reseffe  folet  in  caufa,vt  homines  alioqui  loge  do6ifiiroi,vel 
in  nominibuspropriisjvelinlibroriititulis.velaliisquibufda  hifcen6dif$imilibus, 
foleat  nonunqua  errare,  Ita  Cicero  ab  Aiace apud  H omeru  dici  ait,  quac  n6  ab  illo 
fcd  ab  Hedore  difta  efle  animaduertit  A.  Gellius.  Cui  fimile  quidda  in  codem  Ci- 
ceronedeprchedit  &  PolitianusMircelUneorucapitequinquagefimotercio.Quib» 
no  ita  difsimileeft,id  quod  hoc  loco  fecit  RodoIph.Siquide  verbaQu^intiliani.quf 
citat.no  in  corporis  i)iedi,fcd  in  ea  declamatione  pofiia  funt,qu«  hac  prcxime  prx 
ceditjcui  titulus eft, Aeger  redeptus. Ibi  hiic  in  modii  orditur  pater ,  Qu^auis  iudices 
in  tanta  malorurn  continuJitioneiam  potera  nihil  ex  accidentmm  meorum  nouitaie 
mirari,nuIlumqjroihiretiqueriitimpatictiJegenus3dueria&-crHu)usgenQrxs&il? 
Jud  quodcapite  vigefimoquinto,Sp.Melii  iiomc'  ponit  jp  Tyberu  Gracthi.  Id  quod 
Facile  anim3duerter,quifquislegeritorationeea  Ciceronisin  L.Catilina,  cxquaid, 
exempladepr6ptuti)  eft.Nequeicalogc  huicdifsider  quod  fecundi  libri  cap.deomQ 
oftauo.a  MecaraeaMiciair^queapud  Seneca  n6  ab  illa,fed  ab  Amphitryonedicui, 
Q^od  gcr)us,&  alw  c3U2da:,leftori  occurrec,queadmddu  fuis  indica>i«nus  l<^i*^ 
e  fi  quis  cenfor  accedet  ta  iniquus,  qui  ciuiinodi  erratula  vebcoiedtiusinlpeaa-'^ 


lUT 

Sane 


DIALECT.  LIB.    T.  49 

^a.tcreprehedenda  putct.eihocegorolum  refpodcrchominef  indoftoj  ad  iflSer- 
raremodum  non  folere.Sic,8f  qu^  cotingeiitia.)Nota  genus  locutiOQis.Neque  eniia 
verbum  vllum  oppofitu  eft huic nominatiuo  contingetia,ni(i  quod  fingulis  partibus 
fuavcrbaopponuntur.antecedit,&  confequitur.Sic  Virgilius  quaquadjuerfo  cafu. 

Protinus  Orfilocbum,&  Buten.duo  mJximaTeucium 

Corpora,(ed  Buten  aduerlum  corpore  fixit 

Loricam  galeamqueinier,quacolla  ledencis 

]nuenitj&  Iruo  dependct  parmalacerto. 

Orfilochuin  fugisns magnumque agitata perorhetn 

fcludiigyrointerior  &c. 
Simile  eft  huic  iilud,authore  Macrobioretiam  fi  Scruius  longum  fubcfle putat  hyper-  Macrobi»If 

^»'*'"-,  .  .       ,    ,      .  6.faturna!,;. 

Interearege?,mgentimoleLatinu$  runj  cao  ^ 

Quadriiugo  vehitjr  currUjCUi  temporacicuna  Aeneid 

Auratibisfex  radij  fulgcntiacingunt.  '  * 

Solis  aui  fpecimen-.bigis  it  Turnus  in  albis, 

fiina  manu  lato  cnfpans  hjAilia  ferto. 

Hmc  pater  AeneasRomans  ('irpisoripo 

Sidereo  flagransclypco,&  cselel^ibusarmis. 

Ei  luxta  Afcanius  magn*  Ipesaltcra  H.oa3x 

Procedunt  caftris. 
Quoniam  auteadiunftorum,antecedcntiuro,&  confequc'tiura  )Principi6  erplicc- 
mus  quid  fibi  velint  ha:  vocesjita  pleniUi  intelleduri.quorinm  teuat  Rodolphus   An  Antecedens. 
teccde'seft,quo  podtoaliud  quiddam  necc/rariofequitur.  C6feque"s,quod  neceflum  Confequeni.i 
eftcfle.fi  id  cui  c6feque's  eft  pricef  jflccoftiterit.  Vt,qua  pcpenirecoftat  ca  oeceflc 
eft  cum  viro  confuctudinem  habuifTc.  Adiunda  lunt,  qus  na  aut  antcccdunt  rcro  ali    Adiunaa, 
quem,aut  lequuntur.aut  cum  ea  cohsrent,vt  nulla  ta-nen  prrcedendi  cohirendiue" 
aut  (equendi  intcrcedat  nccefitas.  Vcrbi  cauf  j.C^dom  prxcederc  foletver  borum  ci 
lcntiO;coh?rere,vcl  vox  eius  qui  ctdem  fcciire  arguitur,vc!  occifi  vociferatio  auteo 
niitusvclaiiudquippii  hiiccno  vlquequaquedi(similefeoui,fuga  timor  latebrs  tre 

pida,acinconftasrefponfio;quoruommunihilcft.quodneccfitatealiquIcucsdciu 
gatur;&  time-raro  ita  quifqua  occiditur.vt  nihil  hom  ei  c«Ji  adiundu  fit  Ergo  quaj 

adiunaaalijvocat.ea(quemadmodudiximus)R.odolphu5,partimc6tinge'tia  partita 
«pplicitavocat.Antecedentiaautc,&confequentu,,,6purate(relocosdiftinaosco 
quod  10  omnibus  propcmodum  locis  talia  qusdam  inuenin  queat.  Uic  rei  fumma 
in  qua ,  vt  quidem  mihi  videtur,n6  pefsime  Rodolphus;etiam  G  qusda  obiter  inccrl 
fcrit,qu3E  mihi.haud  du (itis probatur,qus  fuis  locis  n6  diliimulabo.Co; inggtia  vero 
refte  illu  locu  )Quemadmodu  ncgan  non  poteft.maxima  adiundoru  parfc  cotineri 
loco  c6rmgentioin;ita  ne  id  quide  in  dub.um  vocan  deter,  qu  idi  vtique  cx  lis  perti 
nereallocjmapplic.toruai,  quandohEcquoquealiunaorii  vocabulo  a  Ciccronc 

coipprehefafuifltf„ipfeteftaturRodolph.Boetiipori6n5aIiam.acCicerooi$de3d- 
lunftis  fuifle  Ientcntiam,id  vcl  hinc  liquet.quod  is  tertio  Topicoru  Iibro.ita  imitatut 
eft  Topica  Ciceronis,vt  prsterexempl.i,  nihil  quicqua  irutafle  videatur.Scd  qui  an 
tccedetia,&confequcntia.)Du35dialeaicspartesfunt,vn3  inueniedi^aiteraiudica'- 
di.Pnor,inuen!ediargumecirationem,aclocosiradit:acproindcTopicedicitur  AI- 

tera  formasquafdam  tradit  argomentadi,quibus  diiudicari.expedi-juc  inuentu  lam  ar 
gumcniupolsir,nominaturque  iif<r/««',<i7ro  r5K^;»«v,hocert  a  ludicaiido  Qus  ,aitur 

a  Cic.Qinntil.&Boerioinlocoruexplicatione,deanrecedei)tibus,(6feqhrniib'»  re 
pugnatibulqj  pricipiutur,c.i(inquitRodol.)ad  poftcnorem  po;iusdialeClica:  pa.'tc 
Quamadpnorempertinent.quarenoeranthxcrefcrcndainterlocos   SantCiciDfa 
paolo  minus  in  hac  vuletur  iu.fle  fentcntia,vt  putant  ea  qus  ab  ipfo de  his  tnb*  dicii 

tur,magisadexplicada,formandaquc,quamadinueDicdaargume'ntapcrtincre  Vciba 

G 


RODOL.  AGRIC.     DE     INVENT. 

elus  fic  tabet.-Cu  tripartito  igitur  diftribuatur  locus  hicjin  conrecutionem,anfecefsfO 
nem  repugoantia:teperiendi  locus  Gmplex  eft,tradaditnplex..Ha(Senus  Cic. Veru- 
enimveto,  vtalti»  paulohjEcdifeutism^jafcriba  huc  verbaipfiusRodolphiex  cap.iz 
de  contingentibus'vbi  intcr  alia  muita:Nec  cft(inquit^  inutjle,etiafi  id  natura  rei  no 
cogeret,pIures  tamen  efle  locos.boc  eft,aditusj&  vias  vnius  repcrienda?  rti:vi  fi  min» 
vnus  perducatnosad  id  quod  qu;rimus,altcro  tame  terti6uetentatibu«,aliqua  partc 
j)Ccdat.H3tcRodolphi  vetba  fi  vera  funt  ,  quid  tadcflagitij  admifit  Brenus,  qui  an 
tecedetta  quoque,  &  cofcquentta  vna  curn  repugnatibus  inter  loco".  infcruit .'  A  n  no 
hscetiam  via  aperiutfaciliusinueniendi:Monnemultafun:,  qus  hacratione  faciluis 
inueftigan  queant,quam  fialia  viaquserantur.^Et  vt  mifTafacia  antccedentia,  &r  cofe 
quenti3,ccrte  repugnatiano  vidcocurreiictatRodolphu$,eo  duntasat  intelieftuquo 
efthocnomine  vfus  Boctius.vti  paulo  poft  dilucidtus  explicabitur.Quod  fi  vcrueft, 
etia  animal  antecedes  ent  &c.)Hocquam  fitveru,  viderit  Rodolphus.Omnescer- 
te  cofirmatjhomincm  cffe  antecedens  eft  ad  aninial.-nemo  contrijaninial  ad  horoine. 
Ncquc  profefto  vinu  quicqua  haber,quod  a£Fertur  de  oinni  ammali;  quando  fieri  po 
teftjVt  idera  dmerfa  rationa  acceptu,  interim  antecedens,interim  cofequcs  efle  dica- 
tur.lrahomo  eft  antccedesanimatts;nequitenim  homoe{re,quin8canimaI  fit.Cotra, 
otnneanimal  antccedesad  homine,fiquidenullo  modoftcri  poteft,vtiomncanimal 
Ct,quinfitetiahomo.Adhoc,quopaiSodiftingueturhic!oc»abaIiis.Refpodeat(o. 
pinor  )3octius,nd  fe  irc  inficias,quin  antecedetia, &  cofcquctia  fparfa  fint  per  locoi 
ferme  omnes.-fed  efle  qusdsm.quz  faciii»inueftigari  queant,cu  his fignificantur  voca 
bults.-quam  fi  aliiseadem  vocib*  notarentur.atqj  hanc  fibi  caufam  fuifle^cur  diftmdu 
iftis  dcdent  locum,  praefertjm  cum  ne  Rodolpho  quide  difpliccat,ctiamfi  natura  rei 
rocogttjtame  plurcs  efrelccosjhoceft,aditus.  &  viasvnius  repcnendjerei.  Q^od  fi 
aiat,haud  videoquod  diccrura  rpeciedu(flu.)lnuitusfacio,Ttin  ifta  mquira  fcrupu- 
lofius,  ac  vclutcenforiaGuada  virgula  qutda  notein  virohoc.quo  nemincmegoja 
liocdutaxatargumentigcncrc,roaiorcmeruiire!aude-n  aufim  cotcndcre.Sedquemad- 
tnodu  infpcciofis  ferecorponbus  foletanimaduertiqurda,  qui  no  difpliceat  ipfa 
quidff,at  minus  tamcplaccat  qua  castera.ita  haud  fcio  quomodo  in  viris  etiam  quam 
libctdoftis,quEdam  tamcnotari  folet,in  quibusetfi  no  aliis.tam?  feipfis  inferiores 
eflevideaniur.litquid  fi^quejiiniodu  ait  ille)  quandoq^  bonusdorroitat  Homcrus.* 
idquod  hoc  Ioco,vt  (i  vfquam,Rodolphoaccidiircroihi  videtur.  Na  qucd  a!r,no  vi 
dere  fe,quodnam  argumetu  ducatur  a  fpecic.fi  id  quod  afF:rt,&  ex  anteccdetiu  loco 
"duftum  dicatur.-hoccerte  facile  refeilat  Boccius,  fidicat  no  efTc  abfurdum,argumcti- 
tuidem  exdiuerfiSjpducilocis,  quodneipfi  quide  Rodolpho  difpliccre  paulo  ante 
docuirauj.ia  quodaddita  Bcctio  m3gnKinfe!icitatisdamnanantecedctia,qu6deTi- 
ftimarit  pcrfccta  inde  depromi  argumctatione  no  pofTe.-hac  parrc  tantu  abeft.vt  (ub- 
fcriba  Rodclpho,  vt  demirer  hominealioqui  loge  diligcntifsimu  hocloco  la  difsimi- 
lcm  fui  effe  potuifTe.  Certc  Boetius  in  ea  plane  opinione  fuit, vi  credident  cx  vtrifqj, 
tam  antecedentibu5,  qua  c6fequctibu5,perfeftam  duci  argurocntationcm,  Ex  antecc- 
detibuSjhoc  modo.Si  peperit.cum  viro  cocubuir.-pepcrit  autr.crgo  cu  viro  cocubuit, 
ixcofequcntibus;Si  pepcrit,cum  viro  cocubuit:  non  autem  cocubuit  cum  viro,  qua- 
renepeperitquidem.  Hasccxcmplaipfe  ponit  Boecius  TopicartjdifFerentiarij  lib.j. 
cquibusfacileperfpciftueft.fentcntiam  illius  eade  plane  cflecum  ca,qui  Rodolph» 
tribuit  Ciccroni.  Et, vt  femel  dica  quod  fcntio,nihil  aliud  coiiccre,cum  ex  hoc  loco, 
tnm  exaliisquibufclam  poiruntjquamcum  hj?cfcriberetRodolphu$,tumBoeMieu  li. 
bros  act  manum  nohabuifTe^autcertealio  fcftinatin5  fuifTetatum  ori],ytilioscon- 
.    fuleret.quodcucxhisqua;dixi,tumver6maximeextisquEcontinuo  fubiungaro,pt- 
Rcpugoanil    ^^^^  poteft.  Repugnantia  quoque  Boe:iu5(inquit)voIuit  cfTc  cotraria confequcnritj. 
Quid.?vndciftahicRodolphe.^Boetiuscerterepugnantia  hucinmodiinofinit,  fed 
ordine cotrario ;  RepugnaDtia(inquten5)cotrarioruro  funt  cofequentia.Verbi  caufa, 
Cotraria  ruDt,dormicc  8c  vigiiarc:ftertcre  doriQieubui  adiuSum  eft^quare  ftertere^ 


DIALHCT.  LIB.    I.  yo 

&  vigilareiuntrepugnanria.Rurra?,Prudentiico'.rariaeftimprud«ntJar;fraBJibusac 
impofturisobnoxiu  cfle,  prudemiam  fecjuitur.-quo  fit  vi  i<\  repcqnet  prudentiae.  At- 
quehocintellcftucum  fiimiiurnomen  repugiiatium,n6  videociir  diftinfluac  pecu- 
liarem  haberelocum  cino pofsint.Scd.vi finiam aliquando.hi  fi  funt  crroresdiced! 
no  tamen  idgenuscrroresfunt.quijnfcitia  arguant.-fed  qui  ex  pr^ cipiti  quadam  fe- 
ftinationeprofedi  vtdeantur.  C>«anqu3m  &a!iudquidda  Lic  mihi  venit  m  mctero, 
dequopoftea,capite  vigcfivMofcptimo.Illudijicdicam.fummaa  mcgratiam  inituru, 
fi  quisfccushabcrcifta  oftendcrir,quam  vi'um  eil  mihi.quadonihil  mihi  ta  cordiefl,    ' 
qua  vt  in  omnibusoptimc  fenfi.Te  videatur  Rodoiphuf.cui  c^o  viro  tribuotantum, 
Yt  nunquam  ipfemihi  crcdamminus.quaiTiJqiiorifsab  co  medifTentire  rcsco  ir. 
De  contingtntihus,0'  yano  ipftrum  yfu.  Cnp.JC  X  I. 

T\T{imtim  accidentium mms , contimentia  diximus,  quo-  n- 

niam  circa  rcm  cdtirjgafjtjd  eft  etiemant.ea  quidem  condi  ^"^  «^'^*» 
ditione ,\'t fiue  iftanon  eucniant^res  exiftere.fuieres  non  exi- 
ftat  ,ifta  euemre  pofsint.  Kt  pallor''^  ante  xgritudine.  Nam 
poteft  quis palkreivt  non  ^grotet:^  ^grotare,  v;  nonpallue- 
rit.  Siciurgium  ante  c^dem.  Poteft  enim  itirgatiis  mis  effe, 
Vf  non  occiderit :  CS^  alius  occidijfe^aui  nonftt  inrgatus.   Sic 
forma  ad  luxuria.  Na  c^firm  ofiisf/ugi,  ^  deformis  poteft  Cic. pro  r o- 
ejfe profufiis .  Mtreturforte  quts,  cum  videat pallore.agritu-  do?  ^°"*" 
dtnemfirmd,  luxtiriam,  adiacetia  ejp,^  iurgiumyC^  c£-  ^""P"*» 
dem  aElus ,  quare  iam  ea  cdtingentiafaciamiis:  aut  quid  hoc 
loco ftt  optisfft tllo  fatii  fuertt  hxc  explicare.  No  eft  erao  nohis  c  i  •  • 
ignorandum  Jocorttmftnes  yUon  tampro  rerum  varietate, 
quam  exfeipfts  accipiut,qtidmpro  hahitudine  eorum,  quihns 
applicantur,  diftingm.Stc  candor,  adiaces  eft  niuis,(^  coloris 
jpecies,^  contingens pulchritudinis .Nec  eft  inutile,  etiamfi 
idnatura  rei  non  cogeret ,  plures  tamen  ejfelocos ,  hoc  eft, 
adittis ,  c>«  \>ias  \>nius  inucntend<e  rei,\>tft  minus  \>nusVer- 
ducat  nos  ad  id  quod  auccrimtis ,  altero  tamen  tertioue  ten- 
tantihus,aliqt*aparte procedat.  Difterunt  atuema  connexis  Quodifrerit 
continientia  hoc  paEio  ,  qtiod  conncxa  \>no  fimificantur  ^°"''"genti* 
nomine  ,  quoa  conttnuo  ,  Vt  prolatum  eft ,  (^  eamrem 
indicat ,  in  qua  efi ,  cjT^  id  quod  extra  ipfam  eft ,  \>nde  id  ori-^, 
tur  nomcn.  Namcum  diuitemdicis,  acctpis  ftatim  eum 

G  ij 


RODOL.  AGRIC.     DE     INVENT. 

mi  efi  diues  ,  c^  dimtia^  d  qmbt44  dines  Vocatur.Jtc  contra., 
in  diuitiarum  nomineilico,^  opes  iffcvs,'^  eum  (jtiipofidec 
agnofcis.At  in  contingentibuSyX^el potius  m  omnlbm  acciden" 
tibus  necejje  efl ,  V^  duo  confcramus  ,  quo  ejfe  inteUigamus  ea 
accidentia.  Mamfiaflutiamper  fedicaSy  adiacens  ^>idetur: 
Jiferuum,connexum  efl: fi  comuga^feruum  aflutumyContin- 
gens  efl.  Et  connexum  cormexo  contmgit,  \>t  feruus  dtues,Bt 
adiacens  adiacentiyVt  aftHtus  medicus.Et  infumma  cjuead- 
modum pradiximus,  omnia  ea  cjucectmque  huiusfunt  gene- 
ris,  Vf  alterumftne  altero  pojitt  vltro  citrofAe  efje ,  c!p*perire, 
Qh*  ^®"*J"'  Jsjon  tamen  hoc  ft  accipi  ^^elimy  Vf  omnia  qu^ecucjuefunt  rei 
fint  loci.       contingentiayConferre putem  ad  inuentioncy  aut  ad  hunc  locH 
HuiusiibrL    credampertinire.  Necenim  exctdit  nobisid  (juod  pradixi- 
**^"^'  mtis.non  omniaprobandis  omnibus  apta  ejfe.  Verum  illa  de^ 

mum  cotingentia  noflrijunt  negotijy  (ju£  ^?elut  tndagine,Ve^ 
fligitfque  qutbufda  ad  ipfam  re  nos  poffunt  perducerexuiuf 
modtJuntyVnius  efficientisfaciay  Veljubiecii  ^>nius  adiacen^ 
tia,  \el  qu<e  tn  eodemfunt  loco ,  Vf/  tempore ,  Vel  quomodoli- 
iet  aliquid  commune  inter  /e  h^bent  yquo  de  ]>nopoJ?it  tna- 
Itudfieri  tranfltio.  Apud  Quintiltanum  itaquein  Mathe- 
m^ticOyVirfortisy  ho.c  tpfum  quod  fortiter  fecit  in  argumentH 
adfertfuturiparricidij.  quoniam  in  ytraq,  ait  opus  ejfe  impe- 
ttHyC^furoris  cuitfdamy  Vf  ambo  y^nius  antmi  pofitnt  \>ide- 
ri.Terentius  quoqiie,I\lon  dubium  efl  (inquit^  quin  'Vxorem 
nolitfiliusyita  timere  Dauumfenfi.  Nam  qutdperfe  timor 
Daui  ad  nuptiasfilijy  niflid  ejfety  quod  omnia  comuni  inter 
ipfos  confllio  agerentury  c>  eadeomnia  Vellentyatque  noUent^ 
Hucpertinet  etiam ,  quodfolebdt  qui  accufabat  inforo  qua- 
maxime  premere  "vitam  antea^am.quod  non  eo  modojpe^ 
Hat  fVtjmtiidiamconflarcnt ,  yterum  quomam  videbatur 


Iq  Andria. 


DIALECT.  LIB.    L  51 

animii  a  quo  illafiierant  profe^a,7jec  apic/entk  quoque/cc'  ^*^'*  ^'^*  "t 
ierisahhorrerejide.HuiiisJuntgeneri5,qu£cunqHeJunt  mon- !»  Canima, 
flra  oflentaque  rerum ,  Vf  defeclus/olu,  lun^6,^fleUie  cri^  ^* 

nitceyquaq^  aliay^^el  Videri/olenttVel  audiri:quihtis  inflgnium 
fopulorumiVrhiumue  clades augurarnur.  Ita in  c^de  \ultus 
turhatiorjmpltcati  animi  indeXymin<ey)?itata  colloquia3re- 
ticongrefflts.In  ^gritudineVeroJpontanea  me7?ihrormn  lafi- 
tudofaftidium cihiytmqmetudo peruiiiliarum.qu^ci  reliqua 

1     •    r         J-  J-      r        J-       a.-       11-       Ar)    '1    ,  Metauruo) •▼! 

hutujccmodi  rem  anteceaut.  Lx  aattinais  collegit  AJdrtibai  detur  legcdu 
apud  V^arumfluuium  auBaseffe  copias  J^omana^ ,  quonia  cundTbcMo  * 
flrigoflores  equo9  y^coloratiora  videret  corpora.  Hannihal  ^"o'fb'  ^^'* 
etiam  cum  exercitum  admouifpt  whi,  nondumfi-aBas  effe 
res  7(omana^Muoniam  ager  in  quo  tum  caftra  locauerat pro-  ^"  panetepai 
crtpttisjtt,^  tnuenertt  cmptorem.Lt  iJmnttitaniiSjnoti  efle 
Cicci^aut  Jolicttt  pcrcuflflris  l^ulnus  ,quoniamJdlum  '\>ntim 
fttycertioreque  loco, qudmpro c^ci,Vcl trcpidatione  feflinan- 
tisfaEium.Ctc.quoque  Cattlinam  docct  malum  aliquodpu^ 
hlicum  medttariyquoniam  anguflia  reifctmiltaris prematur. 
Sic  ex  cd/equetihiis  ducttur  ^fceleris  aliquos  agitajp  confllia, 
quoniam  diduEli  non  confliterint  interje  Verhis.-ft^rtum  fe- 
ciffli  quoniam  resflt  inuenta  domi  ipflu4 :  cadem  admiflffl, 
quoniamfugam,  ^el  latehra4,\elarma  circunflexeritJamy  i^»^^- 
CfT»  quce  u«or«  dicuntur ,  id  efl  confentaneajVel  Veriflmilia.hu- 
itisfunt  lociy  qualeefl,forteme(fle,quialatoflt  peciore :  ^ 
quia  pauperjumptuofe  viuat^furari,  C^fi  qua  matronajola 
per  Viam  noElu  pergat,mcechum  expetcre.Signa  quoque  non-  ^'S°** 
nullapojfunt  huc  referri :  ^t  futurcc  poflridieJerenitatis,Ve- 
fpertinus  occidentis  ruhor :  ^  fferataJanitatis,orts  exulcera- 
tio.Pleraque  tamefj,  ^el  ad  aElus ,  vt  Viuum  effe ,  quia  fhi- 
m :  )^el  ad.effeEia ,  vr  ignem  efle,quiafltfumus,  referuntur, 

G  iij 


RODOL.   AGR[C.  DE  TNVENT. 

Qu(€  midemjt  magls  latiufuepateat  qaam  ea  quihns  adhi^ 

herjtuy^communirJommeJignaVoCiWtur:  ^^tquod  percujfm 

JttyQuia  cicatricem  haheat:potefl  enim  cicatricem  \el  auia  ce^ 

cideritjVel  ex  ^^lcere  hahere^^grauida  n  ejp,(juia  tumcfcat 

\termmiia  \el  Veneno  Vel  morhopotefl  tumefcere.  Sin  Vero 

yel  mini/s  pateant,  Vf  ignem  ejfe  quiafumusfit  :potefl  enim 

^fmefumo  ignis  ejfe :  Vel  item  ex  aquo ^vt foetam  ejfe  auia 

TtK/ihsi»       haheat /^r,^'«."«V'«.  td efl,  indicia  y>ocantur,  Ea  Quitiiianus 

inter  armmenta  non  putat  hahenda,  quia  mhilpoftfe  dtthij 
Lib.x.cap.i.       ..       ^        r^      j      -j  -o-  •         ■  -rr  ■ 

/  reUnquant .  \Juod  qutdem acutijsimo  vtro miror  potutjje in 

mentem  Venire.  Ergo  thi  nihtl  eorum,  quibns  ma.thematici 

inuenta  fua  coUigtwt  yagumetum  ejfet,  cum  certis  c^  de  qui^ 

hiu  nonpoj^it  amhigi  ratiomhus  omnia  demoflrent.  Cumque 

idagamus  argumentando,  ^^tqudm  mimmum  duhitadJre- 

linquamti^  locumjqui  potefifienyVt  qui  ad  Itquidum  induhi^ 

tatumque  rem perduxeritiyideatur  non  ejfe  argumentatiiif 

c^t  nos  incertapleraquepro  manifeflis  argtrmeta  /timimPtSy 

quanto  melitis  igitur  res  ifja  noflro  confduit pudori ,  Vt  fa- 

ciat  ipjaper/efdemy  ne  cogatur  in  locum  eiu4  is  qui  dicit  fuo 

fuccedere  mendacio. 

Sicformaad  Iuxuriaro.)idc(lluicum,vitiutn  oppofitum  frugalitati:7ulgi  moreno 
libidinem  intellrgas.Quintil.in  Mathemstico.  )  Verba  Qj^intiliani  co  in  loco  fic  ha 
bent;Virum  forte  dixif,&  parricidam.Vicina  funt  ha?c,eiiam  vtdif-imilia  pariavi- 
ribu«,etiam  vtroetediflentiant.  Qu,id  enim  mealiud  notabilem  fecitin  bello.quani 
quod  no  parco  cxdibus,cruore  no  fatior.-exulrans  fuper  ftratoru  corporu  ftrages,pal- 
pitatibusadhuccadaueribusabcer  infifto.^Etpaulo  p6ft,Credepater,  &  parncidiuni 
tamfacileeftquam  forriter  facere,  cum  vtruraqjdefato  eft.  Hucpertinet  etia.  )Huc 
inoremacci.fttoribusfu.ire  fjctlcofteduntadiones  Ciceronism  Verre. £tq';(>d  ide 
auihorpro  C«'io,pIusoperi  fumit  in  diluedis  anteaSs  vitse  criminibus.qua  in  iu- 
diciij  non  venicbant;quam  ineo,cuiusgratia  erat  coftituta  quiftio.  Afdrubalapud 
Varum  fluuiu  )SecunQibelli  punici  anno  duodecimo,  Afdrubal  frater  Hannibalisrfi 
ingenti  exercitu  iii  Italiam  venit,  qui  cum  fe  fratri  in  Vmbria  occuriurij  liieris  illi  fi- 
gnificaret,  eafjjliteras  intercepilTcnt  Romani,  priufqua  ad  Hannibaieperlati  fuifi 

..luiocol 


ic^«icio(.uiuiixK,vii)iaiidi=iuip>i.diiiv;iu  diuuu  iuni.ii&  viiiuu»  aggredereturAidru- 
baiem.Horum  crgo  coaiundioacm  liibodoratu&cilArdrubal  ex  \\%  figniSy^uotii  me« 


DIALECT.  LIB.    L  ji 

tionem  ftdt  RodolDhusQuar^e  rcira  L'oiuseius  fcelli  Iib.feptimo.MoratDCinouit) 
qnje  attulic,qu6d  Al-lrubil  prouedub  jnte  hgiidcu  paucis  equitibu<,fi:uta  vetera  ho- 
ft;um  notauir,  quT  antc  non  riderar,  &:  ftrigfioresequoj,n)uItirt;c/o  quoqjmaior/b 
lito  vifaeft.SuliJicatusidquoderar.receptui  properececinit-.ac  mifit  ad  flume,vndc 
aquabatur  i'bi8<:ex(ipijt  alioui  j^oiTct,  &'  notau  ocnIi<,("q  m  foreado(lior!scoioris, 
vr  ex  rece'ti  via.elfent  ?i;c.  Hambal  etiamcum  exercitj  admouifTet  vrbi.)  Hacdere 
hunc  in  modamLiun^Iecildi  belli  punici  lib.f,x.o:  Minuere(in.]uiO'tiain  /pem  cius 
&  alii  parujc  mientque  res:magn.i  il  Ia,qu6.j  cu  ipfe  ad  moenia  vrbis  Romx  armatus     ' 
fjJerer,  milite^^fub  vexillis  in  fuppltmctij  Hifpani^  profLi^Josaudiuir.-parua  autem, 
quodpereosdicseulorteagru  mquo  iDfeliabcrtt  caPira.vTmircjnihil  ob  id  diminu 
topretio,cognitu  ex  quodain  captiuoelV.    Cic^.quoque  Catilinjni.  )  Ciccro  priroa 
oratione  lu  Catilina  raeir,i!iit  quide.Ti  no  mhil  d?  ditTi.uIra^eeiMs  domcftiC3,&  in  fe- 
cundi  enumeransgenera  hominucorum,ex  quibus  Catilini  conftabat  exercitus,oin 
nesferme  illosegertate  rei  familiaris  laboralTeoftendit.  Nufquam  tamcCquod  fciam 
cqujdcm).inguftia  rei  familiari^  in  a'-g':mentij  afTimit,  vt  oftendar  pnblirum  aliquod  "«oTOfJ 
malu:n  illu  a)eoit.»ri.l.un  J<i  qu<?  ti-vo';  a  duuntur.  )Ci:ero  in  pa^  tit;Oj)ib»  TximoTec    TVifthglx, 
Virifimilia  vofar.ro  r6K,uM';;ov,propriim '■ei  nota  F.a  Qj.iintilianus  inter  argumeta.) 
Qointiliaaus  libro  quinto,  non  tamum  (Tjna  neceirina.fed  o<:  e,t  qua;  necefTaria  non 
funr,  tireargiimcta  nega t.feJ  .irgumctis  (jnc  inua'iJic.na  quodair,vbi  fint  fignaindu 
bitara,ibiquf  ftionenoede.idego  ludicoro  vfquequaq-je  cfl*:  verum.  tamerfieniro, 
portquam  ipfa  cognira  fuerint,nihi1  poft  fe  dubirat/oni;  relinquant.-tjmc  quandiuiu 
dcx  tiodu  deiis  efi  fa5uscertior,vtique  quf  ftioaccotroucrfia  elfe  potcft.Quod  au 
ten.  fubJit.nc  dubiaquidera  ngua  argu.mcta  efle,  nroptereaquod  ipfa  argumctis  indi 
geant :  id  quoqueqnam  fitinu.lidum  liqucre  velh-nc  poccft,quod  cx  nlerifquear- 
roentorum  lociseiufmodi  quidam  ajdiici  folet,  qua'p..ru-n  habitura  fint  viriG,  ni- 
fi  alninJc.orroborentur.Ergo  fibi  nihtlcorum.)Rurfum  fibi  dixit,  vbi  aliusfhaud 
fcioan  rc<5lius)ei  aut  ipfi  dixiiler. 

Citr  nomen  rti{  Altj  tnter^TitJiionitn  nominis  yo:anl)rttuhrit  inter  lecos  exttrnes, 
O-  dc  triphci  eius  yfu. 

Caf>  .X  xii.  Nom  en  ref, 

NOmcn  qnoqtic  rciyrecic  rnihi  intcr  accidentia  cGnferri  v/-  ^''^^"^^^"o. 
i     ^'         .  ,  J  fiucinterpre- 

dettir.  ]\  ec  enim  eji  aliud  nomen  auam  \ox  ad  remft-  tatioaimiais 
gntficanda  cofenfu  homimi injlittita : c^uod^fi qmd aliudy\>el 
maxime  accidentium  naturam  hahere  manifc^um  eft.ISH 
(^reiantequamfdy&^poftqt-.amfaEia  eft,nomen  eft,  &a- 
liud  c^uoqtie  nonnunquam  eiufdcm  rci  nomen  eft:  vt  J^omu- 
htspoft  mortem  diBi^  eft  ^iriniis:^^  apudpoetas,  Hippo^ 
lyttiSypoftquam-  redditttsd  Palladecftvit^y  Firtit^.  Cicero  ^"'^''^'"*'- 
quidem^db  etymologia  y  hoc  eft  (  \>t  ipfe  dixit^  Verlpum  e  Ver- 
ho,  a  Veriloquio :  yt  aptiiis  c>  moUius  putauit ,  d  notatione: 
"Vf  ^^ulgo  dicimiis ,  ah  intcyprctaticne  nominis:ftparatum  lo- 
cum  defcripftt.  Quodfieri pojfe nonahnuo,  c^ nonnunquam 
argumcta  inde  dtni  apertitis  eft  quam  Vt  oflendedilftt.Fhde 

G  iiij 


RODOL.   AGRIC.  DE  INVENT. 

f^  multa  in  nome  Venu  cauiliatHS  eH,^  in  Chry/ogonum 
pro  Sexto  B^fcio.  Etfacete  diEloril  crehra  fumitm  occapo^ 
vr  Auguflpis  de  eo  qui  locum  paterna  fpultur^  arabat,  hoc 
(inquit^ejipatrem  colere.Et  qui  jilios  ex  ancillafujcipiehaty 
diUusefl  \enis  famdice pater.Quod  autem  locum  nomini 
inter  ea  quaefunt  infuhflantiafecermt,  non  \>ideo  qua  ratio-' 
nemfintfecutixum  rerum  apud  omnesgentes  eadem  fitfuh 
fiantia, nomina diuerfa.  Quinetiam  c> apud eofde  populos 
idem  nomen,perfepe  aliud  apud  maioreSjaliud  apud  pofleri 
tatemfignificetifumonefiit.Adhac^^t  cjucedam  interpreta- 
tiones  conueniant,  Vt  toga  a  tegendoy^  dux  quia  ducaty  c^ 
quia  regat  rex:itapler<tque  aut  in  aliquo  non  coueniunt,  aut 
ai/crepant  omnino.  Pratorium  apratore  dici  manifeHum 
efl.tamen  c^  in  caflris  \'hi  con/ul  tendehat,  c>  ^^  ciuitatihws 
item  \>hi  itis  reddehat:dicehatur prietorium  .Sic  codici^  ^  li- 
hri  nomina  fi  reddantur  originihiis fiiis ^neutrum  hodie  con- 
gruet  ei  quodfignificat .quorum  alterum  a  caudicihmyhoc  efl 
tahulis  duBum  eft :  alterum  arhoriifignificat  corticem:quod 
his primum  materiis  rudis  'vetuflas  ad  infirihendod  literas 
yteretur,  Quamohrem  cum  ex his  liquere  Videaturynequa-' 
quam  nomen  inter  ea  qucejunt  infuhflantia  numerari  pojje, 
noninueniquemfihilocumputare  ^?erius  magifijue  e  natu- 
rafua  conuenire.Vfus  eius  nonfimplex  efl.Quandoque  enim 
ex  ip/a  vi  aut  interpretatione  nominis .  Ft  qui  dicat ,  animci 
coflare  ex  aere,  quem  injptrado  haurimns:  quoniam  anima, 
quod  Ventumfignificat  ,fit  Vocata .  Sicpecuniam  in  inflru- 
mento  domeflico  ejfe.quia  ipfa  mflruatur  domus. 

cAlius  efi  \/us,cum  ductmus  ex  homonymiajd  efl,agno- 
minatione,\>el  (  vr  )?ulgo  loquimur^  ex  <equiuocatione  argu- 
mentum .  Vt  expetedo/S  e/fehumanitatis  arteSiquiajnihilta 


DIALECT.   LIB.   L  J3 

proprmmjtt  mminls  quam  ipfa  humanitas.  Etpefimeface 
requiplehem  contra  partes  cocitet^quoniam  nullum  in  ter- 
ris  nomen  yeneradum  magls  qudmpatrum.  Et  IJocrates  in 
Helenes  laude,pulchritudinem  inquit  admiradam  maxime 
taudandamj^  effe:eiujque  inter  reliqua  Jignufacit,mod  vir- 
tutem  maxime  prokamus,  quoniam pulcherrima  rerumjtt 
omnm.Facile  eftperJpeElu:  quomodo  humanitatisy^ patrii 
C^pulchritudinis  nomen  in  diuerfas  Jecatur  Jtgnijicationes. 
§luodJt  occulcimjiat,  aut  rehtis  in  idtm  tenderitthusycaotioja 
Jit  argumcntatio.  Sin  apertiuSy  in  ridiculum  pcr/iCpe  euadit» 
Vt  certain  cjjc  progemem  Aenece  Nerone,quontampatrem 
oAeneasfuJiulerit.Nero  matre.Sic^  in  iis  opi<e  paulo  anti 
diximu^ ,  in  cjuihus  coledi  (^familtce  nominum  amhiouita^ 
{o^uemadmodum  htc  cpuodfujlulijje  dicitur  )  caufam  ridicu^ 
lo  prahent.  dAlivis pr^eterea  ejl  huitis  loci  \fuSyCum  tranjlato 
nomine,  deinde  ductmus  ex  re,  non  quam  hoc  in  locofed  aua 
propricfignificatargumentum.  Quale  ejiapud  Outdium:  Epiftoh  Pa: 
§luis  enim  celauerit  igne?n,Lumine  qui/emper  proditur  ipfe 
fuoUgnem  pro  amorepofuitydeinde  ex  lumine  argumetatur, 
tanquam  de  Vero  igne  loqueretur.  Sic  apud  Teretium  Phor^ 
mto:hiJce  ego  diEiis  illam  tiht  tam  incenfam  daho ,  v^  ne  ex- 
tingua-s  lachrymis,Ji  totus  extiliaueris:  incejampro  irata  di" 
xit:deinde  reliqua  /iihiecit,  \»elut  Ver^  ardetem  crederet.  Er^ 
gopropter  eas  quas  dixi  caufas  ,nomen  ah  eis  aux  infiihjian^ 
tiafiint  remouiyprotultque  iudicium  meum,  quorum  diuerfa 
Jiquisputahtt  accederepropins  Vero,nihil  ohJiahtt,quo  minus 
non  mefed  qu<e  credat  optima,Jequatur. 

Roaiulus  poft  mortcm  diiflus  eft.Qu.irinu';.)  ^ciuius  grammalicusRomulum  air  di- 
fiuai  eflcQuiriniim.quod  hafta  vti  foleret,  qua  Sabinorn  lingua  curisdiceretur;  vel 
quia  Grajci  Ko/f «m regc  vocent,PIuTarchus  in  vita  Romul»  alias  quoq;  caufas  quafda 
nominishuiusafFcrt.Sedlongufiticfcrre  hicorania.Legereqi»i  volci,eiortenfu$cft 
locus.£t  apud  poecas  Hippohius. )  Huac  ab  equis  diftcrpiii  Dua4  Aeiculapij  ope- 


ridisadHco 
lenam. 


RODOL.     AGRIC.     DE    INVENT. 

-  taln  viureftiruir.acdcincie  ^irbiij  quafi  bis  vir3iufsit  vocari.  Author  Serul»fdper 

illud  feptimi  Acneidos, Ibat  &  Hippolyti^Ies  pulchernma bello Virbi»  &c.Vnde 

&■  tr.ulia  in  nomen  Verrij  )Que  interim  Verre  dici  air,qu6 J  omnia  verrat ;  interim 

matumfacerdote  vocariaSicuIis.quitamnequi  libi  Verrem  reliquiffet.EtinChry- 

fogonii  pro  Sexto  Rofcio  )  Verba  Cicer.in  ea  oratione  h-ec fuut.-Vcnio  nuc ad  illud 

nomeaureumChryfogoni.fub  quo  nomiiietotafocietasIlatuitur,&c.Auguftus  de 

eo  quilocum  paternE  fepulturs  arabat.^Hunc  vedium  quendam  fuifleauthor  eft 

Macrobiuslibro  Saturnalioru  fecundo,  cap.de  iocis  ac  refpofis  Augufti  Cafaris.    Et 

quifiliosexai)cillarufcipiebat.)FIicquifiiafuerit,haud  du  legdfc  memini,  Ioc»eft 

innomtna  parri«jetiam  fi  R.odolphusn6  in  patnsfcd  in  familiE  norainecaulararidi 

culiineflreexiibmit.Quaadoqueenim  exipla  vi  nominis.)3ic  Cic.in  Antonium,  cx 

nomineipfo  tuinuItusoftendit,tumultum  linebello  eflenopofre.  Quoniam  anima 

quod  venfum  lignificac  (it  vocata,)Virgil.in  oitauo:  Quantum  ignes  animscjue  va- 

Jent.Et  Horatus, ImpeHutanimaElintea  Thracea:.Dixn  &  Pljutus:Nequid  emittas 

anim«,id  eftne  flatum  ventris.Porr^  Diogencsfuit,authore  Ariftorelejquicenfercc 

Homonymia  i"''^^  ^^^"^  aerein.  Ec  homoiiymia.)  Ariftoteliism  categoriis,  o^uoi^v/ax^ifiiUjXiyiTCU, 

tav  oioux  fioyoy  [i:)iy'ov,o  J^i  Kxrx  TSoyojuxXofot  rhiicfixitrifot,  id  eft,  Homonyma  di« 

cuntur,quoru  folunomen  co.iiune~eft,ratio  auteraelfentn  quje  fecundum  id  nomea 

-,  datur.diiierfa.eft  er2of\t  apertiusdica)homo.iymia,quotie<^.  vno  nornine  res  diuet 

Humamtas.    r   r     c  .  °  u  \    r  j      rr  ]  n  u    r   .. 

fas  ngnifacamus,vt  taurus,gallus,aqui'a.Expetendasaflehumanitatis  artcs.)  Haelunt 

illxip(i,quasingenuaslibera!efqjvocamus,Na  humanitas,interim  (piXxvQguiilxyfia' 

terim eam  quam  Tixthtxv  Grasci  vocat,id  eftVruditioneac  Iiberales  difciplinas  figni» 

ficat. LegeGcIliumlibro  decimotertio,  capitedecimofesto.Plebemcontra  patres.) 

Patresqui  fuennt  apud  Romanos  cxpIicatT.  Liuius  libro  ab  vrbecondita  primo, 

Certam  efle  progenie  AeneaE"_Neroae.  Suetonius  author  cftjpoftea  qua  iuflu  Nero- 

nisoccifa  efletAgrippinaipfiusmater,  lu  hosin  il!u  verfuscuulgatosfuifle.Qiiisnc- 

getAsnei  magna  deftirpe  Nerone^Suftulit  hicroatre,fjrtulirillepatrem.Aeneaspa 

trem  Aachifen  fuftuht.cum  impofitum  humerisex  incefa  iam  vrbcexporrauit  .Nero 

autem  fuitulit  matre,cum  occidendj  eius  mandatu  Aniceto  dedil.  Apud  Teretiuai.^ 

In  Phormione,  vbiminatur  Phormio,fc  Nauliftratjm  vxoreChremetisitainccnfu» 

rum  ira,vt  a  marito  ne  lachrymis  quidcm  ac  fletu  ea  ira  reftinguipolsit, 

Ve  pronunciatis  feu  ttfiimoniisjjlite  authoritate. 
In  artificialeT  ■  Caf.XXlU. 

neargumenta  .  .^  •/^  j 

tionesfint,    T  Ocumiquifumitur  €x  iisyam  am/Quam  de  rc  propojtta 

quoeab  aurho  A^  /       ',,,  ,         ■    j      n.\  r    r  ^      -J  ^- 

titate  feu  tcfti  Vf/  dtxity\f€l  {jquod  p€rmd€  €jt  ^jenjiti€um  quidam  a  tur- 
monusdicun-  ^^.^^-^  ^  nonmlli  ah  authoritate ,  Cicero  teflimonia  Vocauit, 
Arijioteles  c;^ itidem  quafidoque  Cicero  ^  Qumtilianus 
prohationes  inartificiales  dixerunt.  Nos  (^Ji  quicquam  nohis 
paft  tantos  wos  licet  ^pronunciata  appellare  maluimus^tjuo' 
niam  reliaua  nomina  adduEitora  erant.^ah  arte^^quatenus 
ad  noflrum  "Vtiqt^e  in^itutum  pertinet^  non  credimiisjemo^ 
uenda.  Pronunciata  autem  dicimtis,€^uoe  cpiifcpuam  \\la  de 
re;\>t  affirmaret  yel  negaret ,  efl  elocutus .  Ea  quidem  (  Vf 


BIALECT.   LIB.    r.  '  j^ 

modo  diximm)  c^riftoteleSyfMcjueip/um/ecm/unt.Cicero 
^  ^luintd.remota  dixerunt  ab  arte,exemeruntauee  nume^ 
ro  locoru.  ^uapropter  ne  cui  negligentius  videamur  yel  im- 
feritiiisfecijp,qui  coniiciamm  illa  in  hunc  locumfaEli  noftri 
paucis  reddendanohis  cftratio.  Si  (jnis  igitur  teflimonia,id 
eji  cju£cuncjue  alicjuis  ea  de  re  de  cjua  dijftrimws  dixityjtc  ac- 
cipiat ,  >/■  inter  dijjerendum  traElantur  d  nobis  ,Jideiquepa- 
rand<ejunt  inftrumentum :  non  ^^ideo ,  qm  minus  iHa  conti^ 
neantur  arte ,  quam  relicjua  cunEla ,  qu^  Vf/  ejJeBa/unt  re~ 
rum,  Vel  contingentia,  equibus  argumentafumuntur,Cum^ 
que  ea,^  qujcri  a  dicetibiis,^inueniri  Videamus ,  ^  alius 
alio  melius  c>  commodimeis  \'tatur:  conflanter  ipfa  c^  ar^ 
■  8^»Cj7*  huiu4cjjt  loci,contenderim.  a^riftotelem  Wro,  quique 
ydlij  authorcs  i/Ia  tradidere,  credo  equidefenfifft  arte  ea  care- 
re  teHimonia,no  quatenm  d  diftjerente  confrmandii  adferun^ 
tur  rebusyfed  Vf  ab  eis  ipfts  quorufmt  teftimonia:pr<efemem 
in  rem  dicuntur.  Foro  nanque  ^  ciuilihus  attrihuerunt  ea 
certaminibus.  Et  teftis  fane  oratio,m  quantum  prohatur 
ah  ipfo  reSy  mhil ad  dtjftrentis  rationem  pertinet :  neciam  Vf 
mueniendi  argumenti  locm  poteft  accipi ,  cum  nondicentii 
arte,  non  argumentatione,fed  etiam  eo  quidixit  tac€Me,h<ec 
feragatur  probatio .  Sic  tormenta ,  chirographa  ,ftc  leges, 
(icplebifiita ,  qu<e  ad  rem  perttnent ,  non  oratoris  expeBant 
\>ocemfed  ipfi  fibi  iudices  oculis  aurihtfque  faciuntfidem, 
Non  magisfunt  itaque  dijftrendi  artis  ifta,  qudmfquis  cH 
multafepro  J(epubltca  pertulijfe  dicat ,  idque  prohare  velit, 
diduEia  ^efte  ,  ftlens  demon^raret  in  aduerfo  peElore  ci- 
catrices ,  ^  conjjiciendum  concionis  oculis  ,  id  quod  erot 
animi  probaturus ,  oftendat .  ^ando  Wo  m  orationem 
fihi  afumit  ifta  qui  dicit,  tum  artis  efft^declarat  eorum,  am 


RODOL.     AGRIC.    DE    INVENT. 

yel  infcholis  erudkionem  traduntj^el  inpMico  de  ciu  ilihui 

negotiis  dij^utanty  labor,  quemfumuntyquo  v^/  confutent  eos 

qui  diuerfa  dixerunt,  Vel  eorum  qui/ecumfenfere  Verha  co* 

i  jirment.  ^uinetiam  traditafunt  ah  authorihuipne cepta  te^ 

5  Jiium  interrogandorum^t^  aflruendce  teflimoniis  injirman^ 

d^j^fldei  yprout  respopofcerit  y  ratio  monflrata :  ^  teflium 

quocjue  editce feorjiim  interrogationeSy^  confutationes  ipjo' 

j  rumyO^  ajpuerationes perpetuarum  orationum  monumetis 

comprehenfe .    Qj^  potefl  ergo  feri,  cjuod  artefit  traditu  m, 

quod  pra/cripto  traEietur  artis ,  vtidefle  poflit  ah  arte  fe^- 

motum^Mififine arte credimus  dixiffe  Lucanum:Quis iu^ 

flitis  induat  arma  Scire  nephaSymagnoJe  iudice  qui/que  tue^ 

tur .  VtEirix  catfa  deis  placuityfed  y>tBa  Catoni :  cum  di" 

uinum  CS^  htimanf/m  teflimonium pariter flt  Vna^ratione 

complextis,  o^d  artem  pertinent  igitur(ytfemelfiniamye^ 

ftimoniay  auoties  ex  tpfls  a  dicente,  nonper  ipfaflt  a  teflepro- 

proDunciato-  hatio.  Sunt  crfo  pronunciata  omniay  aut  diuinayaut  huma- 

ru  diuerfitas.  -r^-    '        n  II  •     •  C 

v.de  Ci.in    na.DtutnafuntyquiCCunq^  det  Vel  numtnu  Voce  projeruntur: 

Fab"S.5  °di  >f  quaper  quietemy  qu£J^  locisfacris  y  aut  virisflagrantiore 

tuthoruate.    dinlfiorum  amorc  afflatisyaut poflremorum  etiam  fcelerum 

nonunquam  ohnoxiis  territamenta/blent  reddi ,  qua!q^  item 

diuinarum  rerum  miniftrifacerdotes  \atefquey  \elut  inter- 

pretesc^calefltum  arcanorum  confcij  ,praidicant  .Humana 

yitntyquorumprimaefldmhis  origo.Qua  Vel infcriptisjunt 

pofltayVt  chirographay^  inftrumeta,eptfloUyliiri.^>el  in  ora 

tioncy  eaque  ^^ellthera:  Vf  laudationes,  res  iudicatce^ditlate' 

fliumypaBay  conuenta:&<doEtorumy  clarorumymagnorum 

\irorumfenteti£y^rumorfamaquepopuliy  Velin  oratione 

expreffa :  aut  religtoneyVt  iurata:  aut  tormentisyVt  quafta, 

pbjeaio.       Fidetur  hic  locHsfimilitudinem  quandam  habere  fl[onmj 


DIALECT.  LIB.    T.  5j 

qude/uferius  \ocauimm  connexa :  cjuoniam  ah  oratione  res 
Vel  diEta ,  Vel pronunciata  dici  potefi :  eflcfue  extra  rem  ora- 
tio.  Verum  hocinterefl,  (juod(^cjuemadmodum  cum  de  cone-  D»Iut«». 
xis  loqueremur  diximus )  necefje  efl^conmxafi  tueri  nomen 
fuum  deheanti  flmul  ^>traque  efje:  cjuod  inpronHciatis  no  eue- 
nit.nam  ^  dicimus  de  re  aliqua,quado  non  efl  ipfxidicimus 
etiam  'Velutide  re ,  qu^e  tamen  ipja  non  modo  non  efl  yfed  ne 
fuit  Quidem  \>nquam,nec  vnquam  eflfutura.  QuoFacileper  Ducit pronu- 
Jpicitur,  C^pojp  rem  fine  oratione,  Cs^  orationemfinc  re  efle,  ,iio$*g?adus7' 
^pronunciatarecle  inter  accidenttanumerari.  Itaquefiint  ^^oJcmfZ^t 
etiam  c^  antecedentiaproniitiata  ,vt  pnediciiones  )^atum,^^?'^^* 
fam<e  expeElatio.  Et  confequentia,  Vf  rumor  opinioque  de  re- 
hus  ad  poHeritatem  dtffufa .  Et  adiunBa,  vr  laus  Vitupera- 
tioque  extatium ,  ^  taEla  in  omnem  partem  de  praefentihus 
^^erha.  Pojjunt  etiam  intcr pronunciata  numerari  quicdam,  Notatio. 
quic  non  in  oratione,/ed  in  refunt pofita,qua  quid  dicere  qui^ 
yelit  fignificat.  Vtqui  tnterrogatus ,  qualii  effet  hominum^ 
Vita,  cumparumpcrfe  oftendtffet,  ahfcondit :  quodfolum  in 
eius  locumfectt ,  quo  \'olehat  hreuem  ejfe  ipfam pronunciare, 
Et  Tarquinius  Superhtis ,  cum  eminentiorapapauerii  capita  T.Lialmlib. 

I  ;•     •  •  ;  A  J  /^  •  i-abvrbecon 

aecuteret,  non  aixit  qutdem,jeci  jigno  quocunque potuit pro-  dua. 
nunciauit  ,primores  Gahiorum  d  Sextofilio  aufcrri  dehere, 
Nohtlitas  quoque  huius  loci  effepoterit ,  quandoquidem  non 
aliud  ejfe  Vdetur ,  quam  Vel  maior  \irtus,\elopes  ,  Vel  res 
gefliC  ,fama  hominum  celehrata.  Diuerhia  etiam,  Ne  quid  q^^  ^  p^^ 
nimi^ ,  Modta  optimus ,  Tempori  feruiendum :  qudeci  alia  "«'tia  &  p». 

7      •  //•       /  ■     J-      r  r  1      rcrmias  dici- 

hutus generts publtco  homtnum  tuatcto  nrmata/unt ,  &*  lo-  mus.deh»  lo 
cum  habent  tejtimomorumi  non  imuria  quu  numerauent  m  trafmus. 
jrmunciatis. 


RODOL.    AGEirc.  DE     INVENT. 

Ertncap.ii.  Ariftotclesigc  itidcm  quadoque  Cicero.)Locus  Ariftorel»  eft  primo  Iibro  Rlieto 
dc  locupleta  ricorum^Ciceronisin  Topicis,QuinnlianiiDftitutlonalihroquintocap.i,Porr6nd 
di  ratione.po  Gnecaufaair,  8f  itidcmquandoqtieCicero.  Iscnim  cifi  in  Topicis  bunclocijefleaje 
ftcriore  com  cxpcrtcm  artis,tame  (ccundo  hbro  Rheto.'-icorum  diuerfam  cft  {ecutus  fenicntia^qtio 
raeacario.  in,  'oco  fic  habet;  Accedunt  autera  ad  coiefturam  fiepe  qu3Eftiones,teftimonia,ruino- 
rcs.-qu^  contra  omnia  vterquc  fimil i  via  pracceptorum  torijucre  ad  Cux  caufa:  commo 
dudebebit.Nam&  exquaiftionefufpicioncs,  &  tcftimonio  &  rumore  aliquo,  pari 
ratione,vt  ex  caufa.aut  cx  perfona,  &:  ex  fado  duci  oportebat. Quare  nobis  &  i;  vide 
turerrare.qui  hocgcnu5fufpicionuariificiinoputantindigere;&  ijquialiterhoc  do 
genere.acde  omni. coiedura  pncipiendum  putant.  Si  quisigiturteftimonia.^  Hoc 
dicir,ieftimonia,fiue  pronunciata  bifanam  cofiderari  poflc^primuro  quatcnus  ab  illii 
ipfis,quoru  funt,tn  rem  prasfente  dicuntur:liadenuseaartecarere.  Deihde,quatenu< 
orator  caaliundc  fumpta,fuoaccomodat  propolito:  qua  ratione  vtiqj&  iftafubar- 
tcm  caderc.ld  quod  &  Q^intilianum  fcnfiiTe  vcrba  cius  planc  oftendunt.  Libro  eniia 
quinto,capitedeexemplis,ficbabet:>J6ounquamcontingir  iudicu  quoque,iut  aduer 
iarii,aut  cius  qui  ex  diuerfb  agitjdidu  aliquod  aut  faitum  afrumerc,&  ad  corQ  qus  m 
tendimusfidem.  Proptcrquod  fuerunt,quicxempla  &  basautboritaCes,^bationum 
jnartificiaMum  effearbitrarentur,  quodeano  inuenirct  orator,iedaccipcret.Plurimi| 
auteru  rcfert.Na  teftis,  &  quxftio,  &  bis  fimilia,dc  ipfa  re,qus  in  ludicio  eft,pronuQ 
cianc.  Extra  petita,  nifi  ad  aliquam  prjefcntis  difceptationis  vtilitatcm  mgenio  appli- 
cantur,  Dihilperfe  valcnt.Nifi  fincartecrcdimusdixiflxLucanii.)  DifTiCileiudicatu 
eft(inquitLucanus  primo  Pharfaha!  Iibro)vter  luftiusad  gerendu  c.uile  btllumarma 
induenc,  Cifarnc  an  Popcius:  cum  magno  vterqu(;  ludice  caufam  fuam  tueatur.Cz- 
fariscnim  caufam  nifiprobaflent  dijipfjjnunqua  illorumbenignitate  vicifTet.  Cotra 
Popcius,  non  mod6  approbatorem,  fed  adiutorem  etiam  babuit  caufjc  fuae  Catonen 
Vticenfera  ,  hominem  tam  integrum  prudcntemqj,vt  hiudfciashuic  nean  diisipfis 
credenduT»  fit.Simile.quidda  apud  Ciccrone  cft  pro  Q^  Ligario;Principum(inquit^ 
dignitaserat  pene  par,  non  parfortafrecorum  qui  fequebatur  caufatum  dubia,qu6a 
erataliqmd  in  vtraqueparte,  quod  probari  pofictinuncmeliorcerte  caiudicadaeft/ 
quam  ctiamdijadiuucrunt.  Vel  in  oratione,  caque  vcl  Itbera.)  Liberam  orarionem 
Biceam  intelligit^qus  libere,accitracoadionc'omnem  profertur.Exprefram,ad  qu£. 
Yi  atque  coadlione  quadam  copelliniur.  Fit^juc  hxc  cxprefio  duobus  modis,  religio- 
ne,  &  tormentis.Religione,  cumquisiureiurando  ad  dicendum  vcritatem  adigitur. 
Tormentis,  quotics  dolorc  ac  cruciatu  veritas  cxprimitur.  luratam  denique  oratione 
vocat,qua:a  lurato  dicitur,  Quxfiram,qusEperquiftioncs  actorrocDia  elicitur.Oe 
quibus  omnibus  multa  Fabius  Qu^intilianus  libro  quinto  circa  principium. 

Vc  qui  inrerrogatus.)MuIta apud  authores  pafsim  leguntur  de  fragilitate  vit» hu» ^ 
aanx,  dumaliibullam,  alii  fumi  vrobram,  aliifoniumquoddam  vmbtsefrcboaii- 
nemdicut,  aliiarborufolnsac  frondibuscoparant.Elegasea  de  repraefatioeftapud 
Plinium  in  Iibrum  feptimum.Quis fuerit  autem  qut  hoc  roodo,  qucm  innuic RodoU 
phusjbreuicatem  vit£  noftrx  figniHcare  voluerit,iD  prsfentia  mibi  non  fuccurrit. 

S^t  cemparatienit  ttilitas,^  qmmedt  ta  ah  txemplo  C  Jimilttitdint  difftrM, 
Tt*m,qHtftnfittdfitaecfpitnd»m,<juedcomparatie  dueftmper  in  yntttrtiecn» 
inngat, 

Cap.     XXI III. 

Comparatio.  (^  Omparotio  frequms  efi,  &  mamo  v/^/  rhetoribus  loctii, 

nisvtilitas.     V^  „    ^  •      r    '     i       J  -    /3      r- 

Faratus  emmjere ,  c^  aa  mam  ejt.  Lt  (jHomam  exsts^ 
/iimituriquttrjon  alte/unteruenda,/ed  propemodum  nota 


DIALECT.  LIB.    T.  5<f 

Junt ,  dtciue  cofjjpicua :  etiam  expeditamproinde  ^^im  hahet  V^%P^^'^' 
adrudiores  animos permouendos .  In  nomine  X^ero  non  y^  Fab.iib.9. 
quequaque  confentit  \fm.  Mamque  apud  poctas  compara-  "^'^* 
iionem  y^ocant  grammatici ,  cjuam  nos  /tmilitudinem  dici- 
mus.quale  eft,  <iAt  \eluti  magno  inpopulo  cumfctpe  coorta 
efi  Sedttio^c^p*  qu^fcquuntur:notus  efl  enim  apud  Ktrgilium  vir  i  i  a 
locus.At  quam  comparationem  nos,  tlli  pltruque  exonplum  R*^"or.  1»^.« 
dicuntyfjuo  nomine  ^^titur  cjt^  o^rifioteles.Et  efl/ane  exem- 
flum  inter  comparatafed  non  omnibus  comparatis  cmeniet 
hocnomen.Quanuis enim  iUudapud  Cicerone:  An  \ero  Vtr 
ampli^imui^P  .Scipio  Pontifex  Maximus  Sp.Melium  me^ 
diocrtter  lahefaEiantem  ftatum  J(eipuhlic^  priuatus  interfe- 
cit,L.Vero  Catiltnam  orhem  terrarum  c^de  CjT*  incendiis  v<i- 
flare cupientem  ,nos confules perferemusfquanuis enim illud  ^J^*^»'-^"- 
inquam  exemplumft,  non  tamen  iftudquodfubitciemus  di- 
cipoterit  exemplum:Ego  te  confitlemputem,  cum  tu  me  non 
futes  confularem^Et  apud  Quintilianum  in  milite  Maria- 
no.Tuf  trihunus  effesJoocfectffes^Si  milesf)oc  tuliffesfcompa 
rationemfiert  certum  efi.prohare  enim  \>ultMuia  aduerfarius, 
necfitrihunusfuiffetfjoc  conari:necfi  mtlesjhocperpeti  "poiuif  j 

fet.ergo nec iilum trihunum  qui occifus efi,  id  dehutffe  tetare: 
necmiiitemqmoccidit  perpeti.exemplum  ^^ero  ifiudeffe  ne- 
mo  dixerit.IMam  iilud  multo  apertius  apud  Virgiitum: 

Capittque  dolisJ,achrymt/que  coaBi,  2.  AcneW» 

Qjrn  neque  Tytides^nec  LariJJkus  Achilies, 

JVon  anni  domuere  decemynon  miUe  carin^, 
Jndignita^  rei  comparattone  y  non  exempio  coliigitur.  Hoc 
enim  ^uit  efficere  poaa ,  tndigmfimum  fuiffe  y  capi  Vnius 
Jraude,  c!i^  artthus  eos,  quos  nuli^  vires  /itperare  potuerant. 


RODOL.    AGRIC.  DE     INVENT. 

Coraparatia         ExpUcemtts  erzo  quid  differant  comparatio  &  exern^ 

Quodiftetab  ^        J     -^^  '  r      l'      J    J  r 

exempio.&fi  plum^quomoao  ttem  a  comparattone  /tmiLttuao  at/cernatur^ 

niilitudine.    •*_  •  j  i  •  •       i- 

ComParattonem  "pocamtis ,  ct^m  dt^o,  autplura  tn  tertio  alt- 

auo  conferuntur,(]uod  commimejtt  eis:Ft,  Catoni  ltcuit/e(jui 

Vide  de  hoc  hellum  ciutle  ,  ergo  Ciceroni  licehit Jecjui .  Commune  eji  hie 

iib.i.cap.14.  amhohtiij/equi  hellum  ciuile.  Exemplum  efi  Jpecics  quced^ 

comparationis.  Ejl  enim  '\>el  aliquid  maius,  ^>elpary\pel  mi^ 

nuSy  Quod  ad  imitandum,^?itandumueJumitur.EJij^  ea  non 

folum  huius  locifed  etiam  djpecie  ducitur:  H  apud  Lucanu: 

'Omnt/que potejias  I mpaties  con/ortis  erit.Suhiicit:Mela~ 

gefaclorum  exempla  petantur ,  Fraterno  primi  maduerunt 

jfamuine  muri.  /{omulns  enim ,  O  B^mtis,primi  I{om<e  re^ 

ges,oflendiit  nonpojfe  regnti  in  confortium  mitti .  Et  a  coniur* 

Supra  cap.io^^f^  etiam  pr<ediximi44  duci.  Stmiliafunt,<juando  iungutur 

aliqua,non  in  tertio  quodf  amhohus  commune,  quemadmo^ 

dumfit  in  comparattone  :fed  vtrunque  in  fngulu ,  quorum' 

quemadmodum  hoc  in  iJlo,fic  illud/e  haheat  tn  itto .  Vtjtdi' 

Ex  Quintiiia  cam,quemadmodum  va/cula  oris  angujiijuperfu/am  humo 

Do  libro  I.    ^^  rejfuunt  copiam  ,/enJtm  autem  infiiUantthus ,  replentur: 

Jic  tenera puerorum  ingenia,grandia  non  percipiunt:modica, 

^  VtrthiM  fuis  apta  commodttis  addfunt.   Hic  ^^afcula 

oris  arSli,  &*  minorapuerorum  ingenta  conferuntur ,  non  in 

yno  aliquo./ed  iUa,in  eo  quod  eJi,non  admtttere  ea  qu£  impe- 

tujitperfunduntur:  h^c,  in  eo  quoddiffciliorafuhito  nequeiit 

^         •    ampleEli.  CumdixerimautemcomparationeminVnofierit 

CJomparatio         /  j  •  t    n  n 

guomodopiu  ^^^^  /^^  compuratis  commune  :  nolo  quenquam  id  faUaty 

rainvnoco-^        /  '       ^    .  r      r        /•       ■/ 

iungat.  quod  nonnunqua  ets  qu  ce  comparantur,Jua  JtnguLts  trtbuun" 
turpropria.  Ktji Didonem  decet  hahitare  Q^Jricam,decebie 
t9*  Aeneampetere  Italiam .  Quanquam  autem  non  in  V«# 
proximo  conferuntur  ijia ,  non  tamen  argumentandi  \fis 


DIALECT.  LIB.    L  J7 

inftnguUi  eff  poj7ca,/ed  in  communi  cjnod  ijia  comngit.  Mea 
enim  hoc  nititur  oy^enecvSyquod  \^el  Dido  in  <iAjrica  habitet, 
y>elip/e  Italia  petat,/ed  eo  cjnodjubiiciti^r  apudpoctam:  Et 
nos  Fas  extera  cju^rcre  regna:VtJit  argumentatioTm  huius  ifte 
y^elutnerms :  Didonem  decuit peregrina  regnaau^rereyerga 
zAeneam  itidem  decebit.  Sic  etiam  luno:  Pallas  ne  exurere- 
claffem  (LArgiuum potuit ^c^ quie/equmitur4eindejubiicit:  s,^"f"^'«'  - 
zy^Ji ego  Vna cum gente  tot  annos  "Bella gero.commune  am-  •'b.r.eiuide 
bobi^is  (juo  luno  nititury  efl  )?lci/ci  inimicos :  \>tji  Palla^s  po-  dem. 
tttit  vlci/ci  inimicos /uos ,  ^  hmopoterit.  Caufa  \>eroprO' 
pter  Quam /ic  diducutur  iflapotins,  quamcomune  in  ^ftrifb 
ponatur,  non  eHnegltgenda  nobis,cfuanquam  innonnullis  ad 
eloquendi  magisyquam  inueniendt  rationem  pertineat:in  ple^ 
rifc^  tamenpr^cipua  efi ,  c^  acris  in  iflis  inuentio.Primiim, 
quod  latius  ^  miniiS  dialeEiice,  hoc  efl perplxe  Jplnoseci  di^ 
cunturifla:  c^  latttudtneyatque  diucrfltate  decorem  quenda 
accipiunt.  quod/olum  ferefeBatia  videtur  Virgilitisjn  exe- 
plo,  quod priore po/uimt4s  loco.  Deinde  quod  ea  quce  poterant 
alioqui  paria  forta/je  )>ideri ,  explicatione  quid  infngulis  in-- 
terfitjtngens  plerunque  in  alterampartem  capiunt  incremen- 
tum.Vt  infecundo  exemplo,cumpofuiJ/et  primiimPallada, 
nihd  adiecit  luno,  quo  minorem  illam  mofiraret,  quafitur" 
peputarety  qu^erere  maioremfe  alteriit^  de^  conuiciofieri.At 
cH  adperfenam/iiam  "Ventjfit ,  nonfeliim  oppo/iiitfe  Palla- 
diy\'t diceret :  c^flegOjfed  adiccit,  qtt^e  diuum  incedo  regi- 
na.IVec  td/atis  putauit:addidit  etiamylout/que  ^foror  Cj7« 
coniunx :  Vf  Vf/  ex  hac  magnitudinefia  admoneret  .minoris 
numinis  c>  \>elut  priuatam  deam  cjfi  Pallada.Pofteafubie- 
cit:PaPada  exurerepotutffijooc  eflftmditiis  et^ertere  clajfim 
Q>4rgiuorum  yquodque pliisfity  id  \>ni{^ts /olum  Aiacis  iniuria 

H 


RODOL.      AGRIC.     DE     IKVENT. 

fermotam  ficijfe ,  defjue  if/o  gratiijim  a^j^rmpjijfe pcenas./e-. 

yero  non  Yanm  odijjc^fedgemem :  neqtietamen  etiertere po- 

tmjfe,autpcenctsfiimerc:fed  etiam  beUmn  cum  cotumacihpis 
-.  .  ^  .  perercy  ^qtiidem  tot  annos.  Sicinexemplo  Ciceronis  quod 
hocipfo  cap.  diximyi^,  cum jtmpiieiter  diceretur  ,P.  Scipto  reAc/editio- 

Jum  ciiiem  interfi^cit,  ergo  nos  reElc  interfciemus: paria  pro- 
lam  antc  mo-  pemodum  hoc  paBofiehant .  Diduxit  ergo ,  ^  ftngula  fu(y 
'^^'J^^^'^^^"  apparatuinJlruxit.P.  ergo  Scipiocum  Spurium  Adelium 
Meimm/ed  yy^edlocriter  lahcfaclantem  (latum  Rcipuhlicce  priuati^  inter 

T.Gracchuna  ,  .,        -^  ...         '  ^^  ^  J    .  ..        ^. 

occjfum  £tiiC-jecent,  quid  nos :  Catmnam,  non  jtatum  /{etpubUc^/ed  or~ 
'  -  hem  terrarum  :  non  lahefiaciantemy/ed  )^afiare  cupientem: 

non  mediocriter,/ed  ccsde  ^  incendtis :  emn  nos,  nonpriua- 
ti,  Vf  Scipio  :/ed  C  0  S  S.non  interficiemnSy/edperfieremm^ 
Sitamenh^cacritM  intu>eamur,/atius  fiuertt  dicercy  dupli- 
catise  locisconftareho/S  ariJurnentationes.  Vtfinthinc  du^ 
B<e  d  minorihus :  Palias  potuit,  ergo  Junopoterit.  Scipioni 
priuatio  licuit ,  ergo  C  0  S  S.  licehit.  Hinc  ^ero  ducaMtur  A 
maiorihus.potuit  oh  noxa  vnius  euenere  claffem  <i^rgiuum, 
ergo  indignufn  erit  mihi  tot  annos  vna  cum- gentefiujira  co- 
tendere :  ^  potuit  occtdere  Spurium  Aielium  minus  ohno- 
xitim,€rgo  poteri:^^iis  Catilinam/celerati/^imum. 

Spurium  Mcliuro.)  Haud  dubje  legeiidum  eft.non  Sp.Mclium,  fedTiberiu  Grac- 

chum.Hilc  enim  occidit  P.Scipio.qucadmodum  refcrt  Plutarchusin  vita  C  &  Tibe 

rij  Gracchorum;Sp.  aute  Melifi.no  a  Scipione,fed  d  Q^SeruiIio  Hala  intercmptum 

fuiffe,  autboreftTitusLiuiurlibroqu.irtoab  vrbecoodita.  Rodolnhovt  nomepro 

Bomineponeret,  illud  nitDirumfuitin  cauri,  quod  Ciceroeodeinloco  vtriufqj  cx- 

dismentionem  facir.  Nequcenim  opinorta  demetem  forequenquam,qui  eiufmodi 

errata  vclit  afsignare  hbrariis.quando  eiufmodi  cfle  non  (blcnt  crrore^  hcminum  in- 

doftoru.Cuietiamacceditillud.quodquemadmodum  hoclocOjita  etiapoft,  (emel 

Non  «  mi^i  atqueiterum  nomen  Sp.  Meli j, pro  Tibcri j  Gracchi  pofitu  cft,in  crratis  autcm  hbra-. 

conful  Philip  riorum  fumroa  inefle  folet  inconftantia.  Ego  te  confulem  putem.  )  Verba  funt  magni 

pc  Scc,  illius  oratoris  L.Crafsi,cui  cu  Philippus coful  manum  iniici  iuberet,ille  reiei'?o  \i&o 

re,noncs(inquit)mihi  PhiIippecofuI,quia  nec  egotibirenatorfuro.  Author  Vaferi» 

Maxim*li.6,de  libcrediftis.aut  faais:8f  Cicerotertio  Iibro  de  Oratorc.D.  Hiero 

nymu$adNcpotianum,devitaclericorum,  eandem  propemodum/enieriam  tribuic 

«moriDomicie^Scitum  eft(iQ<juieDs)iIludora[oris  Domitij,Curegotehabeam  n 


DIALECT.    LIB.    I.  5S 

princlpem,  cum  tumeno  habea^  vt  Senatorerr?  Et  Fabiuslib.  odauo;EgOte  cofule 
puteni,rum  tume  non  putesefle  fenaroren.?  Alludit  code  Ciceroin  fecudaPhilippj- 
ca.non  traftabo(vnquiens)  vtconfuIeni,neillenie<]uidem  vtconfularcro,  Etapud 
Quintilianun»  in  Milite  Martano.^Q^o  temporeC.  Manusbcllumgercbataduerfuj 
Cimbros.eotcpore  tribunusquiJ.imiiailitii,  ptopinquus  eiusimperatons, pudicitii 
militicuidam  volcns  eripfciejinterfe^^^wiib  jllo  eft.  /Xtqiie  hucmilitcm^vtCicercnis 
verbis  dicani^ille  vir  fumma<,,{celeref»WUjpericuIo  Iibirauir.  H  inc  orrum  argume- 
tu  dcclamatoribus,  pro  rto  illo  dicen  Ji,quod  fecit  &  Qu^intilianus.  Vnde  &  dcclama 
tiaipfa  Mile^Marianusinfcribitur.Ssd  etiam  a  fpecie  ducrur.^hlicmemniillcopor» 
tetillud,quod  didum.  cfl  pr«H$,capite.6,nempequoda:tinetad  r.itioneminuen!edi, 
indiuidua  quoque  fpecies  dici  pofie.-quario  eadc  planc  ratio  indiuidui  ad  rpecic,qua! 
fpcciei  ad  gcnus.  Alioquino  facile  nuelligi  potuerir.qnomodo  ha:cargu,-netatio  di- 
catur  dui^iaa  fpecie:  Romulus  Reiiiu  fra;rcin  imperi)  coforteferre  non  potuitrerg© 
ncmo  111  fummo  impcnocollitutus^patiens  cofortiscrit.Verba  Lucani  pnmo  Phar« 
Cahx  libro  hrc  funf: 

Nulla  fidesregnifociiSjOinnifquepotcnas 
Impatieiiscoii(brti$erit,nccgentibus  vllis 
Credite,nec  longe  fadorum  excmpla  petantur; 
Fraterno  pnmi  maduerunt  fanguine  mun. 
Vt  fi  Didonero  decet  habitare  Africam.)  AeneasDidoniapud  Virgii.quarto  Ae« 
aeid.inter  cztera  refpondet  in  hunc  modum: 

Si  te  Carihipinis  arces 
Phofniflem.Tyria^c^ueafpedusdefinet  vrbis: 
Qu.ttandem  AufoniaTeucrosconiidere  terra 
Inuidtaelt.^ 

Slmilitudo  ad  quidmaiorem  haheat  yim,<juomodoinuefllTdHd4. 
D'/?imtlttudo  <imdfu,ynde  comparata  fimiliaqut  fumantur, 

cap.xxr. 

OMnium  locomm  e  quihtis  ducuntur  armmema  jnuUi  fe  ^','°j''*"^'|l? 
\       .  j      .    .         '  ,  .  o  '  J     aadoccndu, 

re  mtnm  ejt  \>irium  contra  renitentem  auditoremMuam  afqu<?aiiicic« 

yo        •;  ;•      •  j  \  .    f.  .  ,  .7  dum  pOtiuj, 

milituami .  aa  eum  Vero  qui  jponte/equitury  docendumque  qui^»  ^d  con. 

/eprAet.accommodatior  nullips  e.H.  Jperit enim  re-w ,y? accommodi? 

retle  adhiheatur ,  c>  quandam  eim  imaginem  /iihiicit  ani-  ""^' 

mo :  Vf  cum  ajfentiendi  necefitatem  no  afferat,  afferat  tacitu 

diffentiendi  pudorem .   ^tapropter  adprohandum  non  ita 

crehro  3  ad  explanandum  illiiflrandimque /epe  ah  oratori- 

hu4  ^apoetis /cpii^is  adhihetur .  Hahet  tamen  prr/epe  pro- 

hanti^Jpeciem  fimilitudo :  co  ip/o ,  quod  rem  qualisflt  indi- 

cat.  Itaquecum  legr^  Qutntiliam  tllud,\ya/cula  oris  angufli  ^'^•'•"^•3* 

/uperff.Jam  humoris  coftam  rejpuunt  ,/en/im  autem  in- 

jiuentihiis.^^clinflillantthipsetiam  rcplentttr:  non  conficitur 

Htj 


RODOL.    AGRIC.  DE  INVENT. 

Vtique,  debtre  propter  hoc  tenerapuerorum  ingeniapro  modo 

yirimn/uarum  doceri  :/ed  tamen  concipiendo  cjui/que  rem^ 

apud  anmu/uum/uh  hac  imagine  yper/uadet/ibi  aliter/ieri 

cVfaris  ver-  nonpo/fe.Apud  Lucanti  egregia  Videtur /imditudopro  argu- 

baadmilites.  ynento pofita: 

C^faris  an  curfus  "^^e/trce/entireputatis 
DamnumpoJfefug^^velutifcunEla  minentur 
rlumina(quos  mifient^pelago/ithducerefontes, 
Non  magis  ahlat  is  ^^nquam  decreuerit  <equor 
^uam  nunc  cre/cit  aquis. 
Planu  eji  vidercyfquisfc  argumentetur:  /iumina  /iihduEia 
marinon  minuent  ipfum ,  ergo  nec  Vos  de/erentes  Cafarem, 
retinehitis  cur/um  rerii/uarumifigidum  ejfe  C^plane  ener- 
ue  arguynentu.Quando  ^^ero/umitur ,  non  ad  perumcendam 
remyfed  do  cendam,  rapitque  mentes  ad/efmilitudo:no  iam 
qui/quish£c  auditjCogitat  deC^fi.re  Vel  militihus  idquod 
/unt/ed  injpecie  marls ,  C£farem:inflmninu,  milites  capit: 
quodque  in  proprii<f  C^/ark  militumque  per/onis  incredihile 
fuijfet ,  ahrepto  ia?n  transformatoque  in  alienam  imaginem 
animo ,  ^elut  ferJ^eBum  infimilitudine  accipityprorfusq^fic 
effefihiipfi perfiiadet.  Quid  fit fimilitudo ,  c>  quemadmo- 
dum  diftmguatur  d  comparatione  yfiiperim  diximus.  Quia 
yero  tota  extra  rem  eft ,  difficilior  Videtur  inuentu  .  Quod 
nanque  confertur ,  extra  rem  effe  certum  eft :  \t  mare  extra 
Coefarem.  Id  etiam  in  quofit  collatio,  extra  eft^cum^ytpne' 
diximHs)non  in  ^^no  aliquo  conferantur.  nanque  incrementa 
C^  decremeta  maris  in  C<efiarem  cadere  nonpojfunt,  tametfi 
de  Vtroquefortaffe  in  propofita  fimilitudine  crefiere  dici pof 
fet c^ decrefcereynon tamen  ^^na in  ^>tri/que  eft ratio  iftoru: 
fed  eadem  nomina  erunt^res  liquet  pror/us  effe  diuerfias. 


DIALECT.  LIJ5.    r.  ^p 


Demm  ergo  fipofrmnns  Viam  aliammy  quoparatius  ifla  ^^^'^^ 
muemn  queant.rnmum  Viaeamus  m  re propoftta.cuijtmili  fimiiitudo. 
tudinem  (jUcerimuSy  quidfit  id  qtwd  exprimerejimilitudme 
Volumus,  idque  qualejit ,  ^  quid  efjiciat ,  diligenter  intuea- 
mur.  Deinde  rem  cjuaptam  quceramus^qu^  habeat  inje  ali^ 
quidjcuijitjimtlis  in  tpfa  Vts  ,  qualis  eft  in  propofto  nojtro  e^ 
iu6 ,  quod  cupimtis  imitari.  Nequefprimo  non  occurrat,  de- 
Jijlamnsfdjuhmde  alicvs  res  excutiamus,  ^  alias:non  erit 
quijquam  tam  infclicis  conatus,vt  quduisjemel  iteriimue  no 
Jfitccedat,  tertio  tamen  autquarto  non  eruat  aliquid.Aperia-' 
musprimiim  hac  ^^iafmtlitudine ,  quam  nokif  in  exemplH 
ex  Lucano  defumpfmu6.C<efar  reprejfurt^  militum  feditio- 
nem,quid  eosjimilttudtne  docere  ^^oltiitfnempe  amplitudine 
rerumfuarum  ex  iliis  nonpendere.  Inre  quidemjunt  C^Jar 
(^  milites  Ca>fari  deferuientes:  docendum  autem  eJl,non  effe 
milites  ,  quilpus  magnitudo  CccJari^Jit  innixa.  Ante  omnia 
ergo  qu^rcdum  habuit  Ccefar  aliquid ,  cui  numerus  quidam 
rerum  deferutret ,  quemadmodum  lahoralpant  milites.quod 
m  crefcat  earum  rerum  minijterio.  Idfuit  mare,cui  quidem  ' 
fefimmihu^  \>ero  milites  contuht .Ctrcunjficiamus  aliud. 
Fortetam  omni  exparte  accommodatum  non  inueniemuf, 
Tenuis  enim  effet  ingenij  lai^s,fipafim  pojfet  ex  ohuiofumi. 
Inuentemus  tamealiquid.  Fingamiis,\^t  dicat  homincs,ad^ 
mitterefe  noUefelemfedltms  occlufis  receptaculu  omnthtis, 
excluferos  ipjitm.  Stcenimquaquam^^eneratiofolisquceex 
hominum  V/«  trthuitur,/ihiperiturafit:luminitamen  reue^ 
ra  maieftatique  fu<£  nihil  decrefcet  ftc  ne  C<cfari  quidequic^ 
quam  defuaperthtt  amplitudine,  licet  deferat  ipjum  mtlites 
fui.  SedprotinusepriorisJimilitudinisV  de/ci/cimus,quod 
queadmodum  tbtjiumina  aiiquid  mari  inferuntjta  hicni^ 

Hiij 


RODOL.  ARGIC.    DE   INVENT. 

hileflatiod  hominesaffcrantfoli-.nip^dimus  dignationein 
em  locu  accipere  c^  admirationem  hominam.  Sjjixramus 
aliud  inhoc  ipJopropojito.Sujdaguntmilites/editione^^>t 
concutiedo  flatum  rerum  Caefaris ,  etiam  ipfum  atterat  Ca^ 
farem.Scrutemur  aliquid,  (juodjtne  damno  concutitur.Sco^ 
puli  qmhm  RuBus  perpetuo  lUiduntur.Sedfegnius  illud ,  hoc' 
yiuidius.ignem  concuti  \^entis,  ^  no  decrefc€re,fed  ali  ^pide- 
mus.  /{urjum  mdites  c^uidpneflat  Cafari  f  Ornant  quidem 
augentque  decus  rerum  Cafaris,ex  tUo  tamen  opes  /iint  ip/is, 
^  dimita^its^flngulorii magnitudo  .  Quieramu4  quod or" 
netur  alio,  c^  idip/um/ufimeat  ^  tueatur.Terra  viret  her^ 
hiSigratiamcL  ah  ipfls  hahet:  ex  ipfa  vero  herhce  recipiunt  V;- 
vorem.Itaque  inflmihtudinem  transferemus:cjuemadmodii 
ijlas  mnflne  pertculo/iio  reueUi  transferrtquepoJfe,terrd  )^ero 
fita  foecunditate  factle  alias  flhiipflherha^  reddituram : flc 
C^faris  militu  defeBionem  ipflspertculofore,Ca:fari  ex  opi- 
hus/itis  alios  mtlttesfacileredituros.  Sicetiam  c^uifoecundu. 
agrum  ignauia  de/erdt,flhiquidem  imminere  egeflate ,  agrii 
celertter  aUeBurumJua  huhertate  qui  coldt.  Facile  eft  ^^tde- 
re  has  omnesflmilitudines  eo  ducere,(juod  initio/umpflmus, 
nihtl  militum  defeEiione  C<£fari periturum  dejita  magnitu- 
dine :  ciux  eo  latiiis  diximus ,  Vf  Vf/  tpfa  copia  oflenderemus 
momodocunque  alirjmflmilitudinis  inuemedce  vid.MultH 
autem  profuerit  in  hac  re  intueri,  ^jua  de  eo  cui  flmtlttudine 
quierimus per  tropum(cjuam  tranflatione  vocamus)  eflerun- 
xr-A  n    '  tur.Dahtt  namqueflmtlitudtnem  mhisfine  cunBationeid, 
iaCifteUaria.  /^  n^Q  trdjlata  illa propria  Junt  Vel  nattua.yt  (i  amore  quod 
EamTrinu-  malusflt  flmHitudtne  qu<eras  efingcre :  vtdecjuce  deamore 
reS'receni  tranflationefoUdt  dici.  Vulgo  ttaque  iam  \/urpatur,ardere 
TuVcur"''^"  ^^^  amore.  Paratdnobiscotinuo  flmilitudine  ')?idemus  ab 


DIALECT.  LIB.    I.  60 

im€y  in  quo  '\ferm  eft  ardor.Et  quonia  ardere  in  bona  etiam 
dici  partem  foteflj-icehit  etia  igni^  flmilitudine  ip/itm  lauda- 
re.Kt  Vel  Vttuperado  dicamus,  queadmodH  omnia  con/iimit  ?°'5  "^p^^ 
imis,at(Ldcfiruit qu^ecunme cdpleclituryjic amorem  mefJtiH  ^'^«"^a  apu'* 

n  I  •    '  r  n  »••-  auth.ores  pra 

nojtrarum  robur  Vtre/(j^  omnes  conjumere,  ^  Velut  m  ctnere  cipue  comi- 
redaBo/S  dtj?ipare.  J^ellaudando,  vt  quemadmodH  ignis  re-  '^°'' 
htis  immifltu ,  caloreipfs  vitaj^  pr^ebet yigorcm:flc  amore  vnde  Prouer 
nohis  indufirian  ftrenuea,  aaendi  ftimulosfuhiicere,  nec  aue- 1*'""''^;'"'*'^''' 
Guam  rem  \>Uam  rettejtne  operts  amore  conari  .  Stc  etiam 
(^uta  dicuntur  homines premi  amore,Jimilitudo  abonerihtis 
ducipotefl.  lam  aflricios  etiam  amore  dicimus  ,flmilitudo  d 
Vmculis  &  copedthus/iimetur.  Itaflin/anire  dicanturSure- 
tihus.flcon/umi,  in  ignem  impoflttsfl  languere,  (Cgrotantibus 
aflimilahimtis.  Contra  Vero  fl laudare  inflituimtisflmilitU' 
dine  ah  eis  (pi^e  in  laudem  diciitur  trahernnsyt  tenaceefje  a^ 
rnore/olidum,  mfraElumidulce  dtcimtis  .Poterit  eral  ex  eisy 
quihus  horum  Vnii(juodcjue  re  Vera  inefl,flmilitudo  depro- 
mi.DeleEipts  adhihendus  efi,vt  pro  rei  qualitate  ip/am  ada-  rr ,  „, 
ptemus.Ktfl  docere  \>oLumus,aperta(it  ftmilitudo  .flauda-  ^-wp.j. 
rejplendidafl  \>ituperare,pudendaflrem  toUere,magnifica, 
Liquidith  nanque  oportehit  rem  c^uaque  talem  Videri ,  qua- 
lemimaginefra  Volumtis  altam  ejfe  monflrarc.  Difimi-  DiCimiMt: 
iium non  ita  creher  efl  Vjus.  Quidflnt autem,ficile efl de- 
prehendere  exflmilibiis.  Non  enim  aliud  efl  dtflimilitudo, 
quam  contrariaeins,  quod  ofiendere  Volumus,  flmilitudo, 
Jtaquecs^tdem  efleorum  cumflmtlitudine loctis .  Coniun- 
xit  \>triique  Qmnttltantis,  Non  enim  )?ox(inquit)tUapra-  Verba  r 
ceptoris ,  Vf  ccena ,  mintis  plurthtis  /ufftcit :  /ed  \tfoi ,  ]}ni'  ^"'^-  '«^-  j. 
uerfls  tdem  lucts  calortfjue  iargitur  .  TraElatur  \?arie  hic  "^''* 
locusi^huhenus  C^  aflricltHsproiudiciodicentis  efertur,  fus''''"'"''^' 

N  ii^ 


RODOL.  ARGIC.     DE    INVENT. 

Poetam  itaaue  mnunquamfahtilce  (!^iUce  qua4\ocat  yE- 
JdpicaSjlatim  nonnmquam  narrantur,nonnuncjuam  contrA 
hreuiter  coUigutur  fimilitudines,  Vt in  Quintiliani illis exe- 
pli^.  Sic  Cf7*  AeJchineSy  qui  cum  Demojihene  diceret  omnein 
orationefiductam  hahere,  tibils  afimilauit  eumtCjuihi^Jicol 
lum  dematur,reUquu  corpiis  inutile  ejt.  Et  ille  cotra,  Ae/chi- 
nem  trutin<e  (imdem,  quce  a  quacunque parte  infunditur^eo 
Tres  gradus  i^cUnat.  Sumtitur  autem\>traq,  ci^  comparata  c!^  fimilia, 

per  quos  di-  ^       -  •/        Z        J-       O.-     r  J 

xit  duci  pofle  gx  antecedettbus ,conJequettbus ,t^  aatunctts.r^x  anteceaen- 
omnuacci  c  ^-^y^^^  ^^  ^^y  cUrifimtiS.  P.  Sctpio  c>  quce /equuntur .  Et, 

PaUaJhe exurere clafe.  Ex  co/equetihus.Vt  luuenalis.Tan- 
tu  igitur  muros  intra  toga  cotulit  iUi  Nominis  ac  tituii.No^ 
m  efl  locus.Coparat  enim  Ciceronis  rehtis  Augujti  heUa.  Ex 
adiuEliSySi  te  Carthaginis  arces  Phoenifa  Lihyc^tjue  ajpe- 

Virg.4  Acn.  ^^  detinet  \rhis.Antecedetia  verofmiliaJunt,vt  apud  Ci" 
ceronepro  lege  mantlia.Medece  qu<e  mehrafratris  dijcerpjtt, 
quo  coiligendis  iUis perfecfuente  morareturpatre  ,aJ^imiUtur 
LucuUi  €xercltus,opibtiS  Mithridatis  a  perjequedo  ipjo  Mi- 
thridate  dijietus.  Adiunclajunt ,  Vtpro  J^Jcio ,  anjeres  ^ 
canes  auiin  Capitolio  alehatur,  \tfures  detegeretquihas  ac- 

Lib.i.  ipfo    cufatorcsfimiles  dixit  orator ,  Vf  nocentes  in  !{.  P.adpoenas 

ftatim princi-y^^^^^-  ^^Jl^  /^  /^  -pocarct.  Ex  cofequetihi44  Lucanu ijum- 
pJit,cuperturhationem  ciuitatis  explicaret ,confufone  ea  qu<€ 

Horura  loco  H^  ^^  ^^^  mudi  rerumque  omniilfutura  .Copioji Junt  hi duo 

rumvberta>i.  -'         -'  ,.      ..      •  r-   ni  ^  n  'O-      •     Ar  -• 

lociy  C^  '^ulgt  optmom  Jenjtbujque  apttjstmt .  Nam  vt  copa^ 
ratisfacile  peruincuntur  rudiores  animi  (non  enimfacilius 
quijquam  credit.qmm  quod  iam  in  alio  VtdettirprobaJ[e)Jtc 
Jimilitudo  ad  expUnandu  eji  Hfdem  maxime  accomodata. 
Hehetes  enim  metes  ,  e>  qua  in  ipfct4  rcs  penetrare  nequeije, 
Vf  qualeft  quicque  pojitnt  perjpicere,  m  alia  re  aptius,  quarn 


DIALECT.  LIB.    L  ^ji 

imaglne  (^jigura  notiorum  altaru  rerum,in  id  quodojlen'- 
dereVolumi^s  ducuntur.dydcrioraingeniay^^elutqui  vident, 
oculos/equuntur.contrd  hebeteSytanquam  c<eci,  taElu  explo^ 
rent  iter  oportet. 

Sic  &  A efchines.)  Aefchinis  in  Demofthcne  verba  interprete  Leonardo  Aretino 
fichabet.-Atcum  virtotusexverbiscompaftusatquehisvehemctibus  &  fiiperfluela 
boratis(impIicitdlefimuIer,quisferat?Cuiusgulam  fi  quisaufcratjinftarfiftufaru  ni 
hil  reliquu  erit.Etillccorra,  Aefchinem  trutinx  fimi!em)Equidem  vbi  Demofthe- 
nes  dixerit  Aefchinem  cfle  (imile  trutina.nodum  vfquam  iegijrc  mcmini.  In  oratio* 
ne  pro  Ctcfiph6tc,nominat  eum(interprete  A  rctino)fabulam  ac  trituram  fori,8f  vi 
lifsimu  fcribara.  Ite  paulcS  poft,tragica  fimiam,rufticum  Oenomaum,oratorem  abfur 
dii.  Quod  Ci  quis  ipfius  Demoftbenis  verba  hac  dc  re  malit,  ea  quoque  afcripfimus. 
(1  yxf  AiArKof,(jnquit)h  Pa[/«/u«i9of  ,M  M/Vof  hV  K«T»fofi!!>y,  iiWx  /nyi  aiiiffio\oyoi,  Tnfii- 
Tfi^fjLK  kyofScf,  oKi9fO(  yfac/uf^airivf,  »k  «H  kvTcf  oi/uM  toiocvt^  InriTv,  ov<P  «.v  tTiccxSits  Ao- 

yVCJlOftffXoQM,  UfTliflVTfOtyCoifliX^OuyTX,  W  /^J?,  KXl  ilXli,  UxlCtfiTV,  K«|  T«  TOIXVTX.   Et 

poftin  eadeorationc;»on4fov  u  xvj^fn  x^vivxioi^^kovv^o^  o  evno^pxvTw  «i\iix''ntx*Txxo'' 
6iv£>xcnxyov  kxi <pi\xvTiov,r5To  j\  kxi  <pveei  it/V«/«f  t^ x\dfuvtov lcliy^ij^lv l^  «fX*f  vj/Jf 
"XfnoimosovJ'  iKivdifOV,xvTOf  TfxynofniQmtO!,xfXfxTofoiyoftxof,-irxfxoh/uofpy,7o3f,  &C, 
Exc6fequentibu«,vt  IuuenaIi>)Apud  huncpoetainSatyraoftauadcCic.ficlegij, 

Quid  Catilina tuis natalibus  atque  Cethegi 

Inucnit  quifquam  fublimius.^arma  tamen  vos 

Nofturna,&  flamma$domibus,teropIjfquep3raflif, 

Vi  Braccharorum  pueri,Scnonumqueroinores; 

Aufi  quod  liceat  tunica  punire  molcfta. 
[         Sed  vigilatconful.vexillaquc  veftracoercet 

HicDouus  Arpinas,  ignobili$,&mod6Romar, 

Municipaliseques,galeatum  ponitvbique 

Przfidium  attontrus,5f  in  omni  gente  laborat. 

Tantum  igitur  muros  intra,toga  contulit  illi 

Nominis  &  tituli,quantum  non  Leucade,quantura 

Thefralia?campisOftauiu$abftulit,vdo 

Csdibus  afsiduis  gladio,fed  Roma  parentem 

Roma  patrcm  patna  Ciccronem  Iibera  dixir. 
Vt  apdd  Ciccronc  pro  lege  Manilia.)  fn  ca  oratione  Cicero  oftefuruj,  cur  adhae 
periculofumacmagnumefletbellum  Mithridaticu  regefugaroatquc  cxpulfo  Primu 
(mquit)ex  fuo  regno  fic  Mithridates  profugit,vt  ex  eode  Poto  Medea  illa  quonda 
profugiffe  dicitur.-quara  prsdicat  in  fuga  fratris  fui  raembra  in  his  loci$  qua  fe  pare'8 
pcrfequeretur,  difsipauifle^vt  eorii  colleftio  difperfa,m<xr6rque  patrius,celeritatein 
perfcquedi  rotardarct.fic  Mithridatcs  fugie's  maxima  vim  auri  atque  argenti,pulcher 
rimarumquercruomniu,qu3s&  a  maioribusaccepcrat,&  ipfebellofuperiore  exto- 
ta  Afiadircptaijin  fuu  regnurn  cogrcfferar.in  Poto  omnem  reliquit.Hac  dura  noftri 
colligut  diligentius,  rex  ipfc  e  manibus  cfFugit.  Adiunda  funt  vt  pro  Rofcio.)In  ora- 
tione  Cicer.pro  Scx.Rofcio  Amerino,vbi  miris  falibus  defricatur  accufatortrutiuj 
hrc  quoque  praetcr  alia  multa  aduetfus  pra>pofteros  accufatores  dicutur.Anfenbus  ci 
baria  pubiice  locatur,&  canes  alutur  in  capitolio,  vt  fignificent  fi  fures  venennt.  At 
furcs  internofccre  no  pofrunt,figni(icant  tame,fi  qui  nodu  in  capitoliu  venerint*.  Et 
quia  id  cft  fufpiciofum,tamctfi  beftiae  funt.tamen  in  eam  parte  potiiis  peccat,qua  eft 
cautior.Quod  fi  lucc  (juo^iuc  canci  Utreni  cum  deoj  falutaiii  aliqui  venerint  opino» 


RODOL.    AGRIC.  DE      INVENT. 

iHcrurafuffringatur.-qudd  acrcsfintetiatutn^cu  fufpicio  nullafit.Similliroaeft  aecu- 
fatoru  ratio.  Ali)  veftrum  anFeres  funt,qui  tatummodo  clamant,nocere  non  poflunt, 
alii  canes.qui  &  latrare  &  mordere  pofsut.Cibaria  vobis  praeberi  videmus.vos  aute 
raaxime,debetisin  eosimpetu  facerequi  meretur,hoc  populogratifsimumcft.  Deia 
defi  voletis,ctia'tum,ca  verifimileeritaliquera  comififfejin  fufpicione  latratotcid 

3uoquecocedi  poteft;  fin  auteficagetis,vtarguatis  aliquem  patrem.occidifle,  nequo 
icerc  pofsitis,aut  quare.aut  quoraodo  ac  tantumodo  fine  fufpicione  ljtrabitis,crura 
quidevobisncnao  fufFringet.-fedfi  ego  hosbene  noui,literaiIla.cui  vos  vfqueeoini- 
njicieftiSjVtetiam  easomnesoderitis,ita  veliemeter  ad  caput  afFgent,vt  poftea  nemi 
nealiii  nifi  veftras  fortunas  accufarc  pofsitis.Copiofi  funt  hi  duo  loci.  Nempe  copa- 
ratoru  8c  fimilium.Et  ccrte  nulli  argumentorum  loci  crebrius  intcr  dicedum  inciddr, 
quocircavt  plenius  aiuuentuteinteUigantur,6«:  faciiius  vfuiquotidianoaccomodari 
pofsint.operaspretium  mihi  fadurus  videor,fi  paucis  eas  iUuftrem  exeplis.Cuque  co 
paratorumlocusfittriplex,a  pari,amaiori,&  arainori.-idco  &  perhosgradusargu- 
menta  ducemus.  A    P  A  R I. 

Cicero  in  Verrem.fi  finem  edido  prstoris affsrunt  Calcndae  Ianuarii,cur  no  ini- 
tium  quoque  nafcitur  a  Calendis  lanuariis.? 

Idcm  piimo  reihoricorum,Nam  fi  Rhodiis  turpe  non  eft,portorium  !ocare:ncc 
Hermacreonti  conducere. 

Et  pro  Rabirio,0  diiimmortales,hic  eft  illa  ejcoptataiudicioru  fcucritas.  Cor- 
ruptores  noftricaufam  dicunt,nos  qui  corrupti  fumus  non  dicimus? 

Quintilianus  libro  quinto,  Q^i  ob  rem  ludicandam  pecuaiam  accipit,  &  ob  dice 
dum  fatfum  teftimonium  accipiet. 

Idem,Qu^iE  poeoa aduerfus  interfeftorem  patris  iufta  eft,eadcm  aduerfus  matris.' 
Iphicratesille  Athenienfis,  cum  ab  Ariftophote  proditionisaccufaretur,pcrcota 
tus  ab  illo  eft,ecquid  ipfe  accepta  pecunia  prodiiurus  efl^et  Rempublica,quod  cum  ne 
gaflet  illc,quid  igitur.^quod  tu  (inquit)  fadurus  no  Gs  id cgo feci? 

A    MAIORI. 

Cic.epiftola  quada  ad  MetelIu,Tu tuas  inimicitias  vt  Reip.donares,te  vicifti.-alie- 

nas  vt  cotra  rcp. cofirmes  adducens?  Quaqua  hoc  8f  a  pugnanb»  dudu  vidcri  pofsit. 

Idem  pro  Milone,quem  igitur  cum  omnium  gratia  noluit,hunc  voluit  cum  aliquo- 

rum  qucrela fQuera  iure,quem  iropune  non  elt  aufus,huciniuria,iniquo  Ioco,aheno 

tempore.penculo  capitis,non  dubitauit.^fcilicet  occidere. 

-  Eiufmodieftillud  MedeaEapudOuidjumiSeruarcpotui.-perdercaapofsim  rogas? 
Et  Aenes  apud  Virgilium. 

Vos  &ScyIlsam  rabiem,penitufquefonanteis 
Acceftis  fcopulos.vos  &  Cydopea  faxa 
Experti,rcuocate  animos,mceftumque  timorem 
Mittite,forfan  &hicolim  roeminifleiuuabit. 
Vultcnim  his  vcrbisplanuaj  faccrc  Aeneasnodebcrefociosfuosfragirebusprxlea 
tibuj^quimaioragrauioraqueiampertuliiFent. 
AMINORI. 
Hiftrioquiddeceat  qairit,&nonidcm  faciat  oratOf?ExCiceronede  oratore. 
Quoi  fi  in  iplbe  lacorporemulta  voluptatiprjeponedafunt.vt  vire$,vclocita«,v» 
letudo,pulchritudo'quid  ni  idem  in  animis  fiat,m  quib»  dodifiimi  iMi  vetcrcs  c«le- 
ftc  ac  diuinum  quiddam  mefle  putaruni?Ex  eodem.fccundo  libro  de  finibus. 

Demoftbenesacanequomodo|jlitera  exprimedaeflet  difcerenon  erubuit,&  noj 

pudclnt  fi  hommcshominepra»ceptorevtaT.ur?Ex  Hieronyrooaduerfus  RuS^inur. 

Quid?  an  no  vchemeter  abfurdum  i!lud,afluefacere  pucios.vt  dexiera  cibu  capiar, 

8f  fi  i.Tua  forte  manum  extedant  increparc:at  interim  non  prouicere  illud,vt  bonefta 

fuscjuc  stati  congruentia  audiant.^Ex  Plutarrho  de  educarionc  libcrorum. 

Serui  (io(^uU  MerDm&Tnbunuspleb.  apud  Salluftium}  2:icpar«ti  iniufta  imperia 


DIALECT.  LIB.    T.  <Ci 

domJnoru  no  perferunt :  vosQuiritesinimperionati,a?quoanimoreniicuremtoIc- 
ratis^Sed  horum  plenafuntomnia.  lllud  notandum.quod  &  Rodolphusmonet  ca- 
pite  vigefimo  quinto,qu3»dam  arguroenta  e^fe.quje  dmerfa rationc.intenm  a  maiori, 
intcrima  minonduci  viHcantur.Caufa  verbnCiceroin  fecunda  PhilippicajQuid  in 
dignius,qua  viuere  eu,qui  ironofuit  diadcmaicu  omnes  fateantur  iure  interfedu  cfle 
qui  abiecent j"  Hic  fi  comittas  Csfarem  &  Antontu  duda  fuerit  argumcntatio  a  ma- 
ion.  Neque  enim  aliud  demoflrare  vult  Cicero,quam  lure  occidi  potuifle  A  nioniu 
eoquod  Cffaremillo  maiorem  lure  occifum  cfleomnesfatereniur.At  fi  caufasoccil 
dcndi  copares  inuice,iam  cotrario  modo  habebit.  Eft  cnim  ha»c  vis  aroumentationis 
Winorcaufa  fuitoccidendi  Caffaris,qui  diadema  fibi  impofitu /ciccit,  qua  Antonii 
quiilludimpofuit;  quare  fi  illumomncs  iure  occifum  cflc  fatentur,  quid  indigniui 
qua  viucre  A  ntcnium  illo  logc  fceleftiorcfH leronymus aduerfus  louinianu.  Si  altif^ 
fima  lilafublimnas  cecidit^quiscadcreno  pofMt?Siincjcloruinap,quatomaeis  in  ter 
ra?Hic  confcr  angelicam  illa  crcatura  e  ca;Io  lapfam  cura  genere  humano,&  a  maio- 
riduAaeiit  argumentatio  Rurfumjvocaid  maius.more  Anftotelico.quod  cft  veri- 
Cmilius:minus,qu6d  eft  difsimilius.-iam  cotra  a  minori  duAa  crit.  fiquidc  minus  erat 
verocofonumaltilsima  illamfublimitatem  caderepofle,qua  homine.-quocirca  fiilla 
cecidit.quid  ni  cadcre  pofsit  &  homo.^^Atque  hoc  poftenori  intellcdu  fcrc  hifce  no- 
ininibus  vtuntur,qui  hodie  dialedica  docct.  Alij  coira,  priori.Ego  vtris  potius  acce- 
dedum  fit,dubito.  Placent  certemihi  hacquidem  pjrtc  vtrique,neque  itamagnire« 
fcrrc  puto,hinc  an  illinc duda  argumenia  dicatur,  modo  inueuire  ea difcat mucniuf 
E  X  E  M  l'  L  A     S I  M  I  L  I  V  M. 
Queadmodii  dicerc  folebat  Philo»cnus,carniu  fuauifsimaseflTe  C3s,  qu«  carnes  no 
fitit, &  pin.ium  quoq;  eos  qui  b6  fint  p.fces;fic  in  PhiIofophia,ea  cQ  primis  ducunt  ac 
alliciunt  animos  luuenu,  qujc  neq;  philofophice  nimis.neq;  accuratc  nimiu  traftatur, 
author  Plutar.Philoxenus  Eryxidis filius,  &  Gnaio  Siculus,  gulse  proccres,im6  vcr<^ 
extreroi  pcrditiqj  gulonc$,c6uiuiis  adhibiti,emungcre  fe in  pultarus  foliti  e'rat,vt  ab^ 
ftinetibu$csterisfolicpu!isampIitcrfruere'tur.ltabodicquida,ftudia  Iiberaliumar- 
tium  docere,aut  Icribcrc  ingrefsi.vocabulis  fordidis  &  ex  mtiroa  plebeij  fcrmonis  fe 
ccacccpti$,faedantacc6taroinantomn!a;vttonismcntibuj,&  prsclaris  ineeniis  in« 
deauerfis,(bli  ipfi  rcrum  potiatur.accit/axnuIumrcgner.Ex  Hermolao  Barbaro. 

Fuit  quidj  tempore  Alexandn  Magni,  qui  ea  longo  vfu  tenebat  artero,  vt  ex  ccrto 
inieruaIlo,granaciceris,fine  fruftratione  in  forame  acus  infereret;qua  re  cum  c5fidc- 
rct  fc  placiiurum  regi,ac  magnum  aliquid  ab  illo  rcportaturum.modio  eius  leouminis 
donatujeft,digno  me  Herculestaliaftifice  prscmio,  ita  quidiflerendi  artCfpfefii,fe 
cuIai3aIiquot,aIiud  nihil  qua  nugacifsima  qu*da  &  per  manustradita  in  fcholis  de- 
cantant  (bphfmata.none  digni  funt,qui  non  dico  modio  vno  aut  aItero,fed  plauftris 
aliquot  fijphifmatum  fencs  iaonerentur?  Erraui,honorentur  dicere  erat  in  animo  Ex 
Quintiliano.  Vt  ui  vrbe  defendenda  mhil  ^deft.cTtcras  quidem  portas  omnes  efle 
claufasmod^  vna  aliqua  patcat  pcr  quam  hoftcs  recipiantur  m  vrbem:ita  parum  pro 
fuerit  luueni,  fi  a  ca»teris  voluptatibus  abftineat.dum  ab  vna  quapiam  m  profundura 
vitiorum  prscepsagatur.Ex  Plutarcho  dcaudiendis  poematis, 

Quomodoin  vitibuspapini,&  palmiteseffe  folentin  caufa,curbotri  fubindeoc- 
culanturobumbratique  laieant;  ita  in  diftionepoctica,  proptcr  circunfufas  vndique 
fabulas,multa  no  ai)imaducrtutur  a  luuentute,  alioqm  futura  vel  vtilifsima.  Ibidcm, 
Tanquam  ille  qui  galosinfeliciter  pinxerat.pucro  mandauit,  vt  verosgallosqua- 
longifsime d  tabula  abigeret;ficaduIator  nihil  ique  timet,  atquc  veri cuiulpiam ami- 
ci  acct  flum.  tx  codtm  dc  dignofcendo  3dulatorc,&  amico. 

Cictro  familiarium  epift.Iib.  ^.  In  Ludis gymniciSjinquit.mos  erat  prf  concs  quo- 
qucipfoscoronaanteludorum  niifsionedonarKverum  hi.cuni  caeceris  coronasim- 
pofuifllrnt  vi«onv»,eorum(];r.ominimagna  vocc  pronuntiaircnt,  fibi  tamcn  alium 
adh.bebant  prjconc^ne  fua  voce  ipfi  fe  virtores efre^nuntiarent.Hoc  modo  &' no$, 
alioru  ^ui4e  vutuies  plcno  or«  laudabimu$,noftr4s  coufqj  m  occulto  Cneai>j  du  aliua 


Superius  di- 
Gti  quoroodo 
tccipicnda. 


RODOL.    AGRIC.  DE      INVENT. 

quifquara  exiftat,qui  eas ab  interitu  vindicct,pofterifque  commendet.        ' 

Ide  poft  reditum  ab  exilio;  Sed  canqua  bona  valetudo  iucuodior  eft  ii^qui  e  gri 
ui  morbo  recrcati  funt.quam  qui  nunquam  ajgrotocorpore  fuerut:fic  paina  ciicraqj 
fortunx  bona,de(iderata  masis  quam  quoiidie  perceptadeleLlanr. 

Difsimil e  eft  apud  euade  Philippica tertia;  Certus  auicm dics,  noa  vt racrificij,Gc 
confilij  expeftarifolet. 

Verum  hcc  quis  non  malit  petere  ex  Erafmo^illud  no  indignum  fortafsis  obrerua- 

tione.in  quibufdam  coparatisdifFiculter  admoduafsignari  poflealjquid  vtnfqueco- 

inane,&  in  fimilibus  interimfacillime.Coparatio  eftillaapud  Salluftiii.Maiores  ve- 

ftri  paradi  iuris,  &  coftitucndjB  maieftatis  gratia,per  fuccefsione  armati  bis  Auentinii 

montem  occupauere,  vos  pro  libertate,quam  ab  illis  accepifti,  none  fumma  ope  nite 

mioifatqueeo  vchemetiusquoH  maius  dedecuseft,  partaamittere,  quam  omnmono 

parauiffe.  Similitudo  apud  Q^intilianu.-Qupmodo  vulnus  infligi  citius  poteft  qua  fa 

nari,ita  reum  faciUus  accufare  eft  quam  dcfendere.  Et  pud  Ciceronem  in  A  ntoniQ?vt 

HelcnaTroianis.fic  ifte  R.cip.caura  peftis  atqjcxitij  fuit.Hic  fi quis  vnu  aliquid  com 

xnune  quErat.none  in  Exeplo  Q^uintiliani  comune  fuerit  vtrifque,  facilius  efle  larde 

re quam  mederi?  &  in  Cicer.  vtruque cxiti)  fuifle caufara  iis,  quihufcij  degerei?Con 

tri,mcoparationetllaSalluftiana  no  itafacile.Scddehis  profuoquifqjarbitratuvt 

voletftatuat.Egodiccrehocaufim,inquibufdanihilintercfre  inter  fifnilitudine,  & 

comparatione,i\ifi  traftandirationediucrfam,8c  diuerfum  genus  eIocutioni$,C5pa- 

ratio  eft  qua  modo  ex  Salluftio  adduximus.Traftetur  paulo aliter,&  fimilitudo  erit: 

nepcad  huncmodij.-Saneqjcadmodriroaioresveftri  Qjjintes.paradi  iuri$,&  cofti- 

tueda:raaicftatisgratiaperfccefsioncmarraatibis  AuentiniJroontcm  occupauere.fic 

voseiia  prolibercate,quaabillis  accepifti^.fummaopeniti  debetis.Difsirailjtudoeft 

apudLiuiiifecudibellirunicilib.S.QuacoparCinquitFabiusMaxim^adScipione) 

confilium  tuii  parentis  tui  cofilio  fit,reputa.  llle  COS.profcftus  inH  ifpania,vt  Hati 

nibali  ab  Alpibusdefcendeti  occurreret,  in  Italiam  deprouincia  rediit:tucu  Hanni 

balin  Italiafit,relinquereltaliap3ra$;n6quia  Reip.  id  vtile.fed  quiatibiadampla 

&  gloriofurocelesefl^e.Quid  porronegotij  fuerit,bincefticcrecomparatione,fimu 

latis  paucis  hunc  in  modu  hsc  tfFcratur?Quid?  Pater tuus  C  O  S.Profcaus in  Hifpt 

nia.vt  Hanibali  ab  Alpibusdefcendenti  occurrereiin  Italia  de^uinciarediit;  &  tu, 

cufit  Hanibalin  Italia.illa  relinquas?H*cideoafcripfi,vtdiIigeter  expedat  leftor, 

ecquid  fcmper  ea  ratione  diftcnt  fimilia  a  coroparatis,qua  diftare  ea  ait  Rodolphus, 

S^id  repu^nantia.O'  quomodo  ea  diuidantttr.  Hinceppofita <)U£  dicatur,0'  quot 
horumfintjpecies.  Tum  dtfferentia  qu£  fint-,  &  qus  hori*mdiuifio,PofirtmOiqit€ 
ducantur  htnc  argumenta,0'  duarum  obieilionum  dUutiones, 
Cap.   XXf^I, 


'y^On  dehet  qulcquam  mimm  '\>ideriiftrepugnantia(cum 
Juverm  nonputauerimus  ex  ^oetijy^^el  Ciceronu potius 
fententia  inter  locosponenda)  nunc  ipji  velut  ohliti  noflri  in- 
terlocos  numeremus,  Equidem  nontunc  egi,vt  docerem 
repumantia  locum  non  ejp.jed  oflendere  volui,  in  eam  con^ 
ditionem  ,  quomodo  'Boetio  Vifum  cfl  Vf  ejfl  repugnans,cjuic' 
quid  contrarium  ejfet  confequenti^,  nonpojje  hocpa£iocertii 
eii, ^feiunBum  ah  aliis  locum  attrihui. 


DIALECT.   LIB.   I.  ^5 

I(epugnantiam  autem  inprafentia  dejjnimii^,^?tjit  rerum  R«P"ga"t«a' 
per/e  di/itdens  habitudo,  quajjty  vr  altermn  diciid  ejje  quod 
alterum nonpoj^it.  Quod  autem,per/e,addimiis  deRnitioni, 


Per  fefccu- 


deopertinet,  Vf  ojiendamus,non  qaiajuid  de  altero  negatur,  <!"">  rubftau- 
repugnas  ejfe.  Nec  enim  etftdicam  Ciceronem  non  ejfe  infan-  fecuor"  "** 


umac* 


tem,  ideo  infantem  ejje  repugnans  eH  Ciceroni :  necfi  dico  "'^"'' 
Catonem  non  auarumfuijfe ,  rcpugnat  idcirco  auarum  ejfe 
Catoni.Non  enimperfe  ijla ,  hoc  efl,  Cicero  quatenus  Cice- 
ro  ejl,  ^  Cato  quatenus  Cato ,  tales  negantur  effe  :fed  quia 
Cicero  eloquens  eji,cuirepugnat  effeinfantem:  ^CatoVtr 
honta ,  cui  repugnat  item  auarum  ejfe.  oAt  homo  c^  irra- 
tionale  repugnant,  quoniam  rationale  quod  repugnat  irratio- 
nali,  infubftantia  efl  hominis :  ergo  homoper/e,  hoc  ejlper 
fiibjlantiamfuam,  ab  irrationali  dij^idet.Sic  homo  ^  Vir- 
ttis  repugnant ,  quoniahomo  perfe  exifentiugeneris  eft,  V/V- 
tus^^ero  inharentium : neque enim  dicipotejl,  homo  eH  V/r- 
tm.cAdeoque  longe  magis  repugnant,quantum  adfe,  id  eH, 
ad/ubflantiam  /uam,homo  c^  virttisquam  homoc^ir- 
rationale.  iHa  enim  inproximo ,  ^fub  eodem  genere  pof- 
ta ,  diHant :  Vtrunque  enim  intra  animalii  ejl  complexum: 
at  illapro  toto  rerum  ordine,  hoc  efl,prcedicamentis  /unt  di- 
duEia.  Quod autem- yulgo  dicimtis, non repugnare  homini  cauiili «clu-^ 
\irtutem ,  aut  vitium ,  id  in  eam  fententiam  dicitur ,  non  ^^' 
Vtalterum  dicipoj^it  ideffequodalterum,fedquianihilob~ 
flet,quo  mintts  ineffe  alterum  in  altero  poflta.J(epugnant  au-  i^i"«^o  repu^ 
tem ,  aut  Vnum  Vni,  aut  y^niplura .  lUa  oppoflta,h>£cdifle' 
rentia  ^focamtis.  Et,  qu£  nos  oppoflta ,  Cicero  contraria  di- 
xit.  ^oetttis  comodius  oppoflta  putauit  dici,quoniam  ea  qu^ 
t«iV«vt;«  Gr£ci  ^^ocant,aptit4s  contraria  dicerenturquce  Cice^ 
ro  quidem  dixit  aduer/d,  Vtcunque  ^ocentur/naud  multum 


RODOL.     AGRIC.  DE  INVENT. 

intererk.  nos  jBoetium ,  quando  \Ji^  magi^  in  hunc  morem 

OppoGta.  i/i^if  fa  nomina,fequamur.  Oppojtta/unt  j  cjffce  repugnant 
Vnum^>ni,Jtc  Vt  neque  alterum  de  altero ,  nequeamhode 

Oppofitoru  tertio  dicipofint .  Ea  z^riHoteles  iis  ferme  Verhis  dtuidit, 
cy^lterum  {inquit^  altert  opponi  dicitur  amdrupltciter,y>e* 
lut  auafunt  ad  aliojuid ,  \el  Vt  contraria,\el  \>tpyiuatto  ^ 
hahttio  y  \>el  Vf  affrmatto  CjT*  negatio  .  l^t  ad  aliauid  oppo^ 
nuntur,ficutduplum  dimidio.Vt  cotraria  Jicut  malum  ho- 
no.Vtfecudumpriuattonem  c^  hahitionemfcut  ccecitas  c^ 
\ijus.  Vt  affirmatio  &  negatiojfcutfedet  c^»  no/cdet .  Vi- 
mepaucis  dtcamu^ ,  omnia  aut  relatajunt,  aut  cotraria,aut 

Ad  aliquid .  prtuattua,  aut  contradicentia .  Ad  aiio^uid^cpuae  ^  relata  di- 
cuntur^fint  ea,aui€fcundum  hoc  ip/um  quod/iint  aliorum 
dicuntur .  Vt/eruvu^domint  dicitur/erut^M^  dominiMferui 
dominmficpater/ilijpater  dicitur:  e:^flim^patrisfiiws:  & 
totum,  diciturpartis  totum:  c^partes  totirn  ejjepartes  dicii^ 

Scrupuluj .  f^y^  Poteji  autem  duhitatione  dtgnum  Vtderi,  cum  tantum 
ynum  ^^ni  dixerimus  oppvni,  quomodo  id  co/tarepofit  in  re^ 
latti^cum^^nim  domini  multos\>ideamm  feruos:\>nimpa- 

Solutio.       f^'-^  muitosfiios  ejje.  Certum  ejimim,hvtcpatrem  c^  hosfi- 

liosrelata  ejfe,fmtiiter  hiic  dominii,  ^  hosferuos.Sunt  qui 

credantfilios  referri  adpatrem,^feruos  ad  dominumtmul" 

tos  ad  ^^nii ,  non  auatenus  midtijunt,  Vei  hifnguit,fed  qua- 

tenm  comunis  ratio  efl  vnaque  in  omnihm ,  ^fiiiorum  CJT* 

feruorH,  queadmodii  in  iflis,pntris  c>  domini.Scotus  omniu 

auiphiiofophtam  traSiauerunt,diJputator  mtdtorumconjen- 

/u  acerrimm ,  ^^oiuit  inpatre  qui  muitos  haheretfiiios,  mul- 

ta proinde  nomina  reJpeBtfjue  ejfepatris  .  queadmodum  ^ 

iurijperiti,patri  ftd  in  qucnque  fidttim  de/criherent patriam 

poteflatem:  ^  domino  in  quenquefertmm,proprium  difire- 


DIALECT.   LI3.     L  (?4 

turnciue  iws  maficiplf  .  Sed  recoditiora/iint  h-ec,  Jietjue  noflne  \^J^'  ™"|' 
fattod  aiiwt^ifarraginif :  ergo  relimaprofeauamur .  Cotraria  ^'>  inftituti. 
Jmt^  reptmiaiitta ,  q'Aoru?n  vtnmq^poteltJi?ntiL  extjtere,^  *oppofita., 
alterptfine  altero  efje.  Vt  caltdfi  ^fngidnm  contrariafimt, 
exifluntcj^  Vtracj^fimul.  Qjiod  qiiidctn  cotradtEiionefieri  no> 
foteft,  nec  in  priuationc:^ttorufi  ef}  altcrii^nopotefl:  alterii  e/^ 
Je.Jn  relati^  Vero  nonpoteft  alterilfine  altero  effe,no  enim  po^ 
tefl  effe  domimis ,  V^  nonfitfert^u^ :  ncc  c  diuerfofirutis,yt  na 
Jit  domintis.  zAt  calidu  nthii  repugnaret  elp,Vt  no  efpt&igi- 
dii:nec  nigru  Vt  no  effet  alhu.  Priuatio ,  efl  defccli^s  alicuitis,  Priuatio. 
in  eo,(juod  td  nattim  efi  haherc.Vtccccitits  eft  defedius  )jiJus, 
no  in  cjuoui^,  7icc  entm  lapis  c.ccus  dicittir,ftd  in  eo  auod  natH 
efividere.Stc  mutum  effe,uon  ctmfjue  efifid  eiiis,quod  na- 
tum  ejl  locjui:^  demens,  eitts  quodjapere:^  morttium,eius 
quod  Viuum  effepoffet .  Cotradicentiajunt,  quorum  negatur  cotradiceris 
yno  idtpfiim,quod  efi  altero  afirmatum ,  Vt  federe,nofide- 
re:cur.rere,nd currere.    Quojd dicimiis  autem negari  ^>no  id 
ipjiim  quod  efi  afirmatti  altero,  hoc  eo pertinet:?iamfi dicof 
hominem  aliquem  currere :  ^aliqiiem  homimnon  currere, 
non  contradicunt  ifla:potcfi  cnim  vtrunque  ejfe  Verum:nam 
fotefi  aliqiiis  homo  currere ,  Vf  Cicero :  ^fimul  aliquls  non 
currere ,  vr  Cato.-X^erum  non  negatur  de  )?no,  quod  erat  affr- 
matum  de  altero.Quare  vr  contradicant,neceJfe  efi  idipjum 
neges  quod  afjirmaJii:Vt  qtioniam  dixifii  aliquem  homtnem 
currere ,  neges  currere  aliquem,  hoc  efi,nullum  diccvs  currere. 
Eflq^  ea  perpetua,  c>  immota  cotradicentifi  lex,  Vf  de  omni 
re  neceffcfit  Vere  alterum  contradicentium  dtci ,  ^^traque  de 
miUa.Differentiafiint,  qu<efcrepugnant,^>tnon  certoduElt*  Diflrerentia 
ymtiincontra^num  dirigatur  ffiedfiatis  efifubfiantiis  inter'^'^'^^''^* 
/e  ejfe  M/nota.  Vt  Cicero,  c>  Cato  diffcrunt,quoniam  non  efi 


RODOL.      AGRIC.    DE    INVENT. 

Ckero  quod  Cato ,  non  tammfic  diffenmt ,  Vf  calidum ,  ^ 
Jrigidum:  calido  enim  nihil  opponipoteU  aliud  ,mod  eodem 
modo  cum  ip/o  cjuo  frigidumpugnet.  dAt  auemadmodu  Cato 
a  Cicerone  diflatjic  etiam  Scipiojic  L^[iHS,fic  auemcunque 
alium  homine/uma^  diflahit.Quapropt€rne<jue  colores  auos 
medios  Vocant,  contrarij inter/e erunt.  QuemadmodH enim 
flauHS  a  c^ruleOiflc  etiam  indtcns,  ^  ruber,  ^  Viridii  diflat: 
C^potefl  ex  auolilpet  colore  in  quemuiSi  c^per  quemlibet  ex 
albo  in  nigrumflcri  trafltpi^s .  Similiter/aporum  etiam  diuer* 
/k  (hecies  contrari<e  non/iint,/ed^>eriiis  differentes.  Siccjua* 
cunque  alice /iint  multceflecieSyfub  Vno  gcnere  comprehen/k 
non  magis  cen/end<e  /unt  cdtrari(€,  ouam  iuflitia,  temperan- 
TsfCc  ^i^  ifl)rtitudo ,  reliqucej^  Jpecies  Virtutum.  Differunt  autem 

diuifio.  omnia,  aut/olum  ^^tflngula.-^^tflngulis  inter/e  homines,fln- 
guli  equi^C^  qucecunci  indirAdua/ub  \?na  contmenturfpecie, 
Autfbecie:^t  qu^ecunq^  indiuidua  /iib  diuerfls/iint  f^eciehns, 
Vel  ip/k  3  inter/e  flecies  diuerfe ,  Vf  hic  homo  &  hic  cquus, 
Ci7«  homo  c^  equus.  Autgenere :  Vf  qua  Vf/  diuerforum /iint 
aenerii,  Vf  Vtif  c^  eqmis :  quorum  hic  animalis  eHflecieSiil" 
lapldtce,  c^  ip/a  quoque  genera  diuer/a,  Vf  animal  Cp^plan^ 
ta.Poffumm  addereiflis  ea,quie  pr^edicamentis  differunt,\^t: 
homo  c^  cddor,  quorii  homo/iibflantiay  candor  efi  qualitas, 
Qufccunque  ergo  pr<edicamentis  differunt,genere  dffervit,^ 
qu<egenere ,  etiam  c^flecie :  c^»  qua fl>ecie,flngulatim  dif- 
ferunt.  Contra,  qucecunque flngula  funt  eadem,  hoc  efl,  qu^ 
numero  vna  dicuntur ,  etiamfl^ecie  funt  eadem:C7*  qucejpe- 
cie,eagcnere:c!^  qu^genere ,  pradicamento  quoque  /unt  ea^ 
dem .  ^ofit ,  Vf  maxima  differentia,  c^  minima  vnita^flt 
in  pnedicamcto:  contrd,minima  differentia,  maxima  vnitas 
flt  inflngularihus.  Quorumcunque  autem  duorum,alterum 


DIALECT.    LIB.    I.  ^5 

de  altero  fje{ratt4r,ea  Vt  mimmum  finmlatimJhoceHjiume'  ^"P^«"f*^ 
ro  oportebit  aijjerre.  I\l oUm  aiitem  quemquam  jejeuerttno'  deDumero. 
minis  huitis  aml?i^mta^,qua  dicim'M  aliqmftngulatim ,  Vf  / 
numero  eadem  ejjcy  Vel  dtfferre.  Quofidoque  enim  aliaua  nu^ 
mero  eadem  ^focamuiyquantum  adfubftatiam/uamperti^ 
nety^^t  idem  numero  dicimus  homtnem  c^  animal  rationa- 
le:quonia  eadem  eH  Vtriujque/ul?fiantia:c^  Cicerone  ^>num 
numero  dicimiu  ,quoniam  nulla  efi  ipjius  adfeipfum  differe- 
tia.^uadoque  Vero  denominatione  dicimus  eadem:  Vf  idem 
numero  dicimvj  Ciceronem^  eloquente.non  quod  eadempt 
Ciceronisc^  eloquentiicfthftuntit,  /ed  qrtod  injit  in  Cicerone 
eloquentia,atqueolp  tdjdem  c>  Cicero  ^  eloqtiens  ^ocetur, 
V^erum  inprccjentia  de  eisjdliim  dicimas ,quxfAhftantiis  ea- 
demfuntyatquedijferuntyqtioniam  de  nominatione  ide  dijfe- 
rensafe  dicipoteft:  vr  Cicero  vir,d  Cica'one  puero,nonjiib^ 
fiantiafed  <etate  differt:^  cotrdy  qu£  maximc  differuntyca 
dem  dicuntur:\>t  ide  ^homoy  ^  muficiis,^pater  dicitur,  locorum?" 
citmJubHatiis  h<€c  tria  (^pr<edicameto  differant.Sane  om- 
nia  argunKta  huiujmodi,  In  foro  eHyCrgo  non  efi  ruri :  Et  il" 
lo  temporefaElum  efiy  ergo  non  eH  hoc  tempore  fattum :  Et 
mea  res  eHyCrgo  non  eB  tua :  Et  huius  eHJilius ,  ergo  non  il 
lius:ad hunc locum  redigHtur.  Quoniam  enim  ea  natura  eft 
rerum  ,Vt  tantiim  Vnum  aliquod  tftorum  deredicipqjiit, 
(necenimpotefi  aliquid  nifin)>no  loco  effcynec  nifi iny>no 
temporefaBum  effe,qu^que  reliqua  fmilis/iint  coditionisy^ 
ergo  cum  ^^num  aliqmd  de  re  affirmaueris :  reliqua  omnia, 
quce  ab  eo  in  eodem  genere  differunt,  ncgabuntur  de  eadem. 
Eritfortaffe,cui  videaturyneque  repugnatia  ab  aliis  locisjne-  ^!"'«<^'o 
que  ipfa  quidem  interfe  oppofita,  ^  dtfferentiajatis  diligen- 
ter  ejfe  diJcreta.Namvtprius  de  hoc  dicamus,quodpoflerius 

1 


RODOL.      AGRIC.    DE     INVENT, 
yumpjtmufjpater  ^Jilm ,  (jua  relatajunt ,  c^*  calidum  (^ 

jrigidum,qu(e  contraria^nemo  eji  qui  dixerit  ijia  no  ejje  dtffe- 

oiMeaio  al-  ygftfla.Deinde priuantia  quoque,  ^  contradicentia^  cum  ea^ 

dem  ejjenonpoj^intydifferantneceffeejl .  laquodadreliquos 

locos  pertinety  calidum  c^fi-igidum  in  adiacentihm  diximus, 

e^patrem  ^filium  numerauimm  inter  connexa,  c!i^  par- 

Supracap.ii.     ,    *  .    -' ^  .  ^       ,     .  .  .         ,  ^'    . 

Quoru  natu.  tium  ^  totmsjuijunt  loci:ita  ettam  homo  ^  equus  jpectes 
eftwpuo! Cijt^nt  ,^animatum(^inanimatum  propria :  \>t  videatur 
loiius^Mp  f  (j^  ?^^^  antea  in  *Boetio  annotauimtis)repugnantia  per  om- 
&  fpeciei  &   ^q^  duElum  tri  locos.    Mon  neqauerim  Vera  effe  quae  contra 

generiscap.^  rr-     ^  t    •  j     fC  •  I  i     • 

&6.Animati  dtcuntur.  Vtrum  non  ob  td  ejftcttur  ,^>t  perturbentur  loa: 

8;inanimati  i  r    'i^  .  •J  f  -^  •  v    •  J  J-    • 

cap.8.  qttoa  Jactle  Vtaebtt ,  (jut  memtnertt  etus  quoa  atxtmm  ettam 
de*  accidenii-  ^^'nte  Jiocorum  dijcrtmen  ^non  tam  ah  rerum  naturis,qua^  ha^ 
i"?  • .    ,     hentper  fe  quaequeyaccipi :  quam  ah  hahitudine,  quamjumut 

Solutioobie-  .       ^^       ^       ^  r<      J  •  J  r      ^     J  iT   " 

aionis  prio-  mterjc co?nparat^.iJuoa ttaque aa oppopta ^dtjjeretia at- 

Cap.zi.       tinetiCertum  eji  contrariajpecie  interfe  differre:  at  relata  qui 

dem  quomodo  differant,  haudtemere  afJirmauerim.Verum 

y>tcunque  Jit  ycum  certa  inter  fe  lege  dfferant  vr  V«/  tan- 

tum  ^^num  opponatur ,  oppojita  dicimpts  ea ,  propter  certam 

f^  dejiinatam  ex  naturafiia  repugnantiam,  qua  ^elutjin" 

gula  e  regione  alterum  contra  alterum  certofeint  firuEiu  loca- 

ta^Pateritaque  ^Jilius  ,oppoJitaJiint,  interfi  comparata: 

comparatus  autem  quantum  adfiihjiantiam/itam,pater  do 

minoJilitifJeruOynon  opponi  dicentur  ijiafid  differre.Sic  cali- 

dum  ^Jrigidum  interfi  contrartafunt:  calidum  &  dulce, 

Jrigidum  Cs^humidumydtfferentia.E^lata  ergo  c^  contraria 

(yt  diximtis )  quanquam  inter  fi  compatata  opponi  proprie 

dicunturydifferunt  tamen  etiam.fidoppojitapotiiis  dicuntur, 

quod  certiorts  eB  &  acrioris  repugnanti<enomen :  Contradi- 

centia  autem  ^priuantia,  differcntia  nomen  non  accipiunt. 


DIALECT.   LIR.   U  ^ts 

Cumftt  cnim  differre  diElum ,  qmjiin  diuerfumferre^  non 
foteji id nijiinter  rem  &*  remjieri:at  contradicentia  Ci^pri- 
Hantia,)^na (juidem parte  res/itnt,yt  Vifm  r^fedens : alia 
parte  tantum  negationem  reifgnifcat ,  vr  c^citas  ^  non 
fedens.  Non  magts  ergo  pojfunt  ijla  inter  fe  differrcy  audm 
(^qmd dici/6let)Uui cum  mortuis heJlum gerere .  Haud ab-  obica^°'"d- 
Jimile  iis ,  qu^  diEiafint  yfuerit ,  quod  rejponderi  pofit  ad  '""<>• 
eampartem,  qua  dicebatur ,  repugnantiaper  aliosffarfa  lo- 
cos  effe.  Poffunt  enim  ea  qu£  repugnantia  dicunturynonnun- 
quam  accipiforfim  quodlibet ,  Veljaltemfc ,  "Vt  non  com- 
ponantur  inter  fe,  0<  Vf /  alterum  de  altero  dicantur ,  Vel 
ambo  detertio  aliquo:hoc  enim  modojiiis  qu^que  redduntur 
locis.  oAt  ciim  Vel  in  tertium  aliquod  incidunt,  Vf/  alterum 
de  altero  dicitur,  repugnantia  fu?it ,  huiufme  loci  propria 
funt.  Totum  itaque  C^pars^ater  c^JiliuSiniJide  altero  di- 
catur  alterum ,  aut  amho  de  tertio  aiiquo,nequaquam  repu- 
gnant :  quippe  quorum  alterum  ex  altero  conjlat ,  nequejine 
altero  ^^eljieri  pofit ,  Vel  effe.  Cum  Vfri  quis  dicat ,  exem- 
pli  caufa ,  irajcihile  in  anima  partem  effe  ipjius ,  alius  di- 
fretamper  Je  dijiinElamque  effs  animam:  certum  eft  repu- 
gnare  ijla ,  quod  idem  totum  effeftciant  ^partem.Sic  al- 
bum  c^  nigrum  quibus  infmit  comparata ,  non  contraria 
Jiintyfed  adiacentia.  Sic  currere  c^noncurrere,non  con- 
tradicunt :  fic  quiefcre  C^  moueri  ,  non  priuatiue  repu- 
gnant.f  de  homine  illa  ,  tfla  de  lapide  dicantur  .  Illud  No^atiucuia 
tamen  pratereundum  non  efl  ,  contradtcentium  priuato- 
rumque  partcs  eas ,  qu£  fiegant ,  non  poffe  in  alium  con- 
ferri  locum  .  Ciim  enim  negatio ,  non  fgnifcari ,  nec  in- 
telligi  fine  affirmatlo::e  poj^it  :  femper  npu^nantiam  eim 
quod  negat ,  pr<ejc  ferat  neceje  efl.   Non  cmrerenanque 

■"•   '  Uj 


RODOL.      AGRIC.     DE     INVENT. 

Jine  curfw.nec  ccecita^jine  Vtfat  inteUeElu  comprehedi  neqmt, 

CumdjMe  negationem  Jignijjcent,/emper  in  eis  cjr*  negatio  c^ 

cnr/ii^  \ifujcpie  inte^ligitur:  hahentaue  ^^elut  innatam  man- 

dam  inje  repugnatiam  ad  idycuicontradicuntiaut  cuipriua-'  . 

2d$  propriu  tiucrepiignant.Habent  autem  hi  lociproprium  hoc,  quod  no 

poteji  ex  ipfts  quic(fuam  conjirmari  diretle,/ed  e  diuer/o:^ty 

Jiin  yno  neges ,  in  altero  afjirmandum  eJi:contracjHe  alterius. 
ajfrmationenegandum  eft  alterum:^tfi  dica^yi/te  pater  eji: 

/equiturvon  ejjefliu:^ffilius  efi,certum  efipatrem  non  ef 
(e.Sic  C(€cus  ejiy  ergo  non  "videt :  contra  quoque ,  Videt  igitur 
CcecHS  non  efi.  CornpleBimur  tame  nonnunquam  hinc  inde 
repugnatia,atque  direcieprohamus.Vifilucrum  eft  hahere, 
damnum  eftperdere :  Si  ^tile  eftpofidere,inutile  eftamitte^ 
re.  lUud  )?ero  argumentandt genuSyC^nperdere  pofim  quct- 
risferuarepotui.^^,  Cuitotum  dederam  iUi  negare  partem? 
non  ex  repugnantihus  eft,fed  a  maiori,  necjue  enim  Vf  repU'' 
gnantia  hujumuntur,  fed  confentanea  ad  id,  cpuod  inftitids 
confirmare,^  Mfit  alterum  altero  maius  &  difficilius  ef 
tiuncula.  *'  feBu.Meque  enim  cpuiafeniare  repugnat  ei  quod  eftperdere, 
prohatum  afputat  Medea,perditum  ire/epojfi  lafonem: 
fedcpda  dfficiiius  maionjque  negotij  efi,firuare,  qudmper^ 
dere.Sic  etiam ,  quia  maius  efi  totum  donare  quampartemf 
prohahit  nonfe  cunBaturum  inparte,cum  dederit  totum. 

"'*  *  Sedoftendere  volui.incamconditionem.)  AliameflcfetentiiBoetii  qua  refcte 

Rodolphu$,rupraoftcnfumeft.Nonenimait  virille.repugnasene,  quicquid coira- 

rium  eijet  confcquentjs^fed  quod  efletconfequenscotrarii.Sed  de  hoc  prius.  Adeo- 

queloagemagisrepugnar.)  Maior,mquit,pugnatiaeftinier  hominem  &  virtutem, 

quam  inter  homine  ^  irrationale,propterea  quod  homofl;  rationalefub  eodegene 

re,nept  animali  continentur.-homo  autem  &  virtus,difcreta  diuerfaque  genere  funt; 

fi  quidem  horao  (ubftatia  eft:ac  virtus^qualitas.Qaod  autem  vulgo  dicimus.)  Vulgo, 

Cotrariorum  »D4u'^dicimushomininonrepugnarevirtutc,nonhocintclleau,quafihomoidSfij 

diuiCo  aoud    P®*^"  ^^^  virf.fed  quod  virt»  homini  pofsit  inefle.  la  aliud  eft,pofl"e  homiDiinef^ 

Ciceroaem      fe.-aliudjpofl^ecfl^ehomine.Etqusnos  oppofita.)Cic.inTopicisitadiuidircdtrafi3, 

*    vtparcimaduerratpartipriuaiia^panic^^latacualt^uOypartideoiq^Qeg^ciadicatur. 


cucn 


DIALECT.  LIB.     I.  €y 

Boecius  quarto  corrietarioru  libro  quos  fcripfic  in  Topica  Ciccronis.-Scd.M.  Tullius 
(inquit)no  u  propriis  no.Tiinib»  quim  norionbus  vtitur.  A  it  enim,  cotrarioru  alia 
cHequse  aducrfavocentur,aliaqu2  priuatia,  alsaqui  incomparationefint.aliaquse 
aicntia  &  negantia  nuncupcntur.Sed  qua:  conrrjrii  nominar,oppo(itayeriu$  dicere- 
tur.-qui  aduerfa  dicuntur,contrariorum  fnehus fufciperent  nomen.qu^  in  collatione 
nominar,ea  rclatiua  vel ad  aliquid  certius  vocaictur.Scd  vtatur  noojinibus  vt  volet, 
duresipiiccrtapfoprietatisfuJErationefignentur.Oppofitafuntquirepugnantv-  -^.  -. 
nu  vni.)  Quomodo  vnum  vni.cu  cx  fcntcntia  Arinotelis,ma!o,non  tantura  bonu,  f  '  j  i  ** 
fed  &aliudmalum  contrariufit?cu  vmtimiditati,no  modorepugnetfortitudo,  fcd  *"*""""onc- 
&  tcmeritas.^Quanqui  Ariftoteles  hac  parte  fatis eft  variu$,vt  qui  in  librisde  cslo  v- 
nu  vni  aiat  elte  cotrarium.in  Categoriis,vni  interim  plura.Diuus Thomas  A  quinas, 
in  iis  commentanisquos  Icripfit  in  iibros  de  cxlo.hunc  modu  hifcc  verbisdiflbluit: 
Eidcm,inquit,fecundumidem  eft  vnum  tantum  corranu  nihil  tamcn  prohibet,quin 
vnifecudum  diuerfa  fint  plura  contrjria;ficut  (i  fit  idcm  fubiedQ  dulce  &  album,c6- 
traria  ei  videntur  nigrum  &  amaru.Sic  igitur  illibcralitati  cotrariatur  virtus  hbcraii- 
tatiSjficutordinatuminordmato,  prodigalitasautc.ficut  fuperabundantiadefcdui. 
Hadenusicccnfuimusverbaillius.A  Uoetiooppoficafiniuntur  hocmodo.-Oppofita  Oppofita 
{unt,qu3»ineodero,fecundumidsm,in  eodem  remporCjCirca  vnaejdcmque  rem  fi.  quomodo  fi- 
.   .r-     -      /r    -  T-    ,  -  rL-_i_.      r_    v       ,      v^         ^         -     .  nicntBoetiui 


^qt     3,-.. 

ra oppofitorum,relatiua,cotraris,priuantia, &  contradicentia.  Poteft  autem  dubita- 
tione dignum  videri.) Son  video cquidem  quid  (i t  cur  obie.ftio  ha-c  magnopere  tno 
ueatalique.Nfamcurndicitur,vnu  vni  opponi,  id  de  fpeciaIi,non  denumerali  vni-» 
tate  accipicndum  eft.  Ergo  vt  quis  centum  hab.'at  fijiostamen  quatenus  patcr  eft, vni 
iantum(defpccieivnitateloquor)opponitur,nempe  filio.-fiquidcm  omnesillifpecie 
ide  funt,&  incomraunifilii  ritionecoueniunt.  Sccus  fuerit,fidica$patrcmea  ratio 
nequapaterdicitur,referriad  filium  &  vxorem.hicenim  vnum  opponereturduob» 
fpeciediuerfis.Qu.cmadmodum  &iurifperiti.)  Dehislege  mrtitutionum  jmpcria- 
lium Iibrum  primum,capite  de  his qui  fui  aut  alieni  funt  iuris.     Er.fF.  codem  titulo: 
Item.C.de  patna  poteftite.  Atque  fuit  ^mk  olim  patris  in  Iiberos  viti  necifquepo-  Poteftaspa- 
ttftas;cui deinde poteftatiadeo derogatum  eft.vt  ne libertatem  quidem  nedum  vitam  t"i  >"  filiu,& 
iiberisauferre  patn  liceret.l.Iibertati.  C.dcpitnaporeftate.Quocircafupraetiam  dominiiafer 
nionuiinuSjCautius accipiedum  efic id  quod  ait  Rodolphus.patrem  adoptiuum,  vitsE  ""'n. 
necifquepoteftatemineumquemadoptarit,accipere.  De  dominorura  poteilate  m 
feruos,Caij  lurecofuhi  verba  fichabent:  Igitunnpoteftatefunt  feruidominorum, 
t^uas  quidem  poteftas iuris  gentiutn  eft.Mani  apudomnes  plerEquegetesanimaducrl 
tcre  poflumu$,dominisin  feruos  vitae  nccifque  poteftatera  fuifl'e;&  quodcunquc  per 
fcruum  acquiritur,  id  domino  acquiritur.Sed  hoc  temporc  nullis  hominibus  qui  fub 
imperio  Koraano funt.licct  fupra  modum  &  fine caufa  legibus cot»nita,in  feruosfuos 
fxuire&c.l.pnma.freoquemdiximustituIo.Cotranafunt.)Cotraria,inquir,  /uot 
repugnantuea,quaB in diuerfis fubicAis  vuo eodeque tcmporeinefle poflunt;&aItc  Cotfaria,' 
rum  fubfiftcrein  rerum  natura  poteft.etiam  Q^  non  fit  reliquum.Diftanrergocontra- 
riaarelatiui$,qudd  caeodemtempore,autefleambo,autn6  efleneceflum  eft.  Diftae 
etiam  X  priuamibus  &  contradicentibus,  quod  cotrana  eodem  teporeeflc  in  diucrfij 
poflunt;c6tradiccntia&priuantianonpoflunt.Na  in  eodeeafubiefto  fimul  inefle 
neqaircidplanumeft:atcum  diuerfisfubieftisaccomodantur,i3m  dcfinunteiTccon- 
tradicentia  &  priuantia.Ncque  cnim  phiIofophari&  no  philofophari  c6tradicunt  fi 
ad  Platone vnum,aUerum  ad Demofthenem  referatur. Et  coecitas  il la  Dcmocriti  no 
fuit  priuatio  vifu» in  Lynceo.Sccus habet  in  contrariis.Nam  ea  noraen  retmft  fuum 
eiiara  cum  in  diuerfis  repcnutur  fubieftis.  Vt  dulcor  &  amaror,etfi  alteru  inmelle  al 
uruia  fellc  fit,dicutur  mhilominus  cfl"e  cotrana.  Ai  enim  quo(inquies)paft6  aic  c5- 


1  iij 


RODOL.  AGRIC.     DE     INVENT. 

traria  altcrfl  fine altero  efle  po(re,cum  Anftoteles  fecundo  lib.  de  cselo  cofirtEer,t«'-' 

ram  non  pofleeflcfiue  igni.eoquodneceflarium  fit,c6trariorumaut  vtrunqueefle, 

aut  neutrumj^Sane  qus  Anftoteleseom  locodicit.ea  in  fohselementij  locu  habcre 

DilutiO*  vcl  hinc  hquetjquod  idem  ait  in  Categonis.pofle  altetu  cx  cotrariis  eflc,  vt  no  fir  re- 

Iiquura.Et  qutd  vetat  fanitate  finea^gritudmeefle/quid  finenigro  albii^quid  fortita 

dinem  finetimiditate^Ciccro  in  rhetoriciscontraiiu  finit  hoc  nriodc;  Contrariu  eft, 

'  quod  pofitii  jn  genere  diuerfb,ab  co  cui  cotrarium  efle  dicitur,  plunmu  diftat:  vt  fii 

gus  calori.vitjemors.Hodievulgusea  ficfinitrcetrariafiinr.qiiifub  eodegenerepo 

fitajplurimua  feinuicemdiflat,  &  eidemfubicftoquod  modo  eorum  fitcapax  vicil^ 

fim  in  funt,a  quo  fc  muruo  expellunt,ntfi  aheru  coru  mfit  3  natura.  Quaprcpter  ne- 

quecoIores.)l<.ctte  illudjColoresmediosnonefleinterfefecontranos.  \/efum  illud 

%JoieaiO,       interim  male  habet  anin.um  meum,qu6d  no  video,quomodohisnon  conueniatco* 

trariorum  finitio.Contrana^inquit  Rodoiphus^Iunt  repugnatia,  quorum  vtrunquc 

poteft  fimulexiftere,&  aIterufineaIterocfl>. lirepugnarc  intev  femcdios  colores, 

verb'  caufatrubrum  8«:  viride,eftmanifeftum,cura  itainter  fefedifsideant,vtineutru 

pofsit  dicndipfuefl^equodalterij.ncQueeft  curnegemus  pofleca  fimul  &  (eparatiiq 

efle.quo  fit.vt  colortbus  mediis  tota  conueniat  cotrariorum  finitio.-quod  fi  demus,ii 

nccotrarios  quide  eos  efle  inficiari  pcterimus.Et^vt  obiter  qujedjm  addamus  his  e- 

liam  abfiirdiora^qui";  no  videat,omnibus  propcmodu  diff^eretibus  accomodari  pofle 

dcfinitionecontranorum  quam  ponic  Rodolphus  .«"an  non  repugnitiafuni  Cato  & 

Cicero.^nonne  eodem  tepore  ambo  fuerunt.t^nonne  rurfum,rolui,  Cicero  fuit,Cato» 

neum  mortuo.^Quid.^fcicntia  &  virtus.nonneita  perfedif  idenrjvtno  pofsit  alte- 

rumdici  id  ipfum  cflxquodalterii,ac  proinderepugnantiafuntf  Sunt  profefto,ne- 

que negari  poteft,  &  fimul  ifta  &  feparati m  efl*e  pofle:quamobre  h*c quoque la  no- 

bisiuxta  R.odolphifinttionedicendaeruntco:raria:quodquid  dici  queat  abfurdius^ 

Dilutio  Quodadme  attinet.mallemegohacpartealtenusaudire  fententuro,quaaj  quidfe 

tiamipfe,temerceflfatire.  Etquidem  anteomnia  non  puro  vllo  modoeifefaciendua» 

raihi.vt  finecaufa  videar  fugillare  voluifle  Rodclphu,hominem  longe  aliter  mentii 

ds  ftudiofisomnibus.cuiusetia  nomen  mihi  venerandumquiddam  pra»Ieferrevid« 

tur.ccrte  quotiesoominatura  me,bonoris  gratianominatur:acproinde  vellc  equi- 

dem,id  quod  ia  dixi ,  digniorem  nie  patronum  contigifle  homini  longe  dodifiimo^ 

qui  tueri  fic  poflct  hanc  eius  finitione, vt  oftendcrcr,quomodo  falua  illa.ea  quas  dif- 

ferentiaabRodolpLo  ipft)dicuntur,  fubmoueriqucant  ex  albocontrariorum.Ego 

tamctfiquantolicuit  ftudio  id  egi.vt  mihi  vel  archetypu  ipfum,velaIioqui  eme'dt- 

tum  aliquod  comparare  cxemplar.-hadenus  tamen  fpe  fruftratus fum.ncque  vllum  a- 

IiHdcontigit,quam  quodexcuflum  Louanii,infinitisproperoodum  mendis  contami» 

nacum  eft;  quorum  vt  pars  maxima  renci  m  tyoographos  poteft,vt  quod  in  capitede 

partibus  orationis,totiescum  totiu;  fententis  iaftura,.pro  enuraeratioiic  legitur  enu- 

tiatio,&  ibidem  in  exf  plo  Qumtiliani  pro  gladio  gaudiu,aliaque  id  genu»  prope  in« 

numera:ita  quaedam  rurfus,  qaemadraodu  partim  lam  indicauimus,  pa^tim  fuis  locic 

indicaturi  fumus,non  illorum  vel  in  (citia  vel  negligeniia  irrepfifl^e^fcd  initio  paru  e« 

/         nendatelcriptafuiflemihi  videntur.  Apparetque,exeplari  illos  vfosefle,quodaut 

(criplent  aut  diCtaritRodolphusipfe,verumnon  in  hoctamediAarit  autfcripferir, 

Vt  fic  prodiret  in  luce:fcd  vt  poft  menfcro  vnum  aut  altcrum,fub  incudem  reuocatij, 

emedaretur  diligentius;S<:  fi  qui  adhuc  labeculs.ita  vt  folet,occurrcrent,eje  qua  ex- 

adifsiiuacura  elueretur. Ergo  vt  tandem  aliquandovenia  1  mad  id,quod  m  prjfeu 

tia  agilur,non  negauerim  eoo  ab  Rodolpho  fcriptum  fic  efle  vt  exetnplana  h  jbet;ied 

&  illud  ecotrario  aufim  1 5tendere,nihil  minus  illii  fcribere  voluifle ,  quam  id  quod 

{cripfit:vt  la  calami  lapfus  verius  dici  pofsit  qua  hominis.Diuifcrat  fupenu^  repugni 

liainoppofita  Scd.fF-'rentia,fecer£tqj  vnugenusoppofitoruconrrans.ftaque  (dtr» 

mipfa  de^iurut^mirum  nigenus  pioximum^id  eft  oppofita^miilotu  poacrc  bair^ 


DIALECT.  LIB.    I,  ^ 

tionedecreuerat;quod  fifsaflct,niIiiIprorru^efr;t  admifTum  flagitlj.Nijccumvtrff- 

quenomsn,tam  repugnantium  qu3moppo(itorum,recetiadhucincmorirhxreret,al  ^ 

terum(vt  fit)pro  alccro  incurrit  m  calamum.  Nos  ergo  non  tam  id  quod  calamt  error 

expreiiir.qaam  quod  auhoripfc  procul  dubiorcribcre  voluK,in  cotrjriorufinitioo 

reponamuSjlegamuique  hoc  pado.-Contrana  funt  oppolua.q-joru  vtrumque  poteft 

fimulexiftcre,&  alterum  (ine  alteroeirc.  Id  fi  facicmu^jContinuoexclufa  eruntom- 

nia  ea,  quorum  msntionem  lam  fecnnus,  quando  nihil  horum  omnium  eft,  in  quo4 

compecat  nomen  oppolitorum,  coduntaxar  intelleftii,qao  oppofitadefinii  R.odoI- 

phus.  Etin  prsfentia  quidc  h«cfolarariotol!endi  fcrupihuius  mihioccurrit;  qujt  (i 

cui  m:nus  probabitur,is  meliorem  afferat,  &"  nos  minimc  pertinaces  erimus  in  fctctia 

noilra  Porroquod  mv--n)init  defpeciebuscoloru  &f2poru,dehismolta  Arii^oteles  _    ,       -    .. 

it)  libro  defcnlu  &rfenfili.EcdecoloribusrurCu  Aiilus   Gcllius  libri  fecundi  capitc  ^^^f™  &  dl« 

rigelimolcxto.    Difterunt  auternomnia.)Dicic  id,quod  hodielongc  decantatifsi-  ^      ' 

mam  elt  apudo-nnes.nempe  irifanam  aliquacadem  aui  diffcrctia  fiuediuerfa  dicige  ^^"^''^» 

nere  fpecie, &  numcro.    Genereeadem  funt,  quoe  fub  eoJem  gencre  continentur, 

vt  temperantia  {<c  fortitudo,  quoruro  genus  eft  vittus.  Diuerfi  genere  dicuntur,  quae  Qnecie 

(ub  vniigenusno  cadunr,vtequus,velocitas.Speciee3demfjnt,qu5  eadem  fpecieco 

tinentur.  vt  Virgiltus,Cicero.Diucrfa,quc  eadem  fpecienoncontincntur:vth*c  vul 

pcsjhic  leo.Numcrocadcmdicifolent.quorura  inter  numcrandu  ahaab  alnsno  diC-  NumCfO 

cernuntur.Atqueid  rurfiim  quatuorfit  modis:nomine,finitione,proprio^&  accidcte. 

Sed  cu  horum  plcnafint  omma,  noseis  omifiis,  pergainusad  alia.  Q_uar  prxdimentif 

diffjrunt.^Nimis  quam  ridicuie  illi,qus  foroniant  intereire  nsfcio  quid  inter  difFere- 

ti3;quafi  diuerfaca  foladiC3tur,quE  in  diuerfiiinfunt  Categorits:reliqua  differentia, 

Cuiusfirinaclt  &  illud,quodert  apud  Petrum  lUum  fuum  Hifpanienfem.aliud  efTo 

aiunt  prx[entarc,aliud  reprjefentare.  PrKlentat(inquiunt)vox  reipfa,  repra;{entat  re 

lignificitam.  Erit  fortafTecui  videatur.)Duas  affett  obieftionesaducrfuseaqua?  hoc 

cjpne  didafunt.EarumpriorhKceftjOppofitaomnnctia  funt  difl[erentia;ergor6  Obiefti*« 

fuit  racicndu  R.odolpho,vt  locum  hunc  repugnantium  in  oppofita  difTerentiaquc  di  prior. 

ducerer.Cui  obiec^ttoni  hunc  tn  modu  occurrit  ipfe.Cocradicentia,  inquir.Sf  priuatt  Diluiio, 

ua  nullo  uiodo  difFeretia  dici  queunt,  Dropterea  quod  ea  tatum  differre  dicutur,qua: 

vtra^uefiint.-conrradicencium  •.'cro  &  puuatiuorum  alccro  femper  no  eft.Contraria 

iutem  &  relatiua.finoncum  fuisqupque  oppoficu.fed  cum  aliis  quibufdam  coferan 

tur,nihil  vcique  vetec,dici  illa  &  differcntia,vc  G  patrein  nepoci,album  rubro,mari- 

tum  foceroautfocruicompares.Qu^otiesautem  cumluiscommittunturoppofitn.vt 

cum  nigro  album.pater  cum  filio,cum  vxorc  mantus^iam  etfit  poHeni  fortafTc  difF*:re 

tiuin  vtcunqucappellacionerecipereeoqudd  velgenere  velfpeciedifFdrant:  aptiOs 

tamcn  oppoficadicuncur,propterca  quod  no  quoquo  mo  io,fed  certa  quadam  Icge  al 

terumita  conrraalterum  dirigitur,vtoppon3turvnum  vni.quod  no  fit  ita  m  difFere-  Sumtnt  (blt* 

tibus.  Itaque in  furoma  hoc  dictf.Si  difFerentiii  vocabulo  intelli^c r^tur  omnia  ej,qus  tioais, 

quOinoJocunqueitaintcrfe  pugnat.vtineutrum  queatdiciefleid  ipfum  quodalcerti 

dan  pofFct.Sf  contrana  quo  ]ue  &  relatiuadifFw-retia  cfFe.  Atqui  nunc  ea  fbla  hoc  i  o 

inine d.>Tam',quaf  nullo cerco dudu inter  fe  pugnat,fed  iubftatits modo  dimota  funt, 

poiruntque  plura  repugnare  vni^cuiufinodt  haud  quaquam  funtcotraria  &  rclatiua, 

quo'.ies ad  fua  ea  refcruntur  oppofita.  At  enim  repugnatia(inquie?)ipirfa  fgnt  djfFufa 

<^ue  pcr  locos  omncsquocirca  parum  cofiderate  fccit  Rodol  ph',qut  fuum  illis  locum 

deilnpfit.Hancquo  juecauillatuinculamica  refllit  Rodol.vtdicat  repugnatia  bifa    ObieAio  JL 

ria-n  coiidcran  noirc;princip.o,ita  vt  ipfainter  feconfcrantur.atquehacrjtionc  pcr  ,«„ 

aliosealo  osdnTjfa  no  cllo  deinie,vt  Ipeftetur  fingula  feoif.i,ac  liccerte,vt  ne  ip. 

foruoi  uiter  fehar  c6pjratio;qao  pado  repugnatiumea  nomea'Ditrere,&  peromnes 

locos  diff  iJi.^erbi  caufj.DoIced.>  fi cofcraturcQ  amaritudine^ad  folum  buncoppofi 

tprum pcitmuei ii  locii.  Cpfer  eandc  fapori,id  fpcciei  eru;  cofer  cum  dulcedine hjc 


RODOL.  AGRIC.     DE     INVENT. 

itttiUa,&genusdicetur."adccoUatamelli  cft  adiacen^jalbocotingens  &c.CompJe« 
Aimur  taroe  nonunquain  hinc  indc  rcpugnanija.)  Creberrimuai  eft  hoc  genus  argu- 
netadiapud  authores,vt  mirummib!  videatur,  eosq»ii  vulgddtalefticaingymnaiiw 
docet,nihil  aliud  in  orc  habere  quam  iila  Hirpanicnliacalbus  eft ,  crgo  niger  DOn  eft; 
czcus eftjCrgo  non  videt.-homo  eft, &  non  fanus,promdc  ^gcr.  Quam  argumcntandi 
formam  vt  non  improbOjita  iHam  in  ahcram  fcio  apud  authores  omnes  longe  cffc  fre 
quentiorcm.-cuiusaliquot  fubiiciemus  esempla. 

Si  fummum  malum  eft  viuerc  cum  do!  oribus.cofentsneum  eft.fummum  cfle  bonii 
viuere  cum  voluptate.F.x  Cicerone  primo  libro  de  finibuj. 

Bonumlibcri,  raiferaorbitas.bonum  patnaroirerumesiUuro.-bonu  valetudo.mi- 
ierum  morbus,-  bonum  integritas  corpons,  mifera  debihtas.*bonu  incolumis  actes,mi» 
leracscitas.Ez  eiufdem  openslibroquarto. 

Quintilianus  lib.f 2.  Age.non  ad  pcrfercdos ftudjorum  laborcsneceflaria  frugali 
tas?quid  ergo  cx  luxuria  fpci? 

Idem  lib.5.  Frugahias  bonum,  luxuria enim  malii  .Si maloru  caulabcllum  eft,erit 
cmendatio  pax.Si  veniam  merctur  qut  imprudens  nocuit,Don  meretur  przraium  <]ui 
imprudens  profuit. 

Si  ifthafc  quae  calidiora  funt  difficihus  gelu  cogCitiir.-cogrucns  eft, vt  qiix  frigtUott 
funt,facilecoganrur.Exno6ibusGellunis,libri  decimi  feptimicap,8. 

Siftultitiam  fugimus,fapientiam  fequamur;&  boiiitatero,fimaIitia.Sicin  Topicii 
Cicero. 

Si  anima  qua  pcccat  ,ea  roorietur.-ergo  qua»  non  peccat,  ca  viuet.Ex  Hieronymo, 
Si  euangelium  eft  virtus  dei  ia  faluie  omni  credcnti,  ergo  in  perditione  omninen: 
credenti.  Ex  epiftola  ad  Romanos. 

Quiadeus  gratia  mouetur,ergo  Sc  irafcitur.Ex  La(Saniii  libro  de  ira  dei. 
Nam  fi  deusnon  irafcitur  impiis  aiciueiniuftis,necpios  vtiquciuftolque  diligir» 
Excodero. 

Si  eius  qui  male  facere  cupiat,non  fafla  folum,fed  &  propofitum  odifle  vlcifcique 
©portct.-gratia  ecotrario  habenda  eft  bcne  faciendi  cupiec:o,etia  fi  nequierit  id  tjuocl 
velitperficcrc.Exlibelloplutarchi,dedifcernendoamico,&adulatorc. 

Cicero  in  quadam  philippica-.Cuius  fingularem  prudetiara  adrairamur,eius  ftulti» 
tta  timemus.Quanquam  hic  magis  fimplcx  illud  argumctandi  genusfubefle  apparer» 
'  ac  fi  dicat  hoc  rnodo.-  In  C^fareOftauio  fingularis  ineft  prudctia,crgo  ftulticia  m  eo 
non  cft.Cui  no  difsimile  eft  illud  Fsbii  Qumriliani.Qui  fapicns  eft,ftultus  non  eft. 
lllad  vero argumcntandi  genus.^ Verba funt  Medesf  apud  Ouidium,qua  de  rc ita. 
Quintilianuslibro  oftauo.Na  cum  fic  rcftum,nocerc  facile  eft,prodefle  diff.cilc.ve 
kementius  apud  Ouidium  Medea  dicit.Scruare  potui,  perdcrc  anpofsim  rogas^ 

Siuid  difcriminis fit  in ttr  locts  fuos,  eb'  alt orunu 

cap.  xxyiii, 
Qatdinterfit  T?^terhos  autemquos  haElenus  executi/umus  locos,al^ 
>"»"  \°'h  *  &  Quidem  alios  qudm  nos  quodamfecerunt,  c^  quo/da  tra- 
•liorum.  ditos  0,  nobis  praterierunt :  net]ue,Vel  eifdem  nominibus  om" 
nes,Vel  eodem  dijpo/uerunt  ordine.Cicero  cjuidem  anteceden" 
id  dircuffura  tia ,  con/equentia ,  repugnantia  pofuit :  quajiita  capiantur, 
eftrupracap.  qt^g^akmodum  tUe  Voluit  eaaccipiyoflendimus  interlocos 


DIALECT.  I.IB.    r.  €9 

nequaquampojJepom.At  ea  qu£  nos  propria^quiejinemyqu^ 
defitnata,  ^uaj^  ctiam  in  tres  diuifa  locos  applicita  diximns^ 
in  nuUum  Ciceronis locum poterunt  includi,  Quod  qmdem^ 
defne ,  ^  defiinatis  per  omnes  eunti  locosfacUe  eli  \>idere, 
pd  proprijlocus  interantecedentiaponeturfortajje/edeopa^  SuprS.cap.«, 
cio,ciuo  contendimui  omnesfere  locos  inter  antecedentiapojje 
numerari.^qtio  Ofitecedentia  nonejjelocum  docuimus.Ap^ 
plicita  autem,^>t  locum  cjt"  tempus,Voluit  Cicero  vt  interad 
iunBa  ponerentur.  Sed  "Boctius  ex  iis  credidit prohahile  fi' 
liim  duci  argumentutn :  at  ex  loco  &  tcmporefepe  nccejfa- 
rium  ducitur.  Vi  auod  non  violauerit  Clodius  facra  Tona  ^"'"^ "'  ™^ 
ae£  J{om£,cumjacrorum  tempore  non  i\omie fuerit Jed  In-  pricap.is. 
teramn£.Simul  hic  ex  loco  <^  tempore  duElum  eft,c^  qui- 
dem  necejjarium  argumentum.MonpoteH  culpa  male  con^ 
/ultorum  ante  Phocenfe  hellum  in  Demojihenem  confirri, 
TJondum enim  ]{empublicam  attigerat.ex  tempore  eH.Mon 
pojjuntjydera  ali  humore ,  nuUus  enim  humor  eo  peruenire 
Jjoteft.ex  loco/itmitur.Ita  ex  connexismo  es  imperator  meus, 
quomam  non/um  mtles  tuus.^u<e  omnia  argumenta  coha-^ 
rent  reEie,  CjST^  necejjario  conficiunt.  ErgofortaJJe  iam  dtce- 
mus  ea  ex  antecedentihus  ejje  duEla :  quodque  ineptifimum 
eHyCii  locum  ex  quo  inuenire  dehea^  cognitum  ante  ejfe  opor- 
teat,  quam  inuetiire  ex  ipfb  quea^,  nos  contra,  cum  inuene^ 
rimiis  conHituerimu/que ,  necejjariumft  an  prohahile  argu- 
mentum,  tum  demum  ex  quo  duEium  Jit  loco  cognofeemus, 
fiAdiacentiaetiam.aElus,  ^/uhieEla,  itidem  in  adtunElii 
ejfe  cen/ehuntur:fmiliter  Cjt*  contingentia,/ex  loci  in  Vnum^ 
hoc  eji,  qudm  ampla  faculta^,  in  quantas  coaEla  angujltas^ 
Thtmijltus  forte  hos  inter  commtmiter  accidentiapofuerit: 
nifi tamen/idieEla  ad  materiam  maluerit  referre,  Ego  tjios 


RODOL.    AGRIC.  DE      INVENT. 

4ocos  exa^ifime  diftingmndos  arcpitroryaujtm^uc  conflanter 

affirmare  ynullos  omnium  cnhrius ,  aut  expeditius  v/u  v^- 

nire.  Quod non/olum qui pohtas oratorefque  reuoluet ,  Ve- 

rum  ejfe  fciet  :fed  c>  (\uiphdofophos  eos  excutiet ,  (jui  inti^ 

mam  c^  m  abdtto  pojttamjcrutantur  rerum  naturam ,  ne^ 

4um  qui  mores  hominum  traclant ,  quorum  omnis  ex  pro* 

fejjo  circa  ifla  ^erfatur  lahor.  Mamque  ex  iij  qui  in  fuhflan" 

tiafunt  at(jue  ex  caufls ,  Vf  certtfima  CjT*  induhitata  eruun^ 

tur  argumenta ,  ita  rar^felicitati^  efi,  ^^tjit  eorum  nohls  co^ 

piaparata.  Cumjtnt  enim  arBiJ^imeconiunEiarebus  ,plc^ 

runque  perinde/unt  ac  res  ipfe,autcognita  nobis ,  aut  ignora^ 

ta.  Locum  quem  expartiumenumeratione  Ciceroy  ^  The^ 

miftius  ex  diuijione  \>ocauit,non  putaui ponendum .  Mamrjt 

partes  omnes  cum  collegero,  adtotum  deinde  progrediar:  pa- 

riesy  teBum,  fundamenta,quce^  relicjuajunt  meafuntytota 

ergo  domus  mea  eH :  apertum  eH  id  argumentum  e  loco  qui 

dpartihus  dicitur  duci.SiJtc  dicam,hahet  iu/iitiamyfortitu^ 

dinem ,  modeftiam,  prudentiam,ergo  omnes  Vtrtutes  hahet: 

■ajpecie  eB.  Sin  dixero ,  e!i  virttis,  c^  non  prudentia,iufti' 

tia,temperantia,  ergofortitudofc  etiam,  eftpars  domus,^ 

mn  teBum,paries,  tahulatum,  ergofundamentum:d  diffe^ 

rentihus  duBa  erant  h<ec  argumenta.  Cumque  nonfit  alius 

diuifonis  ts^  partium  enumerationis  apud  authores  \llus 

yfiis ,  miht  haudquacjuam  nece(faritis  Vtdetur  locus ,  (juiex 

iftis  defcriptus  eH:  ciim  proprie  C^apttfttme  ad  iUorum  cjuos 

dixi  locorum  naturam  accommodentur.Tum  locusqm  The^ 

miftij  efi  degenerantibus ,  ab  efftcientihus  nobis  erit :  non  efl 

enim  aliud gencrare  rem ,  quam  efficere.  Corrumpentia  v^- 

rlpriuatiua  funt :  corrumpere  namcjue  nthtl  esi  efftcere,fed 

/oliim  id  quod  eH  VI  nonftt  eniti.Vfum  etiam  intcr locospo-^ 


DIALECT.  LIB.    L  70 

fmtytwm  reBc  cikemus  afine:quatum  enim  ad  \>tentem  per 
tinetfidem  ejl  fnis  rei  qui  v/us.De/criptionem  quam  inter  lo^ 
cos  qui  in/uhjiantia  /iint  ille  numerauit^  egOyquia  hoc/olum 
definiendi  genus  reliEium  nohisputo^a  definitione  non  di/cre- 
ui:quodid  cum  de  definitione  dtcerem  ,plenius  /um  pro/e^ 
quutus .  Pr^terea  quem  locum  Ciccro  a  notatione ,  Themi-  1^^^'*'*  ^"** 
fliu6  ah  interpretationCyego  a  nomine  rei  malui  dicere  .  ^uo- 
niam{yt  docuimus^  non/olum  ex  interpretatione  argumen- 
tum  fiohi^prahet  nomen  t/ed mplures  patet  \/us.  Qua  Vr- 
rofimilia  Cicero,(]u^j^  Themiflimfimilia  itidem  dtxit ,  c^ 
ejfe  in  qualitate,^  quantitate,^  maiora  etiam  ejTe  C^  mi- 
nora^ea  comparata  dixt:c]uemadmodum  Cicero,  Namque 
quem  locum  Cicerofimiltumfiecitjis  in  eum  qui  efl  inter  com 
parata  aparihus  recidit .  At  qu£  nos  fimilia  dicimus,    C/- 
cero  ea non hahet,  Themiftius  ^^ocauit  aproportione.  Quam  vnc  e«p. ^; 
formam  autem  dixit  Cicero,cumfpeciem  maluijfet,mfiquia  ^'*'*"**'** 
Jpecierum  c^S^  fleciehus  credidit  latine  non  pojje  dici  ,eum 
nunc  locum  omncs  reBe  an/ecusjpeciem  appeUant.  lam  con-  Dg  y, 
traria  maluijfcm  dicere  (^vr  Cicero  )  ea  quce  oppofita  Vocant 
omneSt  nifiomnes  ita  )?ocarent .  Cajiis  autem  quoniam  te^ 
nuifiimo  a  coniugatis  di/crimine  /ecernuntur ,  ejlque fimilis 
C>  rarus  proinde  \>fus  ip/orum ,  quoniam  Cicero  in  coniuga" 
tisincluferit,ego/ecludendanon  putaui.  Tranfjumptionem, 
y^el  (vf  nos^  Tranflationem,  in  rei  nomine  ad  quodpertinet, 
reBiHS  po/utjfi  videmttr,  quam  '\ftproprium  tUi  daremtu 
locum .  Ordo  quoque  non  idem  efl  apiid  Ciceronem  loco^ 
rum,  rjui apudTncmiJlium :  nec ego  quidemfum  vtrumuis^ 
horum/ecuttisj^tq^paucis  rationem  ordinis  meireddam,tta 
iudicaui primtim  quemquelocorum  ponendum,  \^t  ejfst  ar^ 
Htfiimc  qui/qtie  cum  recmimitius  :proinde  vr  longius  dc' 


RODOL.    AGRIC.  DE     INVENT 

Rtixit  afuhftmtia  rei  ,pofteriorempo/tii:  quofaElum  eft ,  vt 

repugnantia  \>ltimcifterent ,  cjuoniam  non  modo  non  arcie 

cum  re  cohareant  jfed  dijiidentia  etlam  infeftaque  toUant 

ipjam,  atqueJuhuertant.Quofacilius  autemftt  omnia^pide^ 

reydi/ponam  ordme  Velut  in  tabulayCiceronls,Tbemiftij ,  no* 

ftro/que  locos:  entqueprajcriptui  omntbus  numeruSiOuem  in 

fuo  ordine  habent.  Deindejubiicientur  alij  numeri  qui  indi" 

cent,ad  quem  cuiufque  locum  aliorum  conferri  Vnumejueaue 

oPortehit.Atfi quis  apud  quempiamftt  locus  quinoftt  apud 

alios,numerus proinde  in  aliorum  ordine  apud  quos  non  efty 

nonfit  afiriptusfiqui  loci  etiam  inplures  aliorum  conueniat 

locoSyplures  numerosjubjcriptos  habebunt. 

Hoc argumctoVtitur  Demofthenej ipfe  in  oratione  ea  quse  ing) tS  iKpxvv,  fiue pro 
Ctefiphote  infcribitur.  Verba  eius  fi  quisrequiratjGc  habettrS  7«^  ^taKccinS  cve^icyr^f 
"XoXifiVtOV  J^i  i/ii,ovyxf<hf  'tyoiyt'iTio\iTtv6  juw  TruTto7i,  Ttfo^Tov  /ulvv  /uiTt  ovToifiiiieiedt, 
S^i  (punixt  fiiv ll>i\tffdMg<ii6Hyxi,  Kcci  THfiJ^litMx  7otvVTect,ogoVTit,6y^cclott  J'^ oTiSy  ecl 
icpnffiHVXt  i[C(6Saty,ovK  ecKoycat ovj^k/kois ccvToTto^yi^ofnyoi.  Ea  verba hunc in  modum  La 
tina  fecit  Leornardus  Aretinus,Phocenfibus  aducrfusThebas  bellum  gerentibus,no 
mequidemauthore,nondumenimtuncinRepubIicajverfabar,vos  Atheniefes  ficera 
ti$armati,vtPhoceGum'quidera  rebus  quanqua  iniufte  pugnantium^ftuderctis.The- 
banorum  autem  qnibufcunque  aduerfis  litarcmini.Nec  vos  immcrito  id  faccre  vido 
bamini.Etqusrequuntur.Nonpofluntfideraalihumore^Fuerehaud  fcioanPytha 
gorici,quibusvifumfuic,ftelIa$humoreali.Quorumfententiamhoc  arguroenfore- 
"  fcellit  Ariftoteles,vt  dicat  humorem  eum  plane  confumptum  iri,  priufquaro  ad  aftra 
pofsit  pertingere.  Meminit  rei  eiufde(aifi  tamea  memoria  me  fallit)Sc  Macrobius. 


Cicerom  &  Themiflij  ct^mfrisy  ^/hos  rurju  m 
cum  iUorum  locis  confert. 


71 


LO  C  L 

i^tl.              Cictro 

, 

Themift. 

Ciceronif. 

ThtnUftii. 

I     Definitio 

I 

1 

2 

Genus 

^       9 

J 

4 

5     Specics 

6 

1 

4 

Proprium 

fl 

5     Totum 

I 

5 

^ 

Partes 

2           7.9.    II 

7    Coniugata 

4 

20 

,  21  8 

Adiacentia 

10 

p    Adus 

]0 

Subieda 

II    Efficiens 

H 

2 

12 

Finis 

lo.  13 

13   EfFccla 

15 

14 

Dcftinata 

15   Locus 

10 

16 

Tempus 

10 

17  Conncxa 

18 

Contingcntia 

10 

ij 

19  Nomen 

5 

5 

20 

Pronunciata 

^7 

16 

21    Comparata 

7.16. 17. 

18.22 

Similia 

18 

25    Oppofita 

9 

i5> 

24 

Differcntia 

8 

Cictro.                Thcmift. 

I^odol. 

Themift» 

l^el. 

I     Totum      I 

5.  I, 

-  5. 

2 

Partes 

7 

6 

3     Notatio 

3 

19 

4 

Coiugata 

20.21 

7 

5     Genus 

4 

j 

6 

Forraa 

6 

5 

7    Simile 

21 

8 

Differentia 

24 

9    Contraria 

i^ 

^5 

10 

Adiunda 

15     8.10 

.1^.18 

II     Antecedentia 

12 

Confequentia 

13     Repugnantia 

14 

Efficiens 

8 

II 

15     Effedum 

15 

16 

Comparatio 

17.18 

iz 

17    ludicium 

15 

20 

yhmifl .               Cicero, 

Kodel. 

CieeroHU, 

l^odol. 

1    Definitio 

I 

I 

2 

Defcriptio 

3     Intcrprctatio 

5 

19 

4 

Genus 

5 

2 

5      Integrum 

I 

5 

6 

Species 

6 

5 

7     Pars 

2 

5 

8 

Efficiens 

H 

II 

p     Materia 

2 

d 

10 

Finis 

12 

11     Torma 

2 

6 

12 

Gcneratio 

• 

9 

15     Corruptio 

9 

^5 

H 

Vfus 

12 

15    Coiter  accides 

;  10 

8 

16 

ludiciura 

^7 

20 

17    Similc 

16 

11 

18 

Proportio 

19 

21 

19    Oppofita 

9 

13 

20 

Cafus 

'4 

7 

21    Coniugata 

4 

7 

22 

Diuifio 

RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

Epilc^HS  di^lorum, 

pnmi?"*'*  "  T-J OcpaEioJtnt:  locinohis  de/cripn  y^propneta^  ctilujque 

naturaque  explicata :  intra  qHoru  complexum  quicquid 

vfl^  de  re  dici  cogitanue  poteji ,  Venire  mihi  videturjtue  ar^ 

mmentemur ,  c^p^apertadireSlaijuefontecertemus^/tuetur' 

bemtu  affeSlihus  audientem3&  medium  inter  argumetatio- 

nem  expojttionemque  curjum  quendamjequamur  orationis. 

§lmnetiam  Jtios  hahehit  expojitio  locos ,  quando  prohahilim 

aliud  alio ,  ataue  "verijimilitts  exponi  certum  eji  :  quod  nijt 

locis  nonjieri  ,  quando  cx  ipjis  omnis  ducitur  jides ^nemo 

Rcpetiturfu-  (quod arUtror  equidem)  negahit ,  Ejl  autem (ytinitio  di- 

focwuS^dmi  ximus)neceffequicquidadfaciendam  vHadereJidem  affu- 

fio.cap.2 .      mtur,aliquaparte  ad  ipfam  pertinere :  nec  enim  ex  eo  quod 

nihil  attinetAoceri  quicquampoteft.Qu<e  attinet  autemy  aut 

Repetitenu-  J.       *  i       j     yv.   ^ 

merationc  lo  intrarcmjunt  omma,aut  extra,vnaeprtmam  locorum  au- 

St.cap*!4r  ximm  dfferentiam ,  Vt  alios  internos ,  externos  alios  Voca- 

remtu.Etgeneralia  locorum  "Velut  capita  Jex  fecimus,  Duo 

internorvi:ea  qu£  injiihjlantiajunt,^  ea  qu<e  ctrcajiibjian- 

tiam .  Externorum  quatuor:cognata,applicitayaccidentia,re' 

pptgnantia.InJuhJiantiaJeptemfecimiu:deJinitionem,genuSy 

fheciem,proprium,  totum,partes,  coniugata.  Tres  circajitb' 

Jiantiam:adiacentia,  actusjuhiecla.  Externos  cognatorum 

qttatuor:eJficiens,fnem,effe5la,deJiinata.Applicitorum  tres: 

locumytempusyconnexa  .Quin  jue  accidentium:contingentia, 

nomen  reiypronunciata ,  comparata  ,Jimilia.2(epugnantium 

duos :  oppojita,  c^  differentia.  Fiuntque  ijli  infumma  loci 

\Hgintiquatuor,quthus  in  omnem  rem  quacunque  erutum  in- 

uentumque  ratione  ducitur  argumstii.  Idque  quayfiaquo- 

que  modofaciendumJit,proximo  dicetur  lihro:quoniam  tufio 

'   maior  huius  Voluminis  modus  excreuit .  Fint/queft,/itllud 


locis  addeds 
maximx. 


DIALECT.  LIB.    I  72 

addtderimm :  'BoeVmm ,  ^mtjuepoft  eumfcriffermt  detocisy  i^clSdcd". 

Jingulu  locis  addidijje  ^uandam  (  vt  ^^ulgoloquimur  )  ma^ 

ximam,  id  eft,  pronunciatum  quoddamy)?naJententia  mul- 

ta  complexumycui  induhitatafttjides .  Vi  de  quocunaue  defi- 

nitio  dtcitur ,  de  eo  deftnitum.  De  quocunque  (hecies yde  eoTe^ 

nus.  Quod  nonfaciendum  mihi,non  ideo,  quia  id  oy^riftote' 

les  ,  ^  Cicero  nonfectjpnt,  putaui:/ed  quia  in  nuUum  id  V- 

Jumfteri  arhitrahar .  Primum,  quod  y>tpojfunt  iH<e  maxi- 

mafingitUiiinlocls,  qui  neceJfariumprAent  argumentum:  ruJTorfinc 

tamen  in  eii  quiprohahilefaciunt,parum conuentent ,quorum  '        ^^'^ 

maiorfanepars  eH.  Deinde,quod  muitifunt  loci ,  in  quihvts 

innuUam  certam  ^fatis  conuententem  formam  concludi  ^^^^^^^* 

h<e  maxim^e poftint.  Itaque  Videas  ^oe'ttum,dumcuilihet 

loco  maximam/uam  reddere  cupit ,  in  anguftia^  quaflam 

detrudi :  yt  cum  loct^  latiftimefttfu/us,maxima  in  arElum 

prorfis  agatur .  Et  ne  omnes  locosperfequamur,cum  de  effi^ 

cientihus  dixijpt  ,/uhiecit  maximam :  quorum  efficientia 

naturalia/unt,  eorum  ejfeBa/unt  naturalia.  Sic  de  mate^ 

ria,cuit4S  materia  deeft,^  id  quod  ex  ea  efftcitur  deeH.  Et 

ftc  deftne ,  cuiusftnis  honus  eH,  ip/um  efi  honum.  Et  defor- 
ma ,  tantum  quemque  agere  pojfe ,  quantum  naturalis  for- 
mapermifrit  .  Quaft  y^ero  hi  loci,  quorum  ampliftimus 
efi  amhitus ,  intra  hos  concluft  ftnt  terminos ,  Vtpertineant 
omnia  argumetita  ex  efficientihus  ad  effe  naturale,  Velnon 
naturalc:^  ex  materia  ad  deeffe ,  Vel /uppetere :  (^  ex 

ftne ,  ad  honum,  Vel  malum :  cjt"  ex  forma ,  ad  agere,  \el 
non  agere.  <L^dde ,  quodftquis  exaBe  ^penitus  cognitam  Tenia. 
hahuerit  locorum  naturam,nthtl  erunt  ei  opus  h<£  maximd^ 
quoniam  "X^ltro  fere  in  animum  incurrunt  ,  ^  apertiores 

/Htntqudm  Vtjint  difcenda.Qy^utftqHis  tampror/Usexpers 


RODOL.  AGRIC  DE  INVENT. 
mgen^fiti  tamc^ue  d  commmifenfU  rerum  abhorrens,^?ta^ 
fertij^ima  illa,  ^propemodumperfe  notadocendus/tt  Jlli 
ego  nihilo  magis  quce  de  locispraecipiunturprofutura  credide^ 
rim,(^uamCimmeriis(ciuos  perpetua  nehularu  caligine  oper- 
tos  tradunt  poeta  )  ea  qu^e  depofitionejyderumydeque  ipfhr^ 
figuris  motujue  traduntur, 

Siue  argumentetur,)  Quid  interfit  interargumentationes  &  expo(itione,de  ea  re 
didueftnonnihil,  pnmocapitelibribuius,  &p1eni{simeexplicabiturlibri  fequetts 
capite  duodecimo,ac  deinceps  per  coplufcula  capita.Siue  turbemus afifcdibus  audie 
tcm.)Anin  rcouedisafFeftibusetiamfit  argumenrandu,deeo  diflerctur  librifccudi 
capitequario.Idquequaviaquoquc  modofaciendQ.)Face(rantergo,quitotumhuc 
locum  in  tertiu  reiecerant  librum,qua  de  re  poft  quoque  remel  iterumque  dicemus. 
Quia  id  Ariftoieles  &.Cicero  no  feciflent.^Ciceronem  no  addidifleiftas (vt  vocat^ 
tnaximaSjCertu  eft.Quod  aute  eas  ne  ab  Ariftotele  quidem  additas  ait,id  quam  fit  ve 
rum^fecum  cxpeodat  diligens  leftor.Ego  hoc  fcio,  8f  fi  no  omnibus^at  quibufda  ccr 
te  locisab  Arifto.easadiedaseile,Iicetnunqui  maximsfitvfus  vocabulo.Sedquia 
in  nullum  id  vfum  fieriarbitrabar.)Quod  fi  quislocis  fingulisfuasquafda  maximaj 
velit  adiicere,atque  bis  ita  aftrigere  locos,quafi  aliter  traftari  no  ponint,ftultu{aDS 
id  foretjSc  perniciofum  magisqua  vtilc;quado  incertae  interim  maximaB  illa6funt,ac 
que  loci  fere  multo  latius  patet,  qua  qus  fubieftx  eis  funt  maxims.  No  vidco  tame 
cur  fit  iroprobadum, fi  in  hunc  vfum  addatur  pronunciatu ,  feu axioma  vnu  aut  alte- 
r5,vtiis,qui  harum  reramadhucrudesia)peritiquefuiir,via  qualilcflquetrafladilo- 
cicujufquc  aperiatur.-quainitioingrefsi,  pluresdeindeviasrationefquetradadorij 
locorum  fuo  ipfi  marte  inueniant.Csteru  hodie  in  gy mnafiis  ita  inftituitur  iuuetus, 
vt  nibil  prster  maximas  eas,quas  in  fuo  PetroHifpano  fchptas  inuenit,putet  quz  re 
<lu;crcdatque  nullum  alium  efle  locoru  vfum,quam  qui  iis  maximis  exprimitur:  qua 
docendi  ratione  equidem  haud  fcio  an  quid  pofl^it  efle  in  ftudiis  peftilentius. Atqae 
hoc  nimiru  illud  eft,cur  in  nullum  vfum  maximas  iftasHifpanienfes adiici  locis^dicaC 
Rodolphus.  Aut  fi  quistam  prorfusexpcrsingeniifir.)Hoc  ipfum  primoinftitutio- 
num  bis  vcrbis  docet  Quintilianus.-lllud  tamein  primisteftadum  eft,nihil  prascepta 
atque  artes  valere,nifi  adiuuante  natura,quapropter  ei  cui  deerit  ingeniura.no  magis 
hxc  fcripta  fint,  quam  deagrorumcultu  fterilibusterris.Quam  Cimmcris.)Horfi 
mentioiiem  facit  Homerus  Ody  (fes  hbro|vndccimo,euius  verba  hunc  in  modum  la- 
tiaitate  donauit  Erafmus. 

Aft  illeOceani  peruenitfummaprofundi, 

Illie  funt  populique  &  rocEnia  Cimmeriorum,  «. 

Nubibus  &  catca  afsidue  caligine  teda. 

Illos  haud  vnquam  radiis  fbl  afpicit  ardens, 

Nec  quandoaftnferumcurru  pctit  arduusaxem, 

Nec  rurfiim  ad  terras  magno  deueftus  olympo; 

Sed  nos  incambit  miferis  monalibus  atra. 
Meminit  deiifdem  Herodotus,Ciccro,Laftantiu$,Hicronymu$,Strtbo. 
VidcErafmiChiliadas. 

FINIS   LIBRI  PRIMI. 


75 


Rodolphi  Agricolas  Phrifij  de  In- 

VBNTIONE    DIALECTICA 
liberfecundtiSj  de  locorum  yfei, 

^  K^G  VM  M  N  T  y^M      LISJ^I      T  0  T  I  K  S» 

Quatuor  funt  in  rumma,qur  toto  hoc  libro  docct  Rodolphus.Principio,qui{J  dia- 
leftice  &  qui  ipfius  fit  finis.Dcinde^materil  eius  efle  quaEftionem,quidque  ea  &  quara  ^"°"^  •*"* 
multiplex  fit ,  quomodo  in  materia  quauij  pofiit  inucniri ,  8f  in  plures  qusftiones  di-  ^"^ ^*di^'0 
duci.  Tertiojinftrumcntum  dialcftici  efle orationc':cui fubiiciuntur  omnia  ca,  qux  de  ^^P^^*"''"» 
expofitione  argumentationeque  8c  partibuj  orationis  dicuntur.  Poftremd,quo  modo 
cx  locisfuperiori  libro  defcriptiSjparari  po(sitfac«ltasaccopia  diflerendi,' 

^am pr^pofieri  diaUSiici  tttatit  Hofir£„^c  ittm  Jeinct^s  dt  Ucorum  vf»,  deattt  pa^ 
randaexeiscopia,ejfea^tndum.  Ca^.     /. 

,  7{inceps  Gracafacundia  y^ir  DernoJiheneSy 
cum  ad  hellum  cotra  Philippum,  Macedo- 
J^  num  regemymaiori  apparatu  atcjue  curage- 
^  rendum,populum  hortaretur  Athenienfem: 
doceretqueyquicquid  incrementi  magnitudt- 
nifque  Philippi  rehus  accepjfet,  non  tatUius 
ejp  \>irthuSy  quam  defidia  cjt*  inanihus  Athenienfium  concio- 
nthus  effeBum:in  hanc  inter  c^terafentetiam  locutus  efiy  So- 
lere  reltquos  homines ,  cum  confeittuijfent ,  agere :  contrd  y^ero 
cAthenienfesy^^hi  res  aSas  acciperentytumdemum  confetlere, 
§luorfem  h^c^inquies.  No  Udeor  equidem  mihimagis  apta 
propinquacjue  imaginCyCjuatfiac  ipfea  ypojfe  nofirorum  tempo- 
rudialeBtcosfigurare.  Cumfit  enimfelumtfiudproprium6  JietLTiioc^"' 
didUEiices  munusypojfe  de  qualthet  reprohahiliter ,  quantum  ''^•'^*P*-*J- 
ipfius  naturapatitur  arattmcntari.-quod  totum  fvtpricdixi)  Lib,i.cap.  t. 

J/  r       r         n  i  ^  ^  Duj  ditlcAi 

duabus  comprehenjum  ejtparttbus:quarum  Vna  exco^itandi  czpartes. 
argumenti  Vtam  docet  y  quam  tnueniendi  Vocant,  cuiparti 
omnis  de  locis  defiinatur  dijputatio:  altera  ciim  inuentum  efi 

K 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 

ar^umsntuforma  quanda  argumetandijhoc  efl,  certaexplo- 

rddi  ar(^umenti  tradtt  re^ula,  qua  ^^eltiti  numi  moneta/olet^ 

*NequirD.    probunefit  an  '^ne^jiuacjudjfaUaxj^  dignofcatur:ea  dicitur  iu- 

dicandipars.  Cumc^prior  iJla  cofilij  teneat  Vicem,  c^  delibe- 

ret  quidfit  de  re  quacj^  dicedu  m.altera  quod  afiumere  adpro- 

handam  remplacuit:in  argumentationem  tancjuam  in  expe^ 

ditionem  c^  ad  conficiendamfidem  audienti  deducat:  nofler 

dtaleBicus  contra,cum  oblatd  temere,  &  \ndecunque  dede- 

rit  cafmi  ejfeBam  iam  ^formatam  habuerit  argumetatio- 

nem:tufiforte  addubitet  aduer/arius,dicatj^  Vf/  no  coh^rere 

eam ,  \el  res  fefe  non  confequi ,  tum  ad  id  quod  confilij  erat, 

poB  remfaElam  reuertitur ,  e^  inueniendipartem  transfert 

ad  iudicandum,conaturc^oflendere,benefe  argumetatum  ejje 

quonidfit  argumentu  )?el  d  maiori,Velfimili,genere,Jpecieue 

deduUu  Nec  intelligunt  doBtfitmi  Uri  (^ficenim  modeflif 

fimil  mihi  eHipfos  vocare^nuUam  argumentationem,quia  d 

fbecie,\^elgenere,  \>elquouu  aliorum  locorum  ducatur  ,necef 

fario  coh<erere:quonidex  ommbu^  ifli^  inept^  c^  minime  co- 

h^rentes  duci  queantfedtum  demum  coharere  argumenta- 

tionem,cum  eH  ea  rerum  interfeconditio,  Vtpofiint  coniici  i» 

/yllogi/mi,  ^felaliam  quampidformam  argumentddi  proba- 

tam  ,per  quam  cohcerentes  interfe  res ,  c>  necejfario  conne- 

xa/s  ejfe  coUigatur .  Scio  \^ero  quid  d  nonnuUis  mihipofiit  re- 

Talequidda  fhonderi.  Minus  hdc  dtaleBices  iaBuram  indigne feredam, 

riturde  gram  in  tdta  omnium fludiorum  coUuuie:  cu  cun^a,^?elutfera  ca- 

naticis  hb.  I.  ^^^  gjf^aSii^,  inproximorum  rus  C^fines  irruerint ,  nec  quic- 

quamferme  difcatur  hoc  tempore/uo  loco  .  Sic  iuri/con/ulti, 

perplexa  c^  inuoluta  dijputandi  pracepta  balbutiunt.  Stc 

medicinae fludia  magna  ex  parte  redaEla  fitnt  ad/uperua- 

cuas  inftituto/uo  ph^fica^  qucefliones.  Sicphyfice  mathema- 


DIALECT.    LIB.    II.  «. 


'ticasdrripmt .  Inde  ^ferhofa  ilU  efl  de  mdximo^  ^  minirno 
^  de  cdculandi(\>t  aiunty-atione  iaElatio.  JSfamathema^ 
tue  ip/a  veluti  qu<e  minme  ad  inanesfaciat  contentiones  cir- 
culorumineque  clamorum/it  capaxyjedpuluere  tp^radio  co^ 
tenta,mutampotius  oculorum,quarn  loquacedurium/equa- 
turjjdem,  di/erta  eft :  c^  idcirco  etiam  tanauam  non  acceffa 
prophanis  mjjieria,  minime  contaminata .  De  theolo^ia  Ve- 
rh  quid  dtcere  oportet^cuiji  metaphyfcenjfi  phjjicenyfi  diale- 
Eltcen  hodiedema^.nudamporro  c>  defiitutam,  ^  au<e  no- 
menfuum  tueri  nequeat,reddas.  Ergo  cum  docendus  eritpo- 
pulws^e^  adreligionem^iuftitiamycontmentiam  adhortddns 
ex  illis  artiht^s  inextricahilis  alic^ua  eruitur  difbutatio ,  qu<€ 
tempiis  extrahaty  ^  inanifirepitu  audtenttumferiat  aures, 
Docent  itacjue,  quemadmodum  puerifolent  in  <€mgmatepro^ 
ponere,  qu^  ne  tum  quidem  cjuum  docuerint ,  y>clipfimet  qui 
docent,\>el  tUi  qui  dtdtcerintfciant.  Has  egoperfkpe  querelas 
audiuigramfiimorumdoEitJiimortimciue  hominum,quos  v^/ 
gradior  atas^Vel  acrior  ingenij  ^fis,  meltorum  admonehat:qui 
ferehantgrauiter  pulcherrimarum  artium  ordinem  turhari 
memhra cofundi.c^u^^  Vera ejfe quemadmodum  afftrmare no 
audeam  ,fic  ejpfaifa  Velmaxime  optauerim .  Mthi  \Hique 
committendum  non  eH,  Vf  cum  l^idear  Velle  aliorumjiudio- 
rum  crimini  culpam  dialeElicorum  €odonare,prouocep-rauio' 
rem  yfirihns  meis  aduerfarium .  Qmn  agi perpulchre  mecum 
fmahoyficimcontulipedem ,  conttngat  fine  periculo  mihilu^ 
Hari.Si  quem  ergo  eorum  quos  doElores  artium  )^ocant,arri-  Doaores  ar- 
pias,rogefque,dic  qucefo  Vir  doklipme,  de  dialeflice  (quando 
illam  ^^elfolam  Vf/  maxime  omnium  artium ,  (juas  y^os  nu- 
meratis  Itherales ,  Vtderispr<£  teferre)cui  \fui  difcendam pu- 
ta^fCum  enim  degenere  ndjitprincipium  artiH ,  ^  qn^  /^, 


tium. 


RODOL.    AGRIC.   DE   INVENT. 
circotantum/ufJt  difiendde  )?tfiiantur  ynecejfe  eH^^tmini- 
/lerio  c^  V^^^  altarumfit  addiBa,  IHam  'Vero  miferam 
^camllo/amlocjuendifilicitHdinemyijtiam  tu  docesycertum 
eH,non  modo  reUcjuis  artihus  difiendi^  nonprodejfejed  etiam 
obeffe plurimum  .  Primum,  quod  dtj^utandi  moremadillas 
tuasle^es  exigenti  ,nonloquendum  modofilicite  ,fidplanc 
eH  ol?mutefiendum.Deindei(]uod  omnis  arttum  ^fim ,  omnis 
locjuendi  ratio>plerififAe  tUorum  qu£  doces  repugnat .  ^ojlre- 
moyQUod  cumfimelfuerit  extenuatus  ad  iHa ,  ti^  conjraEliis 
auditoris  animtiSynunquam  deinde  toUerefi,  c;<;*fcutpesjpi- 
m  confixus ,  nuUum  libere  \;eHigi{m  fonere  audehit .    Hoc 
erqp  pa^oji  quem  interroges ,  dicatfortajfe ,  v^  pleraque  qua 
intpfiadialeBice  fracipiuntur  ,\elnonprojintad  percipien- 
das  reltquas  artes ,  V^/  itapr^cipiantur  vf  non  proftnt :  hoc 
tamen  iuuant ,  quod  agitatione  quadam  (;<^  \erfatione  men- 
temexacuant  j^ftexthilempneheant ,  quofacilitM  reliquis 
fipopt  accommodare .  Q^liu^  quHiheritis  ^?olet  yerumfa' 
teriydicetpr<£terquam  quce  dejyllogifnis  pnecipiunturycatera 
non  magnifane  momenti ejfe  :fidtdeo  docere  illa  quemque, 
quia  quifque  didicerit,^  quia  doceant  omnes.Stcfir,  Vf  dux 
illa  direBrixque  omnium  artium  dialeElice ,  ^felut  Utifima 
poffefione  excluftyfoltfthi  difiatur:^  ne  fthi  qmdem  (fi  Ve- 
rum  dicere  liheat)quandoqmdemfi  modo  difieretur^nonfihiy 
fid  omnthus  ipfamftudtisprodeffi  oportehat.  Sed  de  illaparte 
quce  ad  iudtcandumpertinetypoH  zAriftotelem  plena  fitnt  a- 
mniayqti£  longe  minus  negotij  hahet ,  cum  certis  quihufdam, 
neque  iUis  ita  dtfftcilihu^  numerofisj^  legihu4  conftet.  Inuenien 
di  rationcypoft  'Boetiumyqui  legifit  dignusy  nemo  (quod  eqm- 
demfiiam)tradidit  literis.Priores  illo  (quiin  manihusfitnt) 
Quintilianus  ^anteeu  CicerOyprincepfiy  omniii  Jrifioteles, 


DIALECT.    LIB.    II.  ^j 


hanc  rem  complexi/unt.  Sed  illi  omnes  locoru  explicuere  na^ 
turd  varie,  ^fuo  quifque  modo,  §luod  autemaximu  in  re 
quaque  eJi,rationem  traBandiipJos,Vnm  ^intilianus  cona 
tm  eft  explicare,  &  oftedere  (juomodo  inueniendujtt  ex  ipfts, 
Et  cjuemadmodum  in  re  militari/olet ,  mnfatisputauit  ar- 
ma  dare  ,fed  docendum  cpuocpue  credidit ,  quomodo  ipfis  effet 
'\?tendum,c!p'  militem  inprocinBum  aciemc^^  ducendH.  Nuc 
autem  quotujqutjque  ^lmntilianum  attingiteomy  quiphilo* 
fophia  fibi  nomen  ajferunt  f  Deinde,qu£  traduajunt  ah  ilio, 
quomaad  ciuiles  quceftiones  aftriEla/iint,  nonfacile  poteft  ea 
quifquam  indefihi  diuellere,  rebujquefui^  in  diuer/o  quaftio- 
numgenere  aptare.Iamft quis  eft  altiusiftafrutatus,quique  q^.  ^^  ^j_ 
omnes  iuftae  eraditionis  numcros  impleuerit  (yt /unt plerique  °'^"'  &quafi 
hodie  doEti  difrtic^  viri)  iUefthifere  ifta,  muft/que  (yt  dici-  ^'s  literatur* 
tur^  difeit iprophanum  certe  )?ul£us  qua  longifime  djacrario  P"""""' 
/uoputat  arcendum.  Fuit patrum  noftrorum  memoria  7(ai' 
mundus  quidam-,  cognomento  LhUus  ,  Hijpanus,  Vel  (quod 
proprtum  eft^^Baleari^^qui  arte  quanda,  quam  ex  nomine  il- 
lius  LuUi  )?ocant:extultt:acuti,  quod  equide  non  negauerim,  ^"^"^^*' 
C^  nonfgnis  ingenij  indicium:fed  quoniam,quod  )^ltro  quo- 
que ftudioft  ipftm/olent  eiiu  nomine gloriari ,  non  literas/cie- 
hat,non  vUam  altam  dignadoEii  Viri  nomine  perceperat  do^ 
Elrinam:hoc  ^  ipjum  quodinuenerat,  quale  ejfet  perjhicere: 
&ftfirte  perjpexit ,  eloqucndo  aperire ,  &  \t  perjpexijje 
yiderettir ,  confqui  neqmbat .  Obfuritas  ergo  ingens  eft  in 
dijferendo  ^  horror  inctdttis ,  qui  ettam  eos  qui  didicerint 
)^btquefquitttr ,  niftdioqui  eruditione  ipfum  ingeniique  ho- 
nitate  Vincant :  Copiamfanc ,  cuitufola  eft  ipfts  cura,fuppe' 
dttatfed  talcm,qualis  in  omnibus  rehus  effefolet,  eorum,  qui 
numerantinon  iudicant.^od  autem  non  eft  diffcile  ^idercy 

K  iij 


RODOL.  AGRTC.   DE   INVENT. 

locifint  mntiUi  ex  hls,f^ios  tradidimm ,  '\>eriim  nonfatis  di- 
li(renter  explic.:xti,aiuhm  omnls  drtU  eim  materici  conti^ietHr, 
Vf^  deinde  iViorum  tamperplexe  ohfcure^  traditm ,  vr  h^c 
ars  ,  cf'4£  relimis  aperiendis  parata  dehehat  ejp ,  maiorihas 
-  quamylla  circwififatenehrisfit  ,penitiorihupjue  latehrise- 
ruenday^vt  an/im  contendere ,  nifquis  maiori  mentis  \>iftpe- 
ret  dtfficidtateSynon  modo  non  imari  ah  ipfa  ,fd  etiam  inge- 
nij  aciemymjifit  acerrimayretundt.  Donandm  tamen/ic  qm- 
que  Vir  ille  ingenijpr^flamis  teftimonio ,  necmerita  honeftif 
fimipropofttt  laude  ft-audandus :  qui  cum  plurimum  ftudiis 
conferre  cuperet ,  contulit  certe  quod  potuit ,  quodquereBe 
faUisfitis  eft.  Si  cjuid  animofuoparum  rejponderit ,  V<?/«w- 
b^dhui^/cum  tatem  quidem  laudes,ignofta^  ingenio,  Nohis  \feroftatuturn' 
fuperiore.  ^a  quandoftperiore  lihro  locorum proprietatem  c>  differen- 
tiamenarrauimmpro  yirihm,  nunc  quisfit  \>fm  ipforum,^ 
quomodo  dtfferendi parandafacultaj  ex  ipfis ,  quammaxi- 
mepojfummfh  oculos ponere:^protraher€  in  medm ,  qua- 
cunque  Vtilia  mftituto  noftro  arhitrahamur :  qu£  \el  legendo 
yelohfruando,')?^  vndecuncjue eruendo potuimus  afferre.  co- 
tin/etque  mihi,ftminus  imdreftudia ,  at  certe  Qjuod  magis 
cupio^doUiorum  ingenia  curam^iue^ad  tradenda  reEiiics  tfta 
permouere  ,fcuru/que  huim  opera  me^ ,  a(]uo  ipfam  animo 
perdam:dummodo  prodejfe,ciuod  mea  conor,  huhertiis  aliena 
confcquar  induftria.Optanda  enim  eft  iatlura,quacunquelu 
cromaiorepenfitur. 

PrmccpsGr2C3efacundi3vir  Demoftlienes.)  Monuilib.  fuperiorimeconieaura 
quadam  adduci,  vt  credam  exsplar  illud  quo  funt  vfi  calchographi  Louaniefes/criptfi 
quide* aut  didatu  certe  fuiffe  ab  Rodol. ipfo.at  non  in  hoc  fcriptii  didatumue,  vt  fic  e- 
dcretur-quinpoti»,vtpreinereturadhuc,  Sc  poftmefesaliquotexaftioricura  recogno 
fccretuncui  rcietia  hic  locus  eOe  argu.T5e'topoteft  Habcbat  Louaniefe  illud  ,  quonos 
folohaaenusvfifumus.exemplanPrmcipem  Grscjefacundiae  virum  Demofthenem, 
&  cEtera.  Quod  vt  ab  Hodolpho  ipfo  ita  fcnptu  fuifle credara.prmcipio  illud  mihi  m 
caufa  eft  quod  nullam  hic  video deprauandi  occanonem  fuiflTe  libranis.Deinde.quod 
numerofius  quo^uc  ac  fonitius nefcio  cjuo  paao  elTe  mihi  vi detur, fi  locum  hunc  accu 


DIALECT.    LIB.    II.  >j6 

fandi,quam  (i  nomioadicaru  legamus.Scdquidracias  ,cu  nuicIe(5Honip!ancrepugnec 
paulopoftaddicum  verbum.^Q^isita  lo^uitur  ,  principcm  Grjct  facudis  viruinhac 
intercxterafcntentjam  locatus  eft?lnro  veroquis  manifeflura  lubc/refclcECilLum  no 
videt^Atquefolet  qjidem  hcc  intcrim  coiitingerevirisetia  mu't6eruo'itjf$iini5 ,  vt  cij 
longiusexcurritorjtionisperiodus.tum  no.iunquam  velut  priorum  ob!iti,verbum  ali 
quod  parum  conrentaneuT.  ns  qui  prxcedunt,  apponant.id  quod  Rodolplio  etid  hoc 
loco,fiuelap(usilie.memorir,fiueprincepsqu^ddfeninaiiofuit,accidifl',rcsipracla-. 
mar.ltaqueaut  fic  lcgasopoitet;  Principeni  GrvVcx-  facundis  virum  Demoithenero  & 
cneterajin  hacinterci-terarcntentiaro  !ocutuferunt,aiunr,rcribunr,  aut  fimilcaliquid, 
Auccertcaccii(andicafus,ita  vti  nosfecimu5,c6mutadus  incafum  reifiujquod  vt  maU 
lem^hanc  fum  rationem  fccurus.  Vi  Jeohuc  morem  elle  fcriptoribus,vt  quoties  quidde 
homine  quopiam.aliorumonumentisfuiflememoiix  proditum  figniticarc  voluntraut 
fe  vtique.no  apudillosipfos,  a  quibus  diAa  fa^avecfl^cdicuntur ,  fcdin  alioiulibris 
legi(re.tumfercitsIo.]uuntur,Hocdi.\i(reaiuntPericlem,  idSocratemperhibet,  cre- 
bro  inorehabuifre,Catoneradicere(olitum  aiunt ,  Ferunt  CiceroncinterrogatumfTc 
refpondiffe.Quemadmodum  Craflu?  apud  Ciceronemdocet,  Quemadmodum  apud 
Ouidiumait  l-'ythagoras.C6tra,cumquid  apud  eosipfosquorumidfadum  didiimve 
ci^jlegere:tum  mutatogenercorationis,  huncin  modum  loqui  confueueruntj  iiaimer 
cxf cra  locutus  eit,ita fcripfir,ita  dixit,iia  fcriptum  reliquit .  Quanquam  f blet  ciiam  no 
infrequrnseflcillud-,vt  poflenorehacforuialoqucndi;  inpnorem  eiiamfenfumilium 
vtanturat  vbi  cocra  priore  illa  docendi  rat lonevfi  fuerint  ad  intcUcftu  hunc  po(terio 
rcm^  id  egonondum  vfquara  !egi(reinemini.  lameaqux  hic  ex  DemofthcnecitatRo- 
do!phus,legiatur  apud  Demofthenera  ip(utn,in  prinia  oratione,quam  is  dixit  aduerfus 
Philippum  regera  Macedonu,neque  video,vnde  Rodolphus  ea  nifi  ex  illa  ipfa  Demo» 
fthenis  orarionefcirc  potuent.Qiocirca  tolerabili*fore  exiftimaui,cu  omnino  aliquid 
mutarioporteret,fi  mutallem  accufatiuum  cafum  inrei5iu,quim  fi  illud,locutuse(t,  in 
locutum  fcrunt.  Docerctque  quicquid  incremeti  rBagnitudinisque  Philippi  rebus  ac- 
cefsiflet.)Locus  ell,quemadmodumdixi,apud  Demofthenem  primaorationecontra 
Philippum.Quoin  loco  priteralia  roulta  &hsEcdicir;Tt3mt  cJj/Ai^jrTrofjOi/^i  J^i',  «A\' 
«ff divit,  Ti  J^^vjutv  Jix<^i^e<,  iix)yx(K)iis70iTntxdtj,  TC()(i'j)ivutii  iTi^sv  (plXtx-Tiov  lom^ 

CiTi,  XVTrtgOVTaTTfojix^Ti  ToUlS^OiyUXitThv  Viv.  OvJ^l  yx$   is70(  TCggX    7j5k   «1/TK  fci/<«v 

73fSTovlTii'v(iTixt ,  offiV  Ttx^x  Tw  vf^iTi^xv  ocf^tK&xv.  Hoc  cft :  Exccftit  G  vita  Philippus? 
non  per  louem.  A  t  xgrotat^quid  hoc  ad  vos.?Etenim  fi  huic  forte  quid  accidat ,  vos  ci- 
to  alterum  vobis  Phil ippum  feceritis ,  fi  quidem  hoc  modo  curara  gefleritis  rerum  ve- 


TovyffxTi,  'ivoc  jun  /xovo\i  To7i  .lv^Ia/xx(riK(uTxtiiT!tff1c\xi(T[o\i/uhTi  (pi\iTn[co ,  xWx  KCtl 
TOiifi^yots.ided:  Quar  quidem  nos,6  viri  Athenienfef,inuenirepotuimus,e3hKcfunt, 
vosautem  cumperlu(Fragiaftatuetis,qux  potinimunobis  fitfcquendalcntentia,  tum 
qu^placebutvobis_,cifuflrragiisveftrisdecernitotc:vt  nefemper  dccretismodo  &  epi 
flolis.fed  &  manu  aliquando  bellum  aduerfus  Philippum  geratis.  Iterum  cum  oftendif- 
fct  cxteras rcs  quafdamjqui  minoris  eflent  momenti,  accuratc  ac  dil igenter  agi  folere 
ab  AthenicnfibuSjdeindehicverbafubiecu;  EV  Ji  toTs  th^i  tS  ■zoWfjt.is  nxiTiii  txtv 

•XtfXeHlVili  ,   KTXKTX,    XC^Ifflx  ,  X<flCf8()iTX  «TtXVlx.   TOtyX^iv  «JUXXKVKcXfilVTt  fKX^T^th' 

fx^XSi  Kxilayfiiv .  Et  rurfum  interpofitis  verbispaucis:  TovyxfTST^xTlav  x^oyovlis 

70  TiKfXffKiVX^ifficU  XVx\\ffKO  fiiV  ^OtJi  TU.VTt(XyfiXT(ji\KOUpi   QV  /AvOXffl  T\tV  VifxiTl^XV  ^lfiX' 

^\j7\\\x  Kxi  u^(a\iixv .  Eaverbahunc(nifallor)in  modum  reddi  Latine  poflunt.  At 
qui  ad  bellum  ciufque  apparatum  pertinent  ,  ca  omnia  fine  ordine  ,  atque  in- 
definitafunt,  neque  vllacertalege  dirigunrur .  proinde  fimulac  audiuimus  aliquid, 
prafeftos  tnremium  conftituimus.  Agendi  tempus  ad  apparandum  traduci- 
mus.     Verum  interim  rcrum  gerendarum  occafio  ,  noftras  haudquaquara  raoraSa 


K  tiij 


RODOL.  AGRIC.  DE   INVENT. 

atque  diAitnulationern  expeftat.Potuiflent  &  alia  in  hanc  ip fam  fententiam ei  eadem 
orationeadduci.Ted/erebar,  ne&hEcquoqueledoridelicatomultanimiumvidere- 
Di3le<5HcOr5   tur.  Non  videorequidem  mihimagisapta  &c.)  Proxime,inquitj  adftultitiamiftam 
noftri  tempo  Athenienfium  accedunt  dialcftici  temporis  noftri.Nam  vt  illi  tum  demu  confultabar, 
ris  ftultitia.      cum  iara  ellet  agendum.-ita  ifti.eam  dialeflicje  partem,qu3e  confilij  eft,  ad  aftione tra- 
ducunt;Si  vnde  erat  petenJa  argumentorum  inuentio^inde  petunt  rationem  diiudici- 
di.  Conatiirque  oftendere ,  bene  fe  argumentatum  efle.)  Quis enim  iftorum hodie  in 
ore  ifta  non  habct  ?  G onfequentia  teaet  per  locum  i  maiori ,  per  locum  a coniugatis,i 
firoili,acontrariis,adifparatis,qu3Equec£teraeiusfarinEfunt.  Quoniamexoranibus 
iftis inept^.) Dubitari  n5  poteft,quin  fit  id  quod  dicit longe  verifsimum,  nempe  ex  lo 
cisomnibus  ineptas  duci  pofleargumentationes,  acproindenonefle  diiudicanduia- 
de,coh2reantnc argumentationes  an  non  cohxreant .  Sane  quibufcunque  argumeutis 
authoresinre  quauisconfirmandarefellendaue  vtuntur,corum  nullum  eft,quinexali 
quo  depromptum  fit loco.  At non  omnia apta  efl^e,  &  ad rera  qua  de  agitur  probadam 
idonea,id  coftare  velhinc  poceft,  quod  iidem  alii  aliorum  inuicem  argumeta  diluijt,ac 
refellunt.Qup  fit,vt  iudicium  argumentorum  petendum  fit,non  ex  locis,  fed  ex ea  dia 
leftices  parte  quc  tradit  formas  fyllogifinorum.Dc  maximo  &  minimo.)Docent  enim 
res  uaturales  detcrminatas  efle  ad  maximum,  &  minimura.  Item  in  feftione  continui  ad 
rainimumdeuenirinon  pofle.  Ecdecalculandi,  vtaiunt,  ratione.)  Dearteacratione 
computandi,quadoquidem  calculus,&  pro  ratione  computationequc  accipitur.Qua- 
«.    T         •       quam,vt int^enue  dicam,raihi  haud  dum fatis liquer.vbi hac de rc agant  Phyfici. 
Mathematico     Sjd^puluere  &  radio contenta.)  Solcbant  enim  matheraatici  in  puluere  Imeas  duce- 
ru  coluetudo  ^^^^^  figuras  illas  fuas  defcribere.Quo  autem  inftrumeto  id  faciebat ,  radius  dicebatur; 
Vndeillud  Virgilianum .-  Defcriptitradiototum  qui  gentibus  oj-bem  ,Temporaqu3e 
meflor ,  qua  curuus  arator  haberer.  Mutam  potius  oculorum. )  Probant  enim  fua  ma- 
thematici,  non  tam  oratione  &  verbis ,  quam  lis  quas  vocant  y^xu/ntKxt  «Tro</u|af ^  hoc 
eft,linearesdemonftrationes;IineisfciIicetacforraisdefcriptisinpuluerc.quibusplanii 
faciuat  id,quod oftedere  volunt. Hinc  eft  quod  aiunt  regiam  Diony fii,cum  is  prf  fen- 
te  Platone  mathematica  amplefti  videretur ,  areij  cx  puluere  &  arena  fadis  plena  fuif- 
fe.Et  ArchimederaiUu-n  Syracufanum,  quotemporeSyracufascepit  Marcellus,  adeo 
formis quas  in  puluere  defcripferat  intecum  fuifle,quida(authore  Liuio)cradidere,  vt 
Hoa  prius  pitriam  a  R.omanis  captam  fenftrit,  quam  a  milite  ignaro  quis  efler,  occifus 
eft.    Si  quera  ergo  eorura  qui  do  ^ores  artiura  vocant.)  Vcre  dodorcs,  fiquidem  do- 
ftor  dicendus  eft,cuicunque  quouis  modo  dodoris  contigere  infignia,  quem  in  raodu 
&  fimilia  interim  rex aut  regina  dici  poteft :  &  afinus  ille  apud  Cumauos,  cu leonis  in- 
duiffetexuuium,fibietiam  ipft  aliqujndiu  vifuseft  leo.  Equidem  ita  cxiftimo,non  effe 
afpernaadas  iftas  quas  vocamus  promotiones;modo  is  qualifcunque  honor  folis  cotin- 
eat  eis,qui  ftudio  ac  induftria  fua,eo  dignos  fc  reddidere;  no  etiam  hominibus  ignauif. 
fimis.quibusanimos  afpirandihuc  facit,non  eruditio,  non  vlla  morura  intcgrjtas,fed 
qu3e fola hodie  omnibus in rcbus  dominatur,pccunia.  In c5feflb cft  apud  omnes,erudi 
tionis teftimonium  cffe  debere  promotioaes.  At  fi  vere  diftum  putamus  illud,  fcientii 
nonIocuIorum,{edlaboris  &  iaduftrise coraitcm  efle;  hic aute  doftoratus,  quovfque- 
adco  nobis  placemus  quidam.in  plerifqueccrteloculosmagisquam  laborcm.aut  indu 
ftriam  fequitur-planum  profcdo  eft,eruditioniscum  teftiraonium  efle  non  pofle.  Defi 
no  pldra,qu6d  verifsime  fciam  diftu  efl"e  a  Comico:Obfequium  amicos,veritas  odium 
parit.Dic  quaefo  vir  doftifsimc  de  dialefticc.)  Audio  ego  hunc  morem  eBJs  quibufdata 
ludimagiftris,  vt  in  fuis  illis  phrontiftcriis.ante  oculos  pueroru,quos  docct ,  hsc  verba 
raaiufculis literis foleat depiagerc, dic  qjtare  hic: quibus admonitam volut ru- 
dera  adhuc  setatem  illam,vt  fubiadc  (ecum  cogitent  expcndantque ,  cur  quotidie  ludu 
Vfus  dialedi  adeant,curillucaparentibusmifsitetur.  Velleequidemhanceandeconfuetudineha- 
CJB,  ftenus  efle  ic  dialefticisnoftris,  vt  no  illi  quidem  ciufmodinugamentis  oblinerent  pa 

rictes,fed  vt  iis,quos  iaftituedosfua  difciplina  fufcepcrmt,iUud  aatc  oninia  explicaret. 


DIALECT.    LIB.    IL  77 


quemna  in  finem  difcenda  diale<ftica  fint,&  qui inde fperandus  frQftus.  Nam  vt  inge. 
nue  id  quod  ^entio  dicatn.queadmodum  gallus  ille  apud  Aefopum,  rcpertam  a  fcee- 
raam  idcircoabiicienda  efft;  arbitrabatur.quod  quse  virtus,&  qui  yfus  eiut  gcmmjc  c(l 
fet,ipfe  nefciret.-ita  &  dialefticz  vnum  hoc  mea  quidem  fentcntia  aducrfatur,  quo  mi- 
nus  hodie  in  pretio  fit  apud  multos,  quod  vt  nome  eius  apud  omnes  longe  eftvulgatif- 
firaum,ita  pauci,qu2  vis,quique  vfus ipfius  artis  fit,fatis norunt.  Multi perfuafum  ha- 
bent.cmilibuscaufis  accomodari  non  pofle.tantum  difci  in  hoc,vt  in  vmbraac  (chola 
perinde  vt  auicub  folent,  tota  ztatem  garriendo  teramus.  Atquc  funt  ccrte,  qui  tantfi 
non  omnem  culpam  hanc  reiiciant  in  prsceptores.eo  quod  ii,etfi  norunt  quidem  ipfi 
alium  quendam  quam  nugas  iftas  etTe  dialedics  fincm .-  ncque  vcrifimile  videatur  tani 
perfriftjB  pofle  efle  frontis  hominem  quenqua,vt  doftor  eflc  fuftineat  artis  eiuj,cuius 
ipfe  prstcr  indecoros  iftos  garritus  vfum  almm  nefciat;  ita  tame  fecuU  iara  aliquot  dia 
leftica  docent,  vt  de  germano  intcrim  ac  genuino  illorum  vfu  no  audiatur  apud  eosvel 
verbum.  Qm docent(inquiunc  illi)artc gladiatoriam ,  ij  non fat  habent  verbis modo 
pr3efcribere,qua  ratione  vel  aduerfarium  ferias, vel  iftus  ab  illo  tc'tatos  cludas .  Primu 
ipfi  arrepto  tel  o  in  ludicrura  ccrtamen  illud  defcendunt:  vt  iam  n5  foliim  auditor,  fed 
fpeftator  etia artis Cax  fiat  is  qui  fe  illis  in  difciplinam  tradiderit.  At  ne id  quide fatis. 
Tradut  deinde  arma  difcipulo,  docet  aptarc  manus,docet  gradus  coponerc,  docet  quo 
pafto^nuc  fugere antagonifta,  nunc  infequi debcatrquado  fidendij  viribus,  quado  arte 
vtedu.  Quid.?  i;  qui  pueris  pricepta  tradut  grimaticoru,  nonn  c  primu  ipfi'exepIo  vno 
aut  altero  id  prasceptil  quod  fit  explicandu  iUuftrat,  nonnc  deinde  authoribus  enarra- 
dis,traditas iam  ante  pr^ceptiones  illoru fcriptis  accomodat,ofteduntq, quisquo  mo- 
do  hoc,aut  illo  prscepto  fit  vfus.^quisneglexerit,quis  obferuauerit.^  Atque  ita  demum 
ipfos  etia  pueros  iubet  conari  aliquid,  lubet  carmuia  meditari,  mbet  coponerc  epifto- 
las.  Neqj  vero  id,queadmoda  in  prouerbio  eft, fine  corticc.  Adfunt  ipfi,vitia  indicat, 
emendari  ea  quo  paAo  queant  demoftrant :  fuas  quoque  interim  cpiftolas,  aut  carmi- 
na  illis  imitandi  proponunt.-idq;  aanum  vnum,auc  aherum,  quoufque  tandem  aliqua- 
do  fuis  illt  alis  fidere tuto  pofsint.  Ita  fit,vt  iam  inde  vfque  a  pueris no fola  difcat  prs- 
cepta,fcd  &  vium  quoque  aliquem  eorum  nouerint  prseceptoru.  Quam  docedi ratio- 
nem  putant  obfcruandam  cffe  ctiara  in  dialeaicis ,  quorum  R  quis  alius  fit  vfus  prster 
iftos  gymnafiorum  cofliaus,  hunc  aiunt  indicari oportereeis qui  doceatunneque  taoi 

referreillorum,vtaduerfusprxccptumquodquepIauftraaIiquotc5uehasobieaionu- 
quam  vt  commodis  in  finguloru  explicatione  vtare  exemplis,dem5ftrefque  quo  pafto* 
alii hac  aut  illa  pr^ceptione  fint  vfi, &  quomodo  ipfis  vtendu.  Hoc,vt  dilucidius  fiat 
Cxc  cxplicant.  Aiunt  dialefticen  de  earum  effe  numero  artium,qu«  velut  miniftr»  qusel 
dara  fint  artium  csterarum,  quafque  vfus  modocaufa  difcendas  e/Fe  omnes  confirmer. 
Itaque  enitendum  nobis  huc  cffe ,  principio ,  vt  quscunque  in  ea,  etiam  d  argute  quil 
dem  &  cu  mixima  quadara  fubtilitate  dicuntur ,  tamen  nihil  aut  minimum  vtique  conl 
ducunt  ad  vfim.-ea omnia  aut  in  totum  fubmoneantur,  aut  certe  non  oneretur  hifce  rel 
bus iuuentus;quod genus magna ex  parteefle ,  qui  fola hodie docent fchols  :  nec non 
multa ctiam  ex  iis,qus  tot  libris  complexus  eft  Ariftoteles.Deinde,vc  qua:  ad  vfum  fa- 
cere  vidcantur,ea  tradantur  fic  iuuentuci ,  vc  quinam  is  illorum  fit  vfus  intcllieat .  At- 
que id  tribus  rebus  fieri  pofle. Primum ,fi  (quemadmodum  dixi)  in  tradcndis  prxceptis 
non  tam  agamusiUud,  vt  aduerfus  fingula  qujEqucmyriades  aliquot  cogamus  argume- 
torum ,  quam  vt  commodis  vnumquodque  declaremus  exemplis ,  fiuc  ea  comminifca- 
mur ipfi,fiue ex authore quopiara  afferaraus.Ea autem exempla,  familiari  quidera  effe 
oportere;non  tamen  otiofa  acque  inepta .  Nam  vt  Grammatici  paulo  diligentiores  flia 
rum  efl!e  partium  cenfcnt,non  qualibufcunque  yti  exemplis  in  cxplanatione  praecepto 
rum  fuorum;fed  qus  prs:tcrquam  quod  pricepta  illuftrat,vtilem  etiam  aliquam  com- 
pleauntur  fentcntiam;ita  &  dialcaicisillud  curx  cfle  debere ,  vt  quicunque  explica 
dis  praceptis  fuis,  vcl  affingant  ipfi,vel  almnde  fumpta  adducant ,  ea  fcmper  eiufmodi 
fint,  vt  adciuilem  vfum  communcmquc  homiaumviiam  accommodari  qucant;  & 


RODOL.  AGRIC.     DE      INVENT. 

vclad virtutem hortentur, vd d  vitiis detcrreant,vel  alioqui  ad forma dos m oreSj ac vi- 

tx  inftitutionem  pertinere  videantur.Ita  forejVt  &:  poftca  f:hola  egrefsijfciamus  quid 

in  ludo  egerimus,qu6cjue  pafto  in  rebus  eiufmodi,tis  prsccptis  vti  debeamus. Deinde, 

fiin  enarradisauthonbu^jfiueracrisillis,fiueprophanis,nam  ad  hocvtiq  .einftitutum 

nihil  refert.omne  artificium  dialefticum,vehit  digito  indicemus:  Nam ,  vt  in  hifce  ex- 

planadis  partes  fint  grammaticorum,  &  rhttorum,  vt  quam  emendate,quam  eleganter 

vnuquodquediSuDi  ficqu^rant.-ita  pertineread  diaiedicosvtquamcredibili  quifque 

oratione  G\  vfus  oftendant .  Qua  in  re  duplicera  inefle  errorem  hoc  feculo ,  vnum  eo- 

ruro,quivcprimumaudiuntexplicaripoetam,enarr3rihiftoriographos5pr^legiepifto 

las  doftorii  virorum,continu6  vociferari  folent  aliud  nihil  eft  quam  doceri  grammati- 

ca.  Eorumalteruraquipofteaquamtotumfefquimenfem  impenderunt  audiedislibris 

grammaticorura.ftacira  adauthoresquofuisenodandosprofiliaut ,  perindcquafinihil 

ibipriterfabularuravocularumqueexplicationemqusrendumfit.  Tertiuro,quodad 

tradendum  vfum  necefl^arium  puratjCft.vt  praster  ea  qu-e  iam  dixanus,  quotidie  ciuilia 

qusda  themata  in  gy mnafiis  proponantur;  &  in  lis  ipfe  prsceptor  primas(vt  fic  dixe- 

rira)ducat  lineaSjOftendatc^ue  qua  ratione,qua  via,  ea  themata  in  hac  aut  illam  partem 

declamari  pofsint.-qui  esordiendi  ratio,quo  pafto  narrandurn  ,  quo  tradanda  ordine 

ratio,quo  modo  cocludcndum.Hac  demum  ratione  fieri  pofle,  vt  in  vmbra adhuc  dc- 

gens iuuetus,luci tame  a(ruefcat,atque  vfum  aliquem  eorum  quse  difcit  intelligat.HfC 

ilHcum aliis rnultis,a  quibus  recenfendisea  de  caufa  raihi  fuperfedendum  put3ui,quod 

haud  fcire*,an  omnibus  perinde  eflcnt  futura  grara.  Vnus  Quintilianus  conatus  eft  ex- 

pIicarc,)Libro  infticutionum  quinto.  Qu.anquam  multum  mtereft  inter  pr^ceptiones 

Fabij  &Rodolphi.llledocet,quoordin2quauerationevtendiifitargume'tis,poftea- 

quam  inuenta  funt ;  Rodolphus ,  quemadraodum  ea  inueniri  erui^ue  ex  locis  pofsint. 

Q_uo  autem  ordmc  fit  vtendum  inuenris,id  explicatlibn tertij,capite decimotertio,et 

decimoquarto.Nunc  autem  quotufquifque  QumtiIianum)Ferri  poterat,fi  non  attin- 

cant  ipfi;nifi  aliosetiam,mirum  quibus  artibus  non  a  folo  QjJintiliano  fed  ab  omnipo 

Cicero  de  cU  nore  literatura  auerterct,planeque faccrent.id  quod  aiunt  in  pra fepio  canem,  qui  ncc 

ris  oratonb*.  ipfe  hordeum  edtt,nec  ferre  poteft  ,  vt  accedant  eo  equi,aut  boucs  Sibi  ftre  ifta  mufif; 

que  vtdicitur,difcit.)Difciiidcirco,  vtfciatipfe,no  vtalns  eaqux  nouit  comunicer. 

Ita  tibicen  Antigenidas,ad  difcipulum  quendam  fuum,  doaum  illum  quidem,  fed fri- 

eentem  f^ne  ad  populum  ,mihi(inquit)cane  &  Mufis.  Raimundus  quidam  cognomc'to 

Lullus.)Fit  &  hodie  nonnunquam  mentio  a  quibufdam  de  arte  ifta  Lullircaeterum ,  li- 

bros  quibus ea  ars  continetur,mihi  nondum  videre  contigit.  Qui  numcranr^non  ludi- 

cant.)Sic  &  Plinius  iu  epiftola  quada  conqueritur,numerari  fenientias,n6  ponderari. 

£ito  ordine  tra^lania  eaftnt,qu£  hoc  Ubrofunt  explicanda.Et  ^uid  dialeUice. 

Sndo?!'. '^'  CTatutum  eji  igitur  nohis  hoc  libro ,  V> w  tradere  locorum, 
hoc  eft  (  Vf  idem  apertiorihm  dicamus  \->erhi6 )  expticare: 
quopaEloparandaJit  dtjferendifaculta^illaquam  dialeBi- 
cen^ocant .  Id  commodipmefacluri  Videmur ,  fi  oHende- 
rimus  qu^fttmateria  eius ,  quod  injlrumentum,  quis  rerum 
traBat.Materiam  dico  rem.de  qua  dijferimus .  Injtrumen- 
tum ,  orationem ,  ^w^ .  ?«^^  diBum  ejfe  de  re  Volumus ,  ex- 
plicamus .  TraBatum,  quomodo  hjecparandafint ,  c^  qu<€ 


DTALECT.    LIB.    IL  78 

mhne  rei  aptanda.  H^c  quofacllmfit  videreyOptimumfite^ 
rit  initio  deJimreyCjuid/it  dialeclice,  ^  cui  \>fui  (hic  emmji~ 
m  eiifs  erit^  ieflmatafit.  Et  nomen  quidem  dialeElices  non-  V^^^  *^^*" 
ntdli  Lmne  tentantes  dicere,  dijprturam  Vel dijjutaturamy 
auemadmodum  c^grammaticcn  literatura  dtxere.  Verum 
auando  ^  illa  ajjertorafint ,  atque  \fu  minus  recepta ,  ^ 
Graco  proinde  vfi  ftnt plerique  Latini ,  tanauam  fuum  ef 
f€t,nos  etiam  Gr^eco  meltus  ^ftemur .  DialeBicen  quidam  ex 

.  1  rr  ■  J         r       1  f          Dialedicam 

artium^enere  VoLuerunt  ejje  ,(jutaamfacultatem  quandam  efleartcm. 
Vocauere  .  Verum  ^ptro  dicatur  modo  ,  non  efi  auodinpree- 
fentia  \alde  nosfoltcitos  haheat .  Qy4rtem  effe  communii  ac- 
cepit  opinio ,  c^  artem  differendi  Vul^o  dictmtd^s ,  hocaue  no- 
mine  editt  de  eainfnbuntur  Ithri.  Entaf^e  nimirum  indi- 
gnum,artium  eam  excludere  numcro  ,  ctuce  reliauaru  duxfit 
C^flahtlitrix  artium  ,  c!p*fine  cum  pr^fldio  tuerifinesfuos 
reltft£  nofatis  commode  poflmt  Q^odfleftars  (vr  quidam 
deflniuere^  collecito  muttarum  de  )>na  re  comprehafionum, 
adflnem  alicjuem  vttlem  )?it<e:  Vel(^\>t  alij  ) reEta  ratio re- 
rum  factendarum :  nemo  ipfam  d'Attauerit  artem  )?ocare, 
Jslam  O^  multOyS comprehenfiones  coUt^^it,(juo  paBo  inuenie- 
dumfit  argumentum,c!s^  quomodo  iudicandum,\>hi  inuene- 
ris:c!s^factedorti  tflorii  reElatradtt  eatenws  ratione ,  quatenm 
faciendi  y?erhumpote^  iftis  aptari.  Vtilemq^  effecertum  eH,fl 
falli,decipi,Verapro  falfls  ,falfapro  'X^eris  accipi,  inutileputa- 
mus.Falhttamen  nonmquam  dialeBicns ,  ^pro  Veri^fal-  ^^"''^'^"^- 
/a  tradtt.Euenit  id  qutdem  ,fed  ^  nauemguhernator  euer- 
tit,c^  medtci44  aliquando perimit .  Hominumfunt  iHa,non 
artium.cy^cque  )?el eo  magis fatendum erit ,  ^^ttlem  effe  dia- 
letltcen,cu  ^  qui  orationefeducat,aflu  idperfepe,  nuUa  etia 
inftruBi  artefaciant :  &  quifallitur  ,fiartem  calleret ,  v^/ 


motio. 


RODOL.  AGRIC.    DH   INVENT. 
nequaqmidy\>el mlms  Vtiquepateretur .  Sanefcut relieja^ 
artes,  qti<€  remedio/unt  inuentce  humanii  necefitatibu^s,  non 
potueruntfitccurrere  incommodis,  nijiprim  ea  detegerent  :Jic 
dialeElice  cum  magna  ex  parte  in  eojitpofita ,  quopaElo  la- 
queos  captionumfiaudumque  indicendo  VitemuSy  necejje  ha- 
huit  aperire  inpdia^ ,  c^  oftendere  quam  y^arte  quis  capipop 
fet .  <^^  fi  quis  inde  deprompta ,  Vtendafikiputauit ,  non 
artis  hac  efl  culpa,Vitarefugienda  monflrantk:fed  improhi- 
tatlSifiBari  Vitanda  cupientu.cL/iperiendaenimJunt,  vr  ca- 
ueantur  mala:&  nemo  artifex  tantum  remedia  nouit.T^eli' 
Quo  artium  Uum  crgo  mhtsfit ,  artem  ejfe  dialeElicen .  <L/irtium  autem 
leamr  Se'.  alia  adnaturosrcrum  cognofcendcvs,  ali^  ad  Vtam  homintl 
^^"'         emendandam ,  alia  ad  orationis  dicendique  regulamperti- 
nent :  huiu/ciue  generis  dialeBicem  ejfe  apparet .  Orationem 
Lib.i.  cap.i.  QyyiYiem  initw  diximus  in  idparatamejfe,  Vf  animifui  par^ 
ticipem  qui/quefaceret  alium.  Tria  ergo  conflat  in  omni  ora- 
tione  ejfe  oportere:  eil  qui  dicit,eum  qui  audit,  ^  rem  de  qua 
hahetur  oratio :  trefqueproinde  in  dicendo  ohferuationes ,  vr 
percipipojiit ,  quidfihi  Velit  qui  dicit :  Vf  cupide  audiat ,  cui 
dicitur:)^t prohahilefit,  haheaturq^fides  ei,qt4od  dicitur.  Pri- 
fnum  grammatice  docet ,  qua  emendate  e^  aperte  loquendi 
Viam  tradit.  Proximum  T^etorice ,  qu<e  ornatum  orationis 
cultumjj,  &  omnes  captendarum  aurium  iHecehras  inuenit, 
Quod  reliquum  igitur  efl,  Vdehiturfihi  DialeElice  yendica- 
re  ,vrohahiliter  dicere  de  qualihet  re ,  qu<£  deducitur  in  ora- 
tionem.Itaque  quacunque  ad  inuetionempertinehunt,  huius 
(fi  y^erumfateri  y^olumus)  erunt  negotij .  Quoniam  autem 
pleraquefihi  "Rhetores  de  inuentione ,  ^plura  etiam  quam 
quifquam  DialeElicorum  dicenda/itmpferunt ,  quale  idfit 
Cap.is.^    Jicemuspoflpaulum.  Id  nunc  dicamus ,  quia  y^olumus  dia  - 


DIALECT.    LIB.    IL  ^^ 

leSiices  ejfe  ,poJp  de  qmlthet  dicere  prohahiliter  :prohahile  in  ^^^"^^^^^ 
differendo  nonfolum  id  eJfe,^nod  reueraprohahtle  eH,hoc  eB,  '^"''^•'^'^"**^ 
^t^emadmodum  z/^riHoteles  inquit ,  ciuod  Vel  omnihiu  v/- 
detur ,  yelplurimi^ ,  Vel/apientihnsMsfie  y^elomnihuSy  v^/ 
plurimis.^^elJpeElatisprohati/^ue.  Ft/tt  exempligratiaquod 
omnihtis  )?idetury  religiofe  colendum  ejfe  deum ,  exhthendam  - 
pietatemparentthus .  ^odplurimisparandas opes.honores 
expetendos  ejfe.^od/apientiht^  omnihti^,  meliorem  ejfe  opi- 
hus  eruditionem.^odplurimisi^virtutem  maxime  expeten- 
dam  effe,^odJpeElatisy\ft  quodPlato  dixit,quod  cy^rijiote 
leSyquodTheophraJius .  Sedquoniam  conjulto nonnunquam 
talta  addicendumfiimuntur  y  vr  dtfficUefit  huiufmodt  quic- 
quam  cis  accommodari.in  his  ideo  ahtmdenohis  eritprohahi- 
hyquod apte  con/entanecque  de  repropoftta dicetur,  quemad- 
modum  multa  de  rehi^ ,  qu.^ prorfas fieri  non  poffunt  dicun- 
tur:qualia  de  commcntisfahularumfiarum  poei^,qualia  e- 
tiamapudnos  o^puleitis  duodecim  Ithris  de  Metamorphofi  Q^'^*tituius 
fita  y  c^T^  apud  Gracos  Luciantis  Ithm  eisyquos  \era:  htHoria  rco.  '"'°  *"" 
infcrthit ,  qmhus  eafcripturumfe  dicit ,  qu<e  neque  quifquam 
alitis  Vtdityneque  quifquamfit  crediturus.No  quod  neftam, 
poffe  etiam  reueraprohahiliter  de  re  eiufmodi  dtci,  qu^  mnfo 
liim  dfide  rerumyfedfacultate  etiam  ahhorreatM  Lucianus 
tdemypofitntne  homines  in  aues  mutari:  ^apud  Macrohiii, 
fuentneprius  ouH  angaUina:quorum  ^^trumuisfuma^yincre- 
dihilc  )fidetur:de  ^ftroque  credthtliter  tamen  differitur.Nam 
honum  O*  malum  idem  ejfe,  quqd  Heraclitus :  quodquepofl 
eum  alij:^  nihilfirepoffeyquod  noua  Academia  dixit:per- 
multaque  alia  eiufdem  not<e ,  nonfelitm  qui  credihiliter  dice 
rentfed  maximos  authores  quicrederentifla,hahueriit,PrO' 
hahile  ergo  dialeUices  erit  O^prohahiliter  dicere,quodpro  con 


RODOL.  AGRIC.    DE   INVENT. 

DeSnitio  dia  ^ldotie  reipropojttie ,  qnam  apti^ime  adfidem  dicetur .  Erit 
er£o  nohis  hocpaElo  definita  dialeEliceiarsprobahtliter  de  qua 
libet  repropofita  dijferendi  yprout  cmufqtte  natura  capax  ejje 


leftics. 


Dialeftica 
Diflertura, 
Difputatura. 
Difputatrix. 

Ats. 


Prudentia, 
Ars. 


Paftio, 


poterit, 

Et  nomen  quidem  dialedices)Hacde  renon  inutile  fuerit  legere  ea^quas  tabet  Fa- 
bius  lib.fecudo  de  nomine  Rhetorices.  Quo  ex  loco  facile  erroris  coargui  pofiTuntjqui 
vel  difputatricem  vel  difputatoriam  dialefticen  interpretati  funt.etiamfi  non  meclam 
eft,ab  iplb etiam  Qu.intiliano  nonunquam  obiter atque  aliud  interim  agenre,difputa- 
trice  cam  vocata  efle.Sane  queadmodum  Iiteratura,quefl:ur3,pr9tura,cenfura,diaatu 
ra-.ita  difputatura  quoq^  aut  diflertura  dicedfl  foret,fi  pateretur  vfus.  Qupd  fi  ars  eft,yc 
auidam  definiuere. )  Simon  parafitus  apud  Lucianum ,  oftenfurus  parafiticen  efie  ar- 
tem 
(in 

tc  quodamaudiflememini  refl:collcaiocomprehenfionum'exercitatarum  ad  vtilem 
aliqucm  eorum  quz  in  comuni  hominum  vita funt,finem.Crebra  rZv  mroiKi^.^.ibiV  me- 
tio  fit  apud  Ciceronem  inlibris  dc  finibus-.quas  interim  cognitiones,  i»terini  compre- 
henfiones interpretatur. Qua  de  re  nonnihil  attingemus  &  poftea.  Vel,vt  alii,rcfta ra 
tio  rerum  faciendarum.Ita  enim  difcernunt  prudcotiara  &:  artem,vt  prudcntia  rerii  a- 
gendarumrcaa  fit  ratio.ars  autem  faciendaru.Porroaftionem  eflTcaua:  intra  fefc  con- 
fumitur,neque  operis  quicquam  poft  fc  relinquit.-faftionemjqua:  relinquir  poft  fe  ali- 
quid,  vt  funt  fcnbere,texere,fabricare,2dificare.  Nequc  vci  6  eft  cur  vocabulum  faftio 
nis  tantopere  reformidemus  in  hoc  fignificatu,cum  no  modo  in  topicis,fcd  in  feptimo 
etiam  Iibro  farailiarium  epiftolarum,teftame'ti  fadionem  dixerit  Cicero.quod  fi  paru 
Latine  dici  putaflet,non  tanti  apud  eum  fuiflet  authoritas  lurcconfulroru ,  vt  in  illoriS 
gratiam  barbare  loquifuftinuiflet.  Quatenusfaciendi  verbiipoteft  iftisaptari:)  Hoc 
fdeo  dicit,  quod  id  verbi  magis  ad  corporis qui  ad  animi  aaiones  pertinere  videtur.-ac 
ne corporis quidem  omnes,led  eas maxime,qus  operis aliquid  poft  fe  relinquut .  Ar- 
tium  autem  alix  ad  naturas  rerum.)  Hanc  ipfam  artium  diuihonera  fecit  &  librofupe- 
riorecapitevndccimo.Hoceft(quemadmodumAriftoteIesinquit;Ariftotelishacde 


Priraa  princi 


pia. 
Probabilia; 


vvojf  iVo/s  Kou  hMioK.  Hoc  eft,Sunt  fane  vera  &  prima ,  qui  non  per  alia ,  fed  per  fc- 
metipfa  vera  efle  creduntur.  Neque  enim  in  pnncipiis  (cientiarum  mquirenda  eft  cau 
fa  quamobremverafint:  fed vnumquodque eorum tale efle  oportet,  vtperfeeifides 
habeatur.Probabiliaautcm,qu2veraeflevidentur,automnibus,autplerifque,autfa- 


„.'  hominesin  aues  mutari.)Extat  dialog»  Luciani,  qui  infcribitur  k\»v^v,  i' :xi^)  ,xi7x- 
/uof4)£itf4(of.InquoSocratesCh2rephontL  argutifsimis  ahquot  ratiunculis  perfuadere 
conatur,horoiacs  in  aucs  mutari. 


DIALECT.    LIB.    IL  80 

Flnis  dialeftictt  qttijit,  Cap.       III, 

'Lllnciam  haud  difficile  fuerk  Videre ,  qui  fit  dialeSiices  Fiaemdiaic- 
finisMqt^crnfmtiUicunElareferenda.Sienirnfines/Hnth^l^^x^^^^^ 
artium,opus  cuius gratia  di/cuntur : vt qu^ contemplatio-  diccrcr^" 
nis  cau/a  di/cuntury  earumfinisfit  contemplatio:  qu<epropter 

formandam  vitam  ,prol?itas :  (]u<e  propter  aliamaliquam 
aBionem ,  hanc  ip/am  aElionem  cui  deflinantur  finem  ha- 
hent :  erit  nimirum  dialeElices  finis ,  prohahiliter  de  re  pro- 

pofita  dicere :  quando  hmc/olt  rei  eH  inHituta .  Idfctlicet  eH 

quod  initio  dixi ,  docere  aliquid  eum  qui  audit.  Neque  iftud  ^^  ^oceti' 

r  vJ  d    ^  /"     ■      i-  *  di  ratio  fpe- 

tamenjic  acctptendum  eSi  ,\^t  qut/qnis  altquaratione  docet,  ^«>d  d'*le- 
dialeBices  munerefungatur.IVam  ^grammatictismifa-  ^''""' 
hulampoeta  explicat ,  qui  hiHoriam  recenfet ,  qui  \erha  in~ 
terpretatur,  docet  :fic  etiam  qui  interroganti ,  eft  Velnon  e^ 
refiondet ,  docet :  mhil  tamen  Vterque  horum  agit ,  quod  ad 
dtaleEticum  pertinet ,  ^oniam  enimfatii  hahet  ab  eo  qui 
audit  mteUtgi ,  quod  Vtpradtximi^,  aperte  emendateque  lo- 
quendi  praceptis  conHat : poteH  grammatices  finthus ,  qu^ 
ifla  docet ,  ejfe  contenttis .  Sed  qui  ita  docet ,  )>t  fidemfeciffe 
oratione  \>elit ,  ^dicendo  audttoris  ad  fe  trahere  mentem, 
quateni^  idfacit ,  dtaleEltci  negotium  agit.  Oratione  autem 
iflud  ^  dicendofieri  \>eltm :  nam  quiflulta  auditoris  credu- 
litateahutitur{^>tfuntplerique,  qui  non  diElioni  credunt, 
fed  dicenti,quanquam  dicat  incredthilia,  quaquam  repugna- 
tia^  hic  non  magis  dialeBici praflare  o/ftcium  y^idehitur, 
quam  imperatoris  tUe ,  cui  nonfua  Urtus  ,fed  hoflium  metus 
yiSloriam  tradit .  ^od  dicimus  autem ,  aperte  dicendira- 
tionem  ad  grammattcum  pertinere ,  illud  non  erit  ignoran. 
dum  nohis ,  per[ptcuttatem  orationis  ^erhi^  confiare  ts^  re-  fJOinet'" 
btis.  Vcrhu,  y^tnonfint  v^/  tmproprietate ,  V^/  ^etuflate,  ^P''"""' 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 

Vf /  nomtate  ohjcura :  (^cjuanquam  nouandis  Verbis  apud  La- 
tinos  nuUtisfere  reliSiu^Jit  lacm^  neuecontra  naturamfitam 
perplexius  conJiruEla,  H<ec  quidem  perjpicuitatis  pars  ad 
arammaticum  pertinet,  At perj^icuitas  cpuoe  injiguris  orna^ 
tuque  \erhorum  eji  pojita ,  ea  7{hetorices  praceptis  conjiat, 
dupiicem^er    T^erum  autcmperjpicuitos  ypartim  in  natura  iliarumypar- 
fpiojiitatem    ^-^  ^^  traBatu  conjijiit .  In  natura ,  quoniam  alice  natura 
ohfiuriores  fitnt ,  alioe  apertiores ,  t!s^  cognitioni  nojira  magis 
expoJit£>Eaad  orationem  nonpertinet,  quoniamcumrehus 
ipfis  ad  orationem  qualifiunque  eji,affertur,  Alia  eji ,  quam 
^     ordine  dijponedi/que  confiquimur  rehus :  quoniam  Vf  aliquid 
antepojiue  diBum  ejiyitaplus  minujue  inteHigendo  alterico^ 
fert.  Hcec  ex  dialeElici  eji  injiitutisyquoniam  non  modo  perci^ 
piendis  rehus  ordo  plurimum  pr^ehet  adiumenti  yfid  nonnun- 
quam  etiamfides  earii  magna  exparte  ipji  eji  innixa .  ^e- 
admodum  enim  nemopiEiorem  quempiam  autfiSorem  con- 
fitmmatpi  dixerit ,  quiomnia  quidemfiorfum  memhra  exa- 
Ete  exprimerety  iungere  autem  ea  nefiirety  c>  in  eam  hahitu- 
dinem  componere ,  Vf  motus  aut  aBus  alicuius  quam  Vellet 
imaginem  imitarentur :  fic  ne  dialeEiici  quidem  nomenfihi 
y^endicahityqui  omniafaciendafidei  inuenirefiiatyfid  dijpo- 
nere  &  in  ordinem  redigere ,  ^ftfidem  cui  dejiinanturfacere 
pofiintynefiiat.  Hic  itaquefinis  erit  dialeEliceSy  docere  profa- 
cultate  rei  de  qua  dijferitur ,  id  efi,  inuenire  qu<e  fideifacien* 
d^ejint  apta ,  (^  inuenta  dijponere ,  atque  Vf  ad  docendum 
quam  accommodatifiimafint  ordinare.Iudicandi  enimpar- 
temyhoc  ipfo  quodfaciend<efidei  apta  inuenire  dehere  prafiri- 
ho:comprehenfam  inprafentia  ^^elim.  Nanqueperinde  ^fide- 
turynon  inuenire,  c>  inuenire  eiu/modi,  qu<e  iudicentur  in/ii' 
tuto  noflro  apta  non  ejfe. 


DIALECT.    LIB.    IJ.  S^ 

Eritniminini  diaIefticejfiai$.)R.edehoc.  fiquidera  idem  eft  ofTicium  artif  8f  finit 
quod  Cicero in  Rhetoricis negat.  Quanquam  nouandis verbiODe his Fabius Iibro  o« 
6iuo  capite  tertio,&  M.Ciirero  tertio  Iibro  de  bononim  &  malorum  finibus.  ' 

Mjtientm  tjfeChitmm  ac  dtU(i4tioHem,^uMttnits  inittnti»  tit  nnutnint, 
mon  tfft  A  ioctnit  o^tcioftiund* ,  qunnquam  dtlt^Atio  ctrte  «&  ytrt- 
^itftt  alituitr. 

Caf.     II II. 

C  Ed  qtiia  inuentiomm  ,  docendi  /utiecimus  officio ,  >/- 
deatur  autem/uam  etiam  habere  inuentionem  qui  mo^' 
uet  &  qui  deleBat ,  quic  diHinEla  a  ratione  docendi  aw 
thoresfecerunt ,  non  immerito  Udetimur  anguHiorihtis  ter^ 
minis,quamfert  natura  inuetionis,  hancpartem  terminajje, 
De  hoc  quoniam  exa^iius  initio  diSlurum  mefitmvoUicittis, 
hic  locus  ^^idetur  aptifimus  huic  rei  explicanda,  Definieda  e- ,., 
runt  ift^y  O*  ofiendedti  quid/tnt,  quofactlius  queant  diftin"    *  *  '*  "^''* 
gui .  T>ocere  ergo ,  efi  rem  ex  ignotafacere  notiorem.    Mo-  Docerf, 
uendi  quidemgeneraleeHnomen  c>  quod  late  patet  :/ed  in 
prce/entia  tantum  ad  mentem  refirimus:  )?t/it  mouere,  paca- 
tam  tranquiUdmque  mentem  affeElthusperturbarcDeleEla-  Deleaar.. 
re ,  eH  tale  aliquid  adhtbere ,  cuius  fenfu  atque  perceptione^ 
is  qui  accipit,gaudeat.  Fel ,  eft  aliquid  facerc ,  quodfttfen- 
fut  etus  qui  idpercipit,accomodatum.l/idque  V^/  rehusfiunt,  ^Mlafri 
\el  oratione,  Nam  &  re  docemur,  quoties  rei  alicuius  expe-  *^"°'>"»ra»^ 

/"       •  ^    I  "  f  ^       *        discontinge- 

rtmentum/umtmu^  ,)^elpraeutem  altquempramon/lrante-  «^rebusjf 
quefequimur.  Vt piBor ,  qui oHendit  quomodo  du&is  lineis,  ^"**"' 
Vel  tumens  vel  cauH  aliquid  exprimatur:  quis  color  ^^mhram 
reddat,quislumen:quomodo/uhfdentesres  c^  ^ifuifefelon- 
gtnquitatefuhtrahentes,  inplanofnt  imitandce:  hic  rc  hudo- 
cet.  Po/funtO*hac  eadem orationefieri ,\>t non  mon/iren^ 
tur/ed  tradantur  ^^erhis.  Erudite  itaque  Plutarchus  inquit, 
poemapiBuram  loquentem  e/fe,piEiuram  e/fe  tacens  poema: 

L 


RODOL.    AGRIC.   DE    INVENT. 

iUttdfgnifcanSydocere  amha4,^per/kpe  res  eajUem  :feiaU 

teramlo(im,idquodaltera  oJiendat.Sic  c^affeSluSy  rehns  c^ 

oratione  moHentur  .  Multo  autem  maxime  rehm  injletum 

prorumpent.  Mequeenim  crediderit  qui/quamf  tamparatas 

fuijje  P.2{.lachrjma^,)^t  cjualihu/cunque  epilogorum  Cicero- 

nis  Verhis,  quaauamfnt  tUa  quidem  ingenioffime  c>  aptif 

fme  ad  commijerationem  compofta ,  ad  lachrymas  cogere- 

tur ,  nif  tamen  infgnium  reorum  ante  oculospofta  calami- 

tate  c37*  aBione,flehiUhu/que  modis  qmhu/da,^  ante  omnia 

manantihu4  y^hertim  lachrymii  Ciceronls  ifla  commendare- 

tur.  DeleElari  nos  rehusfmiltter  CjT»  Verhis,notiH6  efl ,  quam 

Quatenusiiic  Vttndicari  oporteat .  Nohls  autem  de  his  rehus  tantum  efi 

dc  aftau  &  f^atio.  quatenus  fiunt  oratione :  hacque  \>ia,quod  ad  inuentio- 

deobleaatio"**'  *1  J,.  .  '  j     -j  -  rr  Jr 

ne  agatur.  nemPertinet ,  mtnime  Videntur  a  doceat  rattone  ejje  dijcreta, 
^uendLf"  Sane  oArifloteles  ait,cum  commouere  quis  audietem  V^- 
ifc^^oCk^^^Uit^/itperuacuam  efe  argumentationem .  id  quod  haud  duhie 
gume-tationi.  ^^^  ^a^j^  accipimus  argumejitationem ,  quapuram  nuUi/que 
corruptam  affeEithusfidem  conamurfacere.  Tenet  enim  arga 
mentatio  intentam  c^  Vf/«r  expergefaElam  mente,  Vf  nul- 
lusfacile  fuhrepere  &  auferre  ipfampofit  affeBus .  ^in- 
etiam  tenue  tUud  ^fedatum  argumctandtgenus,  turhulen- 
ta  affeBuum  agitationi  minime  couenit:  non  qtfod  eadem  res 
^  ad  docendum  ^  ad  mouendum  apta  ejfe  nonpofit  :/ed 
quia  argumentandi  illa  quies ,  rapiendo  extrafedesfua^  ani^ 
mo  accommodata  non  efl.  zAd  h<ec,fcapimws  argumetatio^ 
nem,Vt  id  oflendat  &  colIigat,€uius  mentione  volumt^  com- 
mouere  audientem ,  certum  eH  affeclihus  eam  non  conuem- 
re.  Nemo  enimjperauerit  quencfi^am  ea  inrecommoueripof 
f,de  qua,ft  ne  ita,  nec  ne,ororfm  adduhitet.  ^odfomne 
id  "fiocemus  argumentationent ,  quo  duhiaincertaque  coUigi- 


DIALECT.    LIB.    11.  82 

mus,non  modo  opm  ea,  ejfe  ad  affeElns  euocandos  crediderim, 
fed  crehriore  etiam  denjioremque  ejfe oportere ,  Virihm  enim 
opm  ejly^  rapieda  mens,  auferendujque  ipje  fhi  animtis  (^ 
\elut  extrajeponendas.  Imitantur  hoc  in  eloquendo  autho- 
res:  Vtjiquo  rninusjint  ipjisplura  quce  dicant,  idem  tamen, 
mutatisjiihinde  \erhis ,  Velut  plura  ingerant .  Quid  aliud  . 
Vtrgilius  exprej^tt ,  cii  dicit  apud  eum  Dido ,  Per  ego  hds  la-  I-ib.^.Aene, 
chrymas^dexteramopue  tuam  te,Per  connuhia  noJira,per  in^ 
ceptos  Hymen<€os.  Idem  erat  dextra  c^  conuhium  ^  Hy^ 
men<ei:  non  enim  aliud  quamjidem  coniugij  his  trthptsjigni" 
jicat:repetendo  tamenaliis  Verhis,tan<juam  plura  inculcauit, 
Sed  adhtheri  motihus  argumentationemfaci!eJciet,Jiquis 
poetas  omnis  generis,  qui  J^^xuximiy,  altquid,  hoceJt,quiaElum 
perfonafque  hahent ,  Verfauerit .  tum  Vero  pr^ecipue  poterit 
ojiendere  tragoedia,  apud  quam  cxprofejfo  omnia  ardet  affe^ 
[Ithtis,  Sed  c>  htjiorici  c^  oratores  etiam  quatentis  resper- 
mijit ,  hac  laude  ingenij poetis  non  cejfere.  Ctcero  )?t  omnihns 
eloquenti^  partihus,ommhtis  aliisfuitfitperior :  ita  hacparte 
ipfejihi  comparattts  videturjupra  c^teras  laudes  fua^  emi^ 
nere .  Nc  ergo  \erhis  colltgamu4 ,  quod  apud  illum  exemplo 
demonjlrare  inpromptu  eji ,  ah  eopotins  huius  reifdes  nohis 
petatur.Longum  ejiper  omnes  ire  affetii46,commiJerationem 
Videamtis.  Vha  enim  eji omnium  m  commune  natura :  ^ 
quod  in  hac  ojienderimusfacile  Itquehit  in  reliquis.  Duoftnt  Duo  aci  mifc- 
oportet  tn  mifericordia  mouenda ,  acerht44  aitcuins  cafns ,  ^  "/j Jtcc'"?' 
eum  qui perferat  tndimumtUo  Vtderi.  Qutd  erao^non  omni-  ^'^-  e^^p''"- 

I         J      V        •       /       %•  r  ^^  /  /•>    I  lurartifiaufn 

bU6  comr/erattombm  Cicero,  \>el  vtraque h^c ,  Veljialterum  epi'ogi  pio 
apertvLputat.aiterii  multis  argumetis projeqmtur  ?  Pro  Adi-  *  *  °"^' 
lone,Clodijprimum  inuidid e  tota  Vita  tUins,  omnihtts  faElis 
eruit.Sed  omittamtis  hanc,atque  quicramus  idquodfumpji^ 

Lij 


RODOL.   AGR.IC.  DE    INVENT. 
tnpis  *  0^0  magupotuit  oflendere  indignum  exilio  Milo- 
nem ,  qttam  cfuodfortijiimu^  \>ir  erat :  atqtte  pr^fentis  peff^ 
ctiUmetUy  nonanimum,non  ^fultum ,  non  orationem  muta* 
hat^  Ergofuhiicit  iamformatam  &  exprejjam  argumenta- 
tionem  a  minori  deduBam .  Sienimgladiatorum  miferet  eo 
magis ,  Quo  minHsfuntfupplices ,  quanto  reElius  fortijiimus 
Vircotumax  periculorum  nos  mouehit  f  Profert  enim/epri' 
mum  affe5lHs,Vtciue  animus  dicentis ,  ita  etiampacatior  ad- 
huc  eft  oratio.  Deinde  datis  Miloni  Verhis ,  liherius  erum- 
vit .  Faleant  Qnquit)  ')faleant  ciues  mei,  aAn  non  Milo  er- 
gapopulum  7(omanum  hoc  animo ,  quem  iHa  verhaprafi" 
runt  iindignifimus  talicafu  ^fidehitur,    lam  reliqua  ple- 
nis  (  quodaiunt )  Vffe .'  OfiuHra  (inquit)fufepti  mei  laho- 
res,  ojbesfaUaces :  merita  hahent  Milonis  ergd  omnes  ordi- 
nes ,  Deinde pr.iuatim  heneficium  Ciceroni  in  reditu  iUim  Vr- 
lutpopuli  y^oluntate  datum .  Pofi  hac  egregia  eH  omnium 
ordinude  Miloneopinio.  lam  animns  illfus  omniaexVtr' 
tute  aftimantis :  quod  reBefaBorum  pramiumfint  ipfa  re- 
£lefa5ia. lamgloria  amplitudoyDe  me^inquit^femper  Po- 
pulus  7{omanus  ,/emper  omnes  gentes  loquentur .    ^id 
his  omnihus  agitur ,  nifi  Vf  oHendatur  indignifimum  effe 
Milonem  eo  cafu ,  quem  intentent  aduerfaxij  ^  z/^deo,  ^^tfi 
quis  coniicere  injyllogifnos  iHa  velit ,  c^  dijputantium  mo  - 
re  coUigere ,  nihil  expeditius  aut  facilius  fieri  pofiit .    Pro 
eo  quod  reliquum  erat  ,  Vf  oHenderet  grauifiimum  effe 
hunc  Milonis  cafim ,  orator  traSlandorum  animorum  ar- 
tifex  peritifiimtis  y  transfert  infe  hanc  calamitatem :  pro- 
que  Milonisperfona  ,fuamy  hoc  eH ,  amici ,  qua  nihilfauo' 
rahilitis  effe  poteH  , /i*hHttuit :  ^?t  lachryma  eius  quereU- 
que,  non  iam  Milonis  yicem  ,/ed/itam  dolentis  deflentif 


DIALECT.    LIB.    II.  jj 

quefortimam  inmHtfime fieri  )^ideantur.  §luid  ergo potuit 
grauius  contingere  Ctceroni  yquam  eofe priuari  amico  ,pro 
cuiHsfalutefuam  ipfeparatHsftt  dependere :  cupiataue  mori, 
priufcfuam  tantum  mali  videat^eo  amico  cuicHfint  omnia  a 
fe  officta  amiciti<e  trikuta,  in  irritumjint  omniaprafentica- 
fii  recifitra^eo  etiam  amico,  cuimfortunam  ipfefitam  ducat: 
(^  in  cuitis  cafu  omnia  infe  iud/cil  henejicia  Velit  extinSla: 
CiT*  quifihiy  qui  liherisfuiiy  tjuijratri,  omnibtis  in  \no  confer- 
uatii,authorfueritfaluti^f(]uodj^  omnium  acerbijiimum  eft, 
pro  cuitis  tncolumitate ,  non  vitam  modo  Clodij  pacifei  v^- 
litfedpratorem  etiam  eum  confetlemifueyCiT*  diElatorem  V/- 
dere.7(ejpicit autefeitinde orator  ah  effe^lu  ad caufam,  Ne-  NotatifiwU. 
^ue  enim  idagit  folum,  ^>t  mifericordiam  moueat  :fed\t 
per  mifericordid,  id  cjuod  cupit ,  a  iudicH  animis  extoraueat. 
Hinc  ergofunt  illa,§lutd  \os  ludicesf  quo  tandem  animo  e* 
riti4fEt,-\>os,-)?os  appellofortifimi  Uri:  Et  (jua  paulo  pojife- 
quuntur.  At  in  qua  caufa  nonpotutjfef^  d  quilptis  nopotutfe 
fefcHr  quo  deprecantefFerum  hac  adinjiitutum  nofirum  ni^ 
hdpertinent,  neque  enim  hoc  loco  inueniendi  rationem  expli- 
camusfed  lUud  voluimuf  ofledere,  ea  quibHs  concitantur  af- 
feEius.omnia  ex  eifdem  duci  locfs,ex  quthus  ea ,  quthus  doce^ 
mus.Efi enim ampltficatio:\>t inquit  Ctcero,^>ehemens  qua-  j^^  ,> 
dam  argumentatio,-\>t  tUa  docendi  caufafit^hac  commouen-  ^"  p*««»0Di 
di .  JUud  non  negauerim ,  latereplerumque  argumentatio-   "** 
nem  in  ifiis,  d^  impetu  )>ehementidque  dicentis  ohrui  :fieri6 
fimiliorem  expofitioni  orattonem,qudm  argumentationi,  c^ 
quod  ad  dicendifigurampertinet,piurimum  inter  ifia  inter- 
eJfe.C^i^^Tihetori  quidem  mtdtumdtjFerre ^dialeBtcoprope- 
modum  nihiL  Sed  de  motu  haElenus.  DeleElare.  auod  \>lti-  r. .  <, 
mum  e  tnbtispomtur  ,anfit  a  mouendi  docendiaue  officio  ^"eorat.oni 

r    ..  -'  eflenopofle. 

L  tij 


Obieftio. 


Dilutio. 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

/eiunBum  yfini^  ejfe  nulli  orationipoteji.  Omnis  enlm  oratio 
docet.  Qtioniayficut  modo  oflendtmmy  motm  a  docenda  ntil- 
lam  habet  quod  inucntionis  eft  dtfferentia,  Docet  autetjuan' 
tum  in  ipja  eft.  Ne^ue  dijferere  quenquam  dicas,  c^ui no  ali- 
qua  de  re  affirmare  aut  negare  ali(^md,i(;p*  certiores  nos,qua- 
tum  ipftus  eft  orationu  ,facere  Velit .  Ergo  Vr  oratioprohet 
aliquid,exnatura  rerum  dijfofttioneque y^ordinequem 
habent  interfe  coniingit:  vr  deleEiet  Vfro,  in  eim  tantum  qui 
audit  ingenio  eft pofttum .  Docendi  itaque  ratio  eadem  ferc 
ejl  apud  omnes:quemadmodum  resfuntyqua  ^per  quasdo 
ceturJeleEiandinon  itayquoniam  diuerfajunt  hominum  in- 
^enia.  ^ftcfe  (vr  inquit  Cicero^  res  hahent:  me  meayte  tua 
deleElat.Nemofere  eft,cui  idem  quod  alteriplaceat.Etple- 
rique  ah  aliii  difidtnt ,  non  Vf  melins  ^fed  aliudfequantur. 
Cupit  enim  quifquefuum  ejftjquod  prohat:  ts^prohat  quifque 
maximc ,  quod  fuum  eft  ,hoceft ,  quod  naturcefnfthu/quc 
Jiiii  eft  accommodatiftimum.  Non  eft  ergofinis  orationis  de- 
leBare :  quoniam  non  ex  orationeyfed  ex  audientis  id  animo 
contingit .  ^uid ergo  f  Non  multa  Voluptatij  aunumque 
ffratia  dicuntur  .<'  Nonpoema  non  hiftoria^non  aEiio  ciuilis, 
id  maxime  agunt,VtdeleSatione  legentedetineantfadmira- 
tione/ujpendantf  lHa  etiam  aufterior,feuerion/quefuperciltj 
philofophia,horrorem  rerum  moUire  )^erhis,  Cj7«  henignius  in- 
fluere  in  aures  atque  animos  cocupifeitf  Ferafetnt  ifia,fiunt- 
que  Vt  dicitur ,  c^  oratione  quidemfiunt ,  Non  tamendi^ 
Bionisfunt  finis  ,feed  dicentis  .  ^emadmodum  enim  cibi 
finis  eft  explere  famem :  at  conuiuator ,  quo  gratius  excipiat 
conuiuam  ,ftlautim  apparauit ,  tdque  projpexit ,  quopatio 
nonfeatietati  iUius  ,fed  guU  /atiifaceret :  quanquam  id  ci- 
ho  quoquefiat ,  non  tamen  quatenus  eft  cihus  ,fedin  inHru-r 


DIALECT.    LIB.     IL  84 

mentum  explend<e  luxuri^  eji  a  domino  tranjlatis .  p}  erqp 
cihiefl  alere ,  ^firmare  corpn^ :  contra  qui  ^oluptatem  fhe^ 
Batyperfepeingerit  noxia,  ^  magnorum  irritamenta  mor- 
horum  :fic  qu<e  aliquando  Verum  diElionis  ordinemfequenti 
pojfent  videri  culpanda,  dum  audientis  captamti6  Voluptate, 
inter  laudes  numerantur  dicentis.  ^ale  eflflriBim  ^  hre-   ■ 
uiter  dicere ,  (^folumpro  necefiitateyca  cju^e  capitajunt ,  c> 
firmamenta  rerum.  Aut  qmhu6prope  nihtl  efl  opus,  dummo- 
doexcoU  ornarique poj^int ylatifiimefundere .  ^ujnetiam  di- 
gredimur  ah  eo  cjuod  inHttuimu.s,  \>t  in  aliquid  auodplaufihi 
titer  dicicjueat  deferamur.x^qu^Jemelpaucifljue  diElaper- 
cipipoterant,ea  re[?etimus,rrahimtisJongo  )^erhorum  amhittt 
^enuntiamtis,  Poeta  cjuotjueperfepe  dfide  rerum  adincredi-  *Enumdraa» 
htlia  delahuntcir  Confundunt  ettam  ordtnem  rerum^^t  quod 
prit^  erat,dicantpoflerius:quodpofleritfs,pritiS-  H^c  altdque 
permidtaidgenus ,  qu^ererumejfent ,  nimirum  Utia,atque 
proinde  orattonis,qutafignificandis  ea  rehtis  eH  inHituta :  in- 
genicrum  tamenfunt(^quoniamplacent)\>irtutes.Sunt  tamc 
Cjt^  iflaperfepe  coniunEla,  vr  qts^e  deleElat pr<ecipue ,  optime 
etiam  doceat  oratio.Jed  ^fidei  quadoque  locum  occupat  V(?- 
luptas,DtuerJa  tamefunt,^  dtuerfu  hahentcaufas.Docere 
ergo,Vel(fi  malimt^)prohahiliter  dtcere proprium  eft  dtjfire- 
tis  (quodprohare  \oluimiu)  munus  J\douere,  ad  inueniendi  Summt  eapi. 
rationem  oflendimm  cum  docedi  ojftcio  coniunElum  ejfe.  De-  ^"^"'"** 
leEtare,qt4oniam  auditorisgratia  expetitur,  ad  2(hetorem  re- 
Eiiuspertinehit.  Mec  enim  hahet  aliquid  cum  inuentione  ne- 
gotijiautfl  qtiid  hahetyad  docendi  oflycium  eaparte  redigetur,  £0^0 
Suid  i^itur  efl  dialeEttce,^  quod  finis  etm  fit  docere  auide-  ^"<^"^9uein 

^^       /  J  t  a..      J  n         I  rr    ^    .   J^  hoclibro  di- 

tiam  ah  eo  mouere4deaare  dtflent,  hocpaEvofatfsfic  execu-  ^'  ^"n«  cp>I» 
tosejfe.  sus. 

L  iiij 


Mowj. 


RODOL.   AGRIC.   DE   INVENT. 

Vt  fit  moucre.)Cicero  in  partitionibu$,Motus aute  e{l,iDquit,animi  incitatio,aut 

tdvoljptatem,aatadmodeftiam,auiadmetum,aut  ad  cupiditatem  .  Nim  &  redoce- 

MOWJ  mur  >SicveteresilULacedsmoniii,hominesquofdam  agrefteSjquiHelotat  dicebaa- 

Author  Plu-  tur  Vcaisinterimfolennibufquediebusquaaamaximeadpotumcrapulamqueincitarc 

tarchus  in  vi-  folebant^ita  deinde  vino  c.boque  obrutos immittere  in  conuiuia  iuuenum,  vt  n.cofpe 

ta  Demsirii    aaturpiiudineebriorum,temuletiimvtrcmm3ximedeformem,omnibusmodisfugc- 

'  rent  accauerent.EtIfmeniasiUeThebanusdifcipuli5fuis,tameosqmmale,quamqui 

bene'modalabatur  oftendens,dicerc  folebat.hoc  pafto  raod ulari oportet ,  illo  non  o- 

portet  Qu^  qjidem  docendi  ratio  rebus  magis  conftabat^quin  verbis.  Erudue  itaque 

Plutar"c5lnquit,)Plutarchus  in  libello  co.quo  difputat,b;;llumne  an  philofophiae  ftu 

diaclariores  rcddidcrint  Athcnienfes.-Simonidcm  authorem  huius  laudat  fente'ti3e.  Ver 

«I         t  baeius,vtquidembodieiaexcmplanbusleguntur,Gch3bcnt;»\HK  6  (rj.Mon/Hi:  njv  lut»» 

Plutafchus       ^         'i^^  ^gi^fiy  ei^TtiaxvM  i,^oax^o§ivo>v,7^v  i\  romiv  {(^yfcc<plzy  X«\ov<r«v.  Sf  yif 

tgijyirogiVif.     c^^^     .  .  ,  ,^i|af  SxyivoMiVxS  ^eiK^iisei ,  rxirxf  6t\oyoiyiytvn,uivxiJ^iHiSv  -rxi  Kzlovy- 

ygUovti.    Eic/^iOf/^iVXfO)"*"  «««  tfXH/u«'"»'^.  01  A  ovo/*x^i  ««»  Xi|w/  rxSTx^J^Xo^fftv, 

vAh  kx)  Tfo-xio  /uif4Vi(fi<at  Jixfifovei ,  TtXoi  <ft  XUip0TlfOl{ 'iV  VTtOKStrOU.HXtTSvUoflKZM 

Hfikrnot,  6TiivJiiiy»(riV(ijTtigyix<pMVTixii}iKx)  ■xfoJ^TfoititJ'o\oiiot»<rxs.  Verilm  Simo- 

Poema,piau  nides,inquit,piauram  poeraataceQs,&  poemaloquentem  appellabat  piauram.Quas 

xa  loqucns.      enim  rcs  piaores,perinde  vt  fi  nunc  primiim  gs rantur,penicilo  exprimunt,ac  demon- 

ftrant-eas ipfas poecs  orationibus ,  aclibris futs,  fdftas  iam  narrant  atque confcribunt. 

Quocirca .  fi  quod  illi  coloribusac  figuris ,  id  ipfum  hi  vcrbis  ac  dicendo  fignificant, 

planumeft*  materiaquidem  eos  &  modo  imitationisdifferre,  csterum ,  finem  tamcn 

eijdcm  ytnfque  efle  propofitum,  ac  proinde  etiam  inter  hiftoricos eum  primas  tenere, 

qui  aarrationem  perindc  quafi  piauram.afFcaibus  ac  perfonis  ceu  fimulachris  quibuf- 

dam  implerit.Eiufdem  rei roeminit  feu  Cicero.feu  fi  quis alius  author  eft,quarto  libro 

Rhctoricorum  ad  Herennium.  Vtqualibufcunque  epilogorum  Ciceronis  verbis.) 

Ciceronis  e-  Quantus  fucrit  in  epilogis  Cicero,ipfe  ui  oratorc  docet  his  verbis,  Q^.d  ego  de  mife 

pilogi,  ranonibusloquar^quibuscofumvfus  pluribus,quodeturafi  pluresdicebamus.perora- 

jione'mihitamenomiesrelinqucbant.inqaovtvridererexce.lcre,noningcnio,fedla- 

bore  aflequcbar.qua:  qualiacunque  in  me  fint.mc  euim  ipfum  no  pcrnitet  quanta  finr, 

fed  aoparet  in  orationibus.-ctfi  carent.hbri  fpiritu  illo ,  propter  que  maiora  eadem  illa 

cum  aeuntur  quam  cum  legutur,videri  folent.  Mec  vero  mifsrationc  fola  mens  iudicu 

permoueadaeft,qua  nos  ica  doleter  vti  folemus.  vt  puerum  infantem  perorantcs  in  ma 

nibu$tenuerimus;vtaliaiacaufa,excitatoreonobiIi,(ubIatoetiamhlioparuo,plagore 

&  Ume'tationecompleuerimus  forum:fed  etiam  faciedum  cft,  vt  irafcaturiudex.miti- 

eetur  inuidcat,faueat,c5teranat;admirctur,oderit,diIigit,cupiat,fatictateafFiciatur, 

fperet  metuat,letetur,doleat, ^c.  Si quid  al iud,)Si  quis  poecas  omnis generis,/^ «/,*- 

T,'.  ..«-m,    rmy  aliquid  &c. )Tria  funt  genera  poe.natum  Jfxf^xriKiyluimtKiv  f,tK-^,9V,id  cft,  afti 

1  na  poeraa-  ^^^  enarratiuum,mixtum.  Aaiuum  eft,in  quo  perfonx  loquuntur  fola,  citra  onnern 

tum  gencra.  „^»^  ^         intcrlocutione.  Enarratiuum.quo  femotis  perronis.folus  poe:a,loquitur; 

Aamura.         ^.    ^  inquo  Scpoete  &  perfon?  introduft?,loquutur.SicfereDiomedcs.Profert 

Mrr""   e^rfrprim\afFcftWProLfe,.^quit.hoccft.ejeritf^ 

WUKum.  ^^  totus  hic  locus,vt  prima  frote  noaihil  videtur  obfcurior;  ita  lucidifsimus  cnt.fi  huc 

adhibeatur  ipfe  Ciceronis  pro  Miloae  epilogus;  qui  tametfi  fufior  eft,  ac  proinde  vni 
forfan  aut  aiteri,hoc vtique loco.futurus mgratior;  mihi  tamen  ad  verbum  eu:u  huc  vi 
fum  fuit  afcribcre.no  folii ,  quod  hic  locus  Rodolphi  fine  eo  intelligi  omnino  no  pof- 
fifverum  ctiara  quod  nihil  mihi  ad  mouendam  raifencordiam  vehemetius,nc  cogitari 
quidem  nedum  in  literas  mitti  pofle  videatur.  1$  ergo  ad  verbum  fic  habet. 

Sed'iamf»ti$m'iltadecaufa;extra  caufam  efiam  nimisfortaflc  raulta.  quid  reftat? 
nifi  vt  orem  obtefterque  vos  ludices, vt  etiam  mifericordiam  tribuatis  forcifsimo  viro; 
qua  ipfe  nori  imploraf.ego  auie  repugaate  hoc  imploro,8cexpofco.  Nolite  G  m  veftro 
omnium  Eetu  nullam  lachrymam  afpexiftis  MiIonis;fi  vultum  femper  eundeiii ,  fi  vo- 
€m  fi  oraiioneia  ftabJca»,  ac  uoa  mutatam  yidetif :  hoc  miaus  eiparccre  atquc 


DIALECT.    LIB.   11.  8j 

haud{cid,an  tnultoetiam  (icadiuuada$magts:etenini  R  in  gladiatoriispugnis.Sc  infimi 
generis  honainum  co  Jitione,itque  fortuna,timidos,  8f  fupplices,  &  vt  Tiuerc  liceat  ob 
(ccrare$,etia  odifiTe  folerausrfortes  &  animo(bs,&  fe  acriter  ipfi  morti  otfcretes  feruarc 
cupimus:eorum(|ue  nos  magis  mifcret,qui  noftram  mifericordiam  non  requirut;  quam 
qui  illam  efHagicant:quanto  hoc  magis  in  fortilsimis  ciuibus  facere  debemus^  mequide 
lud.exanimit  &  interimut  bz  voces  MiIonis,quas  audio afsidue, &  quibus adfiim  quo 
tidie;vaIcantjinquit,valeantciuc$mei;(intincoIumes,fintflorente$,  fintbeati.-ftethxc 
vrbs  praEclara,mihi4j  patria  chanfsima^quoquo  modo  merita  de  me  erit;  traquilla  Re- 
pub.ciues mei(quoniam  nihil cum  illis  non  licet)finc  me  ipfi.fed  per  me  tamo  perfrua- 
tur;ego  ccdam  atque abibo;fi  m:hi  Repu.  bona  frui  non  Iicuerit,at  carebo  mala:&  qua- 
primum  tctigero  bene  moratam  &  liberam  ciuitatem,in  ea  coquicfcam .  O  fruftra,iii- 
quitjfufcepti  mei  labores:0  fpes  fallaces;0  cogitationes  inanes  mc:H.Ego  cum  Tribu- 
nus  plebis  Republica  opprcffa  mc  (enatui  dediflem^qucm  extinftum  acccperam.-equiti 
bus Romanis.quorum  vircs erat  dcbiles;bonis  viris,  qui  omnem  authoritatem  Clodia- 
nisarmisabieccrant:mihi  vnquam  bonorum  prafidiam  defuturum  putarcm  ?  cgo  cu  te 
(mecum cnim  fjepilsime  Ioquitur)patris  reddidiflcm:mihi  no  futurum  in  patria  puta- 
rcm  locum?vbi  nuncfenatus  eft,quem  fecuti  fumus?vbi  equites  Romani,illi,iIIi,inquit 
tui?vbi  ftudiamunicipiorutnfvbi  Itali*  voces.^vbidenique  tua  M.  Tulli,  qui  plurimit 
fuit  auxiIio,vox  &  defenfio.^-nihine  ei  foli,qui  pro  te  toties  morti  me  obtuli,nihiI  po- 
teft  opitulari.^^Nec  vero  hxc  ludices  vt  ego  nuc  flens,fcJ  hoc  code  loquitur  vultu,quo 
videtisnegatcnimfe,neg3tingratisciuibusfsciflequefeciiret;timidiJ&omni5circQ- 
fpiciccibusp3ricula,nonnegat.plebem,8f  mfimim  multitudinemjquiP.Clodioduce 
fortunis  veftris  iraminebat,ea,qu6  tutior  cflet  vita  vcftra.fe  fcciflc  comemorat,vt  non 
modo  virtute  flcderet,  fed  etia  tnbus  fuis  patrimoniis  dcliniret.nec  tiroet,  cum  plcbe 
munenbus  placarir,vos  noconciliarit  mcritisinRcmpub.  fingularibus,  icnatusergafe 
bcneuolctiamccraporibushisipfisnEpee(rtfperfpedam:vcftrasver6,&  veftrorumor- 
<iinumo:curfacioiies,ftadu,fermoncs,qucmcuquecafumfortun3dedcrit,fecura  abla- 
turum  efTe  dicit,mcminit  etiam  fibi  vocem  pr^conis  modo dcfuifl^e^quam  minime  dcfi- 
dcrat;populi  vero  cunftisfatTrigiis,quod  vnum  cupierit.fcconfulem  dedaratum.  nuc 
denique  fi  hxccontra  fc  fint  futura;  fibi  facinons  fufpicione  non  fadi  crimen  obftare. 
addit  hxc,quE  certe  vcra  funt;fortes  &  fapieces  viros  no  ta  prasmia  fequi  folere rcde 
faftorii qua  rc^rlc uA\ Ce  nihil  in  vita  nifi  praEcIarifsimc  fcciflc.fi  quide  nihil  fit  pr^fta 
bilius  viro,qua  pcricul is  patria  liberare,  bcatos  efle  quibus  ea  rcs  honori  fuerit  i  fuis  ci 
uibu$:nec  tamc  eos miferos.qui beneficio  ciues  fuos  vicerint.Sed  tame  ex  omnibus  prae 
miis  virtutis, fi  cflet  hibendi ratio  pra:miori5,amplif»imu  efle  prafmiu  gloria ;  efle hanc 
vnam.qujf  breaitatem  vit«  pofteritatis  raemoria  confolarctur:qua  cfficeret,  vt  abfen- 
tcsadefleraus;morcui  viueremushanc  denique  eflc,  cuiusgradibus  etiam  hominesin 
caelum  videanturafcendere.Deme,  inquit,  femperpopulus  Romanus  .fcmperomnef 
getesloquetur.MuIUvnquamobmutefcetveturtas.Quin  hoctemporeipfo,  cum  om- 
ncs  a  fuis  inimicis  faces  inuidio!  nax  fubiiciantur,tamc  omni  in  hominum  coecu  gratiil 
agendis,&gratuIationibushabedis,&omnifermoneceIebratur.OmittoHetruriaefe- 
ftos,&  a(flos,&  inftitutos  dies,cetefima  lux  eft  hjcc  ab  interitu  P.CIodij,&  opinor  al- 
tera;qua  fines  imperi;  popali  Romani  non  fohim  fama  ia  de  illo  ,  fed  etia  Ixtitia  pera- 
grauit.Quamobrcm  vbi  corpus  hoc  fit,no,inquit,Iaboro;  quonia  omnibus  in  lerris  & 
iam  verfatur,  &  femperhabitabitnominis  meigloria.Hsctumecum  fipehisabfenti- 
bu$;fed  hifde  audicntibus ,  hsc  ego  tccum  Milo.Tc  quid^m  quod  ifto  animo  es ,  fatii 
laudare  non  poflum.fed  quo eft  illa  magis  diuina  virtus,e6  maiore  a  te  dolore  diuellor. 
Nec  vero G  mihi  eriperis.rcliqua  eft  illa  tame  ad cofolandum  querela;vt  his  irafci  pof 
fim.aquibustantumvulnusacceperono  enim  inimicimei  te  mihieripient,  fcdamiciP. 
fimi:non  male  aliquado  dc  me  mcriti:fed  optime.  Nullum  vnqua  ludices mihi  tantum 
dolorcm  inuretis;etfi  quis  poteft  effe  tantus.?  Scd  nc  hunc  quidcm  ipfum,vt  obliuifcar, 
qumtim:  fcraper  fcccritis;qu*  G  vos  ccpit  obIiuio;aut  fi  ia  me  aliquid  oftendiftis ;  cur 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

nonidmedcapite  potiu$luitur,quara  MilonisfprKcUre  enim  vixero :  fi  quid  milif  ac^ 
ciderit  oriusquim  hoctatumraalividero.Nuncrae  vnacorifolatio  fuftcntat,quodti- 
bio  r.'A.iianiullumiraeamoris,  nuUum  ftudij,  nullum  pietatis  officium  defuit .  cgo 
inimicitias  potentium  pro  te  appetiui,ego  meu  Ispe  corpus,  8f  vitam  obieci  armis ini- 
micorum  tuorum:ego  me  plurimis pro  te  fupplicem  abiecr.bona,  fortunas  meas ,  ac  li- 
berorum  meorura ,  m  coinmunionera  tuoru  temporum  contuli ;  hoc  denique  iplb  die 
fi  qua  vis  eft  parata,fi  qua  dimicatio  capitis  futurajdepofco.-quid  la  reftat.^quid  habeo? 
quid  dicam?  quid  faciam  pro  tuis  in  rae  raeritis.^nifi  vt  eam  fortunam ,  quicunque  eric 
tua  ducam  raeam^ao  recufo,non  abnuo,vofqj  obfccro  ludices.vt  veftra  bencfici3,qu^ 
in  me  cotuliftis,aut  in  huius  falute  augeatis,aut  in  eiufdera  exitio  occafura  effe  iubeatis, 
His  lachrymis  no  mouetur  Milo,eft  quodam  incredibili  robore  animi  feptus ,  cxiliun» 
ibi  efle  putat,  vbi  virtuti  ao  Gt  locus;mortem  naturs  finem  efte.non  poenam.Sit  hic ea 
mcnte.qua  natus  eft.quid  vos  [udices?quo  ladem  animo  eritis?  memoriam  Milonis  re- 
tinebitis,ipfum  eiicietis.^Sf  erit  dignior  locus  in  terris  vUus,  qui  hac  virtutem  excipiat, 
quam  hicquiprocreauu*.vos,vosappel[ofortifsimiviri,quimultfiproRepub.fangui- 
nem  effudiftis,vos  in  vin  &  m  ciuis  inuidi  appello  periculo  Geturioncs,  vofqj  militej 
vobis  non  modo  infpeftantibuSjfcdetiam  armatis ,  &  huic  iudicio  prsfidcntibusjhxc 
tanta  virtus cx  hac  vrbe  cxpeUcturfexterminabitur.^^ciicietur.^O  me  miferum;0  me  in- 
felicem ;  rcuocare  tu  me  in  patriam  Ivlilo  potuifti  per  hos ,  cgo  te  in  patria per  cofdem 
retinere  non  potero<quid  refpondebo  hberis  mcis,qui  te  parentem  alterum  putat;qui<i 
tibi.QJ^ratcr.qui  nunc  abes,c6forti  mecum  temporum  illorum  fms  non  potuilTc  Mi- 
lonis  laiutem  tueri  per  eofdera,per  quos  noftram  ille  feruairet^  at  in  qua  caufa  non  po- 
tui(rc?quje  eft  <»rata  gcntibus  a  quibus  non  potuiiTe.^ab  his  qui  maxime  P.Clodij  raorte 
acquierunf.quo  deprecantc':me;quodaam  concepi  tantu  fcelus.^aut  quod  in  me  tantum 
facinusadmifiiudices?cumillaindiciacomnranisexitijindagaui,patefeci,protuU,extin 
xi;omnes  in  me  msofque  redundant  ex  illo  fonte  dolores:quid  me  reducem  effe  volui» 
ftis?an  vt  infpeditc  me  expeUeretur  hi,per  quos  effem  reftitutus.^nolite ,  obfecro  vos, 
pati.mihi  acerbiorem  reditum  e{ri:,quaaa  fucrit  iUe  ipfe  difcefTus.Nam  qui  poflum  pu« 
tare*me  reftitutura  c{re,fi  diftrahor  ab  iis,per  quos  reftitutus  fum.?  Vtmarn  dij  immorta 
les  feciifeotrpace  tua  patria  dixerim;metuo  enim  ne  fcelerate  dica  in  te,qn6d  pro  Mi- 
lonedicam  pie)vt  P.Clodiusnomodo  viuerettfcdctiaprstor,  cofuI,Diaatorcfrcr, 
antequam  hoc  fpeftaculum  viderem.  O  dij  imtnortales,  fortem  8c  d  vobis  lud.confer- 
uanduvirum.Minime,minime,inquit;im6ver6poenasilledebitasluerit.  Nosfubea» 
mus,fi  ita  neceife  eft,n6  debitas.Hiccine  vir  patrioe  r.atus,vfquam  nifi  m  patria  morie- 
tur.'aut  fi  fortc  pro  patria,buius  vos  animi  monumeta retinebiti$;corporisin  Italia  nul 
lura  fepulchrum  efie  pitiemini.^Hunc  fua  quifquam  fententia  ex  hac  vrbe  expellet,que 
omnes  vrbes  expulfum  a  vobis  ad  fe  vocabunt^O  terram  illam  beatam,  qua»  hfic  virum 
exceperit:hac  ingratam,fi  eiccerit,miferam,  G  amilerit;fed  finis  fit,  ncque  enim  pra  la- 
chrymis  loqui  polfum :  &  hic  fe  lachrymis  dcfendi  vctat;  vos  oro  obteftorque  ludices, 
vt  in  fententiis  feredis,quod  feniietis,id  audeaiis.veftra  virtutem,iuftitiam,fidem  (mi- 
hi  credite)is  maxime  probabit,  qui  in  iudicibus  legendis,  optimum  &  lapicnrifsimum 
quemque  legit.  Et  fic  fe ,  vt  inquit  Cicero,)  C  icero  quinta  Tufculana  ,  de  Diony fi© 
Meraea.te     Tyranoloquens,MuGcorumvero,inquit,perftudiofumaccepimus:poetametiamtra- 
tua  deleftant.  gicum.quim  bonum,nihil  ad  rem.  In  hoc  enim  genere,  nefcio  quo  pado ,  magis  quam 
Suum  cuique  inaliisfuumcuiquepulchrumeft.  Adhucneminem  cogn©uipoecam,&  mihifuitcum 
pulchrum.       Aquinio  amicitia.qui  Gbi  non  optimus  videretur.Sic  le  reshabet ,  te tua,  me dclcdant 
*       mea.Neii  ita  difsimile  his  eft,  quod  idem  Cicero  habet  dccimoquarto  libro  epiftolarii 
ad  Atticum;  Accipe  a  me,inquit ,it«6o\i({ov  6i'!)0»/xK  rerum  earum.in  quibus  fumus  cxer- 
citatifatis.Nemovnqum,nequepocra,ncqueoratorfuit,quiquenquammelioremft 
arbitrarctur.Hoc etia  maliscontingit.quid  tu  de  Bruto  putas  ingeniofo.  &  erudito.'de 
quoiamexpcrtifumus.Nupcr  inediftofcripferam  rogatutuo.  Mcura  mihiplaccbat, 
illi fuura .  Quinetja cum ipfius precibus peoe adduftus ,  fcripfiiTcm ad eum dcoptimo 


DIALECT.     LIB.    IL  26 

genere  dicendi;no  modo  mihijfed  etiam  tibi  rcrip(it,fibi  illud  quod  mihi  placeret  no 
probari.  Quare  (ine quiefo quetnque fibi fcribere;  fuam cuique  fponfam.mihi  meara 
fuum  cuique  amore,  mihi  meum.Non  fcite.  Hoc enim  Attilius  pocia  durifsimus.Hxc  ^"  Stic«, 

Cicero.Q^em  inmodum  &  Plautus;Suus,inquit^rexreginatplacet;fuacuiqucfpon- 
fafponfo.  ^ 

DEMATE^IA      DIALBCTIC^,  * 

Materiamitale[iicestjfequtflionem.     Cap.  f^. 

TT/«c  igitur  ea  de  quibushoc  Ithro diEiuros nos pradixi^ 
mus  execjuamur,eo  quo  propo/uimus  ordine.  Tria  eranr, 
^uibus  dijferendifacultatem  conftare  Voluimus,  materia,in- 
ftrumentum,  c>  traElatus.  Materia  ordine  efi  prtma,  Pri-  xm     • 

^  //         /•  /•  KT  /^  •     ' "     Matenamar- 

mum  ergo  tlla  nobts  explicetur .   Ne  ^uemfallat  autem  no-  *'""'  *^'"  ^»- 
minis  huius  amhiguitaSyillud  admonitum  )felim,  materiam 
artium  cjuandoque  dici  id  quod  artihus  docctur ,  ^circa 
quod^?erfatur  cura  confideratioque  iUarum ,  quod  ^  fuh- 
ieElum  Vocaripriore  lihro  diximtis.  Sic  materiam  dialeEli-  Cap  i 
cespojfum  dicere  argumentationem ,  Vf  plerique ,  Vc/  Vf  nos 
diBtoncm  prohahilem ,  qaanquam  parum  h^^ec  ipfa  diuer- 
tant.  Dicimii4  etiam  m.xteriam  arttum  td,  in  quod  opitsfu 
explicant ,  quemadmodum ftatuarij  matcriam  dicimus  as 
marmor,gypfum,  cera,  omne  id  denique  ex  quofimulachru 
aliquodaitt  imaginem  effingere poteft:c;r^Jigult  materia,  lu- 
tum:  ^fahriJigna.Ltgnis  autemproprium  eft  materi<e  no- 
men:ah  his  enim  ad  reltquafimilttudinetraduElum  eft.no/S 
in  hanc  figntficationem  in  prafentta  de  materta  dialeEiices 
qu^rimus.  jftam,  qu^fit,  Videmur  commodifiime  ex  opere 
dialeEitces poffe  perjpicere.  Si  enim  eft  optcs  'tlIit^,quodpriedi- 
ximiis  yprohahiliter  dicere :  quicquid  id  eft ,  in  quod  hoc  optu 
fuum  excrcere  CjT»  experiripopt ,  id  Videhitur  ^>tique  mate- 
ria  illius  ejfe  .    Prohahiltter  autem  dicere  deomni  eo  quod  Dialefticcs 
in  orationem  deducitur  ,po(fumus ,  aut  reuera  prohahiliter.  "''''j".'^^^e 

1  j.-'.  >^     '  t  ""^^^j  quarftioncm, 

aut  quatenus  res  de  qua  atctmaspermittit.  kluod  cuiufmodi 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
Cap.t.  hjm^inf^tiixirnus,  Omne  igltur  id,de  quo  ordine  aptetjue  adfi- 
dedicipotefi,  id  erit  diale^lices  materia .  ^odft  y>no  norni- 
^  ne  compleBi  '\>olemus,haud  erit  difficile.  De  (juocuncfue  enim 

fidem  conamurfacerejd  necejp  efi  accipi ,  tanquam  duhium 
incertum^fit-  Nemo  enim  rem  aperta,  quatenm  efi  aperta, 
fumit  docenddfed  Vf  contendi  de  ea  c^  amhigipofiit.  ^uic" 
quid  autem  tanquaduhitatum  in  mediuprofertur ,  id  '^ocat 
quafiione:erit  ergo  cpa<£fiio  materia  dtaleSlices.  Nec  inuenio 
qudiUi  certiore  aliam  aut  arlhorihm  circunfcriptam  termi^ 
Obieftio  co-  nis  afiignem.  Scio  tamen  ejfe,  quihti^  aliter  videtur,  quorum 
traprsdiaa.  ^^  gfl  J^ip^ttlddanohi^/entetia.  Hiputantyfitdlatetende^ 
mu6  materid  dialeSiices ,  V^  de  quocucj^prohahtliterpofiit  di" 
ci,  idfithijciamus  cur^e  ipfius :  omnes  fere  artes  autfhperua^ 
cuasfutura^yaut  intra  dialeBices  ius  pojfefiionej^  \'enturai, 
Omnes  enim  propemodum  prohahtliter  de  eo  qmd  docedum 
ftsmpferHtydijferunt.Nam  eorii,qu<€  necejfaria  &induhita* 
ta  eJJe,pofiint  a  nohis  comprehedi,non  ita  magna  efi  copia,& 
fi  Academia  credimus ,  prorfws  nuUa .  /d  quod  nemo  negat, 
qu<ie  ad  vitdmore/q^pertinent,  qu^  item  ad rerii  natura  no^ 
titid,  nihil  efi  quod  nofit  cotrouerfum,  c^  magnis  ingeniiso^ 
.  mnes  inpartes  iaBatum.  De  his  ergo  omnihus prohahtUa  Vf- 
cunque  difieruntunquoniam  necejfaria  nonpoJfunt.Si  neprO" 
hahtlia  quidepoJfent,nemo  Vel  dijf€reret,\el  doceret,  Quodfi 
prohahile  dicimws ,  non  modo  quod  amhigue  e^in  ^tranque 
partem  dicipotefi:fed  Vf,  quo  certius  quici^  efi,eoprohahilius 
fit:CP*  quod  induhitatiifit,id  maxime  ^ndeatur prohahile.  o- 
mnes  artes  qu,iecuque  demilfunt,ex  prohahilihtis  confiahunt* 
^uumfinguU  ergo  de  his  rehus  quas  profitentur,prohahiliter 
dicant,quid  iam  loci  diale^iide  de  omnihus  rehus  dicedireli^ 
Bum  erit^Aut  quid  opusefiper  omnes  ire  nos  diriptque  artes 


DIALECT.    LIB.    IL  87 

Jlquod  cmSta  pollicentur ,  poterit  dialeBice  fiU  praflare? 
^riftoteles  ita^  dialeBicen  trihus  his  )?tilemputauit  .'exer-  '^otJJJ^f/i? 
citationi  difIerendi,confutando  aduerjario,  &  protandis  pri-  rcputaueric 
mts  artmm  prtnctpitsia,  qua  oportet  quamlwet  artem  ^felut 
explorata  certaque  hahere .  ^uia  enimprtma/unt,  artes  ip^ 
fe  nequeunt  eaprohare  )^elut  pr^cedentia  illa ,  ci?^  credenda 
dt/centi.  Qyih  hac  itaque  yelutpuhlica  quadam  omniu  mini- 
ftra,petendam  eisftdem  eft  arhitratus.  In  reliquofiientiarum 
progrejju  nthil  loci  reliquit  dialeBica .  Duos  tamen  lihros,  ftoteVsnon 
qm  pofteriorem  refelutonorum  infirihuntur ,  edidit,  quihus  ^eTifrobicma 
eacomplextiseft,qu<e  adrationem  tradedarum artium  pe-  diaieaiccscf 

T7  j        '  j  •    n-  n  -  n-      fematenam. 

ttnent,  t^rgo  quoa  atttnet  ad  tnftiutum  nojtrum,  no  qu<eftto- 
nedialeElico  'Vult  propoftam  ejfe  ,fid  id  quod  Gneci  ^fii\»M<t 
dicunt ,  quod  nos  )?elfiifiitationem  "^elpercontationem  dicere 
pojfumus  ,pleriqueGraco  maluerunt  \ti,  Percontattonem 
\ult  ejfe  id,de  quopariter,eftne,an  non  eft,quaritur.  Vt  eftne 
mundus  ^ternus  an  non  feftnefol  maior  tota  terra  an  nonfld 
autem  quodfilum  in  )^nampartem  effertur,Vt  ecquid  eft  tm- 
mortalis  anima  fecquid  Vtrtus  eftfiummu  honumfid  Kslrxtiv, 
hoc  eft propofttionem  )Pocauit :  & propofitionem  quidem  non 
omnem  dialetlicam  effe,fid  eamfiliim^qu^  nequeftdeipror- 
fiu,neque  duhitationis ftt  expers.neque  enim  quenquampro- 
ponere,ftt  ne  nix  nigrafautftt  ne  homo  animaUnihil  autein- 
ter  percontationem  c^  propoftttonem  intereffe  ,  niftefferen- 
di  diuerfitate.Ex  quihus  coUigere  paratum  eft,  zAriftotelem  Dequibusre- 
\oluiffe  eafilapertinere  ad  dialeBicum ,  de  quihus  amhas  in  ftowfem^if: 
partes  differipoffet  ,  0*eapoffetVia  ,  qua  non  effent  certis  J''*j"i"'"  ^* 
artiumfinihus  comprehen/a .  Dicamus  ergo ,  quopaSlo  re- 
liqua  artes ,  &  qt*o  dialeUice  de  rehus  dtfferit :  ^  quid  in- 
terfitjtftinguamus,  Primum  conftat ,  artes  omnes paulatim  ^i^n^^^t 


RODOL.   AGRTC.    DE   INVENT. 

ftjf  iexplican»  a^nipgf  incrementa  repertcvs  effe:neque  quifquam  idemydrtem 

quomodo  ad  ^  T  ,  i  r  I    -         r,    '  i      •   •      >  ^    ^  -     » 

duieaicufpe  aliquam  repertt  ^  abjomt .  IMma  aute  imtia  ajenjuu  ob- 
Utct^d^ltni/eruationeprofeSiafunt'  Ft  cu  -viderent  homincs  aliquidite- 

^uomodo'a^  ^f*^  ^^^^^^^^  &*f^pi^  itidemfierijexperimentofumptOyau' 
rcie"tia$  ^^i^^-Jijunt  tandem  affirmare,prorfiisficferem  in  ommhas  hate- 
re.  Vi  cuiprimum  curcefuitfcrutari  rerum  naturam ,  cum 
yideret  plantas  animalia^ue  non  ni/i  ejemine  procreari  :de- 
inde  duBoper  radices  humore ,  aut  ciboper  os  haufo,  auge- 
fcere :  laterem  ntfiluto  non  excoqui ,  cinerem  nonfieri  nifiex 
aliquo  quod  \reretur  :ficj^  reliqua  qucecunquegignerentur, 
prm  aliquid  ex  quoferent  hahere :  tanquamfirmum  explo- 
ratumq^  demum  confiituit ,  nihil  ex  nihilogigni.  Simili  via 
coUegit ,  etiam  omnia  qu<ecunquefiunt ,  efficientis  alicuiHS  v/ 
jieri.  Deinde  cumperjingulasres  duceretur  animtis eiuSy^^el- 
letque  etianaturasproprietatem^  Vniufcuiufque  perquirere, 
ad  communia  illa  redtens ,  qua  iam  )?eluti  legesfxeratycort' 
ferensque  illa  cumfingulis ,  ratiocinando ,  reputando ,  colli^ 
gendo  (id  eft,  quod  argumentari  dicimns^fidem  de  Vnaqua- 
quefitmpfit yC^  amhtguitates  explicuit.  lUa  ergo,^  qu^efe- 
cuttis  eft  "velutfirmamenta  inquifitionisfita ,  c>  qua  ex  illis 
coUegit ,  propriafitnt  inftitutiartifquefita:Vta  autem  ^ra- 
tio  coUtgendi  parand<ec^  fidei  ,ad  dialetlicum  ftetlat  >  In 
communi  enim  dialtEliceoftendit  ea,qutht44infj^eBis  ^ani- 
mopertraBatis  ,promptiifit  inuentrefidem  de  eo  quod  qu^e- 
rimtisj^t  ^^erhi  caufdydialeBice  dicit  injpicieddin  argumeta 
inueniendo  ejpjuhftantiam  reiyt9*  caufcvSy^  euetay  ^  qu^e 
reliqtia  m  locls  dejcripfimmy  quatenufquefacit  is  qui  dijferit, 
munere  iUitu  ^^titur .  ^<e  fit  autem  definitio  rei  propofit^, 
Longa  aliter  qu£  caufe ,  (]U£  eucnta :  ea  oportet  ex  propriis  artthus  reicu- 
^'^^l^noM  i^fq^^  depromat . 'J^urfus  Vero,  in  "pniucrfitm  quid  definitio. 


DIALECT.    LIB.    IL  SS 

^  tjuopaElo  dejiniendumyqmd  itemgenus^quidjpecieSyquid 
caujfk,(]md  euenta,&reliqua  idgentis^non  eft  dialeilices  ex- 
plicare./ed  eius/cientia ,  qu^eprima  rerum  principia  traElat, 
quam  Metaphyficen  dicunt,d  qua  dialeElice  mutuatur  ifla, 
quia  ad  inueniendi  ratione/itnt  accomodata,  Vtci  dtcat,quid 
jtnt  iHa,aliena  tamen  idfacitfide ,  ratio  rerum  iudiciuma,pe 

'11 -'   fl       \7      ,J.  ^    ■  <-t\    y^   /^  ^*      VerOm  idho 

nes  tUa  ejt .  iWon  ^naetur  ttaquejatu  exacte  /atifque perfpe-  die  aOcrunt 
BedialeSUces  de/cripfife  officium ,  qui  dixerunt  id  effe,defi-  ^"''^  °""**' 
nireydimderey\ferum  afalfo  difcernere.  Priora enim tUa  Cvr 
dicimtis)Metaphyfices/unt  opus.hocpofierius,  omniu eH ar- 
tium  commune.  dialetlice  dtjfirendtprobahtliter  rationetra- 
dit ,  hoc  eH ,  inftrumentum  tantum  )>er'tfalfi6  dtfiernendi, 
cuius  \>fu  minifierioque ,  expeditiws  cunBi  arttficesy  quid  )^eri 
autfalfifit  in  rehusfihipropofitisy  explorent.  ^odfitamen 
yolumtis  iHud  accipere  ita,  vtfit  di/cernedo  )^ero  (^fal/o  de- 
fiinata.non  ahnuerim  id  quidem,non  vt  ipfa  dt/cernat,hoc  efi 
iudicet,(hoc  enim  ftngularu  eft  artium)fed  Vf  inftrumentum 
pneheat^fine  quo,nuUopaElo  i/ia  dtfterni  pofint . 

^idergo^dicetaliquis,Nonne&antetnuentamdiale'  t?r^J'^'**  *^" 
Bicenfuerfit  artes,^  dtjputatum  efi,  ^  inuentum  efiveril: 
^  nuc  quoque  quotufqufq^  corum  qui  dtjputant  dtaleElicen 
tenet^Non  eft  qttod  negem  h^c  tta  efe.  llli  tamen ,  quod  dia-  ^"oC^oSs 
leBice  docet,^faciunt  ^fecerunt.-multo  cdmodiHS,fihanc 
didicijfent,fortafiefatiuri .  ^emadmodum  ^  ante  tradi- 
tam  2{hetoricen  dt/erti  Vtrifuerunt:  ^priufquam  literis  co- 
prehenfa  efl  mt^fice,  cecinerunt  homines:nec  Hippocrates ,  vr 
primiis  in  artis  imaginem  medicina  coegit  :fic^primus  co- 
gnouit  morhtim,profutura  meditattts  efl,£zrum  leuauit. Fa-  c-   i      •:, 
ctajunt  h^c  antequam  artesperent,  ^  ob  td  ip/iim  quod  cre-  ^.^  ^p"'^  ^^^» 
hrofuntfa^a,  longa  reUe  ficusj^  fa5iorum  anmtatione,  argum?^''^' 


RODOL.   AGRIC.    DE   INVENT. 
artes  effeccepere,  Prouenere  deinde  fracUra  ingema,qua 
difberfacoUigerent  ^confufa  dij^onerent  y  explerent  imperfe- 
^a,rudiaperpolirent,  tp*  omnia  compleBerentur ,  non  modo 
qua  faBaeffent.fed  quaferiettam  pojfent,  Siquod  cafus 
antefuerat,cospit  deinde  ratio  ejfe.  Etpcutum  r /?,  Vf  no  quia 
FaBum  iam  ejfet,  ali^juid  deherefieri  :fed  quia  deteretjieri, 
crederent  ejfe  faciendum .  Suipriores  ergo  fuerunt  arttl?HS, 
(imilia  his  ipfts  qu£  nuncpracipiuntur,  fiquando  reEtefece- 
runt  yfecutifimt.  Sicut  hodiepleriquefaciunt  quod  artis  e^, 
fed  non  ex  arte,  (quippe  quam  nuUam  hahent  )fid  Vf /  longa 
ohferuatione ,  Vf/  ingenij  quodam  praftanti  vigore :  Quanto 
teBitis  tamen,  quanto  melitis  expedirent  iUa,ficerta  artium 
ratione  ducerentur .  Duraturaenimjeculis  ingenia ,  O^qui- 
hmnonprafentes  folumplaudant  ,fedqua  omni^  pofteritas 
miretur,  ea  tum  demufiunt ,  quoties  cum  optima  natura  ars 
perfeSla  coniungitnr.Sic  quod  dialelltces  efl ,  inuenerunt  ar- 
Qumenta  homines,^  errorem  male  inuentoru  aliquando  de- 
prehenderunt:  antea  qudm  ejfent  omniapracepta  tUius  in  ar- 
tisformam  coUeiia.  cAriftoteles  tamen  quique  poft  eum  alij 
inftruBieafuere  ,facile  Ithrisfuis  oftendunt ,  qudm  magnus 
fit  \ffii^  eitis,  &  quam  traBadis  omnthus  rehta  accommoda-' 
ttis:  ^ftcLpne  ea ,  nofolumfingula  de  quihus  in  artium  decur^ 
fu  duhitaretur,explicari  nequirent  :fed  ne  artes  qutdem  coUi- 
aipoJfent,(!s7*i^  h^^c  quam  acceperunt  redigiformam.  Hac 
eHiUafctentia,quamapud  Ciceronem  Crajfus  necejfariam 
formandis  artihusputat  ,quam^cupit  ejfiin  iurifeonfulti^: 
quo  non  ejfent  apud  eos  omnia  aBorumfimilia .  §luoefitu  eft 
d  TtciotO*  Laheo  ait,  etiam  Celfus  reftondit ,  &  apud  Tre* 
hatiumfcriptu  eft .  Ex  eadem  notafunt  definitiones  iUa,  lus 
eftfcientia  aqui  Cs^  iniqui,  Et,  luftitia  eft  conftans  tp*perpe- 


DIALECT.    LIB.    II.  gi 

tua  \olutcvs.  Et  dmfioncs  itide:  Jurliy  aliudpullicunf,aliud 
priuatu.  EtpriuatUyinrjaturale,  C!s^gentiiii(^ciuiledimdi' 
tur:qfiajt  iu4  publiciiyneciue  naturale  ejfet,  ne(juegentiii,neque 
ciuile.  Std  iUu/emperJati^placuerunt/ita,^  iuliior  alioquin 
efi  eis  \>ema:  quoma,  \>t  doBifimus  qui/quefuity  ita  maximu 
femper  occupatiomhtis  diflentHS  efl ,  ne  )?el  otium  perpoliendis 
inuentisftiis  haberet .  Sed  vr  ad  (L/^rtflotelem  aliquando  V^-  Arjaotelej 
fiid,qui  artiumfimhm  excludit  dialeElicen:aptamque  \el/6-  eflc^cx.ftima- 
lumyVel  maxtme certamimhus  diJputationiicredidit,paucis  cen"  '^'*^*^' 
dicam  quodfentio.  quod/entio  tnquam ,  namtUe  Veriorafor- 
fitan]ego  tamequodfentto  Equide  artium  decreta,^  dtfhu-         ' 
tationum  contentiones,non  inueniendt,  non  mdicandiratione 
diferetaputo  Ex  etfdem  enim  locis  haurttu  Vtraa  hcec  arm- 
menta,eade  expendendorum  argumetortl  Vtrt/q^  efl  via .  Cu- 
pit  aque  qui  docet,qutque  certat,prohare  quodfumpfitfed  tUe 
re  \era  cupit :  hona  cmmfide  agtt ,  c>  cttm  eo  qui  docendum 
feprahet ,  hahet  negotium:  certato,prohat  quidem  yfipotefl: 
ftn minu6,fatis hahet,fi modo.yideatur proba/fe.  Vt£loriam 
enimJpeBat ,  quafipotefl,  viribm  atferre  maltt :  quodfires 
negahtt ,  artthtispugnahit  c^  infidia^flruet .  Doltis  enim  an  Verba  Coro 
\irttis(yt  inquit poeta)quis  in  hofle  requiratfErgofiex  Vul-  IZmz^/ic. 
garibtis ,  ^  longtuspetitis ,  necfatis  conflanter prohahtliht44,  "*''^- 
t5^f<epe  etid injpecie  tantii prohahiiihus  dtjputatorprohatio' 
nespetet,  id  non  ideofieri  credo,  quia  idlex  dtjputandt  pofiu- 
let  necenimquequam  tamfegnis  conatmputo,  vr  cttmpofiet 
certisexplorattfquefententiam/uam  tuert,  ad  infirmiora  po- 
tius  delaberetur.Sed  quoniam  talia  ad  df/putandHfetmuntur 
plerunque,qu£  nequeunt  aliter  ohtineri,c!^  de  quthta  nthtlpo 
tefifatis  prohabtlUtf  ad  Veritatem  dici,  rerum  hac  efl  condi- 
tio,non  dt/putanafratio  diuerfa  Opus  itaque  hahet  Vndecun- 

M 


RODOL.   AGRIC.   DE   INVENT. 
atte  datur prajtdmm  petere :  c^<  vi/  in  re  parum  auxilij  efi, 
offmdere  tenehrcu  aduerfario,^  huim  ignoratione  prohatio- 
nt6  loco  akuti-  Non  magis  autefmt  diale£iici  ifia,(]udm  me- 
dici,quifinadum  pedum  dolore  lahorantemfifcepit:  vhi  )?e- 
tpu  iam  morhti^,  Cs^  cjui  radices  alttus  cjuam  vt  euelltpofit  e- 
qitynuUa  ratione  leuiorfitfatliputatfiuporem  degris  memhris 
inducere^tci  huicprofanitate  efi,  nonfntiri  dolorem.fic  cer- 
tatori, pro prohatione  efi,non  intelligifiaudem .  Siquisigitur 
cum  eo  aduerjario  contulit  p€dem,(jmfit  captionum  ommum 
perittis,^  contra  auem  nihilproficiant  aHi^,  redeundum  efl 
nimiru  ad  re  ipfamyquae  fi  artihus  comprehenffityex  his  ipfis 
^tiq^  cfua  artihti6  deipfi  tradunturiargumenta  ducemns.  Da 
Arifiotele  CiT*  ArifiippUydefummo  hono  cotedentes:da  Chrj- 
Jippum  <>  Carneadem  ne  comprehenfionihtis ,  id  efiypofiune 
aliquidfiri :  da  reltquos  in  omni  genere  philofiphos^dedecre* 
tisfiis  amhigentes :  an  non  hincfirmamentttm  rohurt]^  difiu- 
tationumftarumproment ,  quce  editis  iifiem  de  rehtis,  cjuif 
quepro  captuftOyarttht^sforent  inclufuri  f  Vcfinem  ergofa- 
ciamyp  quemadmoda prius  ofiendere  conatifmwSy  dialeEti- 
cesofficium  efi  ,prohahiliterdicere:  )?t  de  quoquecertifima 
^percepta  maxime  dicentur ,  licet  ex  mediis  deduBafint 
artihti^,  ita maximeex dialeBices  infiituto iurequefiet^Vro^ 
ximo  loco  erunt,qua:  ad  hac  arBifime  accedent.Subdola  Ve- 
ro  c>  captio/a ,  non  magis  ex  dialeblicesfnt  ratione ,  quam 
monfira  morhiaue  ex  confiitutione  natura  .  Aiateriam  igi- 
tur  dialeEiices  fiamus  omne  id  ejfi ,  de  quo prohahiliter  efl 
dtjferere ,  hoc  efl ,  quodpropoffimus ,  cju^fito  omnis  cjuacun^ 
que  demum  eafit,dum  tame  meminenmm  res,^  dt  quihtts 
^per  quas  difierimu6,€xfingulis  cuiu/^^arnhmfmt:  dif 
ferendi  autem  ordinem  rationemque^adamlelitcenpertinere. 


DIALECT.    LIB.     IL  8a 

Sed  quceftt  materia  dialeBiceSy  c>  ?«/<^  alil^  afferat  artihus^ 
quidque  ah  iis  accipiat ,  ijiisjitfatii ,  ^  nimium  ettamfor- 
tajfe .  Sedignojcere  icquum  ejipauloplurihpi^^erhi^ .  Farie 
traEiantur  haCynec  apud  omnes  conuenit  ^Jumj^fundamenta 
^  Velutjcopuli  artis ,  ad  qu^e  reliqua  diriguntur :  reddenda  ^copuju,  pro 
idcirco  de  cispauio  exaEliusfmt  ratio :  nec  enim  \hifumma  vfurpat  ro- 
lahat, pojfunt  interjepartes  confjiere.  rt '  ^^ °^^' 

Lignis  antcm  proprium  eft  mareriae  nomen,)Id  «  Graeca  voce  dilacidius  apparet. 
Quamenim  nosmateriam.ilh  v\yy  vocant;  vndenosfyluam  dcducirous.  Etiam  fi  me 
non  latet,cam  matcriam  dc  qua  hic  agimus,apud  lUos  i-xcdun'  magis.quam  vAnv  dici. 

Sciotamecfrequibusa!itcrvidetur,)Ha?cobieftionitiIoplus"vjriumLabctaduer- 
fuscajquf  hoccjpitedoceiRodolpbus.quam  quf  demateria  Rhetoncespnmo  libro 
dc oratore  difputat  Cra(rus.Habct  autem  in  fumnia  huiic  iniellcftu,  Si  dialeftice  fola 
probabihrer  difputare  de  omnib'  doccr,  quorfum  igiturcitcris  nobis  opus  cft  artibus? 
Quorfum  attinet,illas  lanto  cum  labore perdifccre,fi  hac  vna  inftrBAi^credibilc  de  re 
quaiibet  texere  poflumus  orationcm.'"  Dilutio;  Quanquam  diale^ice  viam  ac rationero  Qua  rationc 
rraditdeomnibusdiflerendijnontamenhinccoihgiturillud.csterasartesomnesinu-  diale^Siccdx- 
tilcs cfle  ac  fuperuacuas quando  fieri  poteft,vt  res  eidcm^diuerfa  ratione fpedats.di.  fputare  do- 
uerfisetiamartibus  fubiiciantur.Iam  dialedicein  comunctantum  viam  acrationepa-  ceatde  rebu» 
rads  de  re quaque  fidei tradit.Itaque in  vniuerfum  dc  rtbus  cmnibus  agir,  vt  nulliin-  oronibui, 
tcrimfpecialiterprarceptafuaacc6moder,Reliqu3cartes,generalcrohacdifllererdira. 
tionc  a  dialcdica  mutuantcs,fuis  eam  fingubtim  roaterns  applicant, Veibi  caufa,Pr«- 
cipit  dialedicus  probationes  rei  cuiufque  eflepetcndas  a  finitione,genere,fpecic,pro- 


.   .  -  ipHimpe     .        

naturalcm  pertincre  philofophum  nemo  ignorat;  fiquidem  is  naturas  rtru  fcrutatur^  it 
qua2interircrespofsinr,quxvenopofsint,perueftigar,  acdocef.&  quarcuqucdcortu, 
&  occafu  rerum  dicuntur,ea  omnia  fus  ditioni  cfic  fubieda  cofirmat.Quorfum  igitur 
eiufmodi  in  rebus opus  eft  dialedica?aut  quis  ciu.s  hic  vfu5.<'  Hic  nimiru,vt  qua  vi3,quo 
modo.ipfi  ctia  phyfico hac  de  re  diflcrcdu  fit,videamus.Docet  ergo,principio  intuen- 
du  eflc,quid  fit  aniraa,quod  eius  genu$,qui  forms,  quce  officia^qui  caufa-,  qua;  euen- 
ia,quiE  ei  accidant^qus  cohireant,qux  pugnent,Deinde,hjEC  eadcm  quirenda  eflx  de 
morte.eaqj  cu  prioribus  illis  Gc  confcrenda,vr  qui  quibus  cofentanea  funt,qu^  diflen- 
tane3,deprehedamus,  atqjitaderoucx  habitudineiftoiu,  dethcmatepropofitoinhac 
aui  illa  parte  feramus  fententia,H^c,inquam,diale(f}ice  in  tomune  monct  difpicienda 
cfle,trac!itque  normas  ac  rcgulas  quafdam,  quibuj  ceu  filo  quodam  in  hifce  ccmpone- 
dis fccernendifve,ita  dirigatur  huroana  ratio,ne  qud  aberrare  pofsit,  neve  pro  cofenta 
neis  accipiat  difbidentia-.aut  cotra,ea  quibus  probe  inrer  fe  c6uenif,credat  diflentanea, 
acpugnantia efle.Verum  enimueio  quarna  ca  dcfiniiio  aniroa-,aut  rr^ortis  fit,quod  gc- 
nus.qui  cauff  &c.in  eius  rciperut{tigatione,etfigcnerale$aliqt:ot  priceptioncstra- 
dit  dialeAica.taroen  fpeciatiro  cx  ea  peti  ifta  n6  debent.fed  a  naturali  philofopho.  Ita 
fit,vt  fpcciahs  quide'  de  rel  us omnib»  tradatio  pcrtincat  ad  reliquasartestquatenus  ve 
rovniucifa-fubvnamcomuneraquandamdceisdiflerendirationemcaduntjiadenus 
fubieft.Tdialeaicofinr.  Ariftotelcsitaque.JHabetquidc' Ariftottles,diale6ica vtile 
cfleadtria.VeruhistrihusquartufubiiJgittquodtameauthoreAlexadroAphrodiffO, 
vclut  particula  quxda  tcrtu  illius videri pcteft.  lam  RcdoIphu5,oroiflro  tenio,quar- 


RODOL.   AGRIC.   DE    INVENTT. 

tum  in  locum  eius  fubiecit.  Qnx  res  ei  iti  caufa  fuit,cur  diceret,  dialedicen  iuxta  fcnte- 
tiam  Ariftotelis,ad  principia  moddfcientiarum  conducere,d  reliquo  artium  progreflu 
excludi.  Quam  illius  feateutiara  non  fuiffejfacile  docebunt  nos  vcrba  ipfius,  quaf  pri. 
rooTopicorumhbrohabentadhunc  modam-.iTto/^ivov  /*  eiy  im  roTs  hghjuiyoif,  U7»JV, 
■xgos  TfouxTi  it««  r/va£  \fMt/xos  yntgxyfiXTilx.tiiJ^^Trgo{Tgi(Kj-7[fosyvf4Vcceixy,-Kgosr»t 
iyAvlsKyiigesrxsKXTx  <pt\oeo^ixy  i-xis^fixs.  oti  f*lyiv  Ttgos  ■^vfj.vxatxv  x?^^'H»f  >  'I 
livriiiV yiXTX(^xvishi. l^i^oifovyxsixosris ,  \xov  ■xi^iri  •xgon^iMTos  iitfx&^iiv  /vcHflHffo- 
fii^K  .  Tigas ^i  Txs  tvri\il&s ,  i^tort  rxs  rSJv  TroWuv  ««rnf i9/<H/»1kjj  t»*o|«f ,  oi«  ln tHv  «\- 
\oT^i!S)V  ,  xKK^  im.  rSv  otniiiAy  J^oy/^xjtav  ojuiXheojuiv  ifos  xvrovs ,  /xirx^tlljKtjoyTisoTt  xv /uii 
iix\Zs  <pxlyovrxi  kiyetv  yi/xiv.  Tfof  A  rx>  naTx  (ptXofo^p^.xvi^xiff^^fxxs /oriJ^vyx/uiyot -nfof 
cijuAoTifxJ^txTtoghaxi^^aioviviiixe^ots  Kxro^-o.uiix  t'«\m8£?tj  kxito  ^ivJ^o(.  tTlJtTtfoe 
rx  x^Ztx  tZv  Ttifl  'inxa^yv  i-3r«r]«',uHV  xgxZv .  fc*  M-tv  yxf  r^^v  oiKtioiv  tuv  Kxrx  rtlv  Ttfojidii 
exyiTtiafiifxyv  xfxSv,xJvvxTovifXitvTntif)xvT!:^y,i-n&K  Trf iroct «/ «f x«i  xitxvTiaV ite\ 
//«  / i  TwJ' TTj^)  ?it«?7«  ivJ^oluv  xvxy^h  •xi^l  icvroiV  J^tikQih.rsloJ'  'ijtov  ii /uxXtalxonitToY 
r^lsJ^ixXiKliKJisieYtViililxa^tiiiiyxgovcXy^  Ttfos  t«s:  xTixeuv  ruv  f^i&oJ^uv  «^\«!: o/o»' fcx«. 
His  verbishocdicit,  qu2  inTopicisafc  traduntar,  eaconducere  in  priojis  ad  tna. 
Primum  ad  exercitationem  differendi ;  qui  enira  methodum  hanc  teneat ,  eum  facile 
derequauisargamentaripofle.  Deinde,  ad  dextreconucrfandum  colloquendumque 
cum  vulgo  &  multitudme:  cui  fiquid  perfuafum  vei is ,  nulla  id  rationc  cfFeftum iri  fa- 
cilius,  quam  fi  omnis  tua  oratio  ducatur  ex  iis ,  quE  ipfi  vulgo  vera  efTe  videotur ;  nam 
qu«exintimisartiumpenetralib>  dcpromptaadmiraturcitiusrudis  rouItitudo,quim 
-  credit.  Terti6,ad  fcicntias  eas,quas  philofophis  nomine  coplcfti  Iblemus;quifquis  e- 
nim  hac  facultate  inftruftus,  vtranque  eius  quo  de  agitur  partem,credibilibus  argume*- 
tis  reddere  pofsit  ambiguam:eum  facile  quid  in  re  quaque  ven  falfi  ve  fit ,  perfpefturu. 
I?rxter  hic autem,  conducereeaad  prima  artium  principia  ,  eo  quod  hpc ,  ex  iis  quas 
propria  funt artis  cuiufque,probari  nullo modo  pofsint:fed  ex crcdibilib*  tantii ,  quo- 
rum  traftatum pertinere ad  dialefticum.  Porro  totus  hic  locus  Rodolphi  eft  eiufmodi, 
Vt  intelligi  plane  non  pofsit^nifi  adiunfto  ei  primo  Topicorum  Iibro  Ariftotelis. 

ExercitationidiQerendi.confutandoaduerfario.)  ;'jJod  habetRodolphus,  dialefti- 

ccn  fecundo  vtile  effs  c5furando  aduerfirio,id  vulgo  hodie  ita  dici  c5fueuit,  c6  Jucere 

cam  ad obuiationem ,aiuntque obuiare aliud  no  efl"c ,  qua  propte  refiftere  pofition i  re- 

{pondendis  per  argumentationes  probabiles.  ArittoteUs  verbum  eft,  itfosrxs  iyjtvl&s: 

qua  voce  Alexader  &  Suidas  fignificari  putat,r«f  i^of  rovt TtoWovs ewseixs.id  eft,co- 

uerfationem.cogrefl^usjcol  loquiaque  cum  vulgo  &  rauliitudine.  Atquc  hoc  fane  intel- 

•  leAvL  nomen  tvriv|i6)f  accipiendum  hic  efTe^fpfius  etia  A  riftotelis  verba  declarant.qui- 

busfecunda»huiusvtiIitatisredditcaufam.OmnesartespaaIatim.)Eiufmodiquiddam 

habet  Sc  Qu^intilianus libri  quinti cap.io.  Et  Cicero  item  primo  Iibro  de  orat.cuius  ver 

.     r    j- ]      bapauldpoftinhocipfocapiteafcriberaus.  Nihilexnihilogigni.)  Hocredeavete- 

Ati  ht  diale-  j.ibu$philofophisdiaum  cfle,primophifi.libroauthor  eft  Arift.Attingiteandefen- 

"  ^!l  H  fi'  tentiamXcdSatyricomorfuSf  Perfius.DenihilonihiI,innihilumpoflrercuerti.  Rur- 

re,quid  deh-  ^^^  ^^^^  -^  vniuerfum  prf  fcribere,)Hac  no  vfquequaque cofona  elfe  videntur  iis.quj 

niti^quid  ge  (>-j.gj.^  jg  dialeftica  habct  quarto libro  de  finibus.  Verum  no  hoc  agit  eo  in  loco  Cice 

nusocc.  ro,vtdili<»entiusexpendat,qug  pertineantad  officiumduletftici.fed  vtrefellatfente- 

tia  Stoici.^odie  certe  quotquot  dialeftica  fcnbut,  ii  8f  hjec  fibi  inter  estera  explicada 

fumunt,fiuefua,Guealienaidfaciantfide.Ciaidergo.^dtcctaliquis.)R.<dendifunt,qui 

vt»    m  •      .  eiufmodiftrophi$,rudibusinterimauditoribusperfuadereconatur,eflcinurilesartes. 

No  eile inuti  ^^^ ^^  relegere  eft  quaeda  no  inutilia  apud  Quinnlianu  libri  fecudi^cap.deciraooda- 

[," "J."' "^*  uo.RodoIphifolutio huc  fpeaat,n6 effe  fuperuacuasartes.etia  fiquicxtiterefortafsis, 

liqui  rorte  fa-         ^^^  ^^^^ . ^  quod  eft  artis  fecerunt.  Ma  vt  no  fint  necelfariae  illis,inde  tamen  q5  col 

ne  arte  id  cp  i jgijyp^,.jgtgris  quoqj  eas  neceflarias  no  efle.No  omnia(inquic  poet3)poflumus  omnes, 

ars  docct,  ta-  ^^ ^^^^  .^^^  ^^^^  gallmje  filiis  indulfit  parens  naturarid fi  nos  pulU  viles  cofequi  cupi- 

**^°'*  mus,artc  in  auxiliu  nobis  adhibeamus  oportct.  Vt  tcrrarii,ita  ingeuioru  mira  dmerfita» 


DIALECT.     LIB.    IL  91 

&  pratonjm,aIi3 genulnum  infitumque  humorem  hibent ,  alia  nifi  deduftis aliunde a- 

quis irrigari  non  poHunt. Notum  eft  Gncum  illud,»  TtcKyTcs iv/j>of .Quam  tu  differcn- 

di  facultJtem  acceptam  rcfers  benignitati  natur^jca  mihi  &  (iroilibusmei  non  nifi  arte, 

Sc  Uborecontingit.  Egotuamiftara  feliciraiem  ncn  inuidcotibi,  fed  &r  turoihiigno- 

fcasinuicem  vehm.fi  quodingeniodecft,idftudeam  farcire  induftria.Quaquaro  &  fc- 

licionbus  i!li?,  quanta  ad  feliciratera  iftam  fuam  fieret  accefsio ;  fi  munus  hoc  a  parente 

natura  daturo,artis  adiundione  reddere  mallet  illuftriuf,quam  inertia  cbf(.urarfc?Qu3- 

hbet  ferax  fit  ager^feraciorem  taroen  eum  reddere  potelt  agrico!3,fi  diligenter  coiat^fi 

fimo  &  pingui  illa  terra.qua  margaro  Plinius  vocari  a;t.cbducat.  Diflerunt(fcio)etiani 

fine arte non  mfclicitcr  ii,quos co miuicie  dignata eft  natura  benignior;  quanto  tamen 

cxpeditiu«,quanto  certiCis  idem  faduri,fi  tcnercnt  &  atfrem.  Ergo,vt  iniiio  dixi ,  noeft 

putandarL)pcru3cu.iars,eti3iiifi  fortc  vnus,&  it<:malrcr,id  quod  3rsdocet_,citraadiuto 

riumartispotuceefticcre.   Quantoreftius  taraen.)  SicCicero  de  bonorum  &  ma-  Arscertiof 

lorum  finibus  libro  quino,  Quod  etii  ingeniis  magnu  praediti  quidam,  dicendi  copii  «juam  naiura, 

finer3tioneconfequuntur,arstamen  eftduxcertior.quam  naiura.  Aliud  cftenim  poc- 

taru.m  more  verba  fundere:a!;ud,ca  qu.r  dici<,arte  &  ratione  diftinguere.  HjEceft  illa 

fcientia.)  CranusapudCiceronem,primo  librode  oratore.oftenrjrusiurisciuilisco  D»Ie<^ica  nc 

gnitioncin  ncceflariam  efle  ora'ori,neque  tantam  eius  difficulratem  cfle,  quanta  plerif.  ceflaria  for- 

que  efle  viiicatur.inter  cxtera  etiam  hic  dicit;Et,quoniam  de impudcntia  dixi,caftige-  "'^dis  artibuj 

mus  etiam  fegniticm  hominum  atque  inertiaro.  Na  C\  eflxt  ifta  cognitio  luris  magna,  ac  ^ ^'^'''^  iurisci 

dift"icilis,r.imen  vtilitatis  magnitudine  deberct  homines  ad  fufpicie'dum  difcendi  labo-  "*^"  cognitio 

rem  impellere.Sed  6  diiimmorta!es,non  dicerem  hocaudienteSciEuo)a;nifi  ipfedicc- 

re  foIerct,nuI!ius  artisfaciliorcm  ccgnitioncin  fibi  videri.Quod  quidem  certis  de  tau- 

fis  a  plerifque  aliter  exiftimatur.  Primum,quia  veteres  ill j,  qui  huic  fcictii  prsfuerut 

obtinendf  atqueaugend^  potentix  fu^  caufa^peruulgari  artero fuam  noluerunt.Dein- 

de  pofteaquam  cft  editum  ,  cxpofitis  a  Cn.Fabio  primum  aftionibus;nulli  fucrunt,qui 

illa  artificiofe  digefta,gencratim  coponcrent.  Nihil cft  enim,quod  ad  arte  redigi  pofl 

fit,nifi  ille  prius,qui ill»tenet,  quorum  artem  inftitucrc  vult,  habcat  illa  fcientia  vt  cx 

iis  rebu«,quarun-i  ars  nondum  fit,artem  efficere  pofsir.Hoc  vidco,dum  breuiter  volue- 

rimdicere,diauma  jneefl;cpauloobfcurius.Scdexperiar,  &dicara  fipoteroplanius    ArtesquOmO 

Omniaferequsfuncconclufa  nuncartibus.difperfa  &difMpataquondam  fuerunt,vt  dopaulatim 

in  Muficis,&  numeri,&  voccs,&modirinGeometria,Iineameta,form9,intcrualIa  ma  inuenix. 

gnitudincs;in  Aftrologia,cslic6uerfio,ortus.obitus,moiufquefyderum;in  Gramma- 

ticis,poetarum  pertraftatio,hiftoriaru  cognitio,vcrborum  intcrpretatio,  pronuncian- 

di  quidam  fonu«;in  hac  deniqucipfa  ratione  dicendi,excogitare,ornarc,difponerc  me 

n3inifle,agere,ignotaquondamomnibus,&diffufa!atevidebantur.Adlbibitaeftig^ur 
ars  qu.tdam  extrinfccus,ex  alio gencre  quondam,quod  fibi  totum  philofophi  afl[umut; 
qux  rera  difl^olutam  diuu!famquec6glutinaret,&  rarionc  quadam  c6ftringertt .  H«c 
co  in  loco  Crafl^us.Quod  autem  ars  ea,  qu..ro  extrin fecus  alio  quoda  ex  genere  adhibi- 
tam  dicit,fit  dialedicand  ex  alio  eiufdem  authonsopere facile  oftcndi  poteft.quod  de 
claris  infcribitur  oratoribus:vbi  de  Scruio  Sulpitio loqucs.hunc  in  modum  Bruto  inter 
rogatirefp6det:SiceniminquaBruteexiftimo,iurisciuiIismagnuvfum,  &apudSc£-  DJaleftice  V- 
uol3,8capudroultosfuifle;artc,inhoc  vnoquod  nunqiiaeffeclflet  ipfiusiurisfcientia    *'''*  iurccon- 
nifieJi  prxterc3didicifletartem,quaf  docerctrcm  vnmerfamdiftribuerein  pattes,Iatl  COnfultis. 
te  cxplicare  definiedo,obfcura  explanare  interpretado, ambigua  primu  videre  de'in  di 
ftinguere^poftremohaberc  regula,qua vcra  &  falfa  iudic.irctur,&  qux  quibuspropo- 
fitiseflent  qui^i  "O  efl^ent^cofequetu.  Hic  enim  attulit  hac  artera  omnium  artiu  maxi 
ma,  quaG  lucem  ad  ea,qu»  cofule ab  alns,aut  rtfp6deLantur,aut  3gebatur.  Dialeftica 

mihi  vidcrisdicere.inquit.lleftc  inqua  intelligis,fed  adiunxit  etia,&  Iiteraru  fcientia 
&loqucdieIegitia,qu3?cxfcriptisciu$,qaorQfimilianulIafunt,f3ci!!imepcrfpicipoI 
teft.Haflenus  Cicero.  .'\tque  hinc  facile  intelligi  poteft  id  quod  ait  Rodolphus  diale- 

aice  eflc  fcicntia  illam,quam  Crafrusneceffaria  cfle  putet  formandis  artibus,qu'amquc 

M  iij 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 

Qua  ratione  cupiateGTc in iurcconfultis. Qup  non eflent apud  eos omnia aftorum  fimilia.  )  Qus in 
dicat  Rodol-  fenatu,in  fynodi^cociliiSjaut  aliis  quibufuis  c5uetibus  afta  fuifset,ea  fic  c5fcribi,ac  me 
phusomnia     moriae  prodifolebat,vt  fcntetif  cuiqj.fuiauthorisnomepr^pODerecur.Guiusreifor- 
apud  iureco-  ma  videreefl:apudD.Cypriani5,inlibello,cuitituluseft,deiisquiapud  hasreticos,aut 
fultos  cffe  a-  fchifraaticos,baptizatur.Polycarpusab  Adrumetodixit.Q^uihjreticorubaptifmapro 
ftorfi  Gmilia   bat.hsreticiscomunicat.Pollianus  a  Mileo  dixit.  Cefeo  hjEreticii  baptizari  in  ecclefia 
'  fanfta.QusBq;  alia  huius  generis in  eode  libro legutur; vt  martyr  Saluianus a  Gazaufa- 
la  dixit.C5feiror  &  martyr  Cy prian'  a  Carthagine  dixit.  Marcellus  a  Zama  dixit  &c. 
Qucm  etiam  in  modii  fcriptum  eft  ius  ciuils  vbi  nomenclaturis  eorum,  qui  vel  dixerinc 
aliquidjOCCupatafuntomnia.VIpianuSjMarcellus.Iulius,  CelfuSjPaulusjIvlodeftinus, 
PoponiuSjPapinianus.Ia  Sc  iucec5fultiipfi,  aliialiorurefp5fanominatimfcriptisfuis 
folent  inferere.Qua  ex  nota  lunt  ilIa,Herenius  Modeftinus  refpodit,Diuus  Pius  pifca 
torib»  Formianis^S:  Capuanis  refcripfit.lulianus  fcribit,&  alii  pleriquecofentiut.  Vt 
Trebatio  videtur,Item,Labeo  fcribit,So!ui  mandatii  Labco  ait,  Paulus  refp5dit.  Que 
illorum  moreincpiftola  quadaadTrebatiii  iureconfultum  obiter  fuo  more  taxat  & 
Cicero;Hoc(inquiens)quemadmodii  vosfcriberefoletisin  veftrislibriSjideQ^Cor- 
nelio  videbatur.Neque  ita  loge  hinc  difsident,qua»  apud  eundem  Ciceronem,  fecudo 
dcoratorclibroaduerfusiurcconfultosftomachatur  Antonius,Inquoetiaiftinos(in- 
quiens)iurcc6fulti  impediunt,a difcendoq j dcterret.  Videc.  enim  in  Catonis  &  in  Bru 
ti  libris.nominatim  fere  rcferri,quid  alicui  dc  iure  viro  aut  mulieri  refp5derit :  credo, 
vt  putareraus  in  hominib9,n5  in  re,c5fultationis,aut  dubitationis  caulam  ahqua  fuiffe: 
Vt  cum  homines  eflent  innumerabilcs,debilitari  a  iure  cognofcedo,vo!utatem  difcendi 
fimul  cum  fpe  pcrdifcedi abiiceremus. Sed  hic  Crafliis  nobis  expediet,  &  exponet  de - 
£cripta gcncratim.  Eftenim,nefortene(cias,hcrinobisiUchoc  Catullepollicit»,  feius 
ciuile,quodnuncdiffufum  &  difsipatum  cft.in  certageneracoadurum,  &  adartefaci- 
le  redadurum.  Qusefitum-eft  d  Tiiio,)  Formuli  funt ,  exccrptse  ex  iure  ciuili;  quibus 
Ius,quomo-    &fimilibusfit,  vtomniaillicvideanturaftorura  fimiiiia.   Ius,eftars  aqui  &iniqui,) 
do  finiatur  a  Gelfus  iurecofultus  ius  finiuit  hoc  modo: Ius,eft  ars  boni,  &  aeqiii.ff.  de  luRitia  &  iure, 
Celfo.  Quam finitione multis  verbis  explicat  GulielmusBudjcus  primolibro  annotationuin 

luftitia  quid  inPandcdas.  luftitia,  eftconfians  &  perpetuavoluntas.)  Vlpianusnon  poftremus 
Ct  ex  fenten-  inter  iureconfultos,eo  quem  modo  diximus titulcl.  Iuftitia,liunc  in  modum  iuftitia  fi- 
tia  Vlpiani.  nit;Iuftitia,eft  c5ftans,&  perpetua  voliJta$,ius fiium  vnicuique  tribucns.Ciceroprimo 
libro  de  oratore;Sit crgo  in  iure  ciuili(inquit)finis  hic;  legicimae  atque  vfitato?  in  rebus 
caufifqueciuiumsqualitatiscoferuatio.Idemfecundo  Rhetoricorum,!uftitia(mquit) 
Qu^omodo  e(i  habitus  aniiBi,communi  vtilitate conferuata.fuam  cuique  tribuens  dignitatem.  Cur 
ius  finiat  Ci-  Rodolpho  minus  placeant  finiiione$iurcc5fultorum,eius  rei  hanc  ego  caufam  efTe opi- 
caro.  -  n6r,qu6d parum  liqueat,qua  ratione, vel  ius  ars  effe dicatur,vel  iuftitia voliitas.  Atque 

Quomodo  i\l{  etiam  ipfi  quorum  gloflcmata  extant  in  Pandeftas,mirum  quam  hic  fudant  in  expli 
ide  iuftitiam.  candis  vtrifque,dum  vix  c5ftituere  pofl^unt  vel  ilIud,quodnam  ius,quajve  iuftitia  hifcc 
finitionibus  defcribatur.  luris  aliud  publicum,aliud  priuatum.)  Miretur  aliquis ,  quid 
.  .  fit  quod  in  hifce  diuifionibus  reprehedendu  putet  Rodolphus :  praefcrtim  cum  Gt  earfi 
Diuifio  iuris  jjmjjor  idero,dc  quo  dixi  iara  Vlpianus.vir  maior  qua  a  cuius  fentetia,hac  vtiqj  m  re,te 
fecundum  VI  ^^^.v  ^^  recenfendum.Vcrura  enimuero  dialcdicorii  prsceptum  eft ,  partes  diuifioni» 
pianu  .  Quid  j.uiufq.^eiufmodi  effe  debere,vt  nede  pluribus dici queanr,qua ipfura  illud  quod  diui- 
in  his  diuifio  jj^jur.lam  fi  ias  publici3,ius  cft,id  certe,aut  naturalc,aut  getium,aut  ciuile  ius  Gt  opor- 
nibus  rcpre-  jgt.qyQ  gj  ^  yti  partes  quidem  pofterions huius  diuifionis de  iure  publico  vere  dicatur; 
hendcndum  ipfun,3utemquoddiuiditur,nequaqua.Atqjhoceffei!Iud  quodfuggillandfiexiftima 
putet Rodol-  ^-j Rodolphus.ipfius qu2 c5tinuo  fubiungit  verba oftendunt^Quafi^inquit^ius  publi- 
phus»  ^-  „equenaturaleefret,nequcgcntium,nequeciuile.Scd,vtad  Ariftotelemaliquando 

vc*niam,)Non  video equide,quomodo  Anftotclcs dialefticcn  artm  finibus  excluferit, 
cii  inter  cctera,K«i  itfot  rxs  ««Ta:  (piXosoipUy  Iti^yi/^xs  earo  inquiat  c5ducere.  Quanqua 
negari  iUud  no  poteft,ea  qus  in  Topicis  przcipit,  raagis  ad  confliftus  iUos  &  ccrtame 


DIALECT.     LIB.    IL  pi 

difputltiunj.qudmaliopertincrc.Quodcudidum  viJeri  ponitobfcuriuj,  experiarff    Djalcfl/c* 
quo  modo  planius  idem  dici  queat.ld  quod  fupra  vires  no  erit. fi  initio  memincrimus,   nomen  bifa» 
nequeRhetoric^.nequeduIcdicfnomecoderemperintelledufolereaccipj.Etcnim  riamfumi 
vcteres illi ira  ferc  hifce  vocibus vfi fijnt,vti,eos  modo  Rhetores  appellaret.ac dialefti 
cos,quorum  illi  in  foro  agercnc  caufas,  hi  in  fchola  ac  vmbra  de  ccramunibus  ihcmatis 
difputarent,acproindedialcdiccetiam  5f  Rhctoricen,casintelligerc't  facultatesjqui- 
busij.infuo  vtriquecampoinftrudi.incertamcD  defcfdcient.  Quemin  modijhjEcno 
minacertueflvfurpafle  &  cos,  quipcrpetuam  orationemad  Rhetore,cocifam  ad  dia-   ^ 
ledicu  pertincre  dixerut.Neque aliud  quicqua  intereflc  inter  diale(fticen,&  Rhetori-   QEOn^OtJo 
cen.qua  fi  manum  eandem.primuro  in  pugnum  copnmas,  deindcrurfum  cxplices  acdi  J"^^'|'gcduin 
ducas.Etrurfusdialedicorum  thefes,Rhctorum  matenam  efle  hypothcfes.  Quaquam   J^'^^'"''"^"  >I- 
enim  ij  qui  in  foro  agunt,inter  agedum  fspcnumero  a  perfonis,ac  citcris  circunftan-   *"'^»9"0<i  qw 
tiis  quarftionem  abducunt,atque  plus  nonniiquam  opcr*  in  thefium  quam  in  hypothe-         .  ^^*^  *^"" 
fium  explicaiione  infuniunt,tamcn  id  quod  initio  proponitur,nuquam  thefis,fed  hypo  ^*'*'"*'^  <Ji*" 
thefis cft.Qua  dcrc  explicatius  paulo  poft,capite  odauo,&  duodccimo.interim  ilfud    ^^^'"'"j& 
eflTe  8f  alium  intclledum  nominum  iftorum,  fecundum  quem  artes  iftas  comunes  qual^  Ractoricani, 
damomnium  artiumminiftrasappellarefo!emus,propterea,qu6d  quemadmodu  Gra- 
matice  in  comune  prsfcribit,qua  ratione,no  in  hac  mod6,aut  illa  materia,fed  de  omni 
re  emendatc  loquamur.-ita  hs  dua?,altera  quo  modo  probabilitcr,aItera  quc  modo  po 
Iite,acquc  ornate  dicere  de  rc  quaquc  pofsimuSjCxpediunt.  Atque  hac  notione  hxc  no- 
mina  vfurpat  Rodolphus.-neqj  alius  corum  vfus  eft,cum  dicimus  tres  efleartes,que  ver 
fenturcircafermonem;Grammaticam,dialcfticam,&:  Rhetoricam.Ergoquoe'in  Topi 
cis  Ariftotele$docct,eatamctfipoflentetiamaliisvtcunquedi(cipIinis  accommodari 
tamen  ex  profi;flb  ei  dialcftico  inftituendo  deftinata  funt,  qucm  fccundum  priorcm  il 
lam  notioncm  hoc nomine  fignificari  diximus. Scd  de hisin  fequcntibus  plura.Equide 

artiumdccrcta,&difputatiumcocentioncj.3Quodadinuctionem,inquit,&'addiiu- 
dicationem  pertinct  argumentorura ,  nihil  intercft  inter  confliaus  illos  difputationu, 
&dccre:aartium.  Quocirca  fiad  cerraminaillagymnafioru  vtilisdialcifteerit    eadl 
nimirum  &  ad  artesipfasconducct.Da  Ariftotelem,  &  Ariftippudefutnmobonoco-  Ariftipou» 
tendcntes.)Quorum  ille  in  contcmplatione ,  hic  in  voluptatc  fummu  ineflc  bouu  cxi-  * 

Aimabat.  Fuit  autc  Ariftippus  philofophus  Cyrenenfis.auditor  Socratis,de  quo  multa 

apud  fcriptorcs legiitur. Primusfuit  Socraticoru,qui  mercede  docuerit .  Ad  Dionyfiu 
illum  Syracufanum  profecflus^mira^quada  dextcritatein  aulaverfatuseft'.  Cumaliqua- 
do  expuifl*et  m  eum  Dionyfius,  idque  tamctfi  ipfe  patientifsime  ferret,tame  indignari 

turquidam(vtfit)cxamicis,Quidpifcatores,inquic,aquamarinatotosVeraadefierino 

recufant, vt  exiguum  capiant  gobium;&  cgo  vt  balenam  ingentem  capiam,  rino  paulu 

diluto lcniter  afpergi  no  feram.^  Qua  ex  rc anfam  arripuit  Diogcncs  Cynicus,vt  cu  di- 

cerct  eflfc  rcgiura  cane'.Quodam  tempore  cum  olera  lauans  idem  Diogenes ,  in  praeter- 

euntem  Ariftippum  hifce  verbis  cauillacus eflcr,Si  hsc  edere didicifles  Ariftippe  non 

verfarcris  in  aulis  regum: At  tu,inquit  ille,  fi  viuere didicifles  cum  rcgibus  olera  no  U- 

uares. Notus  eft  hac  de re  locus  H oratij  irr epiftoIis.Da  Carneade', &  Chry fippum  «jj 

comprehenfionibus.)  Comprehenfionesvocat  toc(  ««T«A>;4ef,quarumiamfemerat-    Comprehc- 

quc  itcrum  fada  nobis  eft  mctio.  Porro  Stoici  intcr  quosVel  primas  tencbat  Chryfip.  ^oncs  Stoico 

pus,  cx comprchenfionibus  iftis  apte  inter  fe  collatis  comparatifqueartes  fieri  a iebant    '"^*» 

At  Carneades  nous  Academia»  erat.  quibus«K«r«\»4/«,lJafua  tam  impenfe  place   ««*''«M«« 

bat .  vt  ncgarent  omnino  quicquam  fciri  pofl-c.  Cuius  rei  faepc  facit  mentioncm  Cicc    Acaderoico- 

ro ,  cum  m  hbris  de  bonorum  &  malorum  finibus ,  lum  quarro  libro  Acaderaicarum  '»"". 

quaeftionum  .  Quin  vero  &  fecundo Ubro de  natura  deorum  ,  Q^Lucilius  Balbus    ad 

Cottam  Academicum.  Quarta  ver6(inquit)  illa  font ,  qui  vos  Academici  infirmati. 

quodi&  fenfibus    &  animo  ea  quar  extra  funt  percipimus  &  comprehendimuj  Exnui 

bus  collatis  inter  fe  &  comparac.s  artcs  quoque  cff.cimus ,  partim  ad  vfum  ,  p'artim  ad 

oblcftationcm  neccflanas.  £t  rurfum  tcrtio  Iibro  de  oratore ;  Reliqui  CinqiUt  Craffiu) 

M  Utj 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 


noua.Acade-  quiXenocratem  ^       m  ^        ■         j        ,-  r 

mianoua.       ma<^aop2redi[renferant,copiatort.i{re&  /arieui-edicenJi  p3'-es  non  fuerunt.  Arceli- 

lau^s  primumqui  Polecnonem  audicrat ,  ex  varus  Platonis  librisrermonibufcjiue  Socra- 

ticiSjhoc  maxime  arripuit.nihil  efle  certi,quod  aut  ieniibus ,  aut  animo  percipi  pofsic 

qaemfcrunteximioquodam  vfumleporediccndi.afpernatura  efleomneanimifcnfun- 

quetudicium.-primdmqueinftituifle^qaanquim  id  fuit  Socraticum  maxime  ,  non  quid 

nfefentiretoftendere,  fedcontraidquodquifquefefentire  dixiflecdifputare.  Hinc 

htcrecentior  Academia  emanauit ,  m  qua  c'>;titit  dmina  quidam  celeritateingenij  di- 

cendique  copia  Garneades.cuius  ego  eifi  multos  auditores  cognoui  A thenis,tamc  au- 

thores  certifsimos  laudare  pofsim,  8c  focerura  meCi  Scxuolam ,  qui  eum  Roraa»  audiuic 

adolefcens;  &  Q_Metellura  L.F.  familiaremmeum  ,  cbnfsimum  virum  ;quiillumi 

fe  adolefcente,  Athenis  iam  affjaum  feneftutejraultos  dics  juditum  efl^e  dicebat .  Ha- 

Carneades.      ftenus  dle;Vtautem  &  dc  Carneadepauca  dicamus^philofophushicnoua»  Academi^ 

Gel.lib.7  ca.  fuit  violenta  (vt  Polybij  apud  Gellium  verbis  vtar  )  &  rapida  quadam  facundia  prae- 

i7.Cicerode  Jituj  tatadicendivi,vtCiccroauthor  fit,nuIIamabeovnquam  caufam defenfam fuiC 

Oratore.Va-  fg  quam  non  probarit;nullam  oppugn3tam,quam  no  euerterit.Cu  Chrifippo  difputa- 

lenuslibro      turus  eIlcboro(inquit  Valerius  Maxi.)fe  purgabat,  ad  expnraendu  ingenium  fuum  at- 

oftauo  cap.7  tentius  &  illiusrefellendum  acrius.quas  potiones,mduftna  folidj?  laudis  cupidi^,appc 

Chryfippus.  tendaseffecii.ChryfippiifCvt  mododixi)  philofophusStoicus,  oaogefimostatisfuje 

anno  decedens  cceptura  ante  quadragcfimum,Xoy/Ka)<'  exaftifsimsB  fubtilitaiis  volumea 

reliquit,cuiusftudtumintraaandisingenijfuimonumenti3tantum  operislabo/ifque 

fuftinuit,vtad ea qux  fcripfit  penitus cognofcenda,longa  viia  fit  opus.  Haecad  verbS 

Valerius^Maximus  libr.8. cap.de ftudio, &  induftna.  Mira  in  eo  fuit  f ubtilitas  differe- 

di  Dicerefolebat,fui  aniraam  datam  eflTe  pro  fale:  &  fapienti ,  quanuis  nulla  re  egerer. 

tatnen  multis  illi rebtis  opus  efle^contra  ftulto  ,  etfi  nullis  rebus  fit  opus ,  raultis  tamen 

Scopuluf.        «um  «gfirc-  Etvelut  fcopuli  artis.)Scopulum  no  femel  in  hoc  opere  vocat  Rodolphus. 

*        quodnosfcopumdicetefolemus. 


Suid^usfli9,qitot  mtdit  tiusfumaturdiuerfttai.quotfecerit  Cictrt, 
quot  ^rtfltteles .  Trium  earum  quxflionum  quoffecit  Cicero ,  poflre- 
mam  tantum  adforiiJpeaare,reliquM  duas  sn  iudicia  aferri  no^ojft, 

Ca^.   ri' 


02 


Vaflio  igitur ,  quoniam  circa  eam  omnis  dijferentis  V^r- 
^fatur  labor,quidJttyC>  qu^  Jpfcies  parte/He  illins ,  & 
quomodo inuenienda ( nam &'m hoc  nonnunquam labora- 
QH.'^q^t-  tur^  explicemm .  ^aeflionem  ^oetim  defimmt  ejfe  duhita- 
BStium.  ""^  bilempropofitionem .  ^odfipropojttio  eH  id ,  quod  hoc  no- 
minepradiximus  ciAriflotelem  accipere.m  inuenio  equidem, 
quidinter  qu^^ionem  O*propofitionem  interfit ,  Vf  Udea- 
tur  "Boetiusprogenere  quod  idemfit pofiijp.  Sicpropofitionif 
nomencapimus,  );twlgonuncaccipitur,  pro  eo  quod  oy^ri- 
ftoteles  isf*w^*y>  Cicero  pronunciatum  interpretatus  efi,  non 


DIALECT.    LIB.     IL  p^ 


omnlsduhitabdispropojttto  eflqHieHio.    H^namqtse,  v/V- ^"'^^''"?°" 
tPt^  e^fitmm^^m  bonum  ,folm  fapiem  eH dides ,  dubitahiles  Cke!a^fltrit. 
quidcmpropofttiones  erunt:  qu^fliones  tamen  mnfunt.  zyif  «^nuLaai 
flrmant  enim  aliquidiqui  qu^rit  autem.nihd  afftrmac .  T^e-  ^jd  e,  ^^, 
Bius  Vel  explicatitis  Vtcunaue  Vtdehitur  dici  ,  qu^Hio  eH  ^^"^'*  'p''"** 
cum  mterrogattone  ciata  oratto ,    Ft  ,^ftrum  y^irtt^s  ftffi- 
ciat  ad  bene  viuendum  ,  ^ftrum  confummata  Vtrtta  V(7- 
luntate  an  opere  conHet,    Diuiduntur  autem  au^fliones  non 
y^no  tantum  modo.  Nanque  c^^pro  rerum  de  auibm  quari-  Trifaria  que 
tur  differentia ,  t^pro  dtuerfomodo  qu<erendi,  c^/7r(7  <«r- diuerfuat^! 
tium  ad  quctspertinentdiuerptateyali^fiunt  atqueali^  qu^- 
flionum  diuifiones :  qu£  cuiufmodifinty  ordineprofequamur. 
De  rebus  qu£rimusprimum,fintne  omnino ,  necnepnt .  Ft,  jfj!|f  "^tn^T 
fitne  animal .    oyintea  enim  qudm  cffe  res  Vtdetur   nihil  eft '"''"  ^<="»«n- 

1     f       .  ^  ._*.»•'•',  ^  tia  Ciccronis 

quoa  HterttiS pojstt  quceri .  Prtmum  cmm  omnium  quod  co- 
gitationi  notiti^j^  noflr^  \lla  de  re  ohiicitur ,  efl  effe.  ^uofit, 
vr  h^cprimafitt  qu^flto ,  ^  quam  nulla  alia  queat  pr^cede- 
re.  ^inetiamfide  his  qua  nonfimtfufcipiatur  nobis  aliqua 
dij^utatio,qu4i  ad  hanc  qu^flionenonpertinetfitmmtis/em- 
per  hancpracefiiffe  qu^flionem ,  &  tanquam  de  exiflentihiis 
dtfferimus :  ideoque  fuffenfi  fimper  ex  ea  conditione  ,fi  res 
fit ,  agimus :  quam  vbi  ahfiulerimus ,  mox  omnia  qu^  huic 
\elut fundamento  incumbehant  corruunt .  cyit  ^?hi  rem  effe 
perfuafi*m  efl  ,proximum  efl  qu^rere  defuhflantia  eius ,  hoc 
eft ,  quid  resfit .  Ftfitne  idtpfitm  anima ,  quod  \>is  iUa  qua 
cunBa  ^^iuunt :  quod  definitione  explicatur .  Ea  quidfit,/u- 
feriorelibro  diximus .  Deindeiam  qu<trimt4s ea , qu^ cir^ Cap.j. 
ca  \>el  extrafuhflantiam  reifunt.  Ft,fitne  anima  indiutfihi' 
lii .  Ftque  etiamfint  intrafuhflantiam  eitis,  non  tameid  agi- 
nrn  quaflionc-Vt  id  exquiramns.  Vt  qui  quarat,fitne  anima 


RODOL.    AGRIC.   DE   INVENT. 

Vij  illa  qua  cuSla  Vmmtypoteft  hoc  qu^riftCy  Vf  inaeHigetur, 
(itne  id  wam  an  non,D€inde,\t  "^erumftt,  reliquum  adhtic 
eftfnne  hac  anim^  defnitio .  Tria  hac  qu^ftionu  genera  Ci- 
cero  \fOcauity  primum  cjuidemianfitjecundiiyijmdfttftertiu, 
qualefit.Et  qui  2{hetorica  pofi  Ctceronemfcripferunty^in" 
tilianu4  Wque  &  Hermogcnes  hanc  diuifionem  funtfecuti* 
Quatuor  qu?       AriftoteUs  tribiis  his  quartum  addiditgenus ,  quod  Voca-' 
fimentia^Ah  uit proptcr quid.  J^tftt ordo quceftionumy^eryicaufaydedeo 
^'''''"*       ^  quarimttsprimumyanftt  deus  ^odft  negetur,  nihil  eft,  quo 
y>lterius progrediamurftndeturytum  quarimt44,quidefl.  Id 
vhi  confttterit,  tum  qualis  eft-Mfttne  aternus .  ^od  )fbiac- 
ceptumeH,  tumpoftremum,  propter  quidftt  ^eternusyquam 
qu<eftionemyft  Ciceronem  authoremfequimuryad  quale  eft  rr- 
digemus.  Si  enim  explicetur  hac  quaftio,^tftqu<eratur,prO' 
pter  quid  deu4  eft  aternus,  dicaturque,  quoniam  quod  eft ,  ex 
feipfo  hahetft  de  hoc  dijferere  ^polemm.  hac  erit  quaftioyfttne 
hahere  efte  afeipfo  caufa  aternitatisdei:Vtdehitur  nimirum 
h£C  quaftio  de  qualttate  efe,  quoniam  efe  caufam  Vf Z  no  ejp, 
qualit(vs(yt  nos  iam  de  qualitate  loquimur)Vtdetur. 
Gontra  Cice       ^J^  autem  Cicero  trta  h<€c  quaftionum  genera,de  ciui- 
foncai.         ^,^y^ ^^y^  dijferentifuhiecit ,  nonfatis exaBa  ratione  Ude- 
turfaBvt-Suicquidenim  Tihetor  qu<erit,ad  qualitatem per- 
a^ft^nonvc.  tinct. Ncc  entm  an  eft,aut  quid eH,  Vtftnt  quaftionum  capi- 
nircin  forum  tainforum  );enirepoftunt,  Nec  quicquid  conieBura  exquiri- 
tur ,  pertinet  ad  quaftionem  aneft,Vt  ipfe  y>oluit .  Vt  dixi- 
mu4  enim ,  an  eH  ,primum  eft  quod  poteft  vUa  de  re  qua- 
riycuiujmodicertumeftquartinforo  .  Nec  enim  anfecerit 
furtum  Trehius ,  primum  e(i  quodinhac  quaftione  quari 
Lib.7.  cap.i.  pgpf ,  Prius  enim  dicet  reus  (  vr  inqutt  §luintilianus  )pro' 
ha  te  hahuijfe ,  proha  perdidtjfe ,  deinde ,  proha  meajrau- 


DIALECT.    LIB.     IL  5,4 


de  perdidtJp.Hoc  po/irtmnm  eft  id  de  quo  cfu^ritur,  ad  quod 
tamenynipprioribus  c^uaftiomhics  explicatisyperueniri  nonpo- 
teft'  Sed  neque  an  habuerit  reprima  eft  qu^ftio:natura  enim 
pracedat  oportet ,  anfit  Trehius ,  anftt  res  qu^  dicatur  ahla- 
ta .  Deindejequitur  iamprimum ,  an  Trebins  hancrem  ha- 
huerit.  Sic  etiam ,  occideritne per  inftdia^  Clodium  Mtlo, 
conieElt4ralis  eft  qu^ftio  :  prius  tamen  eft ,  an  Milo  occi- 
derit  Clodium :  an  occifiisftt  Ctodius ,  c!*^  quod  prtmum  eft, 
anfuerit  omnino  Clodius ,  hcecfila  eft  (an  eft)  qu^ftio ,  reli- 
quiC  qualitatis .  Definitionis  etiam  quceHio  ad  forum  non  Do^  Qusftionem 
tertt  afferrt.  kluicqma  nanque  quantur  tnforo ,  aliquid  ho-  '^^^  afFcrri. 
rum  trium  efe  oportet  yfttnefaElum  quod  aduerfarius  in- 
tendityfttne  id  nomenfaStt  quod  tlie  dtcttyfttne  iuHefaEium. 
Primum  ad  qualitatis  qu^Htonem  pertinere  modo  docui- 
mus ,  depoHremo  nemo  eft  qui  duhitet  :fecundum  Voluerunt 
effe  definitionis  qu^ftionem ,  quod  non  ejfe  Verum  yfacies  ipfa 
qu<efttonis  oftendit.    ^i  quarit  enim  an  remprophanam  de 
facro  fubducere  fit  facrilegium ,  anpoculum  amatoriumftt 
yenenum ,  non  qu^rit  definire  altquid  tftorum  :fed  nequefa- 
crilegium  ejfe  definitione  eius  qmdeftfubducere  rempropha- 
nam  defacroyneque  )?cnenum  definitionem  effepoculi  amato^ 
rij  y  nemo  nift  qui  nefciat  quid  defintttoftt ,  ignorat .  Sedfcio 
quid  reJpondeatur.Fi  qu^ftio  enim  nonftt  de  definitionefta- 
tus  tamen  qu^ftionis ,  hoc  eft ,  id  in  quo  tanta  ]?is  eft  quceftio- ' 
nisyeft  ex  definitione .  Ejfe  enimfubduBionem  reiprophame 
defacro  yfacrilegium ,  c*7*  poculum  amatorium ,  Venenum: 
apertifiime  ex  definitionihus  iftorum perjpicietur»    Perjpicie- 
tur  quidem ,  fi  de  definitione  iftorum  inter  partes  conue- 
niat.  Sedprimum  qutfquefito  arbitratu  definitionem  dabit: 
alioquinfide  ea  duhitari  non  pojfet ,  non  maneret  )^tique 


PKilip.i. 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 
quallio:  '\ftijtficrilegiumdefinidturejfeahUtio  cuiufuualie- 
na  rei  defacro ,  certum  efi  nuUam  hicfuturam  qHce^iionem. 
yerumhoc  isciue  duhm  eHyatque  idide  quo  amhigitur.  Er- 
op  inter  locosponetur  quidem  definitio,  caput  \>ero  ejfe  cjuajiio 
nis  non  poterit.Sed  aliif  etiam  huheriorihm  c^  aptiorihm  ar- 
gumentis  qu£fiionem  explicahimm  quam  definitione :  quod 
apudauthores  vffyCertifiimorerum  magifiro,paratum  efi  de- 
prehendere.Cicero  contra  2y^ntomum,quod  nomine  aElorum 
Ca/arisJiheUi  c^  chirographa  non  contineantur  ,prohat  \fi$ 
loquediycequitateyexemplis .  Definitu  ejfe  ah  eo  quidfint  aBa, 
nufquain  ea  y^ideo  oratione .  QHintilianm  ttein  odifpotione, 
definirequidevifi^efi  \>enenu ,  ^ftfit  quicquid  d^ri  non  licet: 
fed  nihiliuuahit  h^c  definitio  caufamfuam :  ceque  enim  efl 
incertum,fitne  odifpotio  Venenum ,  e^  liceatne  dari  odijpo^ 
tionem:  in  eopnefirtim  rerum  cafu  quethemate  declamatio' 
nis  exprefiitjed  aliis  multis  c^  "vartis  argumentis  acute  coUi- 
gtt  id  y  quo  maxime  nititur ,  rationem  (  qu£  anima  legis  efi) 
huicfaUo  conuenire :  c^  aquitate ,  qu<e  ad  qualitatis  )ftique 
fiatum pertinet ,  pracipue pugnat .    In  hancque  omnes  qm- 
cunque  idgentis  quafiionis  traBauerunt  authores  ,  Vtdeo 
bmne  rohur  diEiionisfit^  contulijfe .  ^odfiergo  neque  caput 
cuiufquam  quaHionis  ciuilis  definitio  erit ,  neque  pracipue 
firmamentum  illii^ ,  non  poterit  vff^  definitionis  fihi  acctpe- 
re  nomen. 

Oueftioquid       Quaeftioncm  Boctiusdefiniuit.)Boetius,i.TopicorumIibro.-  QuieftioOnquit^du- 
qT'  bitabilis  eft  propofitio,hoc  eft;Quxftio  eft  propofitio,quas  tametfi  ex  natura  fua  nihil 

fortaflc  dubij  continear,tamen  in  prsfenti  ita  de  ea  agitur,  quafi  dubia  &  ambigua  fit. 
Quem  cffe  germanii  eius  finitionis  intellcdum,  ipfe  Boerius  altera  eiufdem  rei  finitio- 
neoftendit.Quaftio(inquiens)cftindubitationcmambiguitatemqaeadduftapropo- 
fitio.Equibusfacileperfpedueft,p3rumiisfirmitudinisjnefre,qu«adtJerfusBoeria- 
namhanc  finitionera  affert  Rodolphus.  Quod  ait  enim,vinus  eft  fummum  bonum,  fo- 
lusfapicnsdmeseft,dubitabilesefrepropofitioncs,negariidquidemnonpoteft,mod6 
intucamur  naturam  ipfarum  rcrum:verum  no  ita  tamen  hxc  proponiitur,  ncqj  in  prx- 


DIALECT.    LIB.    IL  87 

fcntia  ita  de  eis  agitur ,qua(i  dubia  fint;  quo  intelleftu  dicimus  accipiendatn  eflfefinitio 

ncoi  Bocrij.  Quod  fi  propofitio  eftid)  Didum  eftcapite  prscedcli,  Tigoretffiyt  ideft 

propofitionemapud  Ariftotelem  inTopicise(requaftionern,nonquamuis,redquein  Propofitio, 

vnain  modo  partera  efTeratur.-vt.runtne  diuitiar  bona  ?  eftne  timenda  mors  ?  Quae  fi  in 

Ttramq^ie  elFeras  partem.fient  probIemita.vt,runtne  diuitjs  bonx  an  no  bonaefecquid  Problema, 

inalum  an  non  milu  cft  mors?  Verum  hoc  intelleAu  n5  eft  propofitionis  vocabulo  vfus 

Boetius.-fed  propofitione  vocauir,quain  xTsopxyifiv  Ariftoteles,  M,  Varro  proloquium,  Propofitiois 

Cicero  pronuntiatum.hodie  vulgus  cnuntiatione  vocat.  Eam  libro  fuperiore  diximus  nomine  quo 

efrsorationepcrfeila.quzautveruaattalium  fignificet.Quod  Ariftotelestf^HFn«v.)  modo  ntvfas 

Afiftotclcs  in  co  lib.  qui  Ti^iifiiWiixi  mrcribitur,non  tf/uhmc(y^red  «cTOijxxvffn  (vt  ia  di  Boetius. 

Xifnus)vocat  id.quoJ  Cicero  pronunciatum  ifju»filxy  ipCc  Rodolphus  quodam  in  loco  l^umU, 

transfert  expltcacionem'  Bocnus  interpretationc  dixit.-quam  finit  hocmodo,vt  fit  vOX 

articalita  perfeipram  (igaificans.quoJgenusfuntnomen  8f  verbum,&  exiisconftitu- 

taoratio.  Verba  CiCiroiiis,quod  ad  hunc  locu  attinet,prima  Tufculana  fic  habet,Om- 

ne  pronuciatum(fic  mihi  in  pr.sfentia  occurrit  vt  appellem  oc^iu/ux,  vtar  poft  alio  fi  in  Pronuntialfi, 

nexcro  melius)icl  ergo  eft  pronuciatum,quod  eft  verum  aut  falfum.  Meminit  huius  lo- 

ciCiceroniani  cfe  A.Gcllius  No;hu  Atticarumlibro  decimofexto,  cap.  oAauo.  Solui 

fipien?  eft  JrJes.)Ec  !ioc  vnun  ex  paradoxis  illis  eit  Stoicorum,c»  t/  jugyof  o  go^phi  ■jtXov- 

tf(iv-.folu  n  videlicct  fipiecim  diuitem  cffe.  Traftatur  a  Cicerone  in  Paradoxis.  Vtrum 

virtusfaflTiciatadbene  viucVJuTi!?)  6ft  &  hocquo:)ucexalboeorundem,o  Ti«vT«f>i)?f 

h  k^ir)  Ttfoi Tri/  'i\iPx4,unUv,{Q\x-n  (inquam)  vircuiem  fufTicere  ad  fclicitatem  ac beatam 

vitam  .  AdorituraCiccroneeoqueindicabimusloco.  Vcru  cofummata  virtusvolun- 

tateanopereconftec.)  Traduntmoralcs  philofophi  fumraam  efiecam  virtutis  lau-  TriacflTequ^ 

dcra.quj:  in  opcratione  confiftit.De  rebus  quinmus,  primum  ,  fintne  omnino  necne  de  re  quaque 

fint.)Cicero  mulcis  in  locis,&  Qj^mttlianus  libro  tcrtio.tna  efi!e  aiunt  qu?  de  vnaqua  quaeruntur, 

que  re  quiri  pofsint.-an  fit,q..ud  (it.quil i$  fit.  vt  fitne  anima,quid  anima  fit ,  &  morta- 

lifne  ea,  fit ,  an  iramortilis.   Anftoteles  tnbushis  quartum  addiditgenus.  )  Secundo 

tZv  i^j]fcfi)v  iwotV  iTuiv  libro  Ariftoteles  quatuor  efi^eait,  qu3E  de  re  quaq-  venirc  folcat  QH°^  gencra 

in  qurftionc n,.in  fit  re^quid  fit.qualis  fit,& qua  de  caufa  fit  talis. Vt  fitne  deus ,  quid  qu^ftionum 

deus  fic,ecquid  dcus  fit  fempiternus,&  quamobrem  .Tternus  fit.  Quod  autem  Cicero.)  feceritAtifto 

Cicero  cu.n  in  aliis  locis  complufculit^tum  de  perfedo  oratorc  ad  Drutum,tria hscge  ^^^"» 

neraqu^ftionumoraconfubiecit.Q2.i;quid(mquiens)eft,quodinc5trouerfia,autco- 

cioneverfecur,ineo,aat,firne,aucquidfit,autqualefitqua»ritur;fitnc,  fignis:quid  fit, 

defiuitionib^.-quale  fit.refti  prauiquepartib»,  Idem  Cicero  &  fecutus  eu  fabius  Quin* 

tilianus.ciuiliu-n  caufarum  tres  faciut  ftatus,c5iefturalem,finitiuum,&  qualicatis.-quo- 

ra  pnmo  qu  critur  an  fit  rcs.altero  quid  fit, tercio qualis  fic. Qna  in  parce  haaenus  Ci-  Nura  in fora 

ceronir.'fragdturRoJolphus,vtexiistribusqua:ftionumgenerib»,folum  poftrcraum  vcnire  pofsit 

hoc  crcdit  III  forum  venire  poire,reliquo  duo  non  pofl*e.Quod  cgo  vt  non  negauenm  qu3Bftio,an 

elTe  verum,in  cum  duntaxat  fenfam,in  quem  dicitur  a  Rodolpho  :  ita  hoc rurfus  aufim  eft, 

contenderc,ipfum  a  Cicerone  verbismagis  quam  fentetiadifiidcre.Nfam  quod  attinet 

ad  qu.Eftioncni  an  eft,coiiftat  quidem  hac  cfTe  prirau.m  id  quod  de  re  quaque  quxftio- 

nem  venire  folet;  veru-n  illud  nolle  oporcet,bifariara  aliquid  dici  m  caufis  primum.-na- 

tura  iol^arum  rerum,  &  cofuctudine  eorum  qui  caufas  in  foro  agunt.  Verbi  caula,  Infi- 

dias  fecit  D.:iotar  js  rcx  Caf  Qri.  H ic  quod  a J  rerum  natura  actinet,pocerat  initio  que- 

riillud.fuerirne  Deiotarus.fueritne  Ca^far.  Verum  videacuropinor.fi  quishsc  perfe- 

qui  vel ic  in  toro,  Qjocirca  Cicero  h jc  velut  fuperuacua  mihtuco  fuo  omittes,hoc  fo- 

lumdifputatin  eioratione  quani  pro  Deiotaroapud  Cifaremdixit,fintneinfidi3efa- 

ftj!  C«lari  a  D^iotaro.  Atque  htc  dicitur  in  ea  caufa,qua:ftio  an  eft .  Quando  rheto- 

res appellationc  quxftionis  an  eft.non  eam  modo  qujjftionem  accipiunt,  qua  ambiei- 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

no  noftu  faftum  Gt  an  interdiu .  Ita  omnes qusftioncs  iftae ,  fueritne  GlocJius  an  non 
fucrit  num  fitidcmoccifus.num  occifusinmonumetisoiaiorum  fuorum,  a  Milonean 
ab alio  occifus  fit,nuro  propter  infidias  i fe  Miloni  faftas  fit  ab  illo  occifus:  bae  inquam 
omnes,vt  ad  ftatum  coniefturalcra  pcrtinet.ita  cius  ctiam  generis  funt ,  quod  appellac 
quaeftionem  an  eft.fed  Rodolphus  eas raodo quzftiones  hoc  donat  nomine,quibus na- 
turs  ordine  nulla  prior  eft  quod  fi  recipiatur,haud  dubie  in  foro  loc»  iftis  no  erit.Ci 
cero  cotra  omnibus eis  quoeftionibus dedit  hoc  nomc,  quas paulo  ante  apud  Rheiores 
diximus  eo  vocabulo  comprehendi  folere.Ita  fit,quod  initjo  dixi,  vt  tota  hic  coniro- 
uerfia  con fiftat  in  folo  nomine.-quod  cuoi  vtrumque  intelledu  facile  amittar,vera  funt 
quae  dixit,vterque,modo  intelhgantur.Iam  vt  defeciido  etiam  genere  pauca  dicamus, 
quoticfcunquc  arobigcreturin  foro,hocan  illo  nomine,verbi  caufa,furtum  an  facrile- 
eium  parricidiumantyrannicidiumappcllandumefret  id,quod  faftum  eirccocedere- 
tur,eamdixcrequaftionemfinitionis,propterea,qu6d  vbiconftitifl"et,conuenireeiciJ 
finitione,tumdenominedubitarinonpo(fet.Atquehadcnu$hancquiftioneminfo- 
rum  venirepoftc,ncRodolphus  quidem  negarit  opinor .  Ccrte  argumetis  iisqu|ad- 
A    •  rA'e^(^i    ducit.diuerfumnonprobat.Necquicquidconiefturacxquiritur.^Quf  Cicerohacin 
A    r     M\     rem  habeat  in  oratore  ad  Brutum,id  paulo  ante  oftendimus.  Sed  in  Topicis  idem;  Co 
-^  rXnAn    2nitionis(inquit)quaftiones  tripartitx funt.curo  an  fit,aur quid  fit,aut  qualc  fit,  quje- 
nia  v^ioaio.  ^j^j.  {^Qrmn  pnmum  coieaura,fccundum  definitione,tertiura  iuris  &  iniuriae  diftin- 
ftione  expUcatur. Hadenus  il!e,quE  non  vere  minus  quam  eleganter  dicuntur ;  modd 
qusftionem  an  eft  omnem  cam  intelligamus,qu3m  a  rhetoribus  co  nominc comprche- 
di  folere  oftendimus .  Quare  hoc  certe  loco  caufa  non  erat ,  cur  tantopere  a  Cicerone 
diffentiretRodolphus.  Occideritne  Clodium  perinfidias  Milo)  Dixerucaccufatores 
Milonis  Clodiura  ab  eo  per  infidiasoccifum  e(Te.  quam  illoru  accufationem  ita  elufit 
Cicero  vtMiloniaClodio,nonClodioa  Miioneinfidias  faftasefle  fitconatus  often 
dere  Quod  quam  vafre  ab  eo  faftum  fit ,  facile  ex  ipfiu j quadam  ad  Atticum  epiftola 
inteli lei  poteft;vbi de  Clodio  loqucns ;  Publium(inquit)  reum,  nifi  ante  occifus  erit  a 
Milone,fore  puto.fi  fe  ituro  Lanuuiu  m  via  obtulerir,  occifum  iri  iam  ab  ipfo  Milone 
video  Non  dubitat  faccre ,  prs  fc  ferc  cafum  illum  noftrum  non  extimefcit  nunquam 
enim  cuiufquam  iniiidi  aut  perfidi  cofilio  vfus  eft,ncc  jnerti  nobili  crediturus.Quinti- 
lianusitem  in  odii  potionc.)  Tituluseft declamationiscuiufdam  apud  Qumtihanum, 
cuiushoc  arTumcntum;  Meretrix  amatori  fuo  pauperi  dedit  odii  potionem,adolefcen$ 
dcfiit  amare%ccufat  illam  veneficii.In  ea dedamatione  verba  Fabij  habent  ad  hijc  mo- 
dura ,  Quxdam  forma:  mcdicamina  poflunt  aliud  vocari  quam  venenum .  Dare  quod 
non  licct,non  eft  aliud  quam  veneficium. 

^*<  Arift^ttltt  tnumerauit,non  t^m  quaftionts  tffe^quant 
modof  ijuofdam  quarendi.Porro  qunfttontm  omnem  autftm- 
plictm tjft,aut  compofitam.  Et  harum  rurfus,prtorem  ilUm 
trihusfitn  modii,p»fteritrtm  duohus. 

cap.  rii. 

Quis  Arifto  y\Aec  cy^riHoteles  de  quaHionihus ,  hacCicero,  Dicam 
modL°pmius  &  q^od  mihi  \?idetur ,  ^^erum  lUifequendi  erunt .  Pri- 
cfle  quxren-      '^  iraaue  yftdetttr  mihi  (ft  m^fHonem  VocemH6 ,  id  quod 

di.quamque-  'f*'*'"' *"    7  v-'     •»  .  .  ■    fT. 

ftiones.        pradiximm ,  orattonemper  mterrogationem  elatam ,  cut  ejje 
Vel  non ,  PoteH  rejponderi )  quatuor  iUa  ({Uce  ah  zAriHotele 


DIALECT.    LIB.    IL  88 

nnmtrantur ,  rion  ejp  <juaHtones  ./ed  modos  quo/dam  au^^ 
rendi ,  c>*  proleEianria  (  Vf  ita  dtcam^  qu^Hionem .  ^od 
in  ea  qmdemi^uamyan  efiydicimi^s  dtitiumpotefteffe.  ^ug^ 
niam  ipfa  (ju^flio.ctim  eo  quod  modum  qu^erendi  dicimti$,in 
idipfum  recidet.  Vcjiinterroges  ,  an  eft  homo,  rejpondeatur- 
que  ejfe  hommem,  idem,  erit  (ju^ftto  efine  homo.  ^  interro-- 
gatio ,  an  efi  homo  .  quofit ,  vr  de  hac  interrogattone  in  hanc 
^el  illam partem  pnfit  dijferi :  in  reltquis  aperttiis  eftfidi- 
coA  enim ,  quid  eft  homo  ?  nihti  de  hoc  pojlts  dijjerere ,  ni^ 
firejpondeat  is  qui  tnterrogatur ,  homo  efi  animal  rationa- 
le.  Nam  qu^ftio  erit.fitne  animai  rationaie :  deinde ,  anfit 
animai  rationale  definitio  hominis  f  Mec  enim  fatis  efl, 
"iferum  ejfequod  inhac  quceftione  reJ]?ondetur  :/ed  adcer^ 
tam  legem  Verum  ejfe  oportet .    Si  quaras  enim ,  quid  efi 
homo  ,  ciT*  rejpondeatur  ,  eft  animai  tinos  hahens  ocu- 
los:  Wrum  qutdem  eft  quod  rejpondetur  ,/ednon  reBere- 
jponfttm  dtcas:quoniam  equtis  l?tnos  habet  ocuios,  non  tamen 
efthomo  .    Oportet  ergo  rejpondert  aiiquid  quod  definiat 
hominem :  quod  anfiat ,  hoc^enere  qu^ftionis  d'Jferetur.  Sic 
^  quaiis  efifoi ,  nihiipofiis  de  hoc  dicere ,  ni/i  rejpondea- 
tur  ot/curtis ,  ^^ei giohoftis ,  autfmiie  quippiam .  £t,  propter 
quid  efl  ohfurtfs  /  mhii  itidem  hahes ,  quod  dicas :  nifi  dica - 
tur ,  Vf/  hoc ,  quoniam  iuna  ohieSiu/i^o  prohiheat  nos  illttis 
aJpeElu :  \>ei  aiiud  aliquid  in  hanc/ententiam .    l\/on  i^itur 
quoiftiones  ,funtprim£  tnterrogattones  iU^,  quando  neque  de 

eis.  \>elinhxnc y)feiin aliam partem dici :/idreJponfum ad-  Quiftionen 
uer/arif ,  interro^ationt  datum ,  cum  in  duhium  Vocatur   Ht  ^^"f™'^"^ 

n  n        n-  i  ■  f  *•'  *J**   fimplicero  ef- 

quajtto  .    ^iu^j  tionum  tgtturgenera  duo  Udentur  yfimpiex  ^^''"'  *'°'"p® 

CiT* compofita ,  Simpiex  efl ,  qua  Vnum  qu^rit  de  )^no .  Fi,  irb.Topr& ' 

fitne  mundns  aternns.  Compofita ,  qu^  plura  de  plunhJ,  Is^mZt 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 
h^ceftDemo  j/}^fttne  mundus  <eternm ,  c>  idem  ex  wdmtdui^  compojittu 
s"mpfrcium*  corfufculu,  Simplictum  trcs/int  differentU. prima  efi,(ju^ 
pr^^aeft  quT  qu<erit,(tnfit  res  Ea  cuiufmodieflypr<ediximiis.  Prima  enim 
ftioan  eft.     ^^^  ^a  ^  ^^^^  ^Ua  de  re  (juaripotefl :  Vf ,  anft  detds ,  an  ftnt 
damones.In  hac compleciimur  mnfolum ,  cju^  anfit.Jed an 
ertt,anfuerit,cjU£ritfl£cautem,  anfuerit  heUu  Trotanum, 
non  efl  huitisgeneris.Idem  enim  efl  qu<erere,anfuerit  beUttm 
Troianum :  t7*  ^^  Troiagejjerit  heUum :  quod  \>tic^ue  horum 
Verl^orum  qu^flio  prima  ejfenonpotefl ,  quum  pofit  quttri 
privts ,  anfuertt  Troia ,  qmppe  quod  etiam  authores  qutdam 
crediderint ,omnem  rem  T/otanam  ^  Troiam  ipfam  inania  , 
poetarum  effe  commenta.  ^uanquam  autem  in  hac  qu^eflio- 
ne ,  an  efl  homo ,  pritispoftt  quceri ,  an  efl  antmal  (^  namfi 
nuUum  animalftt,  nonpotefi  homo  ejje^  tflud  tamen  in  qu<e- 
[iione,"\^elut  confejfum  nonponitur  .  Fi  enim  concedamm  ejfe 
hominem ,  non  continuo  ex  huitis  quaflionis  ratione  concede- 
tntisjhominem  ejfe  antmal  :fed  antea  quam  cocedamusfuijfe 
heUum  Troianum,neceJfe  ex  Vertis  quaflionisfateri,  Troiam 
Secunda.an  ' fuiJfe.Secunda  quaflto  efi,  \hi  datum  efl  rem  ejfe ,  Vf  qu^era- 
hoc fit lUud.  ^^^^^  ^^^ji^  tUud.Vt,(iy^n  homofit  animal,  anfi capax  di- 
fciplina.  Huitisgeneris  mthi  \idetur,  quam  Arifioteles  Vocat 
propter  quid :  vr  cum  qu<€rimti6  ,fitneinterpofitio  lunainter 
Tertia ,  quo-  ri      ^   ^^^  caufa  defeclusfolis.Tertia  efi  au^fito,  auomodo 

modohocfity "'''''        „     ,    .  ,    n  CL    t       J     n    J-  r\       i 

iUud ;  caque  [jqc fit  tUud,  td  ejt ,  quopatto  hoc  ae  lUo  atcttur.  ^luod  qua- 
qua  rup  ex  j^  j^^^  ^  ^  ^uorumcunque  enim  alterum  de  altero  dicitur, 
autjunt  definitio  c>  definitum,autgenii6  O*l^ecies,autpro- 
prium  (^fuhielium ,  aut  accidens  ^JubieEium .  ^luatuor 
Finitionis.  ergo  pro  hac  diuerfitate  fiunt  qu<efiiones.  Trima  efl ,  an  hoc 
defnitiofit  tUius,ad  quam  redit,  an  tUud  defimtumfit  huius: 
fimul  enim  explicatur  ifla.fi  enim  hoc  efi  definitio ,  necejfario 


DIALECT.    LIB.     II.  gp 

iUudeJldefinitum,  Secunda,anfit gentis  illm.-macompre- 
henditur,an  iUudfit  j^ecies .  Tertiayanpt proprium ,  ^uar-  ^*"***/^- 
ta,an  accidens:qmhHS  etiam  qUiefiionesfubieBi  continentur,  Acddcntis. 
Priores  duajnterrogationem  (^cjuidefl^  explicant : poHerio- 
res,quale  eft,  Jd  eft  enim  ouod  Ariftoteles,  o ,  7,  ufi  );ocat  qnod 
tnterpres  em  Lattne  nejctens ,  cjuta  est,  dixtt .  Cur  hunc  or-  hoTmododi- 
dinemfecerim  tjuaftionum,  id  caufefmt  mthi ,  quod  necejfe  ^^^^l  '^"*" 
eftpr£cederefmper,an  eBjC^an  tUud  eH:antea  quam  quid 
ftt  res,aut  qualis  explicari  queat.  Ncc  enim  ha  interro^atio^ 
nes,quid  eft  homo,aut  qualiseft,haruqugftionii  explicatione, 
an  homoftt  animal  rationale,anfi[  erudihilis,finiuntur .  Vt 
enim  detur  homineefte  animal  rationale,^ejfeerudihtlem, 
manet  adhuc  qUi€ftio,fitne  erudthile  qualitoi  hominis:  Sitne 
animal rationale  id ipfitm,quod  eft  homoJdeft,definitio  ho^ 
minis,Vel  quiditas  eius,  Vteremur  enim  c^  hoc  Verho  ,fino- 
hisper  Gramaticos  liceret:queadmodu  Ctcero  Letulitatec^ 
Appietate,  ^  PoUio  Patauinitatem  dixit .  o^pttis  eft  ^^tique 
eius  ^propenecejfaritis  \fivs .  Necenim  vUo  aliofatiscom- 
modcexplicarepofiumHs  ThriU],,  nift (^\f\?iilgoJolent)quod 
quid  eft  interpretari  \>elimiis ,  quod  nec  Gra:ci  Jermonis  pro- 
frietateretinet ,  ^fegne planeq^  expers  \fm ,  ^  inteUeBt^ 
fit  apud  nos,Sed(yt  adrerededjmanere  has  quaftioneshinc 
ferfticuu  eft.Si  interrogetur  enim,qualis  eft  homo,  dicatur^, 
animal  rationale ,  quid  dicemu^  ^ reEie  anfecm  effereft?on~ 
/umfireBe,eadem  ertt  qUieftio,quid  eft,^  quale  eft:cumft- 
ne  controuerfia  id  re8le  etiam  interrogati,  qmd  eft  homo ,  rr- 
Jpondeat  .fin  minus  retie  rejponftm  eft ,  nqn  ent  error ,  quo- 
niam  nonftt  homo  animal  rationale:id  enim  in  confeffo  eH: 
fed  quoniampro  qualitatc  rcjponfum  eft ,  quod  non  qualitas 
eft  ,fi'dfihftantia  eim  de  quo  rogahatur .  ^od  dicimu^  au- 

N 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 

Genusquo- ^  ^^^  atf^JHafjem^r/ierk^eJJe  interrogmoni  qrjid  efl  indufam 
ciufum  qu2-  id  );erum  eH ,  qmniam  benc  refbondetur,  atiid  eH  homo  fefi 

ftioniquid  .         .  '  ^    •'"'  .    '  .  •; 

eft.  ammal:  ^eruntamen  mnjtc  y\'ttum  mterrogationem  ab- 

filuat :  niji  addiderii  enim  Vel  dijferentiam ,  l^elpropriumj 
non  \>ideberis  fatisfecijfe  qu^flioni .  ^mfit ,  \>t  ctim  defilo 
genere  qu^ramHS  ,folitttmftt  interrogari ,  non  cjnid  e^  :fed 
cuiiis generis  rerum  efl. l^i  cttivi^s generis  rerum  efl lnmen^fiib' 
flantiane  an  accidens^Ecfimtire ,  non  quid  efl  tnterrogamm, 
cumfiiretantum  \olumtis ,  agereneflt  anpati  :fid  ad  (juod 

5fd ISr ^'^  genmpertineaty  aBionifie  an paflionis .  ^alitatem  ctiam 
yocamus  inprafintia ,  non  ^^tfit  );nu>n  ex  decem  pr^dica- 
mentis:fid  Vf  qualitasfit.^uicfiid  non  eflfuhflantia  rei.  Sic 
^  quantiis  efl^  foU&y^^hifiint  Milifomcifc^,  qaando  fint 
Homeriisf  quaeftione  qualitatis  continentur .  Simpltcium  er  - 
go  quaflionu  h^c  triafiunt  capita,<xnfit,anflt  ilUd  ,(^  quo^ 

modipier^  modofit  tUud.  Compofitarum  qu^efltonum  atia  efl  coptdata, 

quoties  du<e  plurefuefimpUces  contun5itone  copulatiua  iuti- 

guntur  .  Vf ,  (L^nfit  Vtrtusfimmum  bonmn :  ^,  -^4nima 

fitne  mortalis.Difiun^a  alia.cumfimpltccs  difimBiua  con- 

iunBione  confiruntur .  vr ,  Sitne  mundus  <£tcrntis ,  velan 

•  quandoquefit  igni  conflagraturii4,  Diuerfa  efl  de  his  qu^flio- 

nibiis  ratiopronuntiandi .  Nam  copulata ,  Vfr^  prontmtia- 

ri ,  nififuerint  amb<e  omnefue  pmplices ,  ex  quibt^  compo- 

.    nittir  Vfr<? ,  nonpoteH  :finautem  wafuentfalfii  tota  dice- 

turfalfa.  In  difimiEiis  contrd  ^fivnafuerit  ^^era ,  totam 

pronuntiamus  veram  effe  :falfam  autem^  nifi  amb^fuerint 

falfie  y  dicere  nequimtts  .   Pojfemus  ^  aliam  addere  iHis 

qu^fimul  exdifiunEia , c$^  copulata,aut  ajferta  confta- 

ret:  nififiperuacuum  Vtderetur ,  quoniam  naturam  copula- 

ta  retinet .    Efficacior  eft  enim  coniunUionis  coptdatiu^ 


DIALECT.    LIB.     II.  ^o 

\u  ^  dijimicliHiS poH/e  rapit  potefiatem.  vr,  cy^n  homo 
ejl  lapis  3  e^  animal  viuar ,  Vel  Viumnfn  animatum.  Li- 
cet  enim  difmn^iita  kuim  'Sftrieqtiepartes  Vere  pronuntien- 
ttintamm  quiapriorpars  copulatafal/a  eH ,  totam  dtcimta 
falfam,  Sed  de  Vcritate  C^falftatepronfaiatorum  m  huita 
cft  loci  traElareyfd  ad  iudicddipartem  aptius  referetur.  In^ 
terimfati^fttiquod  huitn  materi<e  efl^haclemii  attipjje. 

Priniumitac]uevid;turmilii.)  Quxab  Aridotelc,  ioquit,enumeraniur;  ancft, 
Cjuid  eft,quj!ceft,quarEobreni  crttaie.eapropnenon  funt  quiftionesiprjr^fec!  vcluc 
e!cnienta,ac  ptouocationcs  quidarnipfarum  quiefhonum.  Verseautcm  quiftiones 
luntea  qua:  ab  ca ,  contra  qucmagas,  adprxuias  iftas  iiiterrogationcs  refpondcn- 
tur ,  quatenusitadcliisagitur^quafi  dubia  (int.  Verbicaura,  Qu^id  eftiuftitiafprasuia 
quidem  Iixceft  intcrro2itio,ainondumtjmenconftitutaquxftioeft;  quippecu  no- 
dt!mrerp6derequear,eflcit3,aut!,oncfrc.Poftesquam  vcrorcrponfumeft,  iuftitiam 
efrevirrutem,qu3,conferu:tavrilitatepi;blic35ruumcuiquetnbuatur;liicdcmQqux- 
ftioipfa  cxiftitemcrgirque;  videlicet  redene  itafiniatur  iiiftitia,  vt  fit  virtus,qua, 
confcruata  vtilitate  publica,  fuum  cuique  tribuatur.  Hie  Rodolphus.  qua»  vt  verifsi- 
inafunf,ita  Ariftotclcm  ineadcm  fuiftefententia,negari  no  porcft.  Neque  enimhoc 
cgit  eo  loco  v ir  jlle ,  vt  doccret,  iifdem  quibus  vfus eft  ipfe ,  ncbis quoquc  cfle  vten- 
dum  vocibuj^fcd  vocauit  quiftionem  quid  eft,qua  quiditas,  ac  fubftantia  rci  in  difce- 
ptationcmvenit,quibufcunquetandcrovcrbiscaqua:ftio  proponalur:  &  quifticne 
quale  cft ,  qua  dc  qualitatCjhoc  cft,  quitufuis  rei  accidentibus  qusritur:atquc  item  in 
cxtcris.Sed  quid  tu  ais  Rodolphe  ?  qui  tjbi  conftas  ?  an  non  ipfe  paulofuperiusqusc-  Ot>ieftio, 
ftionem  fic  finiuifti, vt  fit  cum  interrcgationc  elata  orat io  ?  Cum  dico  autem,  quid  eft 
cclipfisltinafquahscftaqua  Cidni.^quantuscftfol  j'quo  tcmporeannifoiingrcditur 
cancrum?qud,  cum  a  nobis  recedunt ,  auoiant  Ciconia)  f  hae  omnes,  nonnc  orationcs 
furtfnonne  cuni  intcrrogationc  elati  ?  quocirca  tu  certc  veIis,nolis ,  hofce  non  mo-  niutio 
doprxuusquafdainterrcgationes,fedquiftionesipfaseflefatebcre.  Quiddiccmus.?  ' 

an  hoc fortafii5,ca  qux  hic  dicuntur,  vclut  cxplicationem  quanda  efle paulo ante  tra- 
ditx  finitionis,ac  pi  oinde  illam  intelligendam  fic elfe^vt  fit  qusftio ,  cu  interrogatio- 
ne  ciata  oratio ;  oratio,inquam,non  qui'ujs,fed  ad  quam  comodc  refponderi  qucar, 
cfle  itJ,aut  non  cflc .  Earum  porr©  quxftionum  ,  quas adduximus,  nulla  eiufraodi  eft, 
vt  alfcrutro  horum  modorum  refpoderi  ad  eam  pofsit,quaproptcr  ne  qu^ftiones  qui- 
dem  dice'dx  funt.  Quaftionu  igitur  genera  duo  vidcrur.)  Hoc  mcdo  &  I3octius  qug-  Quxftiones 
ftionem  diuidit.  i.Topicorum;atque  fimpliccs  quxftiones  cfl"e,qux  cxfimplici  i)pofi  firopliccs,  & 
tione  defcendanr,compofitas,qux  cx  propofitione  item  c5pofita,  Qu^a  de  mox  plura  compofitx, 
difturi  fumus,in  hoc ipfo  capite.H^c autero  an  fuent  bellum  T) oianuro.^Iam  monui 
mus,hjcquxi^ionc,&  firailes,omnitioa  Rhctoribusin  earureferrinumerumquxftio 
nu.qux  dicutur  qua:ftioncs,an  cft;Rodolphu  vcro  de  hoc  quxftionum  genere  nonihil 
loquiaftridius.Ideftcnimquod  Ariftotclcs  c,-r/i(j'j(  vccat.^Ariftotelis  hacin  re  ver 
ba hxc funt:T«  {movMytx  ie'iiv isoc  tqv xfiSulv^  oV«  tts^  Wtfflx/uidK.  zhtou /xtv  j^l  7t7c«P0(. 
rooyTi,  ro Siiri,  uiJli^ri le^iv.  Hoccft,  Qux  derebusquxruniur,  eaxqualia  nume- 
ronsfunr,  quxfcimus.  Quxnmu?  autcm  quatuor,  qualefit,  quade  caufafit  ra- 
le,anfit,  quid  Cn.  Qvod  fiquis  Hermolai  hancin  rem  vcrba  malit    cain  pa- 


Verbls  nouis 
quatenus  vte 
dum. 


Socratitas. 
Platonitas, 
Entitas. 


Appietas. 
Lentuluas. 
Patauinitas. 
Hilpanitas. 


Quiditas. 


RODOL.  AGRtC.   DE   INVENT. 

raphran  Themiftijna  fic hjbeatiSutigiiur qusEiliones  qaituor.ao  fit,qu!j  fif^an  huic 
iUudinfir,quatnobreminiit.Curhuncordiiiemteceriaiqii3Eftionum.)idcirco,inquiC 
hoc  pado  quxftiones  difcrcui,  vt  fingui^  intcrrogationcs,  fingularum  itsra  qusftio- 
Dum  expHcatione  pofTcnt  abfoluijid  quod  non  fit  ea  quercndi  ratione  quam  tradidit 
Arirtotelcs.Nam  ad  abfoluendara  mterrogatione  hanc,quid  eft  homofno  fatis  eft  o- 
'ftendiflcjhomine  efle animal  rationale:fed  &  illud  praeterea  doceatur  oportet.ita  efle 
homine"  animal  rationalc,  vt  rurfum  animal  rationalehominis  fit  definitio .  Itide  ha- 
bct  in  qu^l^ione  quale  eft.Naque  enim  huic  prjeui^  interrogationi  fatis  fit  explicatio 
ne  huius  qui ftionis,nura  homo  fit  cruditus.-nifi  etiam  doftum  fuerit,eruditionem  efle 
acciueshominis.QjjpergofinguIa  etphcafiorae;rv-iir,malui,inquit,  hocordinequs- 
ftioncs  dirigcrc,quira  fequi  ordinc  eum,qu£  aln  tr.5di jiifeiu.  Vtercmur  enim  &  hoc 
verbo,G  nobis  pcrgraminaticoslicerer.)  QjicmaJmodum  merit6illiridedifant,qai 
vbiuis  et iam  citra  necefsitatem  noua  ac  inaudita qujeda  vcrborii  portenra ipfi  fibi com 
minifcatur.itarurfLilaudadiilli,quivbir2spofcit,vbicogitneceisius,ibi  in-erimno- 
uisjinterim  parum  vGtatis  vti  verbis  non  nimiu  reformidit .  Q^i  de  rc  muha  Cicero 
tertio  hbro  de  finibus.Et  Rodolphus  in  epiftola  quadam  ad  Alsxidrum  Hegium,  De 
aoalooij,inquit,deriuandorumcompoiiendorumq'ienominum,vixroihipermifcrira 
quicquam  fingerc,  quod  non  apud  auihores inuenerim.  Varia multiplcxq^res  cft ,  de 
qua  nihil  prjcipi  ppetuu  pofsif.&  in  qua  nihil  audea,nifi  fit  fortaffc,vt  inquit  Hora- 
tras,neceiTe  mdiciibmonftrare recetibus abdita  rerum.-Tamc  ego,&  Socrititas, &  Pla 
tonitas,&Entitasfortedixerim;qu3nuisrepjgnetVallc;ifiinofter.Qjj!dnitalibere, 
cumneceflefit-.quamCiceronuUa  necefsicate,/\ppiet3tc,&-  Lcntulitatem;  5f  PoUiO 
Patauinitatcm  quandam  diXitfonarcT.  Liuium;  QiiKraadmodum  Cicero  Lentulita- 
tem,&  Appietatem.)M.Cicerofamiliarium  epiftolaruhbrotertio.inepiftolaquada 
ad  Appium  Pulchrum:Qu^fb,inquit,etiamne  tu  has  inepti3S,homo  mea  fcntctia,fum 
niaprude'tia,muk3Ctiam  do(ftrin.i,plurimorerum  vfu,addo  vrbanitaie,  qu*  ei\  vir- 
tuSjViStoicireftifsime  putant.-vUa  Appietatcm,autLentulitate,vaIercapudrac  plus, 
quamornametavirtutisexiftimas?  EtPoUio  Pat3uinitate'di».ir.)  QMintilianushbro 
odauo,Et  in  T.Liuio(inquit)mir2  facundic  viro  putat  inefle  Pollio  Afinius  quanda 
Patauinitatc.  Meminit ciufdcm rci idem  author  &  libro  pnmo.  Voluit  opinor  Afinii 
Pollionis  hanc  reprchcndendi libertatcm  imitari  Fraacifcus  Philelphus,  cum  dixit  in 
quadam  epiftola,Fabium  QuintilianS  ncfcio  qui  fonire  Hifpanitate.Ti .  Id  quod  ego 
illum  dixilfc  exiftimo,non  quod  itafentirct,fed  quo  feftiuiter  argurequc  in  virum  ta- 
tum  lufiffj  videretur:  aut  certe  nc  videretur  lubfcriber>; antagoniftE  lUi  fuo  Laaretio 
ValI«,quitantopereprobatvbiqucFabiu.«\\iT«i/Tj:(/'MT(2v7rx^ij>/u'/,quarcprogrc- 
■  diamuradreliqua.Neccnim  vUoaliofatiscommodeexplicarepo.'iiimas,  to  ylisfi.^ 
A riftotcles  primo Topicorum  fic hibet ,  tVr/  /i  o^oi  fn^ \opc  3  ro  t)  >,  y  tivxt  aii^xlv^av. 
Ei  vcrba  hunc  in  modum  hodie  leguntur  apud  Latinos;Eft  aute  terminus  oratio  quid 
cratefl]efignificans.RodolpbusnofoIummollius,fed&fignificatiusfore  putar,filc- 
Pamushoc  pado:Finitio,cft  oratio  comode  expUcas  rci  quiditatc .  C^o  nomtne  vfus 
cftnonnunqua  Argyropylus  ille  3yzantius,ho  no  Grxcc  paricer  &  Latine  doftifsi- 
nius.Quoddicimusautemqujeftionegcaerif  edl-interrogationi  quidelfeinclufam.) 
Hiceft.  locusiUejCuiusraentioncfccilibrofuperiore^cap.^.Laure^tius  Valla,  Quan- 


ftionij,aliacopulat3.)M6  video  quomodo  a  rudioribus  harG  rerii,ea  qu£  deinccps  dft 
qusftionib»  ab  Rodolpho  dicutur,  fatis  queat intellig!,nifi  cognita  prius  natura^aii 
tiatorii. Que  tametfi a  diuerfis  cxplicatur ta  vane.vt  vix  habcis ex  ta  mu  1  tis  quepotil^ 
fimum  imitcris:audendii eft  tame,vcl  cii  periculo  aliquid,  vt  ne  omnino  locus  hic in- 
?( o.iuntiatu.  difcuiTusvidcatur.  Eftergo(quemadmodum  8cfupcriusdixi)pronuntiatum,  oratio 


DIALECT.    LIB.     IL  c>i 

perfeflavefumautfilluni  (ignificanj.vtPhilofopharioportetjfcdpaucis.Auaro  tam 
decft  quod  habct  jCjuani  quod  non  habet.  Beneficiuin  dando  acccpir,  qui  digno  dcdit. 
Si  pergesdicere^qua?  vo!cSjaudiesqui  no  voles.Vcruni  pronunciatum  voco^quod  fi-  verum 
gnificatira  vtreshaber.Falftim^quodllcusatqjrcshaber.fignificat.Verbjcaufa.Vera  Falfum, 
pronuciarafunt.-VntusplurJseft  facieda.quam  rpcs. Meliuseft  nuberc,qua  vri.  Prg- 
ftatcum  altcrooculoingrediin  rcgnumcaBloriuri,  qu.imcuin  vtroqueingehenna  dc« 
trudi.FalfajVoluptasclt  fun.mumbonum.Nihil  aflcrtc6modifidcs,nifiaccedeteob- 
(eruationelcgis  Mofdici.Prxftat  icnunafacere.quani  accipere  Duofunt  pronuntia-  rjy_  nronfi- 
torumgenerajvnum  limplcx^alterum  compofiium.Simplcxeft,quodduobustcrmmis  .  -»0,5  gene- 
c6ftat,fubie(fio,&  pr^dicato  Vt  omniancmopotcft.vntus^cftvitiumfugere.-labor  o-        S  molex  ' 
mnia  vincit.-amantinihil  diffi(.iie  cft.Copofitum.quod  duobus,vcminimumfimphci-  pAnofitura* 
buspronuntiatiscoftat.Vt nequemundusa:ternuseft,ncque3nicDatueft c^-Ium.Sino  y  e     f  eciea 
tangcrernul  crebotmmcft,  crgotagercmalum.Huius  rurfumtresfuntfpccics;  copu-  nronuntiati 
latum.difiunftum.concxum.Copulatapronuntiatadicuntur,  quorum  iscft  vfiisapud  ^      nofti 
amhorcs  probato^, vt  plura  ita  c6iungant,ne  tame  aliud  alij  neccfsitatc  ahqua  cohere-    Conulatum 
rcfignificetur.  Vt,quotcporc  Chriftuscrucifixuseft  in  Judia.eo  tempore  Roroz  im-  ' 

pcrabat  Tiberius.Cjcero  cloquet!Or,Cato  innocetior  fuit.  Difiunda  funt,  quar  plura  nifunauiii 
pronuntijtafimpliciaitacoiungunt  vtfigniGcent  folum  vnum  cx  iisvcrumefleopor- 
tere.  Vr,aut  dies eft,  aut  nox  eft.  Aut  viuit,aut  no  fpirat. Homo  quifqj,aut  vir  cft,  aut  /? 
foemma.  C  6ncxa,fcu  adiun<5la,pronuntiara  vocat  Latihi,  quar<yuvM/^,wi»«a  GrsEcisdi- 
cuntur. Ea  funt  quorura  is  vfus  cft  apud doilos,  vt  fignificec  partem  pnorc  finc  pofte- 
riori  vcram  cfTe  no  polle,hoc  cft  partc  cam^quf  polterior  eft,  ncceflano  ex  priorefc- 
qui;vt,fi  dies  cft,'u\-  cft.fi  pKiit.terra  madefcit.fi  mel  quod  apts  c6ficiur,meu  eft,erut 
me»  &  apes. Qutbus addere licct  ctia  illa,CxpuIla  e  ouitaie  iufticia,concordja  diu  in- 
tcr  ciues  cfie  no  pottft.-qui  curnt,  is  &  mouetur.qui j  deus  bonus  eft,nos fumus.aliaqj 
id  genus  infinita,qaoru(vt  dixOis apud  eruditos  cft  vfus,vt  figmficent  partem  priorc, 
finc  ca  quf  poftei  lor  cft  vcra  cflc  no  pofTc.  A tqjhfc funt^pne  illa,qu^  dialedici  hy- 
pothctKa,hoceft,conduionaliavocant.qiiataroeDappdlatione,&difiunaaquoque    Conditiona- 
pronutiaia  eft  coplcxuv  Boetius;hac  nimirum  dc  cau(a,qu6d  m  ijs  etiam  fi  rcm  intuea-  liapronutiata 
re  pr6piu$,tacita  fcmpcr  iubcft  c6diiio.Cum  enim  dKO,aur  dies  cft  aut  nox  eft ,  illud  qux  fint, 
haud  dubic  fignifico,fi  dits  no  fic,tum  circ  neccflario  nodem  ;  &  contra,fi  no  fit  nox, 
tumncceflariodieefle.Qualccumnihilfit  vidcrciHCopulatis.demirorcquide,  quici 
fitjCur  &  ifta  plcnquchypochetica,hoceft,quen)admodumintcrprctatur  Boetiu$,c6- 
ditionalia  vocent.lam  copulataeadernum  vcradicuntur,quor3  finguls  partcs  verx  Vcritas  copt» 
funt.Quod  fi  harum  vna  aliqua  falfa erir.totum  quoque  pronuntiatum  cenfcbitur  fal-  'atoium. 
fum.Difiundoruii  ca  vcraefl^ecen!cntur,quoru  partesca  interfchabitudiucfunt,  vt  Ditiundoru 
earum  omnino  vnam,nequc  plures  vna  vcras efle  fit  nccc/ranu.Quod  fi  aut  nul Ia,aut  vcritas. 
plurcsquam  vna  ver^  cfle  poflunt,  ea  pronutiata(mod6  Ciccroni,&  Aulo  Gellio  fi- 
de  habeamus)inepta,8f  falfa  funt.De  quomox  plura.Intcr  c6nexa  eadicimus  eflc  vc  QH*  conne- 
ra,quorum  pars  prior  vera  efl^c  fine  porteriorc  nequir.Debet  cnim  vcritas  horum  fpc  ^^  vera,auc 
Aari,non  cxrationepattiuro  fingularuro  fecundum  fe,fedexvcrarumq,inuicemcon-  fu^^fint* 
nexione,ac  cohjere'ti3.  Ita  fieri  poteft,vt  falfis  partib»,  tota  t<imc  pronutiata  vera  fior. 
vt  fi  n6  eft  creatus  mundu«,tum  ab  a-terno  fuit.  Et  c6ira,vt  ex  partibus  veris  tota  pro- 
nuntiatafa!faexiftat;vt  fi  philofophus  Platofit.fuit  idem  &  eloqucs.  Vocoautemin 
praEfentia  pjrte  prtorem,  ex  qua  altera  Cgnificatur  fcqui ,  ctiam  fi  verbistcnusno  po- 
nalur  pnori  loco.  Verbi  caufsjQuid  prodeft  quod  me ipfe animo n6  fpcrnis,  A myn- 
ta;  Si  du tu  lcdaris  apros,ep  ret la  ieruof  Hic  quod  fccun do  loco dicitur,anteccdcs  fi- 
uc  pars  prior  cft.  Ergo  vt  .iliquado  vcnumug  eo  quoru  gratia  hsc  adduximus,Rodo!- 
phus  copulatam  quasftionc  dicit,qu£  ex  copulato  pronutiato  nafcitur ;  jtidemquc  diP- 
iuna3,quxex4jfiundooriturpror.iuuto.Csterafuisfparfimlocis  diccmus.  Indif    EiaftiuscJe 
junais  c6tri,fi  vna  pars fuerit  vera,  tota  pronuntiabimus  veram  cflc.  In  6  vcro in  dif  vcntate diC" 
iimftispronuuatu  id  fatijn6  eft,vnam  paniumelfe  vtcunquevcra;fed  &  liludpra:-  iunaorum. 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 

terea  ifrltur,  eam  eiTe  parcium  inter  fe  habitudincni ,  vt  neceflc  Gt  vnam  aliqua  veram 
efle.Et  rurfam.qucties  plurcs  vna  parte  verx  efle  poflunt,  ea quoquc  pronutiata  diC- 
iunda.inepta  efle  aiunt,ac  falfa.Qua  de  re  Cicero  m  Topicif;Q_KE(inquit)coclufio- 
nesidcircoratxfunt.quodindifiunftioneplusvnovemmefleiionpoteft.Et  Aulus 
GelHus  libro  decimcfexto;Ex  oranibus(inquit)qux  difiunguntur,  vnum  cfl^e  verii  de 
bet  citerafalfa.Qupdfiautnihtloranmmverum,  automnia  plurauequdm  vnii  vera 
crunt.aut  qnse  difiunftafunt  non  pugnabunt,  aut  qus  eorum  oppofita  funr,  contraria 
interienonerunt;tunciddifiun(humroedaciumcfl;.Hic  M.Ctcero,  &  AulusGcl- 
lius.Porro quod  dicitur,necefl"ariu  efle,vt  inter  difiunfti  partes vna  fitverajca  neceP- 
fitasoriturexnaturaipfarum  rerum,interimex  quadam  hypoihefi.  Vt  fi  dicas:aut  Mi- 
loni  Clodius  infidias fecit,aut  Clodio  Milo;  hic quod  ad  rcrum  natura attinet ,  nihil 
obftat,quin  pofsintvtrEqjparteseflefalfjE^at  (i  ponas,intereosfadas  efleinfidias,  ii 
certe  altera  partem  veram  elfe  necefle  eft.  Quod  priterea ,  plu^  vna  parte  verum  efle 
non  debeat;eius ego  contrarium  nonnunqua  video  obferuari,maxime  in  cauGs  ciuili* 
bus. Verbi caufa,Si homine  occidit,aut  id  ideo  fecic,qu6d  inuetcrato ab  eo  odio  difsi- 
deret  aut  quod  comodum  aliquod  cx  roorte  cius  fperarer,  aut  quod  fibi  fimile  aliquid 
ab  illo  metuef et  &c.Cur  auie  eum  odiflTet.^quT  comodomm  fpes  crat.^ quid  fuit  quod 
abillo  fibi  metueredquo  fit,vt  ne  occident  quidera.  Hic  certe  acculator,  &■  odio,  Sc 
foe  Scmetu,dixeritc3Edefadaeflc,  &  nihilominusveraefledicatur  hicpropofitio. 
Poteramus  &  aliam  addere  his.)  Ait  Rodolphus,qi:«ftionem  eani  quje  ex  copulata  & 
difiunfta conftat,fcraper  copulats  vim  ac naturam  reimcre,  Alius fortafll:  non  minus 
verc  atque  haudVcio  an  etiam  veriiis  dixerit,eani  pro  dtuerfitateprolationisac  fenie- 
tjs,interim  copulatis.interira  difiunftis  annumerandara  eflfe. 

principio,  duos  effe  qitsrendi  modos,aJJeueranter  &  mm  con- 
ditione.  Deinde,pr£dtcatimm  qiKfiwnem  id  tffe.qmd  l{he- 
tores  thefim  rocant:  &  condittonalem ,  <]ua m  illi  hypotbefim. 
podrcmo  ,aUos  adhuc  duos  qwxrendi  modos  resiare,  ynumpu- 
ri*m ,  alternm  modalem. 

Cap.        ri  I  I' 

\AOdi  qu^erendifmt  d'Ao generales  ,  dAat  enim  ajfeue- 
^"diSs!  ^^ranrer  quarimiis  y  aut  cumconditione .   ^^feiteranter 
""ditionc^.  quarimti^ ,  cum  dicimm ,  an  adminiHrandaft  7(eI]?Mca. 
'  Cum  conditione,vt,anft  adminiHranda  2^f^Mca,f 
prouidentia  mundus  non  regatur .    Primam  \>ocant  Graci 
Kccrxyofmf,yyCjuam  nos  poffmtis  pr^dicatiuam  dicere .  Secun- 
dam  iitoiiTm).,quam  nos  conditionalem .  Efi  autem  quarere 
cum  conditione,C^ftmpltci  qu^flione  ^  compoftta.  Simpli- 
ci :  ^?t,fideHS  eH ,  anft  hene  agendum  •  Compofta :  vr ,  an 
fVtrtm  eHfummum  bonum  ,  curandaft  2{effuUica ,  <> 
honores  expetendi .   Sic  Csrfn^plic^  qu^ftoni  compoftam 


ren 
aflxuerater  & 
ciico 


DIALECT.    LIB.     IL  ^z 

addere  conditione^n  pojjumti^ ,  c^  compoftta  compoftam: 
qua  clariorafuntyquam  \t  e^eant  exemvlis.Hocautem  an-  y«"f«vnde 
mtandum  ejt ,  m  pr^atcatim  pronwittari  ^^erum  )?elfal'  przdicatiuis, 

/^  -  j  •  rr  r  j^    &vndeinco 

fumy  ex  etus,  quod  qua^ritur^  nattira:  J/tJi  qu.cratur ,  anjit  ditionaixbus. 

detn  ,pronuntiarnm  cjfe ,  idfjue  'Verum  eJpjCjuoniamJit.  In 

conditionalibti^  autem^no  cx  natura  eitis  quod  qu^eritur,Jed 

ex  cQnditione:tdque  non  ex  \eritate  autfalfitate  conditionis, 

fed  ex  coh<£remiafolum  c>  vinculo,cjuo  ej}  eiyde  cjuo  ciu^ri- 

tur,aUtgata,  Potefl  enim  conditionale pronuntiatum  \erum 

ejfe  ,fc ,  Vf  ne(jue  id  de  cjuo pronttntiatur ,  necjue  conditioft 

Vcra.fnodo  eaft  hahitudo  corum,  \t  data  ccnditione,con/e- 

quensctiamft ,  dartprcnuntiatum.  Si dtca^  enim  mundt^ 

non  defciet  ,fnon  ca^ptt :  Verum  efl  hoc ,  quancjuam  Vtran- 

que ,  ciT*  defcBurum  eum ,  ^  non  cceptffcyftfdfum .  Sie- 

nim  dedcrimus  iflud ,  quanuisfalfumfit ,  c>  ^erumfnga- 

mws  efe  5  non  coeptffe  mundum ,  confquens  efl  etiam  dice- 

re ,  non  ejfe  defeElurum .   Eadcm  tjh,qu<e  diximus pr^di-  Pf^jdicatiui 

catiuam  ^condtticnalem  qu^flionem,Junt(nif  tamen  me  thefimctre,  ^ 

falitt  opinio^  qu<€  2{hetores  \idgatis  nomintbtis  6^^«? ««)  yito&io&t  hyjothefim.^ 

\ocant .  ^orum  lUud  efl,  quod  Cicero propoftum  Vf/  con- 

Jitltationem  interpretatur  hoc  caufam  Vel  controuerfam.Et 

eff  propoftum.quod  nullij  certisfnthus  temporum  ,locorum, 

perfenarum  concluditur  .  Controuerfam  \ero  qu<e  defnita 

ft ,  \el  omnibus,  Velpluribtis  horum,  qua  attributa  \>ocan~ 

turperjonaru  ^  negotiorum  :  qu<e  cuiujmodtfint, pofl  dice- 

mm  Vt fit propofitum ,anftc  ducenda  Vxor,an  accedendum  NotatiScuIa. 

ad  7{empubltcam:  Controuerfa  autem  ,ftne  Catoni  ducen- 

da  y^xor,ftne  Socrati  accedendum  ad  7{empublicam.  Mon 

pertinet  atttem  nec  omnis  controuerfa ,  necflaad7{heto- 

rem,  Namw  curanne  pofit  abhac  valetudine  cy^ugti- 

N  iiij 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
Jius:yt  miiltti  hahmfjsr  ciy^ntomu^  Aiufx  ynedicin  qu£  dice- 
ret.ita  nihilfiytajp  MeJJaU.  ^ji^ tamhontrouer^Jtam  ejpy 
exPriore  dejcnpttone  nemo  negauerit .  Et  depropojtto  etiam 
inforo  auderetur ,  vr  cjui/efuflulijje  dejacro  rem  projana  fa- 
teatur,furtumcjfecijfe  mfacrilegium  contendat.nempe  qu^- 
ritur ,  non  vtrum  hic  aut  alita  fecerit  ,fdfilum  )^triim  rem 
profanam  de facro  fubducere fit  ftcnlegium  .  Et propoftum 
quidem  ejfe  idtpjum  quod  pradicatiuam  ^if<eftionem  ypojtta 
hinc  inde  de  iii  exemplafacile  declarant.  De  controuerjia  efi 
quod  Vojfetambigt.  Videntur  enim  omnes  autplurima  ajfe- 
Quamconie-  ^^^^^^^^  efferriy  Vf ,  Struxentne  Clodius  infidias  Miloni. 

auralcm  co-  JJ         '  i     i    Irj  J 

piofirsimum   Q^inpriuato  conjtlio  Hanmbal  ohjideat  Saguntum.  An  de- 

in  Miloniani  lenda  Carthago.  §upd  verum  ejfe  non  abnuo.  ^^ocirca  quo 

?uncil'ucon°  huc  eximamiisfirupulum.huim  admonendt/Hmm.  ^em- 

ditionaha.     admodumjunt  pronunciata  qugdamyqutbm  eft  diftrte  adie- 

Ha condittoita  qu^damjum, quafere cum tnteUeclu codi" 

tionii  ejferpLtur.Itaci  quanuisperfefalfaftnt,  tameinterpre- 

tatione  quadam  reieHaque  ad  conditionem  mente  ,pro  \feris 

fitmmtur.  Vcftquis  interroget ,  quidftt  defeBusfili^  fdici- 

tntis  ejfe  obfiuritatem  prouenientem  exlunae  obieElu  ,pro- 

hibentis  nos  ajpicerefitem  .  Cuiu/modtftt  rofa  f  dicimns  flo^ 

rem  candidum  &^odoratHm  denfts  crtjpantibufque  foltis, 

Jfta  cum  neqaefil  deftcitineque  ))Ua  rofa  eft ,  \>era  nonjunt: 

femper  tamen  quoniam  Veluti  pr<£fente  condttione  proferi- 

mtis  ea  ypro  Veris  accipiuntur  .funtque  )?era  in  eam  finten- 

tiam  quaprohdtur,non  in  eam  quamprabent.  Id  eftf/ltnt, 

erunt  Vtiqtte  talta.  HocpaBo  etiam  controuerfta ,  tacitam 

wo"uS!  Z'.fi^P^^  ^xtra  id  quod  qu^ritur,  adietlam  habet  codttionem, 

citam  vtique  plcraguc  \>ero  apertam  y^t  prouemodum  declamationes  o- 

lubelle  codi-  /  *  ■       t  rr     J   ■     i    I  t        c  CL 

tionem.       mncs.  Proponimiis  em  m  leges  ejje,  dstnde  h^c  aut  h^cjaa^ 


DIALECT.     LIB.    11,  ^5 

ejfe. Vt  lexJityVirfortis optetpr<emiu  cjmd  )^olet.  Alia item, 
qui in  acie  dejeruerit ,  capttepleclatur.  ^uidaryi  in  hellopa^ 
triafortiterfecit,  ide  ante  (juarn prcemittrn  optaret,  defermt: 
fofcitur  ad poenam ,tum  fi  hdcc ita fehaheant fC^ucerimmy  de- 
tcatne  huic  ingratiamprioris  meriti  yprafens  crimen  remit- 
ti .  quis  non  videt  hic  reuera  totam  cpicejlionem  ex  condittone 
fendere^Sic etiamyficjuisyreElene  Cato  Martiam  \>xorem  di- 
mijeritjpercotctur.  Cui  enim  ignotusfn  CatOyignorata  Aiar- 
tia,  qutd  hahehit  htc,  cjuod  dicat,ntjide  comunipropofto,  an 
quij^uam  retie  dtmtttat  )pxorem^nthtl  enim  altud/t*hjidtia 
eorum  qu<efi*rn  tn  (juxfione  compleEiitur .  /nterroffahit  er- 
gOy  qui^  \?irfuertt  Cato ,  cju^e  multer  Martia.  qtiod  \>ht  acce- 
pertt ,  Catonem  ctuem  7{omanum,finatorem,Stoiciperfona 
pr^ferentem:  Marctamfxminam  nohitem,jpetlat£ pudici- 
ti<e  y  trium  lihcrorti  ex  Catone  matrem.iam  dicet  nimirum, 
fitne  h^c  ita  necne,haud  queam  affirmare  ,pnjfunt  enim  aU- 
ter  effe,  Veriimfifint,  vr  dicii.tum  \>ideri,Vei  reEle  dimifijje, 
yelnon  reSlcy  \ftcun(^ue  de  refentiet :  non  quidem  de  Catonis 
fer/ona  quateni^  Cato,  hoc  eft,htc  homo  ejl,fed  quatenns  ta- 
lis,qualem  tllttm  expreftt. pojfet  enim  c>  Cato  talis  homo  no 
ejfe  y  t9* alttis  quam  Cato  ejfe  talts .  Ergo  h^c  omnia  ex  con- 
ditione  dicuntur  in  hanc  qu<efttonem .   Propofitumfolum  id  Propofitum. 
ejiyquodin  eorumy  quajunttn  qu<efttone,JifhJianttaponitury 
hoc  efty  an  ne  qmfquam  homo  reEle  dtmtttat  Vxorem  yfiue  is 
hic  homofityfitte  ille,fitie  quemciiquefingere  yfolumns  ,tnqud- 
tum  adJithftantiamfiampertinet,hoc eft,inquamum  eft  h(f 
moynthtl eft quod  in  qucefttonepropterea  mutetur.  ^uamoh- 
refit,  V^  pleruque  necejfe  haheant  narrare,  qui  tnforo  dtcunt, 
fr^firtimfi  \?eram  controuerfiam ,  c^  nonpropofitH  dicant, 
^uoniam  conditiones  eas ,  quihu6  caufa  innititur  ,PercePtas 


RODOL.    AGRIC.   DE   INVENT. 

ante  c^  V^*/«f  datas  Gportet.  Quod  mjijlat,inhil/tt  cjuodde 
propojita  c^inejlione  c^ueantfatis  conjlanter  dtcere.Sed  inpro' 
fojitis  etiaexplicandujperfkpe  ad  controuerjiam  detal^imur, 
quod  ^uintiliant46  Vocauit  argumetum  nxn-jfoSisiy,  hoc  ejife' 
cundum  conditionem.  Aiihi  qnidem  non  argumentilifed  il- 
lata  noua  ciu<eJlio  videtur,  Vt  qui  differat^non  ejfe  ducedam 
\xorem:  c^  laboreSyfolicitudines  matnmoniorum  explicet: 
dicat  deinde,quid  fi  pauperft  fqutd/ijiudio  deditu^^quidjl 
improhior  \fxor  fnouafiunt  quteftioneSi  an  paupcri  ducenda 
^^xor,  anftudenti ,  an  improba :  qu<e  )?tique  inpropojitopri^ 
mo  non  continentur,fed  nonfecu4  atque  in  reliquis  controuer 
fiis  injeruntur  qu^eftioni  extra  eitis^de  quo  qu<€ritur,fuhftan^ 
tiam.  Omnisitaqu€(yt  dicimtisyontrouerfta ,  conditionalis 
quaftionis  habet  naturam :  Vtq^  non  eodem  modo  efferatur, 
idem  tamen  valet .  ^uocirca  hoc  ipjo  quod  qucefttonem  in 
fr<edicatiuam  c^  condttionalem  diuiftmtu  ,fatis  ^^idemur 
eam  diuiftonem,  qua  eft  in  propofttum  e^  controuerftam^ef- 
^    ,     Ce  complexi.  Pnedicattua  imur  qu<e(lio  c^  conditionalis  htt 

Rurlum duGS-',  ^i-  ^  i . .    i         *      ;•  j-        •/•/       -/i 

cflc  quaeredi  tufmodifunt.  Sunt  c^  alif  duo  moat  quarendt,cmUbet  tjto^ 

modos;pure,  ^        ^      >  \       r^      I         ^       " 

&CU  modo.  rum  communes,  quorum  vnopure  qu<eritur,jitne  hoc^  an  no 

ftt:  &fttne  hoc,ft  hoc  eft.  Id  yulgo  de  inejfe  \>ocant ,  nospu- 

rumpojfumiu  'Vocare.  cy^lio  Vero  modo  quaritur  de  certa  le- 

ge  exiftendi'cum  no  dicimtispure,ptne  hoc,fed  anpojiit  ejfe, 

Ecvs  quaftiones  )?ocat  modales.  Modi  autemjunt  quatuor, 

poftibilejoocenim  nomine  vtamur  oportet,quod  qudquadn- 

ritiseft,  tamen  (yt  inquit  Quintilianm^folum  eft  eius  quod 

Craci  J^wxrov  );ocant,id  eft,quodftueftt,ftue  nonftt,  nihil  re- 

fert ,  dummodo  poj^it  ejp.  NeceJfarium,quod  nonpotcft  non 

ejfe,  Contingens ,  quodpoteft  effe  ^  non  ejfe .  Et  impoftibi- 

le,quod  nequaquam poteft  effe.  Eft  autempradicatma  mo^ 


DIALECT.    LIB.    IL  94 

dali^i^t  an  homofotefl  currere,  an  hominem  contingat  mo- 
ri.  Efl  c^  condittonali^i  vt  anfi  ^^irtuijitjimmum  bonum, 
necejfe  fit  animam  ejfe  imrnortalem  .  Idque  dupliciterjit, 
^lmndoqueenim  modum  afferimus  eiyde  quo  cju^erimus  ex 
condittone:F^t,fihomocurrit,an  hominem  necejfeflt  moueri. 
^uando^ue  Vfro  ad  confccuttonem  cjUceflionis  ^  conditio- 
nis  referimus  modum .  F} fi dicamus,necejfe  efl,flhomo  cur- 
ritt^ft  homo  moueatur .  Multumque  differunt  h<£  QUaeflto- 
nes.  Primam  enimfalfampronunctauimtiSyfecundam  aute 
Veram.  Faljum  enim  efi.homo  currit,ergo  neceffe  efl  cti  mo^ 
ueri.Poteflenim  non  moueriyCjuiapotefl nnn  currere.Sed  Ve- 
rum  efl ynecejjartii  eji  quia  homo  currit,  tdcirco  eum  moueri, 
Sed  tfla  tenuiorafiint  ynechuiiis  inflituti.  Aliis  Itirisyfl  quan- 
do  de  argumentionum  legCy  hoc  efl  de  iudicandi  partefcribe^ 
diotium  dabiturycopiofliisflmul  ^  apertitis  ifla  dicemtis, 

Primam  vocant  Grxci  Kxrn-jo^tiihv.)ErgoKodo]^ho copulat»  ctiam  quxftiones, 
atque  haud  fcio  nu  &  clifiuii(flj»,quocies  per  fe  eflferuntur,catcgoric3E,  id  eft  prjedicati 
usdicendjcfunt.quandoillud  ««rHyjftrv.nomodoaccufarejfed  &  prsdicarcfi^nifi- 
cat.  tt  de  copulatis  quidc.facile  equidcei  fubfcripferim .-  de  difiunftis  malim  Boetio, 
qui  illas  referc  intcr  hypoche:icas,hoc  cft  c6ditionales,propcerea  quod  ,  queadraodu 
dixin-uscapite  prj cedcci,tacita  iu  iisomnibusfubeft  c5ditio.Sic  &  finiphci  queftioni 
copofitam  ad Jere  coditionem  poirumus.)  Vt  fi  dicas,  An  ({ prouidentia  regitur mun- 
duij  &' imniortalis  eft hominis animus,  tum  eft  adminiftr  .n  ja  Ilefpublica.  Et  copofi- 
XX  compofita.)Eius  rei  hoc  efie  pofsit  exemplum,  An  fi  antmi  noftn  funt  immortales, 
&  prouidctuinundusregitur.ium  eft  adminiftradaRefpublicaj&  honoresexpetedi. 
lnconditionaIjbusautefn.)Dehocdiximuscapitepr2ccdenti,cumageremusdeco 
nexispronunciatis,  &deveritateillorum.  Qua:  Rhetores  vulgatis  nominibus  64^? 
Hoa  unoiusti  vocat.)De his  Ctcero  cum  in  alii;. locis quibufdam  ,  tum  vero  in  Topicis 
& in  partitionib»:&  Quintilianus libri  tcrcij  ca.qumto.-nec  no  Scuennus  Docti» quar  ~,, 
to  hbro  Topicoru.Thcfis  e(t  qu.t(iio  iiifinita,finc  circunftantiarum  adiundione  pro-   ■'■"'"*• 
pofita.-Vtjfitne  duccJavxor,3ii  fit  bellum  gcrcdum  .  Hac  Cicero  in  Topicis  propofi-    „ 
tum  vocatjin  parcicionibus  cofultationera.Hypotbefis  eft  qu^ftio  finita,cQ  circunfta-    "ypO^Q*"*» 
liarum  adiiidione  propofira:  Vt,fitne  Caroni  vxor  duccd  j,  fitne  Cifari  bellum  fufci- 
picndum  aduerfus Pompcium.Hanc  Ciccro  in  partitionibuscotrouerfiam,  caufam  m  Circunft't' 
Topicisvoc.it.Circunftanti3?funt,perfonj,locus,tcmpus,C3uf3,agendiniodu5  inftru  *  ** 

menta.quK^ucaliaeiusgenerisfunt.  Nonpcrtiner  autcm  nec  omnis  controuerfia.) 
Monuifapcrius.omnchancopinionumdmcrficatepeodcrcesdiuerfoincclleftuvo-  Anomnesliy 
cabuli.Nam  fi  Rhctoricen  accipias  artem  eam.qua:  m  comune docet,  quomodo  dc  rc  pothefes  fub- 
quaque  elcgas  politaque  rexi  pohit  oratio.-hoc  nimirum  intcllcau,  omncscuiufcuque  iea.E  fjnc 
tandcgeacris Gni qu|itioncs,haaca» fibifubiedashabcr,quatca»policc ornatcq- po-  Rhetori, 


RODOL.   AGRIC.   DE    INVENT. 

teft  dc cis  dici.  At  fi  hoc  nomine  intclligatur  cmnis  ac  fola  facuhis  iUa ,  qua  debet  effe 
inftrudi  »i,q«i  caufas  in  foro  agunt;hac  cene  ratione  no  omnis  corrouei  fia  fiuc  bypo 
thefis  ad  Rhetorem  pernnet.-iieque  quifquam  boc  vnqua  dixjt.N ifi  forte  (i  quis  diale 
dice  a  Rherortce  iti  diftare  dicir^vt  de  thefibus  illa^hrc  dehypcthtnb»  difputer,  huc 
aos  i'lud cotmuo  dKcre interpretan-.ur,omne& hyp  thefei  nd  Rheioucen  ptmere.ld 
quod  pennde  iciihi  videtur  eflcjVi  fi  qui^  dtcat  terra  hocdiflferreab  !gni,qu6dhiccali 
dus  iU,ifrifidafir;3tqjiiidenoscolligi  illudcredjmuSjOfonemcalorcm  m  ignc,omnC 
friPusinteVra  cfle;tua)  lamcn  &  aquafrigidam,S(r  aerem  calidum  cfle  fit  manifeltum, 
-M    r  lam  quod  .'uDdit  R.odolphu%no  ctum  folam  corroucrfiam,  fed  S:  propofitufiuethe- 

Tncfesacge-  j-^    gfjjpgread  Rhetorem,  eiusreiauihores  habet  Ciceroneinlibrisdeoratore,  & 
neralcs   qui-  pj^,,jj-,  j,b,-y  ,nft!.uriOiu*i,opinor,fecundo,Sed  &  hicquoqucverbiEmodotenusdiP- 
ftioncsquare-  ^^^^,-^  ^j^^  j^^  j^,,,  j,(.iji  fohs  faypothehbuslocu  eirein  foro,iihoc  intelligut,id  quod 
nusad  orato-  ^^^^^^  ludicib'  proponitur,  caulam  leu  hypoihcfim  tflerid  quod  nec  Cic.opinor,ipfe 
re  pertuieat.  ^^'     g^,^  .-^odautemiMpfe^fccutufqjeum  Quintilianus,&  poft  vtiumqucRodol- 
phus,aiunt  rhefcs qaoque  id  eft^pofita  &  coliihationes  in  foru  venire,id  m  huc  fcn- 
fum  accipi  debet.Coiingit  lipe  mter  dicecum,vt  generalis  atque  infimta  qu^ftio ali- 
qua,fic  m  hy pothefi  ea  cie  qua  pronunciiuum  eft,inel'jdatur,vt  omnino  dc  hypothcfi 
hacquffx>priemjudic'uvenit,ltatu;nihil  pcisit,nifi  pnusinfinitailla  quyftionediG- 
cufla.Vtincaufa  Milonianasprimaquaellioeft,  teneattjrne  Milo  legeCorneliadefi- 
cariis.Negat  id  Cicero,qu6d  ea lege  no  teneatur  n,qui  lure quepia  occidiflentrporro 
Clodium  lure  a  Milonc occiium  efl^.Quaroobre  iure.?Quia  Clodius  (inquit}inf»dia$ 
Miloni  fecit;Omn  is  aute  mCdiator  lure  potcft  occidi.Hic  ergo  mdices  prcnuciare  ha- 
bent  de  co,ieneaturne  Milo  lege  Ccrnclia,an  no  teneatur-  qua  eflTe  controuerfia  con- 
ftat.  Verufn  de  hac  nihil  quicqua  decerni  poteft.nifi  planu  faduro  fit  prius,iurean  in- 
iuria Clodm  Milo  occident.Qucd  fic  probat  oiaror,vt  dicai  Miloni  a  Clodio  faftaf 
efle  inGdi3S,omne  autem  infidiatorero  lure  occidi  pofle.  lam  hxc,  omnc  mfidiatorctn 
iurc  pofle  interimi,n6 hypothefis  eft,fed  thefis :  atque  huic  coeterf  orones fic  innitun- 
tur,vt  omnmo  pnm?  iHms  cotrouerfi^  nulla  eflTe certitudo  queat,nifi  hf  c  pnus  in  hac 
aui^iUa  partcm  probata  fit.Quamobrera  Cicero  ftatiro  a  prmcipio  orjtionis,  hac  fibi 
cxiftimauit dle dilcutiendam. Atqjhoc eft illud quod diciiur,  etia thefibus cfle in fo- 
AntOaiusMu  rolocu.  Vtroultahabuifl^tt  Antomus  Muia.)Hicmedicus  Augufti  Cafarisfuir,  ho- 
fa.  mo raededi  arte infigais.  Mcmmit  cius  in  epiftola quada  Horatius;roeminit  &  Plinius 

Meflala.  naturahshiftorif  lib.i^.capitci.&rurralibrotrigefimo^capitetertio.Mefl^alaOHic 

CoriHnu».  eft  Meflalaille  Coruinus.no  poftremi  nommisorator.qui  ex  graui  exdiuturnomorbo 
nominis  etia  Ihi  oblit»  fuit.  Meminit  cius  8c  Gicero  in  libro  de  claris  oratorib»  ad  Bru- 
•  tum.  Et  propofitum  quidem  efle  id.)Haud  fcio  num  id  fatis  declare'texempIa.Nani 
AnThcfes  o-  (•,  jj,*  js^ ^^  fi  adulterum  occidere  licet,  idcir co  eunde  fas  eft  &  loris  casoerc:  an  fi  qu* 
mncs  prf  dica  mulier  eft  adultera,cadc  &  venefica  eltfnum  fi  prouidc'na  mudus  regitur ,  tum  cft  ad- 
tiuae  fint  que  njiniftradaRcfpublica^hse  vliqueomnespr^dicatiu^qu^ftionesn^funt^ad  thefcsta- 
ftiones.  ^^^  aut  propofira  ea  efle,id  manifeftius  cft  quara  vt  vl  lo  modo  ncgari  queat.  Dc  con- 

AnHypothe  trouerfiaeftquodpofletambigi.)Hypothefes,inquit,acc6trouerfi?,tamctfivocetc- 
Qs  omnis.que  „^5  aireueranrer  fere  vidcatur  profcrri,t3men  fi  fenfum  niagis  quam  verbawcpendaj, 
ftio  fit  condi-  fatiie  animaduerteris ,  femper  tacitam  eas  mdufam  habere condmonem.  An  priuato 
tionis.  cofilioHannibalobfideat.)  Hscfaguntusvrbserat  Hifpanise,  quam  PoenorumduX 

Hanibalobfedit,cepitquepnus,quamexercitumduceretin  Italiam.  LegeT.Liuiide 
Quo  argume  fecundobcllopunicolibrumprimum.  Ao  dcledaCarthago.)  Hoc  M.PortiusCato 
to  perfuafcnt  fuafit,Scipio  Nafica  diflTuafit.  Vicit tame  fente'tia  Caronis ,  qui  vir  quam  leui  argume- 
Catodelenda  to  pcrfuafcrit  tantseucrfionevrbis.hisverbisexplicat  Plinius,  Nanqjpeniciali(in- 
Carthagine.  qu[[\o(^,o  Carthaginisflagra$,nepotiiroquefecuritatisanxius,cuclamaret  in  oranift- 
Plinius  iib,  15  jj^jy  Carthaginem  dclendam,  attulit  quoda  die  m  curia  prscoccm  ex  ea  prouinciafi- 
cap.8,  cu;oftcndenfqucpatnbus,Intcrrogov05,inquit,quadohocpcmumdeniptumputa- 

tis  exarV>orc?Cum  intcr  omnes  reces  eflc  conftarct.  Atqui  tcrtiu,iuqu»t,antc  dicm  fci- 


DIALECT.     LIB.    IL  9? 

tote  Jecerpt'jm  C.irtbagine,t3  nrope  a  rnuris  habcmudioiTiem.  Statimquerjmptiieft 
punicumtertifibelluru^quoCjrthjjo  d;lcr4e(l,quaTqu3m  Catnncaanofequctcra- 
pto.Qj]^id  primani  ineotDircBar.^curitTiingsniijan  occaiiojicfortuitamfcclcritatem 
quc  curlusjan  ingcniu  viri?.Supcr  OTinia  equidcm  eft,quo  mhil  cquidem  duco  rairabi- 
lius,rant3;TiilIam  vrbcm  ,  Scdeterrarumorbcpar  cemu  viginti  annosvrbisajmulam, 
vniuspomi  jrg-jmcntoeuerfam  Srrc.Qu^eadmoJumfunt  propofitioncsquidam.^No 
ofcitanter  legcnd.1  lunr  hrc.Profuerunt  enim  ad  explicandi  multa,  ia  qaibus  mirum 
hodiequimiudentquida,&  tamenfruftra.  RcilcneCJto  Martiam  vxorem  dimifc- 
rir.)Cato  vticenfispoftdiuortium  Artilr,Martiam  Philippifiliiduxit  vxorem.Hac  vt    -.•    '  ^r» 
Martiamvirnobilis&oratorinfignis  Horteffusfibia  Catone  tatifper  tradipoftula-  .         ■       (^' 
uil.dum  prolem  vnaautalteram  exeifuitaliilotnd^ueaflcntiente  Martiipatre  Piii-  o.         ™'  * 
lippo,a  Catoncobttnuit.Poftannos  iliquot.cum  c  viuisexcefsiiret  Hortelius ,  Cato  *     ' 

Pompeiura,cCEptoiamciuihbcIlo,extra  ttaliam  fccuturus,  Martia  rurlusliberoru  ac 
totiusfamiliT  caufa  fibi  matrimonio  iuxit.quod  eius  faftum  ceu  auaritia;  argumetum, 
criminatus  cft  in  Anticatone  Carfar .  Lege  vitam  Catonis  apud  Plucarchura.  Catone 
ciucmRomanum,fen3torem,Stoicifeftam  pr.rferentc.)Fuitenim  Catophilofophus  Cato  philofb 
Stoicus,qu^  resiocadianfam  pr.TbuitCiceronijinorationeqiia  Murenadefendit  co-  phus  Stoicus. 
tra  ipfutii  huBC  N.Catonem,&:  Seruium  Sulpitium.  Ego,inquit,c5filium  tuum  Cato, 
propter  fingulareanimi  meidetuavirtuteiudicium.vitupcrareno  audeo.-nonulla  m 
rcforfitac6formarc,&  leuiteremcndarepofsim.No  multa  peccas,  inquit  illefortiP. 
fimo  viro  fcnior  magifter.-fcd  fi  pecc3s,te  rcgere  polFam.  A  t  ego  te  verifsime  dixerim 
peccare  nihil.ncqj  vUa  in  rc  te  eife  eiufmodi, vt  corr igedus  potius,quam  leniter  inflc- 
dendusvideare.h"inxiteniinteipfanaturaad  honeftate  grauitatc,  temperantia,ma- 
gnitudinem  animi,  luftitia.  adomnesdeniqj  virtutesmagnum  hominein  &  excelfum. 
Acceffit  his totjdodrina  non  moderata.nec mitis:  fcd  vt  mihi  videtur  paulo  afperior, 
qua  aut  vcntas,aut  natura  patiatur.  F.t  quonia  no  eft  nobis hsc  oratio  habenda,  aut  c\x 
iropcrita  muUitudine ,  aut  in  aliquo  c5  jcntu  agreftium  ;  audacius  paulo  de  ftudiis hu- 
nianitatis,qu2  &  mihi  &  vobis  nota  &  ludicada  riat,difputabo. In  M.Catone,iudices 
haec  bona  quE  videmus  diuina  &  egregia.ipfius  (citote  rtfie^pria .  Qux  n5nunquam 
requirimus ,  ea  funt  omnia  non  a  natijr3,fed  a  magiftro.Fuil  cnim  quidam  fummo  in- 
genio  vir  Zeno,  cuius  inuentoru  rmuii,  Stoici  nominantur.  Huius  fententiae  funt  & 
prxceptaciufmodi,fapieatcmgratianomoueri,  nunquamcuiuiquam  deli(flo  ignofce  '  •Cicero». 
re;ncminemmifeMcordemcl?e,nifirtultum  &leuem;viri  n^eflc.neq-  cxorari  nequc  "'*' ^"^**>^c<>5» 

placari:fol3sfapjenccseire,fidiftortifsimifinc,formofos;fimendicifsirai,diuite5;fifcr- 

uuute  feruiant,rcg,'s. NoJ  autem  qui  fapientes  non  fumus  fugiriuos,exuIes,hoftc$  in- 

fanos  deniquceirc  Jictint;omnia  peccata  efll'  paria,  omnc  deii(flj  fceluseflcncfarium: 

nec minus  delmqucrc  eura.qui  gallum  galhnaceum.cum  opus  n5  fuerit-.quam  eum  qui 

patre'fufFocauerit.Sapientemnihilopinari,nulliusrei  poenitere,nullainrc  fallit  fen- 

tentid  mutare  nunqud.  H.rc  homo  ingeniofifsimus  M.  Cato,  authoribiis  eruditifsimis 

indu(5tus,arripuit:neq- difputandi  caufa.vt  magna  par£;fed  ita  viuedi .  Petunt  al iquid 

publicani;caucquicqua;n  habrat  momcti  gratia.SuppUccs  aliqui  veniunt  miferi  &  ca- 

lamitofi:fceleratns&nefirius  fueris, fi  quicquamifericordiaadduftusfeceris.  Fatetur 

aliquis ii  pcccaire,&  eius  delifti  venia  petit;nefariu  cft  facinus  ignofcere.  At  leue  de- 

lidum  cft;omnia  peccatafuntpari3,Dixiftiquicquam;iam  fixura  &  ftatumeft.No  re- 

duftus  es,fcd  opinione;fapies  mhil  opinatur.  Errafti  aliqua  in  re;male  dici  putat.  Hac 

ex  diiciplina  nobis  illa  funt, Dixi  in  Senatu  me  norasn  c5fularis  caodidati delaturum 

Iratusdixifti.n'jnqua,inquit,fapien5irafcitur;Attemporiscaufaimprobi, inquit  ho- 

itjiniseftmendaciofallcre.  Mutarefententiam,turpeeft;exorari,  fcelus;mifcreri  ffa- 

gitium  &c.Propofirumfolumidcft.)Hoceft,Propofitum,thefis,fiue,confultatioefl 

quf  ftio  e3,qua  exclufis  circuftantiij, de  fola  qufrirur  natura  ipfarum  rerum.  Vt  pofsit 

nehomoquifquamiureoccidi,  nuramctuscadercpofsitin  coftantem  virum  .Quod       1^",'"** 

Qjiititilianusvocauitargumcntum,  Kfl(8'u»c36(riv.)VerbaFabiilibroquinto  hacfunc  "*^' ^'<'^""*'' 


Pronunciata 

pura. 

IVlodalia. 

Modiquot. 


Ponitilc. 


Tria  artium 
gciiera. 

De  hac  (liui- 
fionePoliiu- 
n^copiofein 
Panepiftemo. 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

lllud  idiiciendum  videtur,nuri  argumcnta^ncn  i  confcnis tantumtlcd  etia  a  GclionCi 
qus  Grrci  «5.e't7r;Seav.voc3m.-Sf  quidcrn  cxomnibusiirdsmlocifjquibusfuperiora. 
Quia  totidem  fpecies  efie  pofTuni  fifraf^quot  ver^.Na  fingere  hoc  loco  eft,proponere 
ahquid:qaod  fi  vcrum  fit,  aut  foluat  quiftioncm,  aut  adiuuct .  Sunt  Si  ahj  duo  modi 
querendi.)Traduntdialectici,prfterdiuifionemillafuperiorcn),duoadhuceITepro 
nunciatorumoeBera,pururovnura,alterummodale .  Purapronunciata  nominantur, 
quibus  aut  fimpliciter,aut  adiedtaconditione ,  pure  eflcaliquid,aut  non  eflTe  fignifica- 
rDUS.Vr,mors  vltima  linca  rcrum  cft.Et,fi  no  aliqua  nocuifles,mortuus  cfics.  Modalu 
vocat  quibus no  pure,fed  certo  quodam  modo,ccrtaquc  lege ,  aut  circ aliquid  fignjfi- 
tamu?,aut  no  efle.  Vt,diuitcra  ingrcdi  in  regnum  C2lorum,eft  impofsibilc:  ContingiC 
homineraeudem,&  bonum  virum  &inutilcm  ciucmcfl*e.  Modiperquos  huiusmodi 
pronunciata  fiunt,ab  Rodolpho  enumeranturquatuor,porsibile,cotingens,  impofsi- 
biic,necefle.Suntquihisduosadiici:.nt,vcru&.'f.ilfum.L3urctiusVal!3trcsroodoex 
hocnumcroputatrccipiedos,pofsibile,impofsibile,vcru.Quibusrurfum  aliosqucf- 
daadiungit,facile,difficile:ccrtL:m,  incertum:cofueiuro,vtile,inutile:iucundum,iniu- 
cunduro:decorum,indccorum,aliaque  hifce  fimilia.Quod  quanquam  fit  durius.)  Lo- 
cus  eft  apud  Qu.intiliaBum  tertio  infticutionu  hbro,capite  dc  caufa  dclibcratiua:  Mc- 
liusigiturjquitcrtiam^inquit^partcdixcruntc/^vvaTofjquodnoftripofsibilenominar, 
qu£  vt  dura  videatur appellatio  ,  tamen  fola cft.  Eft  &  ccnditionalis.)  Qu_id  Rodol- 
phe,fi  legat  hcec  illi,  qui  hodic  roagna  cum  authoritate  doccnt  fummulas  Petri  Hiipa- 
ni,&r  parua  logicalia.^Quo  putai  fupercilioifti  h^c Iegcnt.?im6 veio quanta  cum  indi- 
gnacione  abiicicm?  An  tu  ignoras  capitaie  apud  iftos  crimc  videri,  fi  quis  latum  (quod 
aiunt)culmumabiprorumfentimeioaufitdifcederef  Atquehicerteitapronunciant, 
omnem  propofitione  modalem  cfl~ecategoric3m,hypotheticam  nullam.Quocirca  vi- 
de  quid  egcris,quidue  refponfurus  fis  iis,vbi  centurns  aliquot  fyllogifmoru  inftruai, 
inarenateprouocauermt.  Idqueduphciter  fit.)  Hocapcrtius  fortafledici  ficqueat; 
Modus,vcrbi  caufa,neccfle,quand6qj  fignificat  prxdicatum  cius  proloquij,  quod  cx 
coditioncconigitur^neceflanofiabiefloinefl^c.-quadoquevcro.etfi  praedicatum iUud 
liibieao  non  infit  neccflario,  tamcn  proloquium  ipfum  neccfsitate  quadam  cxprsce- 
dente  codiiione  fequi.  Alitcr  Vcrburo  nccefle  m  prcnunciatis  modalibus,  duphce'fi- 
enificare  poteft  nccefsitatem,vnam  c6fcquenti2,alteram.confequentis .  Priorcm  vo- 
cantquoticsneccfllinosliquidexaliotoli.gitur.fiueidperfcnecefl^ariumfit^fiueno 
neceflarium.Vt,ncceflceft,fip!uit,tetrammadcfcere.Poftcriorcro,quoticsperfcali- 
quid  necefl*arium  eft,fiue  neccfsitatc  aliqua  colligatur  exaho,fiuc no  coIIigatur;Vr,fi 
homo  eft  animal,&  no  mutum.-nccefle  eft  eum  efl^e  rationis  participem.  Aliislibris  fi 
quando  dc  argume'taiio num  lege.  )Fuit,qui hos libros a  fe  vifos  dicerct ,  vere an fecus 
cgo  adfirmarc  non  poflum,mihi  ccrte  nondum  cos  videre  contigit. 

^4rtium  tria  ejfe  gtmra,  &  fro  horutn  diutrfitate ,  diuerfad  etiamfumi 
qusftionesicumaltnqutbufdam.  Cap,   IX, 

T  Erttam  ats^eftionHm  varietatem  diximus  accipi,pro  ar- 
tium ,  Quarum  conftderationijitnt  expoftta,diuerfttate^ 
zyirtes  omnes,  aut  ad  cognitionem  refert^ntur ,  attt  ad  aBio- 
nem.  Cogmtionis  artesfmt,  quarumfiniseft/cientia:  \tfunt 
mathematica,phyftc£,^  reliqua  idgeni^,ex  quihus/olare- 
rttm  petitur  cogmtio.  (lAlicefunt^qua  earumfunt  rerum  qua 


DIALECT.     LIB.    IL  p^ 

aEiiom  drhitriocj^  nojlrojunt  addiEl.t:^>t/tint  e£yquihm  ani- 
mus  ad  )?irtutemdirigitt4r,(juam  moralem  philo/ophiam  di- 
cimus.-aut  quihiis  corporu  necejiitatifticcitrrimm,  qtiie  opera- 
ria  dicuntur .  Terti^  ^  l^elttt  medijjunt  generisy  qua^XoytKh 
Gr<€ciinos  rationales  dicimns.-qu^  adformddam  orationem 
pertinent:de  quihus  ciim  DideBicen  dejimremus  ^fumusio-  ^.^f'^'"'^^^ 
cuti :  quarum  radix  origoq^propius  ad cognitionis  Vim  acce- 
dit,  \HdenturqJntrafinesf(4os  pojit^ ,  cognitioni-i  Verius  ejfe, 
quam  aclionii.^uia  tamen  communesfnnt  aliarnm  omniu 
minijira,tamq^latefundiltur,qudm  oratiojooc  efl,  qudhu- 
mana  ipfa  natura:promifcue  Videntur  c^  aEltonis  ^  cogni- 
tionis  nome  accipcre  poffe,queadmodii  ratio,  \>el  mes.  cui  fer-  , .,     , 
munt yCjt  in  actiua  ^cognttiuamyab  AriJtoteLe  dinifa  .  Su-  ^^  dupi'ccm 
mettirpyo  hoc  artiu  numero  etia  numen^  quxjtionu .  Sedde  a»n, ,  fpecu- 
his  exaEliits  dicere,adJingtiLvs pertinet  artes:  "pelfiad  )>nam  alcumf  ^"" 
aliquam,non cflid  Dialethces.h^c autem  ^eltu  capita  atti- 
frifTe  dialeBicafufftciat .  lUudqmdem ,  hattdefi  diffictle  V/-  ^f^^^""^^"*- 

I  •  n^l  -J  J  l       ^    t  ^  ^     ^.cieOrato. 

derey  eos  qtu  /(heton  omne  id  de  quo  bene  dict  pojjetftthdtde-  ^p^^^  Cice.& 
re:dcinde  omnc  materiaji:jiucre  trihus  quccjiionthiis^fitneab  iniiitur.'^**  ^' 
hocfaElum  quod diciturfttne ittfit^mjitnefcripto  leJts  com- 
prehenfiim  :nihilfatisdignum  tanto promijfofito protulijje. 
His  enim  tnhm  qucejliomhus  ftnt  omnia  qu.^  in  ittdiciis  aou  Mrn!I,ranu. 
tur^conclufa .  Nam  dcltheratiuam  hreut  qu^fltonean  expe-  ^'^'  ^"^  ^^- 

»•         frt  rr      ^     a       1  J  ■   i^  17-  !■"  hic  tanto 

diat  abfolucrunt.r^t  Arijtoteles  qutaem  copiofe  eam  dili^en  -  dignum  pro- 
terq^  expiicat:reLtqtit  breutter atttgereyquidam  adeo  nentime-  Rhetor.hb.i. 
rauere  quidem  inter  ciuiles  qucefltones  .  Mam  latts  ^  Utu- 
peratiOyfitne  omnino  qu.ifiio  necne  ,fuerunt  qui  duhitarent.  ^'^-^-  cap.j. 
^uod  \ft  iure  reprehendit  ^utntiliantts,  ita  reEie  udetur  a-  Orat.  ^hd  n6 
pud  Ciceronemfentire  Crajfus^qtii perfe  Venire  eam  noputet  An^onf,*eft"^ 
inforu m:iudicialihus  autc  C>  deliheratiuisperfepe  accedere,  fcntenna. 


RODOL.   AGRIC.   DE    IKVENT. 
Expenditur         ©uod  atitem  Cicero  in  Toptcu,  an  (it ,  quid  ftt ,  quale  (tt 

feotcntiaCi-  "^*-  ,  .  .  ;•      /  •    j  /  ;    • 

ceronisiaTo  quafliones ,  ad  cogmtionem  retulit:aemae  qualitatem  Volutt 
^^"'*  iuris  tP*  iniuria  trablatu  explicari:  vtruncjue  dtligentiusjieri 

fortaffe  poterat .  Primum  enim  nonjatis  efl  Verum  tjecun^ 
dum  etiam  repugnans.  Nam  ^  moralisphilofophus  anfit 
'VirttiS  quarerepotefl ,  c>  qmdflt  quarit  "^tique .   ^alitas 
yeroflad  cognitionem  pertinet ,  quomodo  ittris  c>  iniuri<€ 
traBatufinita  eftf  ^uoniam  im  ^  initiria  ad  aBioniipar- 
tem  y  non  ad  cognitionis  reducuntur .  Tametfl  enim  multa 
flt  variaquede  iure  c^  inmria  amhtgulta^,  ingentemque  re- 
rum  cognitionemflt  horum  notitia  compiexa:non  tamen  co- 
gnitionis  nomen  accipit  eorum  traBatiis  ,fid  aBionii .  Con- 
templantur  enim  (  Vf  inquit  o^rifloteles  )  etiam  qui  agunt: 
fed  alium  in  \fum,  Non  enim  in  id  contemplantur ,  Vf  con- 
templentur : /ed  Vtproeo  quod  contemplatione  inflttuertmty 
dirigant  aBiones.  Sic  etiam  mathematictis ,  dejcrihet  circts^ 
los  radio£gf4ras  lineafque  inpuluere  ducet  ,fummcvs  motuii 
C^  magnttudmu  cAeflium  numeris  coUigety  qu^funt  aBio- 
nes :  non  tamen  Vf  agat ,  hacfacit  :fed  Vtfientiam  eorum, 
qua  agedis  iflisfrtmtur  acquirat  ,finis  potifiimus  eH  rerum 
.  omnium,vtq^omnihtis agendi efl exiflendtque  cau/ajtaplu- 
rima  etiam  ex  ipfo  accipiunt  nomen.  Mtdta  vocantur  bona, 
non  quiafintfed  quia  honis  deflinantur, 

Loeicx  artes       QuaslogicasGrsd,nosrationalesdicimus.)Suntquiexiftiment  has artes potius 

aa dicedx ra-  fermocinalc!,quam rationalcsdicedas efTe.Gcrtc vox Grsca vtriufque intcrpretatio- 

tionales.  nis  eft  capax;cura  Xo>o?  non  modo  rationem,fcd  &  fermonerajfeu  oratione  fignificet, 

Atque  haud  fcic  num  Rodolph us etiam.no  rationales.fed orationes fcriptum  relique 

rit.Idquodpropemoduindicarevidetur,qu9cotinu6fubiungit.Nos,inquit,ratio- 

Laurentius       nales  dicimus,  qua  ad  formanda  oratione  pcrtinet.  Laurentij  Valls  hac  de  re  difpu- 

Valla  hb.  3 .     tatio  huc fpcdat^quafi  Logice difla  fit  rationalis fcietia ,  quod  circa  rationc , hoc eft, 

in  dialcftice.  argumentG.feu  raediu  argumentationiscuiufque  verfetur.-qus  interpretatio  quemad- 

modu  dialefticae  probe  aptari  poteft,ita  reliquis  duabus  nequaqua .  Id  quod  &  Boe- 

tmfenfiiTe  apparet,  qui  in  Porphyrium  fcribes,  italoquiiur  dceapartephilofophiaf, 

quam  rationale  vocamus,  vt  dialcdicam  folam.-no  etiara  Graramaticam ,  &  Rhetori- 

Macrobi»fc    cameonomincintellexiflevidca^ur.LogealitcrMacrobiusjquirationafemphilofo- 


DIALECT.    LIB.    II.  ^7 

phisBpartemappellateam,  quaBverfarurcircarcsiiicorporcas,  &reaqu«folamcteno  cudo  fibroia 
ctiatnfenfucognorcipofluntjVt  eftanima^deus.ScquasvocantintclIigentias.  Verum  fcmnium  Sci- 
haec  non  ita  multum  faciunt  ad  inftitutum  noftrum,  qurbus  in  pr arfentia  fatis  eft  Gram  pionis  cap.vl 
maticam,Dialedicam,8c  Rhctoricam,idcirco  Xjy/Ka?  diclas  efle  a  Grxcis  quod  oratio-  timo, 
niSjfermonis^ueartificiumdoceant.-quocur.quetandemnominecaidonentLatini, 

Quarum  radix  ongoque  propius  ad  cognitionis  vim  accedir.)HinccIamofif$ima  illa 
difputatio  apud  noftros,fitne  Dialcdica fpeculatiua,an  pradica. In  qua eoufque  hodie 
defudatquidam,vtpofteaquamdiemtotumco'entifsimisvociferationibus  abfuropfe- 


igenera 
iruro. 

raoftratiuumeft,quolaudamuSjautreprchendimu$.Dcliberatiuum,  quodinfuadc'do   ^^'"°°"''** 

acdifluadendoc6fiftit.Iudicialc,quoaccufaturqui?,autdefcnditur.Ergoingenerede-  t^"i'u* 
libcratiuo  Ariftotcles  illud  roodo quiredum  putat,expediat  nec ne  id  quod  in  dclibe-  |^^"°^''**i'^8 

rationemvenit:Q3intilianustria,fitnevtiIe,fitnehoneftum,&numficripofjit.Porr6    ""'^"'*» 
quidefolavtilitatcaiuntquafrcndueflie^iicxfententiaStoicorijjnihil  vtileefledieut 
quinfitidemhoncftum.Quod  &  Fabius  atringir,  &  Ciccro  in  officiisprobat.  Quod  Duo  auaft'o 
autem  Ciccro  in  Topicis.)No  in  Topicis  folum  led  in  tertio  ctiam  dc  Oratore  habet  nu 
hocCicero.Quoautop3ratiusfir,totumhunclocumpIeniusaflequi,afcribamhucipfa  y  u    ^*"^'^*' 
Ciceronisverba,quafuperhacrehabetinTopicis;Quiftionuautemquacuqucdcre  tio  ™  ^9^^^2 
finr,duo,inquit,funtgencr3:vnumcognitioni$,alteruadionis  .Cognitionisfunthx,  aft^e^'        "* 
quaruna  fjnis  eft  lcientia.  Vt  fi  qucratur,a  naturane  ius  profediuro  fit,an  ab  aliqua  quafi  * 

contraflionchorainum  &:padione.  Adionisautemhuiufmodiexcmplafunt.-fitnefa- 
picntis  ad  Rempub.accedere.Cognitionis  quacftiones  tripartits  funr,cu  aut  fitne   aut 

quidfit,autqualeCtqu3eritur.  Harumprimaconicdurarfcciida,  definitione.tertia  iu- 

ris  &  iniuri*  diftindione  expIicatur.Et  interpofitis  paucis,De  cognitionis,inquit,quf 

ftionibus  hadenus.  Aftionis  rcliqua;  funt.-quarum  duo  funt  genera,  vnum  ad  ofTicium; 

altcrura  ad  motum  animi,vel  gignendura,vel  fcdandum  planeve  tollendum  .  Ad  ofFi-! 

cium  Cc.-cum  quarritur,fufcipiendfnc  fint  liberi.  Ad  mouendos  animos,  cum  fiunt  co- 

hortalionesad defcndcdara Rempublicam,  ad gloriam,& ad laudcm  &c,  Exhis  nara- 

tum  cft  colligere  illud,iam  Ciccroncm,  quam  Rodolphum ,  fuo  vtrunqucmodo  vera 

fcntire.&  quicquidhocintereo$cftcontrouerfif,idinfoli$vcrbis,non  rcipfacofifte  Qu»fl'o 

re.EtenimGiceroea$qu^ftionesvocatcognitionis,quarumeacftfacicj,eanatura  vt  enTtiotii   **" 

quantum  in  ipfis eft  ,  finis  earum  fit  cognitio .  A dionis  autero,quf  cx natura  fua ,  non  Adion" '' 

tam  ad  res  cognofcendas,quam  ad  ofFicia  adionefque  pertinent,in  quacunque  tandcm  '*' 

artctra<acntur.Rodolphuscontradifccrnitqua:ftionesiftasfinibusartium,vtadioni$ 
qu2ftione$dicantur,qua!ad  artesadiuaspertinent;cognitionis,qux3dcownitiua$  Er- 
go  cum  qusrit  quid  fit  virtuf.fi  Rodolphi  finitioncm  accipia$ ,  adionis  nirairum  quxl 
flio  erit;  Gn  vero  Ciceronis.cognitionis  dicetur.  Quauisenira  ad  moralc  pertinct  phi- 
lofbphiaro,  ac  proindeadionis  etiam  dici  poteft.tamen  quod  in  natura  ipfius  cft  nufl 
quam  alio  quam  ad cognitionem fpef^at^ideoque  non  minus  refte  dicitur  cognitionis, 
Secus  habeatjfi  quiratur  an  boui  viri  fit  procreare  liberos ,  H  sec  enim  quxftio ,  etiam 
quantum  in  ipfa  eft  prxter  cognitionem,etiam  adionem  fpedat.  Ita  rede  vrcrquc;  fed 
diuerfomodo,  Contemplanturenim,vtinquit  Ariftotele$.)Contempiantur,  inquit 
Hon  vt  in  conteplationc  cognitioueque  gradum  fiftant,  fed  progrediantur  ad  adioaes* 

Omiti  difftrmtipnptfium  ejfe  ^udftionem:&  quom»J»,cum  iffa, 
r»m  ttiamftMtuSfin  diutrftt  dtctndi  generibiu  tnweniMtitr. 
Cdf.      X. 

0 


RODOL.   AGRIC.   DE    INVENT. 

Ommdiflere  f^yando  mtur  omni  dtfferenti  prQpofna  efiquafiio  ,non 

tipropofica      V^  ^  A         •    j-r  •      •/  /•  •    rr 

quxftio.  ^^w  eis  modo  (jm  dtjptitattombu^  res  ambtgHcvs  tactanf, 
atit  Qui  tradmdu  ambus ,  yel  cerriorem ,  Vr/  (^quod  dtfcenti^ 
hpi^ferinde  eft^  mcltorem  fidemfacere  conantur  :/ed  ^hi^ 
ftoria,^po'ema  quoc^tie  c^uaftionem  explicant .  Siquisenim 
interrogetyC^uomodo  geHumfit  hellum  P  eloponeftiacumynihil 
poterii  retlin^  reJpondere,(jnam  qu^  Thucjdides  ea  de  re  con^ 
Jcripfit .  Nec  (juomodo pugnatumfit  cum  lugurtha ,  quam 
cjuce  SaRfA^itis  m onumentis  earu m  reru m  reiijuit .  Stc ,  c^ 
qmmodo  Gr<ecia  adTroiam bellauerit ^  c^  AEnea^^cne- 
rit  in  Italiam ,  nuUu^  meltHs  cjuam  Homerm ,  CjT*  J^irgilitis 
explicarit.Cum  h<£cergo  itafit,  dili^enter  eft  nohis etiaatque 
etiam  intuendumyquiefit  quieftio,hoc  eftyquodfit  caputfuyn^ 
mame  rerum  omnium,  ad  quam  dtcenttfint  cunEta  referen- 
fi,,  °"°^°°®  ^^,  jsfec  enim  ahs  re  credendtu  eft  admonuijfe  Plinius  ^  Co- 
menfis/criptorem,  )>t  legat fuhinde  titulumfuum ,  ^plane 
exaElequeperJpiciat,qutdfrthendilftmp/erit.  Et  Ai.Anto- 
nius  itideyn  putatiit,mhil  ^eque  iuuare  diBurum,quam  rejpi^ 
cere  quacreherrime  ad  td,  de  quofis  dtElurtis .  ^uod  nedii  in 
.  idprodeHi^^t  qu£  latet  in  eofacilius  acriori  mentis  intentione 
truasfed  ohferues  [quodplerfque  d\fftci\ltmu  efi^  y>t  necplu- 
rajquam  opus  eft^necpamora.nec  qu^e  nihil  ad  reattinet,di- 
co/S.Hoc  autemfacere  nemopoteft^qui  non  antefixam  explo- 
ratamq^  qu^fttonem  hahuent,de  qi*a  fjt>tftt  dicendum .  quod 
qu9  facdiusfieripoftt,  quomodocuque poterimu^ ,  conahimur 


Duplex  di- 
aio. 


quofacdiusfieripoftt,  quo) 
explicare.  Omnis  diElio ,  aut  aduerfarium  hahet ,  <>  inter 
duarupartium  certamina  confiftit :  aut  vniusfilum  eH  par- 
tis.Duarum partiumf^ntjy^t cotention€Sy\>elfiholaftic<e,  Vel 
ciuiles,qua  tnter  dtftdentesfiunt.Vhamfolumpartehahenty 
qu^fit  ad  ohfeqnetttem  auditorem:  qualesfint  cohortationes. 


DIALECT.    LIB.     IL  ^g 

confeUtiones ,  lat^dationes ,  conciliationes ,  ^tsaa^  reliqua  hu^ 
iu/ifmtgeneris.  Non  qtiod  nequeat  &  in  his  m  amhas  difTe^ 
ri  partes :  fieque  enim  aliter  qaa^io  intelltgi pojpt  :fed  mia 
cum  lUiifere  negotium  eft.qut  vltro  Vincife  cupitmt ,  c^  non 
.  Viodo  non  repugnantfed  laxffima^  etidi^quod  dtcifelet)  ha- 
tcnoffeqtiuntur .    In  his  ergo  diEiionihtiSyQu<epoftti€fum  in  Q:iomodoin 
contenttone,  expedittftmam  rationem  inueniend^e  cjuaftionis  moio1i,^"|I 
aduerfarius dahit.  S^omamfemperpetitur aliqutd ah alte- hltlSt" 
ro,cut  altcr contradtcit .  ^uandtu entm  conftmanea dicunt  """^* 
certum  eft  quafttonem  efte  nonpoffe.  Vhi  coeperint  confiftere, 
ita  \t  alter  non  progredi  longtus  alterum  patiatur ,  quafiio 
erit  .Sed  h^c  qu^efit ,  infeholafticis  quidem  duhium  efie  non 
foteH :  quia  cxpofitumfemper  certumque  eft,  de  quo  duhita- 
tur.In  ciuilthus  \>ero  quceftio  quidc,  hoceft,ca!)ut  certaminis 
femper  eft  apertum.  Nequeemm  deltleratqufquam,qui  non 
certam  haheat  ddiherandifemmam ,  neq  quiin  iudtctH  V<7' 
cat  aliquemjgnorat  qua  lege  reumfaciat,  hocefi,  quidpetat 
ah  eo ,  Vel  qua4  expofe'atp(rna,i' .  Scd  deftatu  quaftionis per- 
fepe  amhigitur,in  iudictis pr^fertim  .  Status  aute  qu^eftiont^  Quid  ftatai. 
idefl ,  qt*o  \elprohato  wlconfutato ,  in  hanc  Vel  tUampar-  Fl^Zr^ttc 
tem  de  quafttone  pronunciari  oportet.  Vt  Laterenps  ait,am-  ^'^* 
hitu  affecutus  eft  icdilttatem  PlancitiS:  Plancius  negat :  qu^- 
ftio  eft,  an  afiicutusfitt  Plancius  adtlitatem  amhitu.  Hoc  efi 
enim  de  quo  pronunciare  tudtces  oportehit .  Non  poteft  au- 
tem  tftud  exfeprohari.  Dtcit  igttur  Laterenfts ,  Dtgnitate  e- 
nim  a  me  ^^incehatur.  ^odfidet  id  Plancmytdehimus  an 
idcirco  neceffefitt,  ipfeim  amhttufeiperioremfutfie.^odfieft, 
hic  eritftatws  hinc  entm  totapcndehtt  qu^eftiofueritne  digni- 
tate  Laterenfitsfuperior.  Si  veropoterit  Placitis  cedere  dtgni^ 
tati  Laterefits,  &  caufam  tametcnere,non  erit  hicftatM;  >t 

0  tj 


'  RODOL.   AGR.IC.   DE    INVENT. 

dicat,non  ^?tiqf4efi  Laterenjts  dignitate/^perauit  me,  idcirco 
eio  amhitu  010-  viciinpetitione .  Nofolum  enim  popHlns  al- 
terum  honimficimtur: fidftudio  diligentiaque  candidatorit^ 
fid  amicorumprecihm,fid  ojftciorum  commedatione  permo- 
uetur.Ergo  iam  ah  eoftatu  cjuem  Laterenftsfecit,  detorta  eB 
a  Cicerone  qu^ftio :  c^  huc  delata :  anfileat  his  rebus  moue- 
ripopulus,  c>  anfuerit  Plancitis  iHisfi^perior :  hic^fitftatm 
huius  quaftionis .  Sic  etiam  aduerfarm  dicit,  Mtlo  tenetur 
le<Te  Cornelia  de  Sicariis .  Milo  negat .  ^UicHioan  teneatur. 
Prohat  aduerfarm ,  Occtdit  entm  Clodtum .  ^odfi  Milo 
negatjhic  eritftatus  quaHionis,an  occidertt:ftnfateturyoflen- 
dat  oportet,  non  tenert  ea  lege ,  quifquii  aliquem  occiderit ,  Vf 
inftdiatorem,aut  latronem  .  Jd  ergo  quoniam grauius  ah  ad- 
uerfariis  prejfumerat ,  Cicero  dijputandum  etiamfthi  credi- 
dit:deinde  Clodtii  inftdiatumfuijfe :  qui praciputis  eius  qu£- 
Bionisfit  ftattis  ,fitjj  adeo  perfeEltis  Jyllogifintis :  §luifquis 
inpdiatus  eft,  iure  occidttur :  Clodius  infidiatus  eH ,  iure  ergo 
laeadcqus-  Clodius  occiditur .  §luemadmodum  contingit  autemplures 
quSdoqS!  quaftiones  eodemperagi  iudicioM  in  Cluetij  caufa,  quaHio- 
./r.  a,..,j^     ^^  ipidicij  corrupti,  &  ^feneficij :  ita  contingit  )?nitis  quaHio- 
nisplures  ejftftatus .  Vt  in  eadem  iudicij  corrupti  caufa ,  nec 
id  iudicium  a  Cluentio  corruptH  eJfe,necfieJfet,idcirco  tamen 
lege  corrupti  iudicij  Cluentium  teneri,  Sed  in  Verris  repetun- 
darum  iudicio  qu<eftio,  ^^tril  in  legem  repetundarum  admifi- 
rit  Verres^ftattisfimt  tot,  quotfunt  crimtna :  quodlibet  enim 
perfi  defendendvt  eB,quemadmodii  c^probadum.  Et  diuer 
fa  eH  interim  defendedi  ratio,cum  aliud  negaturfaElii,aliud 
in  legem  repetundarum  non  ^fenire ,  aliud  rethfaBum  dice- 
tur .  Status  ergo  eH  (yt  diximus)  id,  quo  dato ,  necejfe  eH  de 
caufie  in  hac  Vel  illdpartedecerni.^^fiplura  erunt ,  quoru 


elTe  ftatus. 


DIALECT.     LIB.    11.  ^^ 


m 


D« 


"yfnum  prohando  dteri  non  adhibetur ,  poj^itque  quodltbetfir- 
mamentttm  ejp  qU(€ftioms,plures  erunt  etiam  c!p*/lattis.L^t  Qiiomodo 
mnegottuiUts,  qu£  Vnius  tatumjuntpartts,nonnunquaplu^  Aioin  diftiS 
aliquanto  cura  loabet  inuenire  quafitonem,  Idcirco  quatenus  ucrftfhan  nl 
pojfumus,  iuuemus  &  hac  inparte  qucsrentis  curam ,  Althi  ''^^"* 
qutdem  videtur  qu^eftio  omnis,  in  huiujmodi  caujis  triu  ijia- 
rumrerum  conjideratione  inueniri  expedittjiime  poffe :  per- 
Jonaru,rei,c>  (vr  ita  dicam)conattis.  Perfinas  dico  nilc  eas,  Perion*. 
inter  qua4agittir,yft/int  beneuoU  aut  infenfe,  alten^  aut  co- 
iunBce  ypares  aut  dignitate  dtjcret^ ,  quaq^  alia  maxime  in 
congreffu  hominum perjficifilent ,  ^iperjerunt  auteman- 
data,perfinamfemperjuftinent  mandantis .  7{es  confideran-  R««. 
da  eji:qu£  euenit,autfutura  ejl,cuttis  caufa  dicerejiatuimas. 
Vt  in  confilatione ,  Velpropinqui ,  Vel  amici ,  V<r/  opes  amif 
fe.Ingratulatione,honorcs  accepti.Jngratiarum  ailione,be- 
nefictu  coUatum.Conattts  deinde  eji  id,  quod  ob  hanc  rem  Vf * 
limtis  dicendo  cojicere .  Vt  in  conjolatione ,  y>idemtii  hunc  de- 
Jiderat<€  rei  iaElura  dolere .  h^ec  quidem  res  eji .  Verfome  de^ 
indefunt:  hic  nobis,nos  huic  amici,quoJit,  Vr  offendamur  eim 
dolore .  Conattis  ergofequitur ,  quo  damvu  operam ,  ne  huic  r 
doleat,idq^  dicendo  confequi  laboramtis .  Ergofe  conatum  at" 
que  rem  coniunga^,quajitonem  habebis.  Ea  ejt,ptne  huic  do^ 
lendum  huius  reiamtjfe  caufa .  Ingratulationeperfinaspri' 
miim  necejfe  eji  beneuolas  ejfe .  7{es  \fero  erit ,  vr  aliquid  eius 
cuigratulamur  commodisaut  dignitati  accejferit .  Conatus 
autem ,  quoniam  ob  beneuolentiamfauemus  rebusillius ,  vr 
ojiendamus  nos  Utari.    ^ajito  ergo  erit ,  an  illius prajenti 
commodo  Utemur .  Ingratiarum  aBione,perfinaefunt  itide 
amic£ .  7{es,eji  meritum  Vf/  munus  ab  eo  cui  agunturgrati^ 
tributum.  Conatus  ,\t grato  obidanimo  doceatur  ejfe  qui 

Oiij 


RODOL.    AGRIC.   DE   INVENT. 

accepit .    Qjj^^tftio  erit ,  (itne  hic  illi  h  uim  meriti  caufk grat- 

tti^.  AgendnrHm  autemgratiarttmi  cum  multa  apud  Cicero- 

nem ,  tumpulchrum  mihifroprmmq^  Vtdetur  ejfe  apud  Au- 

fonium  exempltim,inea  oratione,  cjua  Gratiano  ohcon/Hlatu 

aqitiratia4»  Sunt  aute  ddigenter  expendedceper/dn^  adc^uas 

habeturoratio  .  Vt  enim  quddoque  certisfunt  ^p^ftngulares, 

ficutinhts  exemplis c^u^e propofiiimus : itanonnunc^uam  \>el 

qui  dicit  multorumfuftinet perfena  3  v/  quipopuli  nomine  cH 

principe  Vf/  magtftratu  agit :  \>el  cum  multis  wam  agit ,  Vf 

Cicero  qui  Senatui^qui  P.2{.gratias  de  reditufuo  agit-oy^ri' 

ftideSyCiui  2{hodo  terr<e  motufittuerfa,  ciues  confolatur .  ^i 

diligenter  enim  perfonam  Vf  /  eius  qui  dicit ,  V^/  cuiu^  nomim 

dicitur ,  t^eitis  cuifiunt  Verha,perjpexerit  :ftueftngulcefint 

ha  ifiue  plures:deinde  recHperfina  contuleritt^  Vderit  quid 

eaperfena  interftt  i^^el  quaparte  cottngat  eam  ,facile  id  quod 

diximus  conatum  explicahit.  Vt  qui  in  nuptiii  dicit  (humili- 

husenim  oportet  ^^tamur  exempUs^quoniam  in  huiufeemodi 

rehtiSy  qu<€  ad  moremagis  quam  ad  \>feimfteEldt,  eofacilius 

h  €rrattir,quo  hahentur  negligentius .  Necefeitasperjftcax  eft, 

neque,  quod  dicifelet,  docenda  eftfames .    ^uidpetet  is  ergo 

qui  dicit  in  nuptiisfSi  nuptias  qucefiunt  conferat  nuhentihtis, 

hoc^i  oratione  profequi  "pelit ,  quiaftnt  eis  expetend^  nupti<e, 

quemadmodum  e^  expetuntur :  in  hortationem  fleBet  ora- 

tio,eritque  quaHio  ,.anftnt  iHis  expetendiC  nupti<e.  Sin  tur- 

h^amicorum  circunftantium  nuptiae  conferdtur,nthil  ad  eos 

pertinehit,praterquam  ex  nuhentihus  gaudium :  conahiturcj^ 

tftenderegaudendum  eis  effe ,  t^fiet  quaftio  ,fltne  tamfeli- 

citernuhentiummatrimoniogaudendum .  ^nde  eft  in  prom^ 

ptu  videre,  quomodo  in  eadem  re,eodem  in  loco,  mutatisper- 

fenis,mt4tari  oportehit  etiam  qaaftionem .  Infunebri  lauda" 


DIALECT.    LIB.     IL  loo 

tfone ,  plero/que  ^ndecvs  orationem  ad  confelationem  cotjfer^ 
re:(}ua primum  oratiofela  citm propinqui^  haheripote^.  Co- 
tra  \idetur  taudatio  magis  ad  altenos  qui  adfeint  funeri per^ 
tinere.Deinde  intempejimum  Videturjtam  recentem  dolorem 
C^  in  ipfe(yt  dicttury^u  Velle  confelando  mulcere .  zy4ut  e- 
nimfiujira  tctabimus  ihifccare  lachrjmas ,  autf  auistum 
confolationii  efl  capaxyis  confelationeno  eget .  Adthi  Videtur, 
quia  res  (]U£  in  manibt4.s  cfl,  mors  efluprceflantis  viri ,  ex  qua 
ddprafentem  hominum  numerum  honor  tdtiimfuneriiper^ 
tinetfoflendcdum  id  ejfe,  mcrito  tam  laudato  viro  hHc  honore 
haberi .  Fit  tamem  Vt  infne  ad  cdfolationem  aliquam  refhe- 
Uet  qui  dicit ,  quemadmodum  apud  Thucjdidem  Pericles, 
cum  eos  quiprimiin  co  hello  cecidcrant  laudarct ,  infne  con- 
felationemfebiecit.-quodqutdem  agrauitateperfeme  Periclis 
^  temporis  intcruentu^quo primits  doloris  impettis  deferbue^ 
rat  ,haud  erat  alienum.^uinetiam  cum  morseorum  qtiilau^ 
dabantur  ad  exempltim  pertineret  audientium ,  quieftionem 
a  laude  ad  hortationem  deflexit.Itaque  omnls  )^is  ingenium^ 
dicentis  eo  tendit ,  Vr  oflendat  tamfortes  Viros,  qui  tam  con- 
flanterpro  tam  inflgnipatriaceciderunt,  VtuiseJfefeElandos, 
Sed  de  hisfatis .  Nec  enim  omnta  exempla  completiiin  a- 
nimo  eH,  nccpojfem.  Sufficiet  hocpaBo  qu^rere  VolentibfU  a^ 
peruijfe  viam. 

Qiiomodo  fitgeftum  bellum  Peloponersiacum.)  PcIoponefTus  Tttcfic  ro-xiXo^.  hx)  Peloponefu». 
v'ffii  noinc  habet.vt  Ci  dicas,  mfula  Pelopis .  Eft  aurem  penirfula  inter  marc  Aecxum 
&•  loniii.vbi  nobilifsima  quonda  vrbs  fuit  Carinthus.-qur  initiu  dedit  belJo  li/i,  quod 
grauifsimumaduerrusLjrcd.vn-iOniosacSiculosgeirere  At[ienienres,quodbcllQaccu-  2^^^"™  pelo- 
raiifsimeoftolib.-isdercnpfirThucydides.  Nec  enim  absrccrede^duseftadmonuiffe  poacisiacuni 
PliniusComcfisfcriptorc.)Extat  inter  epiftolas  Plinii  libro quinto epiftola multo  pul 
cherrimaad  ApoIIinare,  In  ea  rc poftcaqua  copiolifsime  defcripfiiTet  villd  fua  inThu 

fcis.deindepropecalccepiftol.rhxcadiecit.-VitsfllrroCir.qiiir^iamdudujnevidererar- 
gutior;nifi^poruifil.-momnes3ngulostecricpiftolacircufT)ire.Ncqj  enimverebar  ne  > 

labonoHl  ellet  Icgcti  tibi,quod  vifcti  no  fuifletrpr^fcrtim  cu  inrerquiefcerc.fi  hbcrcf 
dcpofitaq';epifiola,quafirefideref^pi»poires.Pr9tereairiduIfiamorimeo.amonque 
•ttjaximacxparteiprcinchoaui.autmchoatapercolm.Infa.Ti.ma^^cur.n.no  aperjatibi 

0  itij 


RODOL.   AGHIC.   DE    INVENT. 

Scriptor  tlta'  velijJicmmnieain  vel  errorem.)Primani  egoofFiciamfcriptorisexiftimo,  vttitulum 
lum  faum  fub  fjum  Ieg3t:&  rletidem  interroget  fe  quid  coeperit  fcnbsre:  fciatque  (i  ma*eriat  immo- 
inde  legat.       r.itur,non  eHe  longum.-logifsimum.fi  aliquid  accerGt  atque aitrabit  8c  qua; (equuntur, 
Quis  in  fcri-      Et  M.Antoniusuidem  putauit.^)Intellige  M.illum  Antoniura  oratorcm,  auum  eius 
Wendo  loffus.  Antonii,quipoftdtftusfuitTriumuir.  Isporro  Antoniusapud  Ciceronedeoraiore, 
vtiiifsimura  fore  ccfet,fi  fubtnde  raente  rciiciamus  ad  id,  de quo  difturi  fumu$:ita enim 
futurum  effbjVt  &:  caufe  fatisfaciamus;&  nihtl  quod  vel  obfit  illi,  vel  certe  non  proGt 
affjramus.  Sedlaxif$iniiseua(quod  dicifelet^habsnasfequutur.)  Duftum  abequis, 
facilc  feflbri  parcnnbus.Q^anqua  allufifle  videri  potcft  &  ad  Herculem  illum  Galli» 
cum,de quo  raulta  Lucianus.    Vt Latcrenfisait,  ambitu  a(r-'cutus cft  edilitatem Plan- 
Atnbitus.         cius.)Exemplum  fumptum  exoratione,quam  pro  Plancio  habuit  Ciccro.  Ambitus,  vt 
quidcm  hic  loquimur,eft  illicita  honorum  feu  magiftratuu  adcptio.  videlicct  cum  quis 
largitione,aut  aliis  quibufuismodis  illicitis.magiftratum  adeptus  eft.  Aduerfus  hCcle» 
Lex  Calphur  getuleratG.Calphurm»  Pifo,quaeprimuCalphurnia,deindcdiaafuit  &  luliadean^ 
Mia dc ambitu  bttu.In  ca lege  pr^ter  alias  pocnas.pecuniaria  quoq,(vt  Pcdiani  vcrbis vtar)poEna  erat 
adiefta.  Dignitate cnim  a  me  vmcebatur.)  Latcrenfis  argumcntatio ,  id  quod ex  Ci- 
ccronisorationefacileintelligipoteft,fuitciufmodi:DignitatcimeinpetedaediIita- 
te  Placius  v4ncebatur,ergo  ambitu  vicit.  Hanc  bifaria  refellerc  rcus  poteft.primtaro,  n 
neget  fc  dignitate  infcriorem  fuiflc;deinde,vt  illo  datO;neget  tame  inde  fcqui,{e  «mbi 
tu  affccutura  clFe  edilitatem.Qupd  fi  priore  dcfenfionc  rtatur ,  ftatus  cotrouerfije  critj 
fueritne  Placius dignitate  infcrior.fin autcm  illo altero.tii  ftatus  hic erit ,  fitne  hoc  nc- 
ccffirium, vt  qui  diguitatc  in  magil^ratu  petcndo  vincatur.is  eum  non  nifi  ambitu  obti 
LexCorncIia  n«*t:id  quod  ita  non  cfle  copiofifsimc  Cicero  docet.  Milo  tenetur  lcge  Cornelia  de  fi- 
j   g-^u,         cariis,)ex  Cornclia  de  ficanis  crat,gladio  vltorcm  perfcquedum  efle,quifquis  hominit 
occidedicaufacutcloinarabularct.Etiafimenolatet.hacprftcrcalegeteneri  8f  alioi 
quofda.vt  videreeft  apud  iurccofultos.Pandcftaru  libro  duodequinquagcfimo.ad  Ic- 
ge  Cornelta  de  ficartis,de qua dicemus  &  Itbro  tertto.  Occidit  enim  Clodju.)  Monui 
'  fuperius.trcs  a  Rhctonbuj  cnuracrari  caufaru  ftatus,coniefturale,finitiuu,  8f  qualitatis. 

Ergo  fi  ncget  Milo  Clodium  a  fe occifum  efle,ftatus eritcoieauralis.num  oceideritrfin 
vcro  fateatur  quidem  occifum  cQe,cxtcrum  id  iurc  fc  feciffe  contendat,  ac  proinc|f  no 
teneri  lege  Cornclta  dc  ficariis,ftatu$  qualitatis  erit.ncmpc  iure  ne  an  inmria  occtfus  fit 
CIodius,8f  ccquisitaoccidipofsit,vt  isqui  c«defecif,legecanoteneatur.Vtin  Ciue 
tii  caufa  qusftiones  iudicij  corrupti&vencficii.)Diiocnim  cum  primis  obicdaerat 
Cluetio,alterii,quod  iudicium  id,quo  Oppianicus  damnatus  fuit,corrupiflet  pccunia: 
.alterum,  quodC.  Vibium  Capacem,  &  ipfutn  etia  Oppianicum  ianj  exulc  veneno  fu- 
Lex  repetun-  ftuliflet.  SedinVcrrisrepctundarumiudicio.^Decaufa  Vcrrisdiccmuslibritertijca- 
darum.  piteduodecimo.Quodattinctadlcgcmrcpetundarum,  ea  tulit  Manlius  Acilius  Gla- 

Drio,adc6{eueram,vt  ne  coperendinari  quidem  finerct  reum.Poftulabatur  ea  lege  ma- 
xirae  ii,qui  raagiftraium  geretes,a  prouincialibuspecunias,figna,tabul3$,nauigia,  pre- 
tiofa  vafa  aut  veftc$,aliaqj  eiufm9di,feu  vi.feu  dolo  pcr  injuna  abftuliflent.  Marccllui 
iurcc6fultu$;Lex  Iulia(inquit)repetundarum  pertinct  ad  eas  pecunias,qua$  quis  in  ma 
giftratu,poteftate,curationc,lcgatione,vel  quo  alio  ofFicio,munere ,  rainiftcnove  pu- 
blicoacccpertt,vclcum  excohortecuiuseorumeft.fF.ad  legem  lulta  derepetudis.Lex 
lulia. Porro  ne qucm  coiurbet,quod  dixi  legera  repetundarum  latam  efle  a  Manho  A- 
cilio  Glabriooe,cum  apud  iureconfultos  dtcatur  lcx  Iulia;fuit  ismos  Romanis,vtlege« 
exde  innouari  apud  eos  folcrcnt  nonnunquam,atquc  ita  nome  quoque  accipcre  illiu», 
i  quo  fccundo  aut  tcrtio  latf  efllsnt.Cuius  rci  &  Macrobi»  mcminit  libro  Saturnalioru 
tertio,capitedeciroofeptimo.C5pereodinariautem(quadoineiu$etiamvcrbimetio- 
Comperedi-  njn,,ncidimus)AfcontusPcdianu$ficexplic3t.Coperedinatiover6,inquit,  vtriufque. 
natio.  partisrecitatiocft.Alij  ficannopai:C6perendinatioeft  fccundaadio.lte,Coperendi- 

natio  cft  ab  vtrifque  litigatoribus inuice  fibi  denunciatio  in  peredinum  dicm.  Hadt- 
AusiUe.  Apu4  A«foaium.)EJKat  kodie<^uc  ea  oraiio,aut  fi  epiftola  diceremauis,  qua 


DIALECT.    LIB.    IL  loi 

gratias agit Ro-uano  principi  Gratiano, pro  demandaco  fibi  confulatu.  Vt  6ieero qui 
S.P. Qjl.gratias de  reditu  ruo.)PuIcherrim2  dune  hac  de  re  Ciceronis cxtant  oratio* 
nes,quarum  altera  fenatui.altera  Qjiritibus  gratias  agit,quod  fe  ab  exilio  reuocafrenc. 
AriftidesquiRhodoterra  motufubuer(a,ciue$cofolatur.)  Hunc  AriftidenRhetore  *  .«.j 
aC  (bphiftim  fuifTe  tradunt  Adrianopolitanum ;  v(umc(ue  efle  pr*ceptoribu$ ,  primum 
Polemone  illo  Laodicenfi  Smyrnz  ,  deinde  Athenis  Herode,  qui  Sr  ipH  vna  cura  hoc 
dicendiartecIarifueruntjCircatcmporaimperatorum  M.Antonij  8c  Comraodi.MuI- 
ta  dicitur  fcrtp(i(rc  Ariftide$,fed  quorum  mihi  mhil  adhuc  viderecontigit,prxter  duas 
oratioaes ,  quarum  alteri  ■MxyxQiVx^^of  nomen  eft.alteri  ji.uMf  tynw.u/ov.Qua  autem  ora 
tionc  confobtus  eft  Rhodto$,cam  non  modo  ipfe  non  vidt,  fcd  ne  apud  aliot  quidcm 
quicqua  de  ea  legilTe  memini.  Necefsitaj;  perfpicax  eft.)  Qu^os  enim  preroit  necefsitas, 
diligentes  pcrfpicacesc^ue  cfTe  folcnt  paradis iis,qujbu$  necefsitati  atquc  indigciix  fuae 
(Uccurrant.Vndeillud  Vergili), 

Tum  varix  venereartes.Iabor  omnia  vincit 

Improbu$,&  duri$  vrgens  m  rebusegeftas.     Et  apud  PerGum, 

Qui$  expediuit  pfittaco  fuum  Xxtfil 

Coruos  quis  olim  roncauum  falutarc 

Ptcafque  docuit  noftra  veiba  conari.^ 

Magil^er  artis  ingeni^ue  largitor 

Vcntcr,negata$  artifex  fequi  vocei. 
Nec  docenda  eft  fames.)Nemo  inquit  docendui  eft  quando  efuriattfiquidcm  famei 
ip(a  fefe  in  occulto eHCe  non  finit.  Vnde  ic  hodie  in  prouerbiocft,  acutifsimum  gladiil 
cITc fame.  Et  Grf c»  fcnarius.\/,ai ^if  ov/iv Uty xyT&TtiiyiTtot.  Et in  ipfo  vt  dicttur idu. )  Pcridei, 
Statim  poftqua  acccptu$  eft  dolor.  Duftum  a  faucii$  feu  vulneratis,  Aut  (I  quis  rum  co- 
fblationis  eft  capax)SimuUt  enim  dolorem,  cum  re  vcra  non  doleat,  quod  qui  factunt, 
adtumulumnouercsfleredicuntur.  Apud  Thucydtdem  periclcs.)  Extathjec  Pericli» 
oratio  apud  Thucydidem  belli  Peloponefiaci libro  fecudo .  Porro  hic eft  Periclcs  tlie 
Athcnienfis.dc cuius  cloquentia tam  mulia pafsim  apudauthores leguntur;qui fulgere, 
tonare,ac  permifcere  Grsciara  didus  eft. 

S^»modoqutcfltoyHadiduccndainplitrts.  Cap.     XT. 

r\  yemadmodum  autem,  ftcm  modo  oHcndimi^ ,  QUce-  03.^^^^^ 

VV  rt  •  j     I  I  '      I    quajftio  vna 

^^  stio  qismao  Utet  ,  cjT*  rattone  atiadam  emenaainp\uTCidi' 
eHtJicalimeHlabor  propojttamiam  qu^Hionem  in  md-  ""^"'^* 
tcU  qu^fttones  (qnas  intra/s plerunque  compleilittsr^  didt*- 
cere.    Perfepeemm  qti^Hio  qu^  injpeciem /tmplexejl,  V; 
atcjue effeEluinmtiltasdilahttttr (j(4^Jiiones.Id(jt4omodoJiat  JfjJ^  JJJ^bilr 
dicemtis.    Diuiditur  imur  qu^Hio  tn  plures  qucelliones:qtt£  ™®^« '"  p'"- 

f  ^     I         ^       1-  r       V>        •  /T  '       ,  re$diduci.Dc 

trahuntur,  ^felex  \>erbisquce  pojita/untin  (ju^Jttone :y?eliiocyidec.2, 
ex  eis  qu^  ^ferhis  continentur.    Ex  verhis,')^^  cjui  ^u^erit,  an 
CatoreEletradiderit  Martiam  Hortenjio.  S^<eJiio,eJlex^^!^lt^^^m 
tnhus  quajlionumgenerihus  illis  qua  primapofuimus/ecundi «  ^"^'»- 
generis ,  id  eH,an  hocjit  iliud.  Pr^cedat  ergo  oportet ,  an  cH 


es         RODOE.  AGRTC.   DE    INVENT. 

aUiiflio  3  (jtidm  per  omnia  Verba  propofrie  quceHionis  duci'- 
re  pojpfmii^ ,  hoc  paElo :  anfuerit  Cato ,  an  fuerit  Horten- 
-"'^'  pti6 ,  anfnerit  Martia ,  anft  etiam  re5iu>m.  Mancjue  non 
defuermt  phdofiphi ,  qHinihilnequereElum  neque prauum 
ejfeper/e  dicerent  in  rehns.  De  Verlo  autem ,  tradiderit ,  nori' 
efi  (juodformeturfGrtaJfe  qu<eflio  an  eH :  quia  efi  ^^ertum, 
quod  qmdem/emper  pronuntiati  pnedicatum  efl:  de  quocun- 
que  autem  dicetur,/emperfaciet  qu^flionem,an  hocjit  illud; 
Neque  tamen  credat  qu/quam  ^per  omnes  hcvs  emdum  ejfe 
qu^fliones . Sed  admonemi44  inprajentia,  quamutta  ex  wa 
pofint  elici  quafliones .  ludicij  autem  efl  videre  deinde ,  qua 
auteflionum  lUarum  haheat  aliquidyquodflt propoflto  noHro 
.  conueniens.^uemadmodum  enim in  hac  quaiflionejfla  qua 
diximws ,inquirere ineptumflc ,  ^fi^peruacuum.ita  efl  alias 
dare  quafliones  in  qmbm plurimum  lociflhi  ^^endicent,  P7,fl 
quaratur,  Vtcentne  oAmazona^  Hercules,  Primum  qua^ 
rO/S  anfuerint  cy^mazones  ,anfuerit  Hercules.  Sicetiam, 
anpugnent  cumgruihm  Pygmaei:  no  ahfurdum  eritprimun^ 
qucerereflntne  Pjgm^i.  Vhi  ergo  quieflionean  efl-,  explicueri- 
miisproximumefl  ,)^tpartesquafiioniipropoflr<e  coniunga^ 
mHS.  Primti  efl  ergo,an  Cato  tradiderit  Martid.  Deinde,  an 
Horteflo  tradiderit  ea,Pofir€mum,id  quodftmma  qu^eflio- 
<piufalitasqu?  nis  compleliitur,an  reEle  tradiderit.  H<e  qucefliones  ergo  hd- 

Aioau  ex  his    rt  ■'  n       r        '  1  •       f^ 

qusverbisco  cxcnws  omncs pojitiejunt  m  \>erbis .  ^lUie  contmentur  autem 

.tmcntir.       ln\erhis,duplicli  ferefunt generii.   ^lucedam  enim  necejfa- 

rio  continentur  in  verhis ,  quemadmodumgenm  f^ecie  conti- 

nentur ,  aut  alioquin  qua  certum  definitumque  efl  inejfe  Vf  r- 

his.  Alia  continentur  ^^elut  ex  conditione  quadam ,  CjT*  no  ne- 

Cotenta  yer^^^Jf^^^io^^a  cuiufnodiflnt,facilius  exempla  oflenderint .  Ca- 

bisHeceflario.^;^^^  ^^g^  nomine,quoniam  nihilaliud  efl  Cato  quam  hic  ho- 


DIALECT.    LIB.    II.  loz 

mo ,  ^^elutgenHS  homo  continecur.    Tradendi  y?ero  ^ferhttm 
trlanecejfano  compleBitur.    ^ifqaii  tradtt  enim  altauid, 
habeat  priymtm  oportet,deinde  dtmittat ,  tnm  conferat  alte^ 
ri.In  Martia  (^quoniam  id nomen  iHo  locopro  hac  ftmulari 
yxore ponim'^)\^xor in commtme intelligitur.  In  Hortenfio, 
c^uemxdmodtm  in  Catone  Jnomine  accipimm.In  re£ie  nomi^ 
ne ,  cjuiageneraliter ponitur ,  non  eft  quod  aliud  in  eo  au^ra- 
mm.  Ferum,(juia  aduerhium  eH,^  tradendi  \>erhumponi- 
tur,  yideturpojfeferri ad ea,(ju£  ^^erbo  illo  claudmtur .  >r, 
<:An  reEie  hahuerit ,  recle  dimi/erit,  reSie  alteri  concefferit, 
Eritigitur  primacju^ftio  exgeneralthti^omnihm  ,  hocpa- 
Mo:An  qui/quam  reEie  tradiderit  \>xorcfuam  altcri.  In  qua 
continentur  adhuc,an  quifquam  hahuerit  Vxorem,  an  hahue 
.rit  reEie ,  an  dimi/erit,  an  reEie  dimferit ,  ^  an  tradideric, 
Namyan  retie  tradiderit ,  tpfa  totim  generalii  qu.^fiionii  eft 
fimma.  Hincpaulatim  pro  generibm  jpeciesfthiicimit^ .  pro- 
que  eo,quod(an  qufjua)dtximm,dicimiu  iam  an  Cato.Ite- 
,  rumque  omnia  de  tllo,  quemadmodum  degenere  qu^erimm, 
^ftfit,An  Cato  hahuerit  Vxorem.an  Cato  hahuerit  reEie  re- 
Jiquaque  in  hunc  modum  qu^fquuntur  .  Deindepro  Vxore 
rhanc  ^^xore ,  id  efi  Marttdpommm,fimilifa  rurfmfit  ordo, 
^an  Cato  habuerit  Maniam,an  reEieeam  hahuerit,an  dimi- 
ferit  eam,eodemfans  ordine  quoprim.  Pojlremo,pro  eoquod 
yltimo  locopoftu  erat,an  alteri  homini,  ponimm  Hortenftil: 
fitq^  qu^Jiio,an  Cato  tradiderit  Martiam  Hortefio.  Vltima 
hincfequiturea,qu£primumpropoJttaefl,  o^nreEie  Cato 
.  tradiderit  Martia  Hortenjio.    ^lu^fliones  ergo  qune  in  V^ r-  Qi?* «« con. 
hisneceffario  claudiit.ur,in  huncfere inueniHtur modum.oy^t  dive?bi?coi. 
au£  conditione  quadam  in  Verhis  latent,eceftnt,qu^fiunt  de 
his,qu^propofitam  qu^flionem  ah  eo,quodpropofitum  antea 


tineantur* 

le 


RODOL.   AGRIC.    DE    INVENT. 
id  eft  6'«^'»  diximm ,  deftelhnt  eo ,  )>tfiat  c»oflw/f,  td  eji  contro- 
uerfia.  Si  Quis  enim  Catonem  accipiat,  )^tjit  homoy  nequefe- 
rat  alto  mentem.nihil  intererit,  de  Catone  (ju^ramus,  tradi- 
deritne  reBc  an  generalem  faciamus  quaftwnem ,  an  quif 
quam  reUe  tradiderit.  Cum  circundamus  autem  Catoni,  ea 
qu£  dicuntur  de  iJlo,tal'emque  effingimus  eum,  qualem  nobk 
qui  res  firifferunt  traduntfuip,  id  eft ,  nonfolum  hunc  aU- 
quem  hominem,quod  neceJfartofuit:fed  Ciuem  T^manii  e^ 
Senatorij  ordinis,  &  StoicafeB<efhilofophii,ft)e^atafeue- 
ritatis  quac^ ,  reliciua  ejp  in  Catone  in  confiffo  eft :  ^uot/unt 
iUaqu£trikuuntur  hocmodo  Catont ,  tot  pojfunt  fieri  qua- 
fliones.  Vt,  An  ciuis  'R^manus  reSe  haheat  )?xorem,reSle0' 
mittatyreBe  tradat  alteri^  Anft  Senatorijfitt  ordtnisjoac  ea- 
dem  reElefiaciat.  Anpfhtlofophti6,anfi  StoicafeEU :  perque 
reliqua  qua  necejfiario  funt  tn  Catone ,  ducuntur  quafiiones 
eo  ordine ,  quo  propofttmus ,  cum  eas  qtsa  necejfiarto  in/unt 
\erhis,paulo  ante  ordinaremus.  Deinde  in  ^^erho ,  tradiderit, 
infitnt,quam  oh  caufam  tradiderit,quomodo,quo  tepore,  qu9 
loco ,  qunecL  alia  in  ipfe  tradendi  aElu  poterunt per  conditio* 
nem  ajTumi .  PoH  h£c  ex  Martia perfona  quaritur ,  an  de- 
huerit  nohilem  mulierem  hahere  ,dimittere  ,tradere  alteri: 
an  opulentem,an  "vitagenere  concordem,  anpudtcitia  conjpi- 
cuam,an  trium  ex  ipjo  liherorum  matrem .  Tum  demum  ex 
Hortenfio  quarimus  itidem,qu£  in/unt  illi,an  reBe  tradide^ 
rit  nohtliori,liherius  )^iuenti,  conjulari,  opihus,gratia,fiacun' 
Argumetum  ^j^  ^/^^^ ,  £(  ^t/cmel  dicamus ,  omnia  argumenta  quapri- 
?etu",vcrttin  f^urn  cx  rc  ductitur,pduhia  adhucprohadaque/unt,in  quiC^ 
quxftioneai.     .^^^  ^crtuntur  Si  dicas  enim ,  philo/ophus  non  relle  dimit- 
tit  y^xorem,nd  ergo  Cato  reEle  dimipt  ^xorem:  argumentum 
eftquod  dicitur,phflo/ophumnonreElc  dimittere  vxorem. 


DIALECT.    LIB.    IL  103 

^odfi  Um  in  duhit4m  \ocetur ,  qHeadmodum  poteft  id  co- 
piose  longd^  oratione  dijputari ,  anphilo/ophus  reSie  dimit- 
tat  ^^xorem,  quaeftio  erityprima/ufyeruiens  tju^fHoni,  Him 
ftt,  Vf  non  e^dem  qu^ftiones  oriantur  Jemper  exy>traque 
parte  dijferentibn^  :Jedproinde  Vf  h<€C ,  V(r/  illapars  ,plura 
habuerit  pauciorauefirmamenta  eius  quod  tuetur,plures  etia  ■ 
nafientur  pauciorefue  quceftiones.  S^odinhaccontrouerfia^^^^tTcx 
hauddifficile erit  \^idere.(i/4lexader rubuerfis  Thebi^.Thef-  ^^)-^'^-^'H 

^i.  r  -t-  •  I     1  I  vide  Erafmu 

falts  quorum  erat  \jm  commuttto ,  tahulcvs  inuetns  dono  de-  decopia,  & 

dityqmbus  continehatur ,  Thefialos  centum  talenta  matuo  d  Pandcftl$*. 

Thebanis  accepiffe  .  ^Hitutis  poftea  a  Cajfandro  Thehis, 

Thehani  Thejfalos  apud  ^mphiElyoncvs  centum  talenta  re- 

pofiunt:qu£ftio  eft.an  debeant  Thehanls  Thejfali  centum  ta- 

lenta .  Ex  Theffalorumpartefi  \>ideamiis  quidfit ,  quofi  de- 

fenduntyaperta  erit  quxftio.  Negant  deherefi .  o^tqui  acce- 

pijfe  eos,&  non  reddidijfe  certum  eft.  ^uid  dicunt  ergo?  Do- 

no  eafiaccepiffe  ah  zy^lexandro.^j^^tftio  igitur  erit,  an  oA* 

lexander  Thejfalts  donauerit  centum  talenta  dehita  Theha- 

nid:quod  cum  probatumfuerit,nihil  hahebunt  TheJfali,quod 

amplius  exjuaparte  dicdt.2{eliqua  enim  omnia,  qu^cunque 

dijputahuntur  y  ab  aduerfiirio potius  nafientur .  0^t  qu^ret, 

anpotuerit  oyilexander  dare  iws  crediti,  rem  incorporalem, 

^  qu^  Wnire  in  arhitrium  ^^i^oris  nonpofit .  Primum  er- 

go  quaretur,  an  dederit.  Et  quia  tabulas  dedit,an  idevaleat 

tahulas  dare  quod  debitum :  qu£  quidem  quaftio  ex  Thejfa- 

lorum  defenfione  (vf  diximus^  nafittur .  Deinde  an  itire  de- 

derit:qu£  poteft pergenerales  quaftiones  diuidi,an  quijquam 

iurepojiit  auferre  rem  alienam,ac  donare  alteri,  an  Alexan- 

der,  an  a  Thfhanis ,  an  Thejfalis  donare .  Sequitur  hinc  alia 

quaftio  ex  conditione propofita ,  quoe  fitmitur  ex  reHittitio^ 


RODOL.  AGRIC.  DE   INVENT. 

ne.AnfitPerinde  haheda  reftitutio ,  acfimhtl  ejfet  aEtu  om* 

nihpis  hi6,qttxpraceffemt  ea.  Videmta  hic  nthtl  hahere  Thef- 

faloSyCitiod  tanfjudpropriu  dicant,c^md^  rohur/It  caiifeju^, 

nifiid  quod  initio  dixi,quod  o^lexander  donauerit*  7{eliqu<e 

omnes  auaftiones  ex  cotradiciione  Thehanorii  mUtur.  Com" 

muniter  tameVtri^parti  diftfutad^Junt  :Neq^  enimpoteH 

qmfquafatii  coftanterfta  cofirmalfe,  nifi  qu£  dicHmrah  ad- 

uerfario,diligent€rconfiitauerit.Sunt  autem  ali<€  quceftiones, 

diisfoecundtores ,  O*  q^^  inpluresjpargi  quaftiones pojfunt. 

Non  omnes   Ali<£  tenmoresfunt,^  miniis(yt  ita  dtcd)ftnuofe .  Magm 

qu^ftione^^ex  ^^^^^  ^jl  acrif]  in primis  iudtcij yXHdere  qua^s  exprimis  quce- 

ftioae  ortas,  (lloyny*  dcduBos  dtfhutadif  accipiamu^.pUr^q  eyjimeiufmo 

dirputari  dc  J ,    ^  ,    ,        ^^     .    .      ^  ^  ^  ff-    - 

bere.fedcas  dtftnt,vt  nihu,aut  mtmmn/A mm^  rerum  ajftrat,  exeqmq^ 
"mum"facik  eo^fafttdtil poiius  qudrnfidsparet.  AH^  cor.rdfmt,  qu<e  totti 
•^P'"*'^**^^-  nropeeuentuintrafe  VtBortiC  cotinet .  Ctrca  quivs  dtligentifi^ 
Inftitutu  QX-  ^^  incuhit  differeti  lahor .  Cicero  in  qu in o  Tufculanarii  dif 

eeronisin  .      _  i  /    .  /-i-'  /■  I  >         \  ■  J   if 

Tufcuianis    putattonu  Ithrts.cumfilu  (^quantum  yntht  \>iaetur)  td  ejftcere 

qu5ft,onibus.  y^^i^^p^^^^l^adheneheateq^  \Huedum/!4fficere-\>trtutem:\>i' 

dehat  plurimii  ad  id  docedH  adiumettjtht  coUatumfdocuif 

.fetanimoril  immortalitate.  ^uiatame  id difftcile prohatn 

"^idehat  ,fuhiecit  homo  ingenioftfimus  in  locu  m  eius ,  id  quod 

l-ib.r.  proximii  erat ,  nihil  mali  effe  in  morte .  Ex  quo  Velut  excur- 

fu  quodam  delattM  efteo  ,)ft  tentaret  efficere ,  quod  pracipuc 

.cupiehat,non  interire  animos.  ^uod  iamft  mintis pojpt  ohti- 

nere,ne  nihd  tamen  egiffet,idperuincehat  )^tique,malum  non 

ft.j.4.   gfTg  mori.Htnc  iam  trtbtisfc^uentthus  lihrisfuhdidit,  non  ca- 

dera  dotorem  infapientem,  non  agritudinem  ,  nonperturha- 

dere  dolorem  infapientem ,  non  agritudinem ,  non  perturha- 

tionem  ^^e  cumprohataftnt ,  quisnon  ^^td^factUtmiiper^ 

manere  adprohandii,fimors  non  eft  mala,ftreliqua  qua  ma-' 

UpHtantur,no  cadunt  in/apientemj  ei  cui  hac  mala  nojuntt 


DIALECT.    LIB.   IL  104 

^lrtute/tmmum  effe  bonu^  Sicjiquis  quarat ,  an  manes  no^ 
Burnis  molejii  apparitionibtis ,  pojimt  carminihtis  coerccri. 
Primum  Vtiquefuiffet  inhac  cju^Jiione  excmendumprifc^ 
phtlo/ophi^€  yquodtotitis  difhutationis  difficiUimum  fuiffet.  ^*".'""  V- 
anjtnt  VUt  manes .  zyit  nobts  reltgto  hanc  (juajttonemjuper" 
uacuamfecit ,  qaandofide  certum  eft ,  animas  non  interire» 
Deinde  eji  id  quod  nohis  nunc  eHprimum,an  appareant.  Nai 
^  hoc  mutti  nonputaueruntjed  "Xfanam  ex  nojlra  cogitatio- 
ne,^>el  mctu  imaginem  [imulachrtnnq^  capere ,  Pofi  hcec ,  an 
noElupoJimt  apparere :  cum  etiam  ea  qu<e  natttra  conjhicua 
/iintydelite/cant,Iamfim(inesJttnt,cjHoynodop(fint  ejfe  mo- 
leHi  ^  videtur  enimfiquid  noxiitm  hakuerint  in  natura,  id  e 
corporihui  fuijfeyidcj^  depofuijfe  cum  corporihus .  Htnciam 
fecputtur,anpofint  \Ua  ope  humana  cohrceri :  anpoftnt  auic- 
quam  carmina ,  an poftnt  eos  coercere  carmina .  H^  auter» 
quicfliones  omnes  ,inipftsprim^  qus^ejitonis/unt pofita  V^r- 
his :  quod  tpfa  rcs  indtcat .  cy^c  inpriore  Ciceronis  auafiione, 
quatuortU^quattior  Ithrorum  quafiiones  includmur  in^?no 
eo  \>erho(/olamyn  quceftione pofito .  Si  entm/olam  virtutem 
/itfftcere  ad  heate  Uuendum  docendtim  eft:  pritu  oftenda- 
turoportet,mortemmatumnoneJfe.  Sienimeamatafit  ,a- 
pus  eritad  heatamvitam  immortatitate.  Deinde ,  dotorfi 
maluseftycadttqueinjapientem,  deerit  rurjits  altcjuidvo- 
to  ipfius.    Ctcero  igitur  conatus  eft  docere ,  non  cadere  eum 
infapientem  :  quod  vt  Jplendtdtus  erat ,  ita  impetrahttius 
forte  futjfet ,  propiujque  fidem  ,  non  effe  matum  dolorem: 
agritudinem  autem  ,  c>  perturhationem  ,  fi  non  Vem- 
unt  in/apientem,nihil  omnium  extrafe  expetendum  effe 
/apienti  ,  propter  qu£  ifta  fuftpiuntur ,  oftendunt .  Ergo 
mdu£  iamfapiens  ,  nud<c  relinquetur  yirtuti .    Sed  de 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 
qti^ftioneyquotuplexjit,  &  qtiomodoftatHS  quaftionu ,  quo- 
modo  etid  nonnunquam  ip/a  quaftio  inueniendafit ,  c^  ^na 
in  plures  diduceda  quceftionesJoocpaElo  nohisfit  explicatum. 


tur  certo  quodam  nexu  cohsrcnt.  An  fit  ctiam  reau.)  Ab  hac  fententia non  ita  multfi 
abhorrent,qu2E  in  fympofio  Platonis  dicit  PauFanias;  Cuius verba  Aul.  Gellius hucin 
modum  Latina  fecit.-Omne.inquit^omnino  faaum  fic  fefc  habet.Neque  turpc  eft  qua- 
tum  in  eo  eft,neque  honeftum:  velut  eft,quas  nunc  facimus  ipfi  res,bjbere,  catare,dif- 
fcrere  Nihil  nanque  horura  ipfum  ex fcfe  honcftum  eft.  Quale  cura  fieret  modo  faaii 
cft  talcextitit.Si  rede  honefteque  faftu  eft,tum  honcftum  fit:fin  paru  rede^turpcfit. 
Sic amarc,fic  amor  non  honeftus  omnis,  ncque  omnis  laude dignus fed  qui  facit  nosrt 
AmaiOnes.      jjQgef^^  amemus.Viceritne  Amazonas  Hercules.)Strabo  libro  vndccimo ,  intcr  fabu- 
las  refert  quae  de  Amazonibus  dicuntur.Nomen habent  a  priuatiua  particula  «  &  /<«- 
tot   quod  mamillam  fignificat.-eo  quod  roamiUam  dextram  inde  a  pueritia  vfquc  adu- 
ftamhiberent:qu6,fiquandopofceretvfus,expeditmscobrachiovterentur,C^5loc* 
tenucrint,nonvfquequaqucinterauthorcscoucnit,nequeinufderafemperloci$ma- 
fere.Aiuntfuiflegenusmulierum,qua!fineviris,atqueade6incontcmptumquendatn 
viroruperfcRcmpub.adminiftrannt,beIlageflrerint,aliisctiamimperarint.  Harurc- 
einam  quadam,inter  caeteros  labores  fuos  fertur  vicifle  Hercules,baltheum4ue  ei  abla- 
„  .  tumEuryftheotradidifle.AnpugnentcumgruibusPygnB9i.)Plmiushbrircptimica- 

Pygm^i  num  fecundo^Super  hos,inquit,cxtrema  in  parte  montium  Spithamxi  Pygm^i  narran- 
pugnent  m  J"^^  ^^^^^^ fpithamaslongitudine.hoc  cft,tcrnos  dodrantcs  non  cxccdcntes.-blubri  c{- 
grucs,  j^  feraperque  vcrnante,montibus  ab  Aquilone  oppofitis,quos  a  gruibus  infeftari  Ho- 

merusquoquc  prodidit.  Famaeftinfidentcsarictumcaprarurocjuedorfis.  arraatosfa- 
eittis  verls  tempore  vniuerfo  agmine  ad  mares  defce'dere,  8c  oua  pullof^uc  carum  ali. 
tum  cofumere,terniseam  expcditione-menfibuscofici,  aliterfuturisgruibus  no  refifti. 
Cafas  corum  luto  penifque  &  ouorum  putaminibus  conftrui.  Ariftotclcs  incauernis vi 
ucrePygmsostradit.ACaflandro.)Hicvnusfuitcxducibus  Alcxandrj,quiillomor 
CaflTander.      tuoThebas  reftituit.  Apud  Amphiayones.)  Amphiftyonesjinquit  Budsus,  confeflu» 
Amphiftyo  -  auidzm  fuit  Gr2cus,apud  Thermopylas  coucnire  folitus.-ab  Amphiayone  Deucalio- 
«ci.  nis  filio  fic  diaus;qui  &  ipfc  populos  cum  regnaret,  ad  eouentus  couocafl*c  dicitur  &c, 

Lege  Budaei  annotationes  in  Pandcdas, &  Erafmi  Chiliadas.  A n  manei  nodumis  mo- 
lefti  apparitionibus.)  De  hac  manium  apparitione  nouum  eft  miraculum  in  cpiftola 
quadam  Plinij.Qus  autem  &  quants  fint  vircs  carminum,  fcu  incantationu ,  cxplicat 
m  Pharraaceutria  Virgilius.Et  apud  Pliniura,de  verbis  &  incantamentis  carrainuro,  ca 
Epilogus  di-  put  cft hbro vigefimooftauo.Sed  de  qu^ftione quotuplex  fit.) Epilogus  cft eorum qu^ 
ftoru.  QuE-  5e quaeftione dixit.Qu^ quoniam muita funt, &  diffafe traaata,age  nos  quoque  velut 
fkio  quid.       cnumcratione  quadam,omnia  in  memoriam  reuocemus. 
Qu^ftionum  Qu3eftio,eft  cum interrogationcelata  oratio,  adquam  itaefll;,  autnoaefleror- 

diuifio.  pondcriqueat.  .,,.,.,        ri-.fl.-j.       ,  ^  ■    ■ 

Ea  quomodo  ex  fcntcntia  Rodolphi  diuidatur,Iubieaa  mdicat  defcripti». 


DIALECT.    LIB.    IL 


tos 


-,?f  imG  cx  par- 
tciplarumre- 
rum  .  Atque 
itaduoearum 
funtgencra. 


Quaeftionum 
diuerfitasjfumi- 
turtnfariam. 


^  Aut  cnim  qua»rimus  an  fit  res» 

^Vnufimpler,  j    Aut  nurahocfitillud. 
quod  ex  fim-  1 

plici  prODun-  )  Autquomodo    >-Autcft  fini» 
ciatonafcitur.  ^  hoc  fitilludrcp  I    tio, 
funtq j  tres  ci*  |    eft  rurfum  qua-  ' 
differentix,         druplcx.namid  3  Autgenui 
1    quod  przdica-    / 
C*tur,  j   Autpropriu 

Autaccidcs. 


Coro 

quod 

^plex. 


pofitum,  < 
,  eft  du-    / 


^Copulatu«,vt  voluatume 
lum,&  tcrra  quiclcat. 


Difiundum,Sit  ne  aut  diesj  «u$ 
v-nox. 


l  Dcindeexroo  I 

'J  do  quxrcndi,  j 

\  atquc  htnc  du   ^ 


^  Alix  prajdicattu*  dicuntur,  rt  • 

\  fitnehomobipes. 
>-Prior,  qua    < 
I    qusftionum  / 


plcxoriturdi- 
ucrfitas. 


I    Altera,qua 
!   quEftionum 


.    Aliz  conditionales,  anfi  quic 
*^  curnt,is  &  mouetur. 


^  Alis  pura*  funt ,  vt  an  fit  aoima 
V  immortalis. 


Alix  modales,  in  quibus  aliquis 

/  horumquatuorineftraodorum, 

I   pofsibtlcjcontingens,  impofsi- 

l^  Dile,neccffanuro. 

PoftrcraOjpro  diucrfitate  artiu  ad  quas  pertinenr,quo  modo  taa- 

V^  taquzftionum  diuerfitas  fic  opottet,quaataipfarum  eft  artium. 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 

lam  quifquis  fcribit  aut  dicir,qu3jftionetn  aliquam  traftat, 
Ea  in  altercationibus  tum  apparet,cum  quod  altcr  affirinat,id  altei*  Hcgaf . 
In  cstcris  orationibus inueniri  fic  potcft,  Ci  pcrfonaro,  rero,  &  conatum  inaiccm 
comparemus. 

Pnterea  quiftiones  czjin  quas  primaquaeftiodiducitur,partim  in  vcrbisipfis 
poCta:funt,partira  m  iis  qu£  vcrbis  continentur,  Verbi  caufa; 

Prima  qurftio  cft; 

An  reflc  Cato  Martiam  Hortenfiotradiderit, 

Quffftiones  inclufjc  in  verbis; 

An  fucrit  Cato.an  Martia.an  Hortenfius.an  fit  aliquid  reftum,  an  Cato  Martiam 

tradiderit,an  tradiderit  cam  Hor tefio,  an  reftc  Cato  Martiam  Hortcnfio  tradidcrit. 

QusEftioncs  inclufx  iis  quae  verbis  continentur: 

An  homo  quifquam  vxorem  habucrit.an  refte  habueritran  dimifcrit,an  redc  dimi- 

ferit^antradidcritalteri.anrcfletradidcrir.  Dcinde,  num  Cato  vxorehabuerit,  num 

rcftehabucrit;num  diraiferit,numrcctcdimiferit;nutradiderit  alteri.num  refte  tra- 

didcrit.Hinciam,ecquid  Cato  habuerit  Martiam,  ecquid  eara  dimiferir,  ccquid  cam 

tradiderit  altcri.ecquid  Hortenfio,  8:  vnutaquodque  iftorum,  refte  an  fccus .  Inde  ia 

poftrcmolocofcquuturilla,Anciuis  Romanu$,fenator,phiIofophus,  &  quideStoi- 

cus,hoiBofeuerus:habueritjdimiferit,tradidcrit;&anreftehabuerit,diraiferit,tradi- 

derit vxorem,atque  hanc  quidc  nobilerajuuene.pudicam,  denique  Martiam^homini 

alteri,nobiliori,Ubcrali(isviucnti,cofulari,diuiti,grauofo,c!oquenti,id4ue  hoctcm- 

porc,hoc  modo.^pter  has  caulas.  Qug  tam  late  diduxit  Rodolphus,non  quod  omnes 

hafi:e  quseftiones  explicandas  exiftimet ,  fed  vt  ex  multis ,  ca  qus  noftro  potifsimuna 

inftituco  accommoda  fore  videantur  cligamus.  Atquehaftenus  de  quaftione, 

DB     I  N  S  T  R^VM  E  N  T  0      DIALECTICES. 
Infirumtntum  DiaUflices  ejfe  orationem,0'  quomodo  ta  dmidatur. 
Caf.     XII. 


Inftrumetum 


Inltrumetum  ^  >  .      .  '      J-    1   cl'  t  ct 

diaieftic*ef-flp^<7Ar;Wf*w  f/r ,  Vf  qma  de  materia  aialeatces ,  hoc  est 

feorationem.       au<e^ione  dfximHS ,  mnc  de  inflmmento  ip/tH^  pro/equa- 

mtir:  inHrumentum  autem  eius  eH  oratio .  Per  eam  nanque 

'  qtsi  dijferityfidem  conatmfacere  de  illo ,  qaodfibi  docendum 

affumpfit .  Orationu  multie  poterant  fieri  diuifiones ,  no- 

his  duae  maxime/hfficient ,  qaarum  altera  afiruBura  ipfim 

primaoratio  accipitur ,  altcra  al?  effeBu  .  Struitur  autem  omnis  oratio, 

nis  diuiGo  in  /  ^  .  -^  -  •/'        yo        -  n 

concifam  &  aut  fic  Vt  contmcnsfit :  aut  ^>tjit  conct/a.  Contmens  esr, 
quales  /itnt  oratorum  aBiones ,  laudationes ,  hortationes, 
Concifa,  Vf  dij^utationes  ,&  alternantia  fiholafiicorum 
certamina  .  Hanc  Zeno  contraB^e  in pugnum palma^illafn 
explicita  manuifimilem  dicehat.  Et  lUam  quidemperpetud 
orationem  Vocant,  attribueruntque  eam  2{hetori :  hanc  Vero 


cotioentem. 


DIALECT.    LIB.     IL  lotf 

inforo  dtercationem,  ^^oluerunt^uepropriam  eam  DialeEli' 
ces  effe.Eqmdem  cum  pof^it  'vtraque  oratione.c!^  concifa.  e^  "^*  continen- 

•"  /     /•/■  y  j-   .  I  temquacon- 

perpetua prohahfliter  ornateque  atci ,  ^^tramque  etiaad  Dia-  "^»1'  oratio- 

t   Cl-  •^-/•75/^  J-J  •  ^        necomuniter 

lecttcum  commumter  O*  J\hetora  creaidertm perttnere:  cum  &  ad diaicdi 
antea  rationem  prohahtliter  dijjcrendt  dialeBico:  ornate  2{he  torf ptJiiiel 
tori  afignauertm .  Ergo  &  inforo  ingens  etiam Jemperfuit  '«•""<>?'»' 
oratoriht^  in  altercationihtis  labor  :feu  cum  tefem  interroga-  ^ap»  »• 
rentffeu  cum  experpetu^e  diBionis  decurfu  tn  idfunt  delati,   """  ** 
\tperjingula  argumentapremerent  aduerjarium  ,Vel  tUitis 
ftlentio  confejiionem  exprimerent .   Fhde  ^  <cdita^  adhuc  Tcrtia. 
in  eum  \Jiim  a  ^inttliano  altercationes  )^idemus.  Comi-  Quma. 
ci  y>ero  e^  Tragici  poet^* ,  quod  ncmo  negauerit,  ciuilt  oratio- 
nls  generiyjiiliud  propric  2(loetoricum  ejfe  \>olumus :  magis 
f*nt  Vicini ,  c^uamfeholajiico  philofophorumiqui  tamen  ipfi 
intercija  conjiant  oratione .  Contra,quacunquefere  (L/^rtJio- 
teles  ypermulttque  alj praclari  in  philofophia  nominisfori- 
pferuntyperpetuo  orationis  connexajunt  textu  .  Sed  c^  alitis  Quinta. 
dialogo  eddem  rem,alitis  \mtis  tantumperfome  oratione  tra- 
Bauit .  Ff  de  amicitia  Cicero  in  L^lio perfonas  alternatim 
dicentes  induxityzy4riJioteles  in  Ethicii  eandem  remfuis  ipfo 
\trhis  eji  executtis .    H^ec  idcirco  dixi ,  quia  de  oratione  & 
partihtu  eius  dtEiurusJum  nonnuUa ,  qu^folent  etiam  a  2(he 
torihus  explicari :  ne  quis  ea  cum  legat,egrejfum  me  terminos 
injiituti  mei  credat ,    Cum  enim  ftt  (^quodfope iam dixi-  ^^^t»- 
mus^  dialeBices  muntis ,  accommodatc  adfdempro  cuiuf 
que  rei  natura  dijferere  :fatendum  Vttque  crit ,  quoniam  id 
oratione  Velut  injirumento  fit ,  quacunque  id  orationefieri 
pofiit ,  eam  dialcBico  intra  artisfu^e  inftrumentum  'ejfe  nu- 
merandara.  Ncc  ego  tamenegauerim  multum  hac  duo  ora- 
tionum  gcncra  diftare ,  cumfint  infiantiora  maoifqtse^r- 


PvODOL.  AGRIC.   DE    INVENT. 

Cotinens  &  jreant  conci/a,^  pUyinn^  y^tiqnefi-audumjtnt  capacia^  eam 

quo  differjt.  friaxtme ,  ciii^  aduerjano  lafjeis  captiojarum  interrogatio^ 

numftrmntur ,  ^uoft  vr  perjQpe  oratores  inperpetuii  a- 

ciionibti^ifl  qiiando  acrius  premt^nt  aduerJariHmiimitentur 

altercantem ,  interrogentc^ue,  ecquid  haheat  quod  rejfondere 

\elit  ^  Quid  pojsit  ijiis  contradicere  f  Perpetua  Vero  diciio, 

traBatU3<equalitate(]ueJua  iudici  eji  aptior:)^t  cjui  non  adeo 

quie  prorjHsJunt  ')?era,Jed  e  duohws  magis/ecjuatur  Verijimi- 

liora  dicentem:muque  ex  toto  orationls  complexu ,  omnium~ 

que  eorum  qu<e  dicuntur  comparatione ,  accipere  malit,  quid 

probet  aut  auerfetur :  aduerfarios  \^ero  nihil  '\?eUetpr,:etermi- 

Jijfe,  quod  ipjum  offendere pojjet  :JedpotiusJiatim  )?nuquid- 

que  apprehendere  cupiet ,  Jingulifque  injijiere ,  neque  quic- 

quam  e  manibus niji \n  dicctis  ahreptum dimittere .  Eji  ita^ 

que(ytjic  dicamyn  perpetua  oratione  Veritatis  colorpierun- 

quejbeciojior :  in  altercatione  dijquijitio  exaBior .  ^lualef 

cunque  tamenfunt  orationum  iji-ce  differenticet  quia  )?traque 

?oni$d!uiffo'  docemuSy^ptraqueintradialeBici^  Veniet  traciatum.  Alterd 

in  expofitio-  Qf-ationis  diuifionem  ah  orationis  effetlu  diximus  accipi .  Is 

ncm&argu-  i  /-     •  •     n     •  J 

mctatioaera.  efi,docere  quoad  eif^Jieri potertt.^lm  aocetur  autem^autpa- 
ratus  e/i  credere,  aut  eji  orationis  \>i  cogendm.  Sic  ^  oratio, 
autjatis  hahet  explicare  rey>j  de  qua  dicit^  cuiufmodijitijecu 
ra  fidei  opiniontfque  eitos  qiii  audit :  aut  talem  effe  peruincere 
etiam  renitente  audttore  conatttr.  Illud  expojitionefit ,  ijiud 
argumentatione .  Ofnnis  igitur  oratioyC^prorJns  omne  quic- 

Expofitio.  ^^id  dicitur,  aut  expojicio  erit^aut  argumcntatio.  Expojitio- 
^^*  ^*        nempriore  Ithro  diximi^  ejje  orationem ,  quajolam  dicentls 

Argamenta-  menteh%  expltcatynuUo  quojides  audientijiat  adhibito.  oyir- 

tiolegehuius  .*  \  •  •        •  J  J'   '../^ 

I1b.cap.17.  gumentattonem  ^^ero  orattonem  qua  qu^s  ret  de  qua  atcttp- 
demfacere  conatur,  Internarrationem  c^cxpoftionemjar- 


DIALECT.    LIB.     IL  107 

gumetationem  item  O*  confirmation€m,mlla/ane  eji  diffe^ 
rentia:mJtquod  narrationem  c^  conjirmationemy  duas  ora- 
tionis  partes  facimuSiqiiihus  certusejiin  caujts  locus.  Expoji^ 
tio  aute  C^  argttmentatioygeneralia/itnt  nomina.xs^  inpro- 
cemiofcepe  exponimt46,Jkpe  argumetarnur:  ^  in  narratione 
interim  argumentamuryt^p*  in  confrmattone  exponimus,^ 
inperorationeittdem  \trunque  nonnunquamfacimus.  Itact 
Vr  quamminimum  coftmderemtis  nomtna  ijla  cum  illispla' 
cuit  hicc  Jic  potij^imum  nominare:quanquamft  ea  nonntm- 
quam  apud  authores  inuenire  conju/a .  Expofitio  ergo  (que-  Expofitio; 
admodum  dicimtis)efi,  qu<£  rem  recefet  folum  talem  aliqua 

rr        I  ;  J-y  .  t^   ^^        Argument»- 

eJjeyVelut  credenti  auattort.  Argumentatto.quce  tale  ejfe  rem  tio. 
ratione  peruincere  nititur.  Vt  ft  expofitio  ^  Vrbs  ant iqua  AenciV' 
fuit ,  Tyrij  tenuere  coloni,  Carthago^  qu^j^/equuntur.  Cau- 
fo/Senimpropter  quoyS  oderat  ^^neam  luno ,  recen/etpoeta, 
Ea/quejifc  acceptjjet ,  vr  dutiumfaceret,an  odijpt  yEnea 
Ittno ,  harumque  comemoratione  caujarum  y^ellet  id  docere, 
argumentatio  ejpt.  Nunc  quia  odtum  lunonis  )^elut  certum 
induhitatumqueJitmitur,cuicaufe/iihdunturynon  vr  ojien" 
datur  odtjfe  Atneanf  luno,  quippepro  certo  id  eji  queadmo- 
dum  diximus/edpropter  quas  odtum  ip/itmprouenerit,  ex^ 
poftio  efl.  ^luodfiam  conuertamus  orationem,dicamu/que 
no  duhium  efl  quin  oderit  Aeneam  luno,  quoniam  Cartha- 
ginem  amahat,  cui  exitium  ah  Aenea  pofleritate  Venturttm 
erat,^  quia  contra  Troianos  fleterat  pro  Argiuisfm  in  hel^ 
lo,C^  reliqua  qucepoeta/ithdit,  argumentatiofet.  Vt  ohiter 
admoneamtts,idem  auandoque  expofitionem,  ^  armmeta  ^'^^'"  «poff- 

'  ■       .   r  n     •      rr      ^  ^    tionem&ar- 

tionem,mutata  tantumorattontsjormajiertpojjeicttmnojstt  gumentatio- 
idipfum  ^ caufi  rei  ejfe  e>  ratio .  Inprafentia  dtco  ratio-  fe' mu«ta°fl 
nem,pa'  quam  res  cognofitur:cauJam,pcr  quam  efl.Ergofi  fo"^*'/"'^"" 

P  iij 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 
quli  cu  Videat  deficere  lunay  dijpratque  id  euenire,  quonlam 
terra  interpo/itajic  interfolem  ^  luna,  excludatque  radios 
foli^i  ne  mij^i  ad  luna  iUuJirare  poj^int  eamfulgorcjuo :  cau- 
fam  dicetyexpofitioque  erit.  Siquis  autecum  videat  lunade- 
jicientem  yprohet  terram  interpojitam  effe  interjolem  ^  lu- 
namiCiuoniam  aliter  defcere  luna  nonpofit,rationem  tantH 
reddet .  cyit fi cra^  defeElum  iri  lunam pnedices itd(jue  ojie- 
das^quia  doceas  terram  interfolem  c^  lunam  interuentura: 
idem  iam  hic  interuentm  terra  interfolem  c>»  lunam,cau/a 
erit  defetius  luna^quiaper  eam  eueniet:^  ratio  quotjuefet, 
auiapereameuenturaejfecognofetur.  cyirgumentatio  au^ 
tem  eJiyQuod  paulo  pojifubiecit  poeta,Mene  incepto  dejijiere 
yiBam.NecpoJJe  Italia  Teucrorum  auertere  regemfEt  reli 
aua.noti  enimfunt  loci.  No  dicit  luno  Jibiipft  tanqua  crede- 
^  tii  noUefe  deJiJierepropofito:Jed  addita  ratione^docet  ipjaje, 
quare  indignumfit  vr  de/ifiat :  hortaturcjue,  vr  infententia 
^r°m-utTo-  Permaneat.Huiiis  autem  admonendum  videturynonunqua 
ncm&expo-  ^^  expofitionem  yenire  armmentationem ,  ^fkpius  in  ar- 

fitionem.  De  ^  .  ^  ■  •  rr  '  r         r         • 

qiio?ih.iib. gumentattonem  expojitionem  Vemre.  ±,a(jue jt perje acct- 
wbtmMnSar  piantur,poterit  quicque  ^>ocari  idipfum  quod  efi.c^rgumen- 


ratione  nun- 


uam  ar  u-  ^^^^^  ^^'^  itaejue.Qy^Jpnfire  omnes  ^  qu^fibi  (juifque  time- 

mentum  po-  y^f  Vhius  in  mifcrt  exitium  conuerfa  tulere .  ^uo  magis  e- 

do"v[rgS2!  nim potuipt probare  omnes  ajfenfijfe,  quam  quod  gaude- 

'^""'^'        bantfecuritatefitaf  Ita  apud  Ciceronempro  Mtlone,Seruos 

ex  cy^ppennino  deduxerat,quos  Vtdebatis:  res  enim  erat  mi- 

nimeohfura.  Etpaulopojiiterum,  ^am  ^^ocem  eius  ad 

hunc  Marcum  Catonemfiatim  Fauonius  detulit.  Et  iterH, 

Vt  antefuumfundum,  quod  re  intelletlum  efi,  Mtloni  in- 

fidias  coUocaret ,  quaomnes  argumentationesfitnt ,  hreues 

quidem:fed  argumentationes  tamen.Contrd  inter  argumen- 


DIALECT.    LIB.     IL  io8 

tandum  expoptio  eft.  Vtpro  lege  Manilta,  rerum  a  LucuU 
lo  contra  Mithridatem geftarum .  Itempro  Murena ,  ex- 
plicatio  inftitutorumphtlofophiaftoic£yquam  CatofeElaha-  J^ap.g^"*^^*^' 
tur.Etpro  eodem ,  y^erba  minic^  Lucij  Catilinie ,  c>  in  do- 
meftica  concione,^  infenatu  iaBata.  Laudationesfepe  v/- 
tuperatione/quetotce  propemodum  expofitione  confant.^u^ 
caujfafuit  nonnuUu  \>t  crederent  ,ineis  controuerpam  non 
ejfe .  Verum  quia  ^  inter  exponendum  argumentatio ,  c^t* 
inter  argumentandum  expofttio ,  ^^traque ftt  alterim  reiac- 
cejiio ,  tranfunt  in  nomen  quoque  tlliiis  cuiusfuhjianti^  iu7i- 
guntt4r .  ^luanc^uam  enim  partem  (jnampiam  expofttionis 
modulo  aliquo  argttmentationis  inielloflrmamHS,  notamen 
tunc  circa  idftmma  conftftit  inHituti  noflri.Et  expoftiones 
qu£  inter  argumentandumfiunt,  (juancjuamfint  Vtiqueper 
f  except^  expofitiones ,  tamen  cjtna  argumentationum  pars 
fwti^illis  confirmandis  defiinantur,argumentationes  V<7- 
cantur.  Nomina  enim  data  rehns  ejfe  \>oluit  <i^naxagora4, 
non  ah  eo  quodflum,fd  quod  maxime  effent. 

Statuitur  autem  otnnis  oratio.)Fabius  Quintilianus  libro  fecundo.Itaque  cum  duo, 
inquit,Gnt  genera  orationis.-altcra  perpctua,qua  Rhetorice  dicitur,altcra  c6cifa,qu^ 
Dialedice:qua$  quidem  Zenon  adeo  coiunxit ,  vt  hanc  comprcfTas  in  pugnum  manus, 
illam  explicit*  dicerei  Gmile.etiam  difputatrix  virtus  erit:ade6  de  hac,que  fpeciofior 
atqueapcrtiortantoeft,nihildubitabitur.EtCiceroinoratoreadBrutu,Zcnoquidc  DijleSicapa 
illc,inquit,aquodifcipliDaStoicorumeftjderoanudcmoftrarefolebar,  quidinterhas  gno,Rhctori 
artes  intercflet.-Nam  cum  coprcfTerat  digitos,  pugnumque  feccrat  Dialedicamaiebat  ^^  palmg  fimi 
eiufmodi  efle;cum  autcm  diduxerat  &  manum  dilatauerat, palmx  illius fimile  eloque-  '"• 
tiam  efle  dicebat.  Equidem  cum  pofsit  vtraque  oratione.)  Probat  rationibus  aliquot, 
vtrumque  orationis  genus  communiter  &  ad  Rhetorem  &  ad  Dialeflicuro  pertinere, 

Quanqua  hic  quoque  verborum  magis  quam  rerum  inter  Rodolphum  &  alios  pu- 
gna  eft.Etenim  Rodol  phus  de  Rhetonca  &  Dialedica  loquitur,  quatenushs  ccmmu 
nes  qurdam  miniftra;  funt  artium  omniu;ita  vt  a  Rhetore  ornatus  petatur  fermonis,$ 
Dialcfticoprobabilitas.Qiiocerte  modotam  concifamquamcotinente  Icuperpctui 
orationem,vrriquc  harum  artiu  c5munem  efle  oportet;cum  vtroque  generc  orationis, 
probabilitcr orniteque  diflferi  pofsit.Qut  diuerfam  funt  fecuti  fententia,hi  dialcdice 
ad  fcholaftica illa  vmbraticaque certamina  coarftarunt ;  &: officio  Rhetoris eos  demii 
fugiarbitratifunr,quiforefibusilIisaaionib»operafuaaddixinent.Atenim  nonc 8c 
in  forii  intcrim  c5cifum  illud  orationis  genus  venire  potefl.^^Poteft  quide,verura  id  ra 

P  iiij 


RODOL.  AGRTC.    DE    INVENT. 

riuj.Et  qui  hunr  in  modum  difcrcuere res  ifta^ijeos  non  u  quid  fieri  pofsit.quam  quid 
plcrunquc  ficri  foleatjtradere  vohuflT^ apparet.  Ergo  5c  in  foro.)  De  his  alterGationi- 
bu$  caput eft  apud  Fabium  libr. 6 . Quod  autem  addic  Rodolphus,  ediias  cfle a  Qtiinti 
-,     _  .  lianoaltercationesinhuncvfu.Ti.-deearedicemusnonnihinibro  tertio,cap.i^.  Cum 

Cauia.  j^  ipfum  pofsit  cfle  &  caufa  rei  &  oratio.)  Caufam  nunc  dicir.per  qua  res  habct  vt  fir, 

Ratio.  Ratione.perquarcshabetvtcognorcatur.Ergo  rescade,inquir,  8f  cauflaeftepoteft 

&  ratio.-caufa,quatenus  per  ipfam  res  eft.-ratio ,  quatenus  pcr  ipfam  cognofcitur.  Exc- 
pla  qu«  addit.fatis  dilucida  nint.modoneignoreraus,defefti3  fiuceclipfim  lun^  pro- 
uenire  inde,qu6d  terra  inter  folcra  &  luna  interpofita ,  obftat ,  quo  n-.inus  luna  radiis 
folarib^iUuftrctJr.Meneinceptodefifterevifta.^)  Vcrba  lunonis.i.Aeneid.mdigna 
tis fe  tot  annos cotra  A eneam  fruftra  belU gefsifle,aniaidiifqj  fe  ipfam,ne ab  mcepto 
defiftat.Loc'  eft not*  vel  pueris,quocirca  nihil  caufa»  erar,cur huc pluraafcnberetur. 
Eaqj  fi  per  fe  accipiatur.) Qu^oties  argumetatio,inquit,vcnit  in  expofitionc.tuc  per  fc 
quide  infpefta  pofliet  fuo  nomine, hoc  eft.arguaietatio  dici,fed  quia  in  eiufmodi  ora- 
tionc  cxpofitjo  dominatur,hinc  cft  vtt  tota  expofitionis  nome  recipiat.  Ide  fit,quoties 
expofitio incidit in argumentatione.Ita apud  Cicerone  pro  Milone.)Continetia loci 
Ciccroniani  habct  ad  hunc  modij;  Vbi  videt  horoo  ad  omne  facinus  paratifsimus.for- 
tifsimumvirum,inimicifsimumfuum,certinimuc6fule:idqueintellexit,no  folumfer 
raonibus.fcd etiara futfragiis  populi  Romani  f«pe eflTe  dedaratuni,  pala  agere ccepir, 
&  apcrte  dicere,occidcdum  Milone,Seruos  agrcftes,  &  barbaros,quibus  fyluas  publi» 
casdepopuIatuserat,Hctruriamq;vcxarat,ex  Apenninodeduxerat,  quosvidebitis, 
reseratminimeobfcura.Etcnim  palamdiftitabat,c5fulatu  Milonicripino  pofle,  vi- 
tapoire.Significauithocff  pein  Senatu.dixitin  c5cione,  quin  &  Fauonio  fortifiimo 
viro,qu2rcntiexeo,quafpefrueretur  Milone  viuo;  refpondit.triduoiUu,  adfjmmii 
quatriduo  periturum  .  qua  voccm  eius  ad  hunc  M.  Catonem  ftarim  pjuonius  detulit. 
Interim  cu  fciret  Clodiu«,(neque  enim  erat  diflTicile  fcire^iter  lb!cnne,legitimum,ne- 
ceflarium  ante  diem  X 1 1  l.ciledarum  Februari),Miloni  efll-  Lanuuium,ad  flamineni 
prodcndij,quod  erat  diflator  Lanuuii  Milo;Rom3  fubito  ipfe  profedus  pridie  eft,vc 
ante  fuum  fundum,quod  re  inteUedu  eft,  Miloni  ir.fidiab  coUocarer.  Vt  pro  lege  Ma 
nilia  rerum  d  Lucullo  geftaru)  In  ca  oratione  explicaturus  Cicero ,  quo  modo  magnG 
adhuc  poflet  efle  id  bcliu,quod  cum  Miihridategerebat  populus  Romanus;initio  Lu- 
cullum  laudat,atque  res  eius  aduerfas  Mithridare  geftas  exponit.  Longu  foret  huc  to 
tum  locum  afcribere,  neque  ita  roultum  mometi  attulerit  ad  eorum  qu^  ab  Rodolpho 
dicutur  intelligentiam.  Et  pro  eode  verba  minique  L.Catiliaz.)  Dixerat  enim  Cati- 
lina  in  domeftica  c6cione,miferorum  fidelem  defenforem  inueniri  n6  pofle,  nifieuni 
•quiipfemiferefllet,minimctimidu,&valdecalamitofumefleoportereeum,quieirit 
futurus dux, &  fignifcr  calamitoforii. Dixerat  ide  in  fenatu,  duo  corpora  cfle  in  repu- 
blicarvnu  debile,firmo  capite;alterum  firmum:fine  capite.huic  cum  ita  de  fc  roeritum 
eflet,caput fe  viuo  no  defuturum  &c.  Nomina  enim rebus data voluit  Anaxagoras.) 
PhilofophushicfuitAfiaticus.piaruitAtheniseode'tempore,quoPerfarumrexXer- 
A  t  0t%r  xes.Cumpoftannosc5plurcsexGr2ciainpatriaefletreuerfus,videretquedefertai 
AnaiagoriJ.  pQ(j.^pjjQ^gj  fuas.-No  eflem,inquit,faluus  ego,nifi  ifts  periiflent .  Etqui  annuntiarat 
morte  filii.Nihil  noui  nutias,  inquit;  fcieba  enim  me gcnuiflTe mortalem.  Porro  quod 
hic  de  eo  dicit  Rodolphus,id(fi  redc  memini)tribuit  ei  in  Phyficis  Ariftotelcs. 

DitpUcittr  orationifidtm  contingere^rebus.O'  oratione  ipfa.^yftqtteinde 
argtnntntatioqtudfit.  Cap.     JCIII. 

QEd  nos  fmguUtim  de  ^>tra(jue  ,frimumque  de  argumen- 

tatione  dicamus,  quomamfmt  in  ea  robur  neruique  dijfe- 

rentis .    Exfofitio  emm  inuenit  (  V^  ita  dicam  )fdem ,  ar- 


DIALECT.    LIB.    IL  109 

gumentatiofacit  eam.  Si  quid  autem  hahet  expofitiojtquid 
habet  \>tique  artis ,  c^md  DialeElico  pr^cipiendum  Jtt ,  id 
fere  ex  argumentandi  ratione  de/cendit ,  Cumpetatur  au- 
tem  fides  ar^umentatione ,  dicendum  videturin  primis ,  &  ^^^^  <»f««0' 
dem  orationi  dupliciter  contingere ,  rehus/cilicet ,  ^  oratio-  ^^^^*  "^°^^^* 
ne  .  7{ehu4  contingit  fdes  yC^uam  is  c^ui  audit  Velut  f^a>^  Prima  rcbu». 
apud  animum /uum  argumentatione  cdUiglt  :^€x  perfo- 
naeim  (^ui  dicit :  quia  \elis  putatur  ycui  tuto  pofu  credi: 
yel  ajfeEiu^  alicjuis ,  Vf  heneuolentia ,  vr  mifericordia ,  pro- 
penfloremfacit  anirnum  audientis a d credendum.  Et  ex  re^ 
liquis  y  \Hfunt  tempu^sjocus ,  res ,  c>  ipfis  etiam  nui  audic 
perfepe  cupidita^ ,  ^^clisqiiita^  Vtcunque  animi ,  cuitpsparui 
refert  ,fu e  ita  ejfe  (lu e  aliter  credat :  c>  ipfi  dicendi  m odus, 
Vhde  ^perfepe  duhitatio  dicentisjJioftram  opinionem  con^ 
frmat :  non  quia  id  \>erha  efftciant  ,fed  (]uia  credendum  v/- 
detur  maxime  ei ,  cjui  nihil  improhius  affirmet .  Contraaue 
argumentofius  ^folicite  dicentiy  minia  hahetur  interimfi- 
dei.  Putamus  enim  nofuiffe  defide  noHra  duhitaturum,  ni^ 
fifidemfihi  ipfe  non  haheret :  ^  quiafciret  non  dicere  fe  Vf  • 
ra ,  in  eamperfuafionem  ^^emre ,  vr  ne  ^^erifimilia  quidem 
nohisputaret  Vifum  iri.  Vhde  duElum  inprouerhium  eft,  ne- 
minemfatls  credihiliter  aliis  mentituru,  nifi  auifuerit  antea 
fihi  metitus.Sinon  ille  Virgdianus,  nihil  habet  in  ^erhisfuls,  c^cdiJcS"* 
€^uofidemfaciat  eis,(^uce  de  cafufuo ,  dequefahricatione  eaui  ^r"^,*'^*^'® 
confingit  .    Vhde  ergo  fides  ilii  'venit  ^  Primiim  credeha^ 
tur  aueilos  hoftes .  Vhde  dimoto  metu ,  Uherta^  iam  Troia- 
nis  negligentius  omnia  ^  fecurius  audiendi  ,  miniifiiue 
fisfifeEla  Verha  Sinonis  accipere ,  Vr  qu£  nihil  pofient  mce- 
re.Deinde  Sinonem  reliclum  hoftihus,non  videri ,  f^ifioffen-  Secunda. 
fumfuis  &inimicum ,  effepoffe .  c^dh^cprccfenspro  )?iro  Tcrtu. 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 
QiJ*"**       fauor ,  Cjt*  mijericordia  exfericulis  .    PaUmedes  Troianis 
Quinta.       yiyjii^  amulatione ,  ^  \>etandis  heJlis  acceptior .    Vlyjfes 
contra,  Trotanis  aHu  dolifc^ue  inuijuf .  Troiani  cttpientes  Ve- 
ra  ejfe ,  cjii<£  dicebantur :  ^paratiores  adcredendum ,  (juia 
Septima.       nuUum  videl?af2t  ejfe  pramium  mendacio .  Pratered  palla- 
Nona?*       dium  d  Gnecis  de  Troiafurto  ahlatu,  Ecpuws  animal  aptum 
heUisy^  deaprafidi  heUorumfacrum  .  Pofl  Laocoon  d  dra- 
conihns peremptm ,  ^uiequum  "^iolauerat .  ^ianarrantur 
omnia  conjentanea  ifiis ,  quanquam  nihilfit  in  oratione,  quo 
^^erayquie  dicunturprohentur,  tpjetamen  auditor  coUeElione 
coUationecjue  rerum ,  c^  earum  interje  ordine  c^  congruen- 
Primus  eoru  /■/^  (lc  effe  fthi  perfuadet .   Ergo  creduntur  alia ,  quia  Vera 
quibus  credi-  ejje  ccrtum  ejt,  cjuale  ejt  quodprimum  narratur  de  Palame- 
fe veru^Jn^in^  de ,  qucmfaljajuh proditionc  Pelafgt  Infontem  infando  in- 
SccunduT^'  ^'c^^5?^^^  ^^^^  Vetahat,  Demifere  neci .  Et  iterum ,  Omni^ 
Jpes  Danaum,  cjt*  coeptifiducia  heUi  PaUadis  auxiliisjemper 
Tertiuj.      Jietit.  zyilta  creduntur,  quiajunt perje prohahilia .  F},S<€pe 
fugam  T)anai  Troiacupiere  reliEia  Moliri ,  ^longo  fefii 
dtfcedere  heUo  .  Et,  Eripui  (fateor)leto  me ,  c^  Uncula  ru- 
pi,  Et,:L^Jfenfre  omnes,^  qucefihi  quifque  timehat,VniHS 
in  miferi  extttum  conuerfa  tulere.zAlta  creduntur,cpuia  aliii 
\erifimiltajunt .  Kt ,  Sanguine  quarendi  reditus .  Creditur 
entm,quiafimile  tUit^  efi,Sanguineplacafiis  Ventos,  ^  y>ir- 
gine  cajd,  quod  certum  efi ,  Sic  etiam,  Hincfemper  Vlyffes 
Quartuj.      Criminihiis  terrere  nouis,hincJpargere  ^^oces  In  \ulgum  am- 
higuas. Certum  erat  antea  taltafelitum  iUumfacere .  ^uce- 
dam  )^elut  in  numerum  credutur,c^uia  no  efi  curfaljd  eapu- 
temus.  Vt,tUi  me  comite,  ^  cofanguinitatepropinopuu  Pau- 
per  in  armapaterprimis  huc  mifit  ah  annis ,  Et,  'Bis  quims 
filet  lUe  dies ,  teSlufquerecuJdt  Prodere  y>oceJiia  quenquam^ 


DIALECT.     LIB.    IL  iio 

aut  opportere  morti .  Et  Limofocy  lam  per  nollem  ohfcurm 
in  y>lm  Delitui.  Non enim eftyCur ifta,Velftc,\>elpotiiis non  ^«n^"*' 

JicfaEla  credamm.  ^u^eda  etiamfidem  hahent,  cjuia  inter 
dtioprorfis  ^^era,  "x^elut  via,  \eltranfttHi  quidemftatuutt*r: 
occupantj^  ea  mente,  cjuia  ad  alia  no  rejpicimtiSi\>t  h<ec  \>era 
credamm .  Ff  Palamedemftaudthm  Vlyfis  occifum  ejp  pro 
confejjo  eft,  ^  Sinonem  reiiBum  d  Gr^ecis in patriam pro- 

fcElis  res  ipfa  indicat.  ConneElit  h^c  dtto  capita  Sinon,hinc 

fimptofundametoftaudif,(juodcojanguinetis  ejfet  Palame- 
dis.  ^updcum  Udeatur  nihtljumm^  rerii  allaturu,^  Ve- 
lut  extra  rem,t9*  nihiiad  rempertinens,pro  \>ero  accipttur, 
originemquefideiprahet  omnihtis  illis,  qu<epoHea  dicuntur, 
Vt  interim  admoneamus ,  nuUa  parte  illil  qut  cotra  nos  dif 

Jerat,acriHs  injpiciendum,cjudm  )>himinimu  ^prgerenos,')?^ 
etia  ridiculm  nohisfirmarepartes  noftra^  Videhitur.  Ea  na^ 
quequapaldm  nos premunt^Velut  aperta  \>is,)>irepelluntur, 
ipfdcjue  Vel  indormietes  nos  impetufto  excitant.  ^^  Vero 
tanquamftolida,^  nonnunquam  etiam  \Hprofutura,pro^ 

feriitur ,cjuo  reElitiSpleru(jue,  eograuitis  dijficiliufiue  \>itat(i 

periculUferunt .  VoHremo  creditur  dicenti  ipfi,  quia  ^^elgra- 
uis  vir,  Vel  heneuolus putatur .  zAd  idfigurandum pertinet 
quod  dicit,  Fds  odijfe  viros.  ^,  ^uod  dij pritis  omen  in  ip^ 

Jum  Conuertant.^an(]udfint  autehac  omnia  in  ipfd  ora  - 
tione,non  tamen  altera  adhihetur  alteri,tanquamfidemfa- 
BurafdfinguUperfpofiti€,reputatione  audietis,  c^  apud 
ammum/uum  comparantiseas,parantfidem.Plerdque  Ve- 
rofe  ipfisfola  reril  <eftimatione,cjuia  apte  accomodatecjue  o- 
mnia  natuneftce  dicuntur ,idcirco  Udeturcredihtlia.  Hocj^ 

fideigenuSyCum  omniorationi  nonnunquam  eft  neceffarium, 
tum  expofitioni  maximc,cii  non  haheat  eafidenifi  ex  rehus. 


Cap.  z. 


RODOL.    AGRIC.    DE   INVENT. 

Alter  moduj       fides  antem  qtia  fit  oratione,efi  qua  conficitur  armme- 

quo  orationi  j    i  •  i    i   i-      ti-   ■ 

fidescotingit  tando ,  cum  rem  dubiam  probabili  coUigtmiis  argumento.Id 
^^erojqtsojimul  cdpleciimtir  rem  quam  proiare  Volumtis,  ^ 
iUud  inuentum  quoprohare  conamur ,  eam  argumentatione 
effe  dicimtis.  Sane  quopaBo  argumentum  reiprobandie  ar- 
gumentando  adhibeatur ,  in  commune ,  prioris  lihri  initio, 
quampotuimtis  apertij^ime  conatifumt44  explicare ,  In  hoc 
loco  y  QU^  argumentationis ,  hoceji ,  orationis /unt propria, 
dicentur, 

Mendacium  Nemine  fatis  credibiliter  aliis  mcntituruJQuintilianus  libro  duodecimo;  Prodit 
difficultcr  te-  enim  fe,mquit,quamlibet  cuftodiatur  Cmulatio  ,ncc  vnquam  tanta  fucrit  eloquendi 
gitur.  facultaSjVt  non  titubef,ac  baerear^quoties ab  animo  vcrba diflentiunt.  Sinon  ille  Vir- 

gilianus.)Locusnotu$eft  &  obuiusomniumocuUs,ex  z.Asneid.Virgilianas,  quem 
ad  longum  recitare ,  &  moleftum  eft  &  nil  aliud  quam  chartas  comacularcjinitium  o- 
Oratio  Sino-  jationis  Sinonis  fic  habet, 
ois.  Cunda  equidcm  tibi  res,fuerit  quodcunque,fatebor 

Vcrainquit.-nequeme  argolica  degentenegabo,&c.qusfequuntur. 

A  «^         Id  vero  quo  fimul.)  Itaque  argumentatio  eft  orat  lo  ea,  qus  &  rem  probandam  & 

Argumcntu,   jrgmjjgj^jum  quo  probare  rem  eam  volumus,  compleftitur.  Cicero  in  partitionibuj 

aitargumentationemefleexplicationemargumenti.IdtminRhctoricis,nomineargu 

mentationis  duo  fignificaii dicit ,  argumentum  ipfum ,  &  artificiofam  inucnti  argu- 

mentiexpolitionem. 

Duas  ejfn  argumentandiformasperfMas,fyUogifmum  &  induSlio- 
nemijiue^yt  J^dolphta  mau^uh)  enumerationem.  Duoiitemtm- 
perfiBas ,  enthymema atque  exemplum.  Tum,  quo  haforms  inter 
fe  dtj}ent:  O"  quAndo perfeSla,  quando  imperffia  argumentatione 
ytendum.  Cap.       JCIIII. 

Pidemqu^  fit  T^jdes  omnis  qucefit  armmetando ,  aut  a/enfihtis  primum 

argumentan-  J^  .       ,  r'  ■  '  rT    arJ 

do  aut  afen-      cccptt,  dejtttque  tn  mentem ,  tn  qua  necejje  ejtjiaem  omnc 

u^^^oizT^ci. confiHere ,  zAut  ipfaper  fe  mens ,  alterum  exaltero,res 

perceptas  conferendo  coUegit .  Pritis  efl ,  Vf  quia  Vtdimtu 

lunam ,  iam  plenilunio  dejjcere ,  c>»  iterum  tertio ,  quarto- 

que  itidemjieri ,  dicimtis :  luna  tunc  c^  tunc  ^  alio  item 

alioque  temporeplenilunio  defecit,  nec  \nquam  aliter  efl  v/- 

Jiim ,  coUigimtis ,  ergo  luna  nunquam  nifi  plenilunto  deficit, 

Priora  enim  illaJen/uperceptaJuntfingulatim,poflerttis  au- 

tem  quod  efl,lunam  nunquam  nifl  plenilunio  deficere,mente 


DIALECT.     LIB.    IL  iu 

/olapercipitur.  Sccttndtim,  cum  mens  alterum  coUigit  ex  v/- 
tero.  Vt  cum  dicimuSylma  mnquadejjcit  m/iplemlmio,er- 
go  neccjfe  ejl  id  fieri  interuenti^  terr<€  Imam  ohumhrantis, 
HorumemmVtrmque,ni/imentepercipine(juit .  Pro  hac  ^^^.^^^^^^ 
diuerfitatei  du^e  nat£ /unt perfetla; formce  argumetadiyaua  p"fe^«. 
rum  alteram  iuduEiionem ,  alteram  Vuho  Vocant  Gneco  ,  ; 
Tjomme fv\\ortfff.:y.  ttcero  apte  [^  \?r  omntaj  ^prope ad  Verbu,  >/V3«'>  a col 
ratiocinatiomm  dtxit.Mthi  reElifime  Udetur  induEiio  di-  ^t^odt^ndJ.* 
ci enumeratio :  cjuemadmodum  Cicero  dixit  argumetatione 
(juanda  ejje  €x parttuomniti  enumeratione.  InduEiionis  V^- 
ro  nomemagis  coucmre  imperfeB^  enumerationi,  cum  duo- 
hus  trihufue  propofitis  inducitur  auditor ,  Vt  in  omnihi46  ita 

credat  efje.  Efi  autem  mduEiio  )^el  (vt  nos  dicimus)enume'  r  ,  ^-  n 
ratio,  argumentatio ,  qua  explurihus  Velpartihiis  Velfpecie-  enumeratio. 
hus ,  "i^nttm  "^eltotum  Vclgenus  Vniuer/aliter  coUfcitur.  Ge- 
nm  inprafentia  );oco,(]uod  aliqua  ratione  inplura  diuiditur.  ^ 
Spccies,  in  qua^s id diuiditur.  Exparttht^s  hoc  modo:  Plehs  <aa"cxoratio' 
T^pmana  optime  de  Milonefentit,^  equefier  ordo,  i::^/ena  ^.100^.*  ^ex 
tusjtott^  ergo  Po.7(p.optime/entit  de  Mtlofu,  Exjpeciehus  ^"cMTniC 
hoc  modo:  Pompeius  hahet  Virtutem,  hahet  pentiam  rei  mi^ 
litaris,authoritatemfeltcitatem:hahet  ergo  cuHa  Pompeius 
in/ummo  duce jheEianda.  ^tiocinatio  (flatinomalumm  ^"^  ^y''^- 
Vr/  nomtnej  ejt,  Vf  mtjutt  c^rijto,  oratto,  tn  quapofitis  aui-  ratiocinatio. 
hufdd,necejfe  efl  aliudpr^ter  ca  quapofta/unt  euenire.  Vel, 
efi  argumentatio ,  in  quapofitarum  duarum  propofitionum 
duo  terminific  iunguntur  in  tertio  aliquo,Vt  necejfefic  eos  eo- 
dem  modo  interfi  coniungi'  Vt,omnis  infidiator  iure  occi- 
ditur ,  Clodius  efi  tnfidiator ,  ergo  Clodius  iure  occiditur, 
Hic  in  his  duahus  propofinonihus ,  iureoccidi  ^CloditiS, 
iunguntm-  ajfirmatiue ,  in  eo  quod  efi  infidiatorem  ejfe,  iun- 


rvODOL.    AGRIC.    DE   INVENT. 

gmjturque  interfe  etiam  afflrmatiue .  Sic  ^  negatit^e,  nuUvi 

mifatetur  afe  homine  occifrmifa^  eft  Viuere:  Mtlofatetur 

afehomine occifum^ergo  Milonifcu  no eft  Viuere .  Hic Mi- 

loyt^fa^  ejfe  Vuere  difiunguntur  negatione,  in  eo  <juod  eftft" 

teri  hominem  afe  occi/itm .  Difiunguntur  ergo  itidem  inter 

Je,Sed  quafit  lex,  quotquefint  ratiocinationti  earumfigurat 

ad  itsdicandipertinet  rationem  exatle  ferfequiJn  proejentia, 

quoniam necejje  eft  \fu  ^enire nominaifta ,  nefint ignorata, 

Conclufio.   obiter  quantum prafentis  reifiifficit  inftttuto  dtcantur. Id  er- 

go  quod  cfficitur  argumentatione ,  alij  conclufionem ,  alij  in- 

tentionem  \>ocant:quoniamfit  id,  quod  intendimus  argume- 

tando  conficere .  Ea  \>ero  percjt4aconficimHSconclufionemy 

Propofitio-  propofitiones  dictmtur.Et  in  induBionecjuidem  nuUum  inter 

feordinem  hahent  propofitiones ,  nec  numerumprafinitttm. 

Pro  multitudine  enimpartium  aut  Jpeciertim ,  crefeat  is  ne- 

cejfe  eft,  c^  qUielihet  ex  <equo  adhibetur  conclufioni  conficien- 

d^e.  In  ratiocinatione  autem  tantiim  du^efunt propofitiones. 

M  ■    vei  ex  Suarum  alter/t pl'^'S  pmHm  hahet  ad  conficiendtt ,  quia  con- 

poGtio.       clufi.onemfre  intrafe compleBitur ,  ciT*  idcirco  ea  V^/  maior 

,    propofitioy^^el  expofitio  ^^ocatur.  Altera  minus  hahet  virium, 

Minorvclafi     iJ        *  i,J  t    rr  •  ^ 

fumptio.      quam  )POcant  mtnorempropojtttonem^^^el  ajjumpttonem.  Et 

omnis  auide  propofitio  duohm  continetur ,  Vel  extremis ,  'Vel 

Subieaura.   terminis.  ^uorum  hicfethieSium  dicitur,  de  quo  dicitur  ali^ 

Prxdicatum  ?^^*^  *  ^^^  Vero pradicatum^quod  dicitur  dc  aliquo.  Neceffe 

eft  igitur  in  duabtis  propofitionibtis  ratiocinationis ,  quatuor 

ejfe  terminos:interq^  hos  quatuor,quia  Wtts  hisfemper  accipi- 

tur  y  \fu  quidem  c^  minifterio  quatuorfetnt ,  re  Vera  tamen 

nonpluresfetnt  tribus.  ^uorum  qui  hi6fetmitur,medium  di- 

Mcdiu  Ma-  (^^turyquoniam  in  eo  aiij  duo  iunguntur,  At  qui  cum  mediofet 

iusextrcmu,  fyilmr  in  maiorc,  maitis  extremu:  in  affumptione  vel  mtnore. 


DIALECT.     LIB.    IL  m 

extremum  mintis  vocattir.  In  hac  erpo  ratiocinatione.omnu  ^^""*  ******' 

o  '  mum. 

infidiator  iure  occiditur:  Cloditds  eft  infidiator ,  ergo  Clo- 
diusiure  occiditur :  conclufio  efi,  Clodius  iure  occiditur:ea 
eHenimquaprohare^folumus.  MaioreH,  omnu  infidiator 
iure  occidttur.Minor,Clodius  eft  infidiator.Aledium  efiyin- 
(idiator,  auoniam  in  eOyiure  occiditury  quod  eH  maius  extre-  r^ 

/^l    J-  J    n       '  ■  Dufargutne- 

mum,  ^  Clodtus ,  ^»(7a  esl  minus ,  lunguntur .  Prater  has  «andi  formK 
duasjpecies  argumentandi  perfe^as ,  ali^Junt  imperfeEiie  '"^"  * 
du^e.cju^  nificaptiofkfinty^  non  injpeciem  tantumfed  ve- 
re^  confictanturyad tficvsfemper  redigi pofiitnt.  ^luarum  qu<e  Em°hfmcml*. 
ad  ratiocinationcm  ducitur ,  enthymema  dicitur ,  id  eft  (yt 
^intiltafjus  interpretatur  ^  commentumy  quo  cjutdem  cum 
fofiint  omnia  mentis  noftra  fignari  cogitata ,  argumentatio- 
nemfigmficauerunt  ex  altera  ratiocinationis  propofitionCyhoc 
eftymatore  \>el  minore,  ^  conclufione  compofitam  .  Ex  ma- 
iore  y\ft  infidtator  iure  occiditur ,  ergo  Clodius  iureoccidi- 
tur .    Ex  minore ,  vr  Clodius  eH  infidiator ,  iure  ergo  Clo- 
dim  occidttur.  ^U£  \>ero  naturam  hahet  indullionisy  exem- 
plum  ^^ocatur.^idfit  exemplumfuperiore  libroycum  com-  ^^^f"^^* 
parata  traElaremtiSya  nobis  eft  diclum.  Sed  no  omne  exem- 
plum  redtgitur  ad  induEttonem,  nec  omnis  imperfecia  indu- 
Bio  eH  vticjue  exemplum.  llludenimy  P.  Scipio  occidit  iure 
Meliumyergo  Cicero iureoccidet  Cattlinamynemo  negauerit  Primoiibro^ 

;  rr    -KT        n       J    rt  •  "  ^  t        ■     -        •■»r     monuimus  no 

exemplum  ejje.  JMcn  ejt  tnauctto  tameyjed  rattoctnatto.  A/ec  Sp.Mciium, 
enim  Scipio  pars  eft  Ciceronisynecjpecies  iUius,  Sic  e^  c^uan-  ab^Sdp?o"c" 
quamfit  exemplHy  h^c  imperfeEia  indtiBio ,  Omni^poteftas  ^l^f^^fl' 
impatiens  confirtis  erit,  quoniamfi-aternoprimi  maduerunt  ^^^^^^  i»b.  z. 
fanguine  muri:h<€c  tame  argumentatioy^mdfitis  eftyfil^o^ 
maparum  ^quafic  explicatury  'K^ma  non  eHfatis,ergo  nul- 
la  res  eHfatis :  indu£itonfs  quidem  fimilitudinem  haiet. 


RODOL.   AGRIC.   DE   IKVENT. 
Ariftoteiisfe  fjgj^Q  tamett  dixmt  eam  exemplum,  cy^riftoteles  autem  di- 

tetitu  de  en-  .  •'rr,/  •  J  r    •    •   ^ 

thyracmate.  xit  tnthymemd  ratiocinationem  2\j^)etortcam,aejimuit^  en- 

thymema  ejferatiocinatione  ex  \erijimilthtis  ^fignii.Sunt 

itac^ueMuiputent  Arijiotelenon  difcreuijfe  forma  argumen* 

tandi  a  ratiocinatione  enthymema  :fed  certo  tantum  rerunf 

aenere  enthymema  cojlare  voluiJfe.Pleriaue  ^ctores  hoc  no 

mcn  Vtlut  dignatione  cjuadam  dedertmr  ei  argumentationis 

Miciprajver-  (jeneri,quodex  contrarits  conficitur.  ^ualeeji,  ^aem  alienu 

\hli ^apud  fidu  inueniesyfituis  hofllsfuerii^Et  id (juod modo  dixi,^id 

Ex^^LuSni  y^^^  eflft^K^maparum^Et  apud  eundem  authorem,  Audes 

Verbara.ii- '  fif[cire  ruinamjSuh  qua  "B^ma  iacet^Et,  Cum  meretricisfit 

Csfarcm' "'  quod  amator  odi ,  cuit^putatii  ejfie ,  quodpauper  adamaui^ 

d^Um.odij  Sedh^cplertmquemagis  conflant  elocjuendi  rationi ,  qudm 

pwfcftas  ar-  i^t*^^^^^^^  Vcl  argumentandtforma, 

gumenratio-  /^ Mnis  aute  ratiocinatio perfeBaque  induElioyfi modo  le- 

ncshaftenus    V-/    .  .      \     .   i  r  r  I  ^  rJ  '  r 

ab  iroperfe-  gttime  rttequc  jiant ,  certajemper  exfloratac^paetjunt 
quddmX'  incoUigendo.  Si nanque  Vera/unt ,  qua proponuntur in eis: 
ced^^lld  ?n  bis  ^^^^ffi  ^ft  C^  ^^  ^Jft  '^^^^  V*^  coUtguntur.  Exfal/o  enim  Ve- 
ctiam  dccon-  y^^  potefi  efftci.Confcquens  eHenimfi  homo  efl  afint^,  ho- 

fecutioneatn        .    "^      V        •        i      J-  I    l      -r .  fC    ' 

bigi  pofsit.  .  minem  ejje  animat .  Ex  \ero  autem  nthtl  ntjt  ]^erum  ejftct- 
tur,  Eflque  idcirco  y/ii^  eorum,  vr  efficacifimus ,  ita  crehro 
difficiUimt^  etiam :  quoniamfacillime  perjpicitur  in  eis,  ex- 
pofitis  omnihtisper  qu<efit  prohatio ,  \elut  in  corpore  cuita 
omnia  deteguntur  memhrafi  quid  ^^itij  errorumuefuhfit. 
Deinde ,  quemadmodur/i'  in  induBionc perfkpe  enumeratio 
omniumpartium  autjpecieril  dtfftcilis  eft,/ed  duahus  quan^ 
doque  trihujue  iam  propofitis ,  reliquarumfides  ex  eisfaci^ 
le  coUigitur  :fic  in  ratiocinatione  fiequenter  ,  aut  propofita 
maiore ,  minor :  aut  minore  propofita ,  maior  apertior  eH, 
quam  vr  proponendafit  ,/ed  yltro  incttrrunt  in  animum: 


DIALECT.    LIB.     IL  113 

alterdcjue ex altera perjpicitur, ^apropter  m 7\hetorcs  njo-  l^ylf" "q Jj-' 
do  quihtds  imperfeEicvs  has  argury^entandiforma^  ::y^riftote~  c"'>tqu>dam, 
l,es  attribuit:fed  ^  dialetiici 3(^/1  cjuid  tarnehi  diuerfim  ha  gumentatio- 
hent  in  argumtntandt  ratione  ab  altij^tp'  mathematici,  ^  ad  Duical" 
ph)fict,(^{yt  "vno  verbodicam)quictwcf^diJferunt,fttie  V^r-  aaT^aTRhl! 
i/>  in  altcrcationefuefrtptis  pofteritati  tradendis ,  creberri^  ^oinm, 
Tne  cnthjmemate,  nonunqud  ^  induciione  imperfcEia  col- 
Itgunt  comprehenfonesftas  .  7{hetor  'S^eroperfepeplena  ra^ 
ttoctnatione prohattones  compleEiitur  ,/imaior  'Vtia  res,  ^ 
fufmfit  atque  lattiis  dcmofranda.  Sed  obruuntur  copia  d^ 
orationls  ^^hcrtatefngulcepropofriones  ,nec  adfrupulofam 
iilam  argumentandt  legemyCju£  Vulgopr^cipitur,  explican- 
tur:diciir»(urcjue populi aurthvu parata populartter.  Ergo(yt  Paulo  amc, 
alio  loco  diximtisyotapro  Mtlone  oratio  in  ratiocinattonem    °^  "^"^* 
conieEia  ef,cs^pro  Plantto  tttdem.  ^idpro  lege  Manilia^ 
(tAn  nonfunt  h^^^argumetationes ,  hoc  in  hello  agi  dtgnitate  *Ratiocina. 
popult  'E^mani.cfuodmultis prtmiim  Verbis  ojieditur.  Hinc  "°°"* 
probat  omne  belium  ejfefu/ctptcdum ,  in  quo  agitur  dignitas 
popult  2{omani,  quodfuis  argumentatiomhtis  coUtoitur,eflct 
hoec  matorpropofitio,  qucefecundo  loco  ponitur :  minor,  QU£ 
priore  loco.  Ex  quihtis  apertu  efl,fitu}igamtts  eas,  ratiocina- 
tionemferi.  Vc  omne  bellum  eflftfiiptendum,  in  quo  agitur 
dignitaspopuli  2{omani :  hoc  hellfi  efl  in  quo  agititr  dtgnitas 
populi  7\omani:  hoc  ergo  hellum  eflfufciptendu m.  Continuo 
iterum,Hoc  in  hello  agiturfaliisficiorii^efl  autem  omne  tale 
bellumfufitpiendum,ergo  hoc  bellum  cflfafiipiendum.TUtr- 
/iis,quifiquis  prccctpue  habet  quatuor  illa,)?irtutem,fiientiam 
rei  militaris,authoritatemfcltcitate,maxime  cfl  ad  hoc  hel- 
lum  dcltgendii<:  Cn.  Tompeitis pr,i:cipu?  hahef  quatuortlla, 
ergo  cfl  ad  hoc  bellum  maxin^e  deligeiidus  imDerator. 


RODOL.  AGR.IC.   DE   INVENT. 
Loci  coojmu       jr^^^'^  q^/idg^  commmes  (^?t  "Ejoetores  \focant)  non/hnt 

nes.  ,.     ,        /  •  .     .    ^   .      ^  ^  .      ^         ^ 

almd  qf/.iin  matores  ratiocmattonum  Vropojitiones :  Vf  qu<€ 

in  prodk  oremjn  Venejicu?n,  adu  Iteru  m,  ficarht  m,dicuntur. 

proquocTtat  (ji^y^  voltimf^  cmmprohare,Ccelium  damnandum,oflendi- 

qua eumvens  miiS  Veneficum  eum  efje.quod  \'l?i  explicatum  efl,(fuid reflat  • 

fcndT'"  ^^'  aliud,  quod  ratiGcinationi  deflt ,  niflmaior,  \feneficPts  efl  da- 

Notatio.     fi^yjdpis^  pioc  aiitem  ne  quemfaUat ,  annotandum  videtur. 

^oniam  wiuerfalitcr  pronunciata,  qualem  plemq^maiore 

rattocinationispropofltionemfaciunt  yfiptnafepe  videntur, 

^  otiof  i  c^  diflantia  magis  a  repropoflta,  idcircofilere  a- 

ratores^mo  arUii^-^  rebns  adh^reant,  inparticularia  in  dice- 

do  conuertere.  Et  cum  dicendum  eJfletyO^nn-:  hellum  eflfufci- 

piendumim  cjuo  agiturfalusfeciorum'^  omnis  Veneflctis  efl 

damnandns:  vr  tnflare  magis  premereque  ^>ideantur ,  dicere 

malunt:  hoc  hellum  eflfufeipiendum,  cjuia  agitur  in  eofeli^ 

ficiorum :  c^  hic  Veneflci4S  efl  damnandus .  In  quo  ^  hoc 

SicLatinusa-  meo  iudicio  ingenioflpmi  hominesfequuntur,quod  \ntuerfi 

Antncuios'  '«^  '^^^^^  latejfarfiflnt  animo  audientis  tdcjuam  in  aere  in- 

interque  ma-  fL(j^g  nuhcs  apprehendcndaxum  \>ero  ad  rem  prafentem  a- 

nus  funtom-        7  ^*         ,       .       /  /^  r  ;• 

nia  vcftras.  (IriElay^  antc  ocuios  tntercjue  manu^sjunt  poJtta,mouendts 
affeBihiis  aptiorafetnt,  cjuifeU  in  audientiu  dominatur  ani- 
mis^mos  mhil  aque^^t  ajpe^ius primu  rei,  ^  tmago  proxi- 
me,^?elutpr^fentis  negotij yanimofehieEia  irritat.  Nthil  efl 
erPOyQUod  quifejuaputetycertis  artiumgeneribws  hcvs  VeltUa^ 
argumentandtformasaddtcipojp.  2{erum  ipfeprafens  con- 
ditio  ,  Vf  c]u^(]ue  diUgentius  efl  &  conflantim  afprmanda, 
confiliumpr^ehehit.  Et  cjueadmodum  tnplerifi^  rehusfemd 
potefl  inperpetuumpractpi,  quidfieri  oporteat:  tta  tn  hoc,  vr 

Explicatur     '^  ^m^  multisshoc/olum  perpetuum  efl,quod  perpetuumfla- 

differentia  fu  ■'  '^'  ...'>.... 

periuscoepta.  tuinihtlpotefl.  Cum ergo{^n pr^dixtmpis]in ratioctnatiom 


DIALECT.    LIB.     IL  114 

C^  InduBione  nulla  in  comludendo  poj^it  ejje  dnl^itatio :  C^ 
necejfe  eHft  qua  repugnet  eis  admrfmm ,  idcirco  id  euenire: 
auoniam  (jua  proponunturj  Vera  ejje  neget :  in  enthymemate 
CiT*  imperJcEia  tnduEltOfje^x^trunque  eji  quod  duhttaripoj^tty 
an  ^>erurn[it  cjuodpropojitum  eft  ,^an  quod  intendimnsy 
ex  eo  efficiatur,  Vt  cum  dicitur^  Cluetiui pecuniafdem  iudi- 
cumfuhuertityergo  lege  corrupttiudicij  tenetur.  Primitm  ne- 
gat  Cicero  Cluettum,/iihuertijfefideiudicum.  ^^odjitp/itm 
^^erum  non  eft,  neque  hahetur  etjides ,  nonpoteji  alteri  quod 
prohadum  ejt,jidem parare.Deinde ,  Vr  Vert4m/itjuhuertif 
fe  eum  iudicum fdem  iiion  tamcconfquituryrenerieum  lege, 
quonidnon  Vtique  quijquis  iudicium pecunia  tentaueritjege 
iudicij  corrtipti  tenetu  r.  Sic  cs^  in  induciione  imperfeEla  ne- 
garepotejl  aduerjarius ,  Velnon  ejfe  Verum  quod  proponitur, 
yel  no  enttmerata  ejfe  omnia,  ex  quihtts  coUigi  intentiopoj^it, 
Vf  nihilfit  necejfe,quanquam  detur  Vera  ejfe  qua  Jumuntur 
inprobationem  iConfiquitamenidcirco  y  quodefficere  cona- 
mur.Vt  ergo  ajftrmand^  reicutufqueperargumentationem,  Quandoper- 


rattonem  paucis  abfoluamtis ,  (^  o/Iendamus  etiam  vbiper-  ^^^^'  quando 

r  cT  •  r  •I  I  ■   ^n^  r^    iroperfcffia  ar 

fectts  opHS  Jtt  argumentattonibHS ,  Vbt/ufftciant  imperfe-  gumeratione 
ci<e:h<£cprimiimlex  proponendaeji  argumentationum  o^  certlftTmi^i" 


mnium ,  ex  ^^ero  nihil colligi pojfe  ntfi  Verum  .  ^areffal-  „0^«°'"""  " 
fumefi  quod  coUtgitur  ,neceffeeji  Jal/umeffe  quod  antece- 
dit  ift  rite  coUeBumft .  Hinc  ergo  confcquitur ,  '\>tfmper 
quemadmodum  expropofto  conclufio  coUigitur,  vtf  verum 
ftt  propofitum  ,neceffeft  ^^erum  ejfe  quod  concluditur:fc 
ex  contradicente  comlufonis  ,/empcr  propofti  contradicens 
coUigitur .  IVam  cu?n  nequeat  tn  legititita  argumentatione 
coUtgi  falfum  ex  yero ,  quoties  tanquam  \^trum  proponi- 
mus  id  quod  contradicit  conclufoni ,  neceffe  eft  conclufonem 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 

fdfim  elfe ,  cnfn  duo  contradicenti^/tmul ejfe  ^^era  nonpop 

fint.  Fdfrm  erit  ergo  propojttum  id ,  ex  quo  coUeBa  efl  ea 

conch/io  .  Confequitur  igitur  ,propoftti  CGntradicens  ejfeve- 

rum  Vndefit  auod  intcdmns ,  quemadmodum  expropojito 

conclujio  ,  Jic  ex  contradicente  conclujionis  propojtti  coUigi 

contradicens  .    Vcfi  hominem  ejfe  detur ,  necejfe  efl  demiu 

^  animal ejfe .  ^lupdji  animal  ejfe  ,faljum  ejfe  dicamus, 

Verum  erit  contradicens  eim ,  quod  eH ,  nuUum  animal  eft, 

Faljum  ergo  id  efl,  ex  quo  animal  ejfe  coUigimi^ ,  quod  erat 

hominem  ejfe-  Ergo  Veriim  itidem  contradicens  iftim ,  quod 

eftynuUus  homo  eft.  Itaquequemadmodum  necejfario  confe- 

quiturihomo  eft.ergo  animd  eft:ita  confi^uitur ,  ^  nuUum 

Dupiexdu-  animal  eft y  ergo  nuUtis  homo  eft .  Di^plexeftergo  duBiiScU' 

iufqJeri^ipro  it^Jque  rei proband^ .  FhusdireEitis,  )^tci4mpropoftto  aliquo 

bandx.        ^^^^^  ^,^^^  .^^-^  coHi^imiiS  id  quod  probare  \oUmt46  .     Vt 

qui probarCS^olet fapientem  ejfe  diuitem,  dicat,  Sapiens  nul- 
litis  indiget,ergo/apiens  eft  diues .  o^//^^  eft  duBt^  ohliqu!.is, 
Vi  cum  accepto  contradicente  eitM  q^.iod  prohare  ^^olumm, 
coUinmus  ex  eo  aliquid  quodftlfe^mftt:  ^^nde  regrcfti,  doce- 
mHsfalfeim  id  ejfe,ex  quo  coUeclum-  eJLidque  quia  contradi- 
censefteins  quod  intendimws probare ,confequens eft ,iftud 
ipjum  ejfe  \erum.  Vi,fepiens  eft  diues .  Si  enim  nonftt  diues 
/apiens,cupiet  aliquidfeedfalfum  eft  hoc  :fa\fum  ergo  ex  quo 
coUigiturid,  hoc  eft,  non  ejfe  diuitemfapientem .  Veriim  igi- 
tur  erit,quodintendimtis,Japientem  ejfediuitem .  Nonfeunt 
autem  h^e  argumentandi  formce : per  omnes  enim  formas 
quas  expofetimtis ,  ducipojfunt  :feed  vi^  qtieedam  coUigend<€ 
intentionis,  Qu^apropter  duBus  eos  \>ocauimtis .  ^opa- 
Eio  autem  y^erum  ejfe  aliquid  ofiendimus ,  eodem  etiam  in 
contradicentefeofalfemeffemonflramus,  Cum  probaue- 


DIALECT.  LIB.    IL  nj 

rimus  emm,  contradicens/uum  "^^erumyneceffe  efli\^t  idquod 

Jmendebatur ,  apertumftfaljum  ejjey\>bifuerit  igitur  expo-  JJ^gJf®^^ 
fita  armmentatiojfift  tmpcrfecla:  Vf  enthymema  r^  indu-  argumentatio 
ctio,quemaamodu  fr^edtxtmuSjauoJunt  qu£  dubttan  poj-  dedum  fit  c5- 

funt.(iAut  enim  ncgatur  coji/equi  hoc  ex  ilIo,aut  \erum  ejfe,  c^onl  ad"*^ "" 


pro- 


mui. 


ijuod propoftum  eji.  Con/equens  oftendcmus  eJfcyVt  imperfe-  ^^f'"^ '  ''"* 
Bas  argttmentationes  ad perfetiarum  formam:  vtyfenthy-  ^"* '  «OJnte- 
memaftyad  ratiocinatione  :f  iiiduBio,  ad  entimerationem, 
conftramtis.E^ttocinatioy^  enumeratiofpr^firipto  modo, 
reElequefunty  nullum  pojfunt  admittere  con/ecutionis  incer- 
tum.  Enthymema  efi:Clodius  [iruxit  tnfdiaSy  er^o  iure  de- 
/ui  efi.J(atiocinatio  fit  cumfubiicimus yomnis  entm  infdia- 
tor  iure  occiditur .  £a  eft  enim  maior  propoftio  ratiocina- 
tionis.  Sic  in  induEiione  :PifftratHs  accepto  puhlico  prcefdio 
tyrannidem  inuaftt ,  e^  Phalaris  itidem:  er(ro  quifquis  epu-  tr 
tltco pr^Jtdtum pojctt ytyranmdem  Vult  inuadere.  Quiadtf  P^^^^r^  Lau- 

r    1      al  ■  I-  ^^-1-       J     rentio  Vallae 

JiciLeejtmc  omnes  enu?nerare,pro  reltquorum  enumeratio-C^pri  moavLh' 
ne ponimtis plerunqucy  (neque  quijquam  eHauinon  hoc  pa- 
Bofecerit)  aut  fmtle  (juiccjuam  in  eam  fibdimHs  fenten- 
tiam :  deinde  coUtgimus  iam  qu  od  intendimtis .  Vndefolent 
pleruncpue  altercantes ,  cjuandocjue  etiam  perpetua  dicentes 
oratione ,  cum  dtffcileft  affirmare,  in  omnibus  aliis  fmi- 
liter/erem  hahere,petere  ab  aduer/ario,^>t  tlie  dicat,in  auo 
non  itaft :  c>  confefitonem  iUtus ,  vel  ignorationem  profua, 
fetere  ajfeueratione .  In  quil?ufdam  etiam,(juia  non  tam  ciu<t 
rimrn  (juid  Veriift  cfuam  \>trum  Vertfmtltus,  tdcirco  man- 
quam  no pofimus induElionemperfeEiamfacere,/uffictt  ta- 
meaudtctisfidei ,  (juancjuam  non/emper,aut  in  omntbus,  a- 
licjuando  tamen,  ^  in  aiiqml^us  faEium  ejfe,  Cs^fiert/olere, 
quod  tum  n<?s  ofendtre  conamur.  Quod  in  deltherationilHts, 


RODOL.   AGRIC.  DE  INVENT. 

t^  conieBandoftituroru-m  exituflerunque/atii  effefilet  do^ 
cumenti.  Confiqui  ergo  auod  intendimus  adidquodpropo- , 
^f^^^Q^QfitumeH^hocpaBodocetur.  oAt  fi^erum  ejje  negat  ad- 
fitvm  feu  an-  uerfariu4  quod  Proponitur,  idipfum  rurflis  alia  co]lmndum 

tecedens   ne-       /  ^  ■  r      ■)■     •  -J       ■         1        J        Jl  ■! 

gctur.         ent  argumentatwne  yJtmiLi  Via,  qua  la  cui  probanao  aambe- 

tur  iam  coUigi  dehere  monflrauimpi/S^idque  tam  diufiat  opor- 

tetjdonec  tandem  ^^eniamvps  adaliquid,  quod  certumflt,  ta- 

lequeVtncgare  id  aduerjarm  non pofit .  Ex  quo  cumjidem 

parauerimws  ei  amd  proxime  coUigitur  ex  ipfi,  deinde  ex 

hoc  iam  coUeElo  rurfii4  aliudprobamus,  ^  ex  illo  aliud,  do- 

nec  tandem  perueniamt^s  ad  primum  iUud,quad  efjicere  re- 

liquarum  argumentationum  ferie  conamur.  Vi  Stoicus  qui 

probare  Volet  diuitem  ejfe  qui/quis  /it  fipiens  ,primumdi- 

cat,  quoniam  nuUce  opes  defintfipienti.Qjiodipfiim  etiaeji 

dubiumprobat  ergo,quoniam  habet  opes  quantafcunq^  yult, 

certum  efl  ergo  fJuUasfbi  deejfe.  Sed  ^  idpropoftum  pro- 

handum  eflfuhiicit  igitur,  nuUcvs  enim  cupit  opes  .Probat  ^ 

hoc ,  qtiia  nuUits  hona^  putat.  ^luod  iampendet  ex  eo,  quod 

Stoico  tanquamfoci  c>  ^^^  defendendum  efl,  id  eH  autem, 

,folam  in  honis  efle  yirtutem.  Ergo  iam  ex  hoc  quod  poflre- 

mum  efl,priorum  omniumfumiturfdes.hJamfifapiensfi- 

lam  in  bonis  numerat  \irtutem,nonputat  opes  ejfe  boncts,  m 

ergo  cupit  ea^,  habet  igitur  quatafcuque  ^ultiquoft^s^t  nuU 

U  defintfihi:  certum  efl  ergo  diuitem  effe,quifquisfitfipiens. 

Suiafimt  autem  h<ec  enthymemata  cunSla,per  qu<e  duEl<e 

funt  hde  argumentationes :  idcirco  fi  de  eorum  confecutionc 

dubitet  aduerfariiis,  necejfe  eritfingula ,  qua  parum  coh<e^ 

rere  videbuntur,  in  ratiocinationis  formam  coniicere .    Ftfi 

dicat  aduer/arius,non  "vtique  quianihildefitfapienti,dim-' 

tem  eum  ejfe :  addat  opoxtet  qui  dijputat ,  maior^m  ratioci'^ 


DIALECT.  LIB.    IL  n6 

nationis propojttionemy  qu£  efl  cuicuncjue  nihil  deefl ,  is  eH 
,diues .    §ltue iquoniam  negabit  eam  aduerjaritis,aliarur/us 
eH argumentatione coUigenda.  Qu^  cau/a  fuit pleri/auey  \'t  "^"f"™  ««■« 
quinque partium  facerent  rattocinationem,  ciim  cuilibetpro~  logifmi.  noa 
poftionis  prohationem  proparte  numerarent .  ^od  [i  /e-  *^"*°'^"*' 
quimuryquanui^  multarum  partium  ratiocinationemfacere  ' 
licehitxiim  o  Vnaqu^que  prohatioftam  pofit  iterum  ha- 
hereprohationem,  CJ^  h<£c  rurfts  aliam.  ^u^apropter proha- 
tiones propoftionum  nonfunt  argumentationis  partes  :/ed 
muceper/efunt  argumentationes .  Sicut  autem  reEio  duEiu> 
coepimtis  prohare ,  quod  qui/quis  eH/apiens ,  <fi?  diues  ,pri- 
mumque  caput  totitis  prohationisfecimtis  id,  quod  confeffum 
eHyfolam  ^^irtutem  afapiente  honum  <e(limari'fcper  ohli- 
q^um  duEium,accepto  contradicente  eius  quod  prohare  cupi- 
mtiSylicehat  ei/demgradihtts ,  /ed  Vcr/o  ordine,colligere  con- 
tradicens  eius ,  d  quoprimum  direB<e  prohationis  duximus 
initium.    ^md colligere  conamur  efl,  quod  quifquis  efl  fa- 
piens,diues  eft .  Id ergoftnon  efl,erit  ex  aduer/arij fententia 
aliquisfapiens ,  qui  nonfit  diues  ,  ergo  deerit  illi  aliquid,non 
hahehit  igitur  quantas  opes  ^folet ,  citpiet  ergo  opes :  quod/l 
facttjhonas  eas  putahtt.  Ejgo  iam/apiens  aliud  pr^ter  Vir-  i 

tutem  hahehit  inter  hona:  quodfifalfim  efl,fal/afint  necefje 
efl,ex  quihus  id  colleElum  eH :  ergo  Vertim  erit,  qui/quis  /a- 
piens  eH  ,eum  diuitem  efje.  Mihtl  differtit  autem  hi  duEius  Qi?'^  *^"- 

I  ^j.  II-  •         njinisinrerdu 

aa  argumentadt  euentum:quamlibet  entm  argumentattone  ^um  rcaum, 
paratum  efl  \trouis  horum  duEluum  explicari.Sed  aduer^    °  »<iu«ni, 
/aritisforte  diferimc  aliquod  in  his  faciet,  In  altercationihus 
pr<efertim  confdes,^  quife  decipiparum  timeat  ,faciltiis  di^ 
reElo  capietur  duEiu^fiper  mukasprohattones  ducedafit  con 
frmatio  eiusyquod  intedimas.Ea  enim  qu^  logiits  diHaty^ 

'^  iii 


RODOL.   AGRIC.  DE  INVENT. 

nihil  mm  re  negotij  habere  Videhmturifacile  dakit^/ecurus, 
(y*jirmtii(ytfibi  perjuadet^  aduerjm  injidias.  Contrayqui 
metuet fraudes ,  illi  qui  ^felut  tutifima  proponentur  ,  erunt 
maximeJuf^eEla :  putabitque  periculofj^ime  aedielsyin  qui- 
hus  minimeje  probant  pericula.Hic  ergo  proxim^y^jenjim 
apropofto  dejtetlentibm,  faciliu^  accedat.  Acfim  c>  inflan^ 
tius  ^fidetur  ^rgere  oblicpum  duB^us ,  cum  per  eum  falja  in^ 
tentdtes  aduerjario,^  negandaygrauius  premere  ^^ideamur 
quam  Ji  direBo  duElu  coUigentes  Vera  ^^eris  ,  ^^elut  ducere 
ipjum  docerequecredamur.DireEimitaque  monentiyohliquus 
ETplicatid     efl  exprobrati  fimHior.  Ex  Kflsnequaquam  difficile  efi  vide^ 

quod  fuperi'  r  J  n-    n       Jl    1       ^  '^-'       .    -^  ,. 

propofujt,     rcj  ^^hi perfectam  necejje  Jtt  aambere argumentationemy\fbi 

fed",  quTdo  Jufficiat  imperfeEia.  Nam  ficuhi  explicata  reper  imperfi^ 

•rguroemrdi  ElamyConJecutiofit  indubitataynihil  erit  opus  perJeEla  yCtiam 

in  eis  rebt44  de  quibtis  fcruptdofifiime  dijputatur.  Sicfiquan- 

do  hicreaty  wl  orator  in  conficienda  argumentatione:quia  du* 

hitetury  anfit  conjequens,  quod  efficere  'Voluit :  ad  perJeEiam 

♦  argumentandiformam  ttmc  ejfe  redeundumy  c^  res  ipja,^ 

f  eloquentifiimorum^>irorum^JiiSoflendit, 

Quando  quidem  caput  hoc multa comple^ftitur,  &  qu£  non  fatis  expofita  videS- 
tur  efleiis.qui  parum  exercitati  funt  prreeptis  DialeifticoriS:  expediatfbrtafsisqua:- 
dam  repetere  pauloaltius,  &  qu«  babet  RodoIphuSjCa  in  breues  quafdam  velut  fum- 
rnascoUigere. 

QuxftiO,        I  QuBftioigitur(vtaufpicemurinde)eftid  dequodifceptatur.Hoceft,quea4 

modum  ait  Boctius,  quxftio  eft  in  duhitaiionem  ambiguitateque  addufta  propofitio, 
Vel,vt  Rodolphi  verbis  vtamur,qu^ftio  cft  ci3  iatcrrogatione  elata oratio,cui eft  aut 
non  eft  refponderi  queat. 

Argumentu,    *  Argumentuei  ,quoaItera  quoeftionisparteveram.autfalfamefleoftedim», 

Vcl,vt  inquit  Quintihanus,  argumentum  eft  res,qu35  alterius  probationi  adhibetur. 

Argumctatio  %  Argumetatio,cftoratioea,  quainuetumiam  arguroetum  reipropofitaeacco-. 

Argumentio-  modamus.Ea  interim  paucifsimisabfoluitur  verbis,interim  latifiime  funditunproar 

nis  fpecics       bitratu  cius  qui  dicit. 

dujE,  4  Duxfunteiusforraatperfcfta^, fyIlogifmus,8cenameratio.quam  alijvocat 

indu^ionem. 

Syllogifmus.   ?  Syllogifmus,eft  oratio.in  qua  pofitis  aliquibus,  &  cocefsis,aliud  quiddi  qu£ 

funt  ea  «^uae  pofita  fut,per  ea  qu£  pofira  funt.-neccfle  eft  euenire.  A  ut  fi  mauts  hoc  pa 
fto;Syl!ogifmus  eft,arguraetatio,in  qua  ex  propofitione,  &  afluptione.neccfrariof©» 
quitur  c6cluGo,Vt,nulIaarscitra  exercitationepcrdifcipoteft,Dialcdiceari  cft,nc^ 


formis  vtcn 
dum. 


DIALECT.  LIB.    IL  117 

quit  ergoea  cltra  exercitationcm  pcrdifci.  Syllogifini 

6  Cooftat  fyl  logilinus  quifque  partibus  ternl?,qu3rum  prima  ab  RoJolpho  dicttur  partes. 
expofitiOjiltera  afrumpriOjtcrtia  intentio,{iue  condufio.Ciccro  priaiam  illam  nomi« 
tiatpropofitionem,a(rumptionemaItcram,tertiamc6piexioncm.ExpoGtio,  eftpro-  ExpofTtio 
nuntiatum,gencralem  latequepatsntcm  complcdenslententiam.ex  qua  omnisvisto  qus  &  pro- 
tiusargumcntationiscmanat.       Cicero  ficfinit,  Propofitioeft,  perquam  breuiter  pofitio, 
locusiscxponitur,exquo  omnis  visoportet  emanat  ratiocinationis;.    Affumptio^cft  Aflumptio. 
pronuntiatum^quogeneralistllafcntentiaaccomodatur  rci  propofitc.Coclufio,  il-  C5cIufioque 
ludcft  pronuntiatu,quodex  eTpofitionc,&  an^umptioncncccfraiio  colligitur.  Vt,fi  &  coplexio, 
probarc  veIi?,epi{copum  omnem  opiortcreefic  virum  bonuni;  hsc  initiogencralcali-     , 

qua  (entcntia  proponas  oportet.ea  effc  poisit  ciufmodi.Caius  hc  partes  lunt,vti  ho- 
ininescstcros  fuo  exeplo  reddat  mcliorc^.is  ipfc  ante  crania  bonus  fit  oportet.Harc 
•ft^pofitio,  qujc  quantii in  tpfacrt.multo  pluribus.atqucnoftrohuic  inftituto  po- 
tcft  accomodan.-quamobrcm  CTcipit  hanc  airumptio,iia  cam  propofito  noftro  aftrin- 
gcns.vt  quod  in  comune  prius  diftum  crat ,  id  la  huic  inftituto  incipiat  cfre  propriu, 
EaafFumptio  hjccfit.-Epifcopi  cuiufqucid  munuseft,vti  homines  catcrosfuocxeplo 
tncliorcs  rcddar.Hinciam,vclisnoIis,rcquirurcaqu3m  initiopropofueramuscoclu- 
fioMicmpc  h£C,debct  crgo  cpifcopus  vnufquifque  cire  vir  bonus. 

7  lam  cum  pronuntiaium  quodqucduobuscohircjt  tcfminis,fubic(flo,  S:  prcedica- 
tO;altcr  ex  ii$,duabus  illis  prioribus  pinibus  fyllogiimi  debet  cfTccomunis,  ita  vt  fc- 

nicl  in  expofitione  pofitus.deinde  in  afTumptione  ctid  repetatur  .  Atqj  is  tcrminus  v-  Medium.' 
trobiqjhocmodo  pofitu?,diciturmcdiam.Cui  qui  in  expofitionec6iungitur,dicitur  Maius  Cxtre» 
inaiuscxtre:Du;q'j6d  fcrc  Iitius  pateat.C^i  in  aHumptione,exrremu  minus:  eo  quod  "luni. 
dcpaucionbusdi.i  pcfsit.VerbicaufatCJiusofTicium  efterudirc  alios,  ipfum  cruditQ  Min'cxtrcniU 
eircoportct:epifcopimunuscft,vt&  alioscrudiat;crgoepifcopum  iplumerudituefre 
oportet.In  hoc  fyllogifno,medium  cft,aIioscruduc;iTiaiuscxtrtmu,iplum  oportere 
efle  dodum:minus  extreinum,cpifccpu$. 

Qupd  fi  cui  vidcantur  h  rc  parum  coucnire  terttr  fyllogifmorum  figurs;ei  hoc  C*uilli  amo» 
ego  rcfponfum  vo!o  in  pr^fentia.rarum  aut  nullum  potius  efTe  huius  figuri  apud  eru-  *^®* 
ditos  vlum;acproindeindignam  vifam  fuiflcjCuiusnoscura  bicangerer. 

t    Porr6enumeratio(indudionema!ii  voc2nt)Lftargumetatio,quacxpluribus,vel  p  •    -^ 

partibus,vclfpeciebus,vnum  vcltoiu.velgenusvniuerfahtercolligitur.  Seddehoc  ^""["*''*^'*'» 
paulopoftexplicatiuj.  ^  mieinduaio, 

9      Interim  fcicdum  illud.quod  prrtcr  hasduas  arguraetandi  formas,  alias  dux  funt  j  "^.*''g"™^" 
argumentandifpecie$imperfcff^,enthymem3,&  exempIu.Enthymema,eftfylIogif-  -^"  '  f^A** 
inu$,cuialtcrapropofitionudeclt.Vr,animaa  feipfamouctur,ergomoueturfcmper;  p  ,1, 


Et,quod  fcmpermouetur,id  immortalecftjCrgoimmortalis  cftanima.  ExcpIum,quo  c  1 

rnu  particularcprobatur  per  aIiud,Vr,n6  potuit  Romam  capercHanibal,  ergonec  * 


fcmper;  Enthymema. 
|uo  -      "^  - 

Gotthi.Hjcc  rudius.citcra  poft  diccmus  cxplicandis  vcrbis  ilodolphi. 

10  Quida  imperfeftas  hafccargumcntarionesa  lupcrioribus  illisdilcreuerehocpa  Quodiftene 
fto,vt  hasdicercnt  pertineread  Rhetore"jillasaddiafc<fficfi.  Quorum  fentctiaro  n5  hs  formse  ab 
fariseftc  vera,id  vcl  hincliquet;qu6d  &  dialcOicicnthymematiscxtpIifquc,  &  Rhc-  illis  priorib» 
toresperfedisinrcrim  fyllogifmisvrantur. 

11  Itaqucfiquisaccuratius  volct  iftafccernere,i<  hocdicer;imperfe(f)isillis,foluman 
tccedens  vocari  in  dubium  pofTe-.in  impcrfcflis,n6  modo  anteccden$,fed  &  confccu 
tionem. 

12  Ac^indequotie$re«eftciufmodi,vt  in  imperfcftishifcc  forroiscerra  fit  confe-  _ 
cutio,n6  eft  cur  pcrfe(Sis  vtamur:fin  vcro  ambigi  de  c6fecntione  pofsir,iam  perfcdis  QH^^o  perf* 
vti  prsftircritjfiue  in  Rhetorum,fiuc  in  Dialcfticorum  rampo  vcrfcris.  ^'*  9"^do  im 

13  PoteftautemvnaquTgueh3rumfpecierudupliciduftutradari,dircflo,&obIi-  P^'^^'*  vtedu 
quo.Direaus  eft,cu  propofito  aliquo,velut  refta  via  colligimus  id  quod  probare  vo  Duplextradi 
lumus.ObliquuSjCum  accepto  contradicenie  eius quod  probare  volurausjcollieimuj  ^"^  argume- 

^        taiionudu(ft» 


^uod  diftet 


RODOL.  AGRIC.  DE   INVENT. 


acintrepiduro  aduerfarium.-hic  poftcnor.contra  folicitum  &  tergmerfantem. 

H^c  fcre  fumraa  eft  eoru,qus  toto  hoc capite  explicantur.  lam  fingulatim  ca  qug 
dimcultatisaliquid  habcre  videbutur.explanare  incipiamus.Quanqua  lUudadhuc  m 
c6munedicedumeft,video  ego  partcsfyllog.fmorum,apud  d.uerfosauthorcs.diuer- 
C$ ite  nominibus  Cgnificari.Proindc  ne  quid  caligmis  affcrat  multitudo iftoru  nomu 
num,hunc  in  modum  ca  difcernac  muentuj. 


Ab  Ariftotele 

^  1 

\  A  Cicerone      / 

J  A  Quiniil.       >  Dicitur 
^Pars  pnma  <  ^  ^^.^^         ^ 

I  ^AbRodolpho--' 


—Propofitio 
{^  maior. 
J  Propofitio, 
/  Intentio. 

IPropofitio^aut 
.        fumptum. 
^Expofitio, 


1 


.Ariftotelcs 


Cicero 


r 


SyllogirmijP^"^""'^--^  Quintilianus  ^Nominat    j 


Propofitionera  mi- 

norem. 
Aflumptionera, 
AfTumptionem. 


i    Boictius 
^RodoIphuj. 


^ 


Aflumptioncra, 
I  vel  aflumpmroa 
v_Aflumptione[n 


wPars  tertia 


A^AbAriftotele  -^ 
y  ACicerone  / 
)  A  Quintilia-  C  Appellatur 

^no  ( 

A  Boetio         \ 


L-ARodoIpho. 


J 


»ConcIufio. 
Complexio. 
Connexio, 

Conclufio. 

^_^ConcIufio,vel 

intentio. 


r 


Quanqua  du  Quintiliani  verba  cofiderodiligetius.videtur  mihi  i$  intetionis  nomi- 
ne  mtclligere  conclufionem  nodum  probata,fed  in  hoc  propofita,vt  probetur;dein- 
de  aflumptionem  vocare  cam,qujc  a  Cicerone  dicitur  propofitiorconnexionem  aute, 
quz  ab  afiis  aflumptio  dicitur.eo  quod  hEc  intcntionem  cum  propofitioncconeftat, 
Vcrumhicexcuterefcrupulofius.difficilms  foriafle  quacomodtus  fuerit,  idcircoea 
inmediunvrelinquamus.Namquod  Boctius  histantum  nominibusvtatur  indefign» 
dis  partibus  fyllogilmi bypothctici,id  certe  leuius eft^qua  quod admoneri oporteac. 
£rgo  iam  ad  finguTa. 

Pro  hac  diuerfitate  dux  nats  {untperfefta  forma  argumentadi.)Perfcfta$  dicit, 
propterea,qu6d  enthymema  quoque,  &  exemplum  forma!  argumcntandi  funt:fcd  im 
perfedz.  Cicero  aptc,vt  omnia,&  prope  ad  verbum,ratiocinationem  dixit.) 
Cicero  primo  RheticorumtOmnis  autem,inquit,argumentatio,aut  per  induAiooea 
tradaodaeft,aut  per  radocinatione.Ecrurfus.-Ratiocinatioeft,  inquit,oratio,ex  ipft 
re  probabile  aliquid  eliciens,quod  expoGium,  &  per  (e  cogoitum,fua  fc  vi  &  ratiooc 
cofirmet.  Mihi  redifsimc  vidctur  induftio  cnumeratio  dici.)Ego,inquit  Rodolpbus, 
cxiftimoeam.qua:  ab  aliis  diciturindudio,re£liusdicipofreenumeratione,e6qu6d 
paitiu«  autipecieru  ^uaedimineafiateaumeratio.CiceroprimoKhetoricoru,poft^ 


DIALECT.  LIB.    11.  ii8 

♦iquam  duo  docuit  eflegeneraargumentadjjvnum  neceflarium,  altefum^babilciat- 
quepriusillud  infariam  tradaripone,per  coplexionem^per  enumcratione,  &  per 
fimpliccmcoclufioncm.deindcCquodad  huncattinet  locuro)Enumeratioefl:,  inquit,  Enumerati* 
qua  plurib»  rebus  eipofitis,&  ca?tcris  infirmatis.vna  reliqua  nccefiario  confirmatur.  apud  Cicero» 
hoc  pafto.-Necefiitf  el>,aut  inimiciiiaru  caufa  ab  hoc  eire  occifuro,  aut  mctus ,  aut  fpci,  ncm, 
aut  alicui'amici  gratia^aut  Ci  horii  nthi!  eft,non  ab  hoccfie  occifum.-nam  finc  caufa  roa- 
leficiumfufceptumcflcno  poteft.Scd  nequc  inimicitia!  fucrunr,nccmctus  vllus,nec 
fpcs  cx  mortc  illius  alicuius  comodi,neq;  ad  amicum  cius  aliqucm  mors  eius  pertine- 
bat.Rclinquitur  crgo  vt  ab  hoc  no  fit  occifiis.  Eft  aute  indudio,  vcl,vt  nos  dicimur, 
enumer3tio.)Varie  vfurpatur  nomeindutlionisapudauthore<;  qui  rcscircin  caufa 
folct,vtcum  legerint  omniaqu.?:  deca  apud  diuerfos  fcriptafuntiuuene$,n6dum  ta- 
men  qux  vis  &  naturaeius  fitancquatur.Quocirca  vifum  eft  mihi,qua:dimpaul6al' 
tiusdcearepctere:quae  R  eiufmodino  erunt,vt  fi  fatisfaciacdoftis,  profuerlnttame 
inhoc,vtalii  hisreprchv^ndcdis  meliora  afFcrant:&  G  no  aliud,  hoccerte  efFeciflc  vi 
de3mur,vtanfam  priftiterimusalii^.accuratiusrcs  iftastraftadi.  Ergo,vt  quidcmihi  Indudio, 
videtur,induiftio  eft  argumctatio,qu3  vcl  cx  partibus  totum,  vcl  ex  fpecicbus  genus, 
aut  ccrte  alia  pars,3liauc  fpecies coIligitur.Partcs  in  pr.pfcntia  intcHigo  eas,qu«  vul- 
go  dicijtur  partcs  nitegrales.Spcciem  id  iplum  quod  Rodolphus.  Cum  fint  aute  qua-  Ex  partibus 
tuor  induccdi  modi,quos  in  finitione  attigiraus ,  coru  primi  hoc  elfc  pofsit  exeplum,  totum, 
Cocutitur  hodic  bcllisGermani3,IraIia  armis  vaftatur,  cocurrut  infeftis  fignis.  HiC- 
pani  &  Galli,  Angli  cum  Scotisbclligcratur,  in  Dacia  nulluspaci  eft  locus ;  quantu-  ^x  fpecicbui 
lumergoabeft,quo  minus  vniucrfus  orbis  Chriftianiisbello  afcipfo  difsideat,&-fuo  gCQUS, 
quoddici  folet  gladio  luguletui.^^Secundi  hof:Roinulusfratrcmiecum  rcgnantcfer- 
reno  pocuir,nequc  Pompeium  Cxfjr ,  nec  Auguftus  Antonium  ;  &  tuadhucaliquc 
puiescflein  terri^,  quixquoanimo  fit  laturus  cofortem  •mperij^lUud  tertij ;  Quidf  ETpartibui 
manusfi  fir  itainfe(fia,vt  nccipfafanari  queat,&  periculum  fit,nc  in  reliquucorpus  P*"» 
ismorbus  prorepat,anteaquam  id  fiat  abfcmditunidcfit  brachio,  pedi,  nafo,labnj; 
&  capiti  vidclicct  idcm  no  fiat?  Qjjarti  hoc:  Age  inter  poma  quodnam  geacrofifsj.  p-  r     •  l 
mum  dicitur.^^an  non  id  quod  optimum  cft.^ecquid  eguus,  pifcis,  ager  ,  pratum.^non.  f  -     - 
ne  horura  quicque  ita  demum  generofifMmum  di:itur,fi  fic  idcm  &  optimum?  dicitur 
profedo-quocirca  inter  horaincs  quoquc  gcncrofifsimum  efleeum  dicemus ,  no  quj 
natalium  fplcdorcntcic  c,^teros,fcd  qui  virrute  ac  probirate  morum  rcliquos omncs 
prxftac.Duoeiusgencrafieri  poffunc.Eftenim  induftioomnis,  autperfcda  autim.  DusfpcdM 
perfeftj.Pcrfcftam  vocOjquEnccefllariocoIligit,  Imperfcdam  ,  qux  tamctfi  admo.  induftionij. 
dumcolligit  probabilitcr,nulIatamenfubeftc6cIudcndinece{$uas.  Pnor  duobusfit  Pcrfcdla.  Im- 
modis.Pnncipio.quotiesomnibusvcl  partibusvcl  fpeciebusenumeratis,totuautgc.  perfcda.Per- 
nus  indc  colligitur.Deinde,cum  no  cnumcraniur  omnia  quidem,csBterum  apponitur  fedainduAio 
tamen  daufula  aliqua,qua  ea  qua?  enumcrata  non  funi  comprehendatur.  Imperfefta  rurfiim  du- 
&  ipfa  duobus  fieri  modis  poteft.Primum,cum  ex  quibufdam  tantum,  aut  etia  quan-  plcx .  Imper* 
doque  ex  fola  vna  partc,aut  fpccie  aliqua  ad  totum  aut  genus  progredimus.  Demde,  fcfta  &  jpfj^  ' 
quoties  vna  aut  altera  partc.aut  fpecie  enumerata,n6  genus,3ut  totum,fed  alia  quam-  duplcx, 
piam  partem  fpecicmuc  inde  colligimus.  Atque  hic  dennim  ea  eit,quam  Rhetoricam 
induftionem  vocant,qu3e4;  alio  no  mme  dici  folet  excmpluro.  Quod  nomcn  ab  Ari- 
ftoicle  cis  cttam  argumentationibus  datur,vbt  cx  pluribus  particularib*  vnu  particu- 
larecolligitur.Q£anqua  no  mc  dam  eft.exempli  noraen  illis  proprie  tribui  (blere, 
vbi  reni  geftam  altenrei  probandx  refcIlendTueacc^nodamus.Ad  quf  proximeac- 
cedut.qux  nos  ipfi,perinde  ac  fi  gcfta  fint  fingimus:intcr  qua»  primas  tenent  apolcgi, 
&  vt  his  quicqj  fimillimfi  eft:quibjs  fimilitudincs  iUas  Socraticas  Ariftotclcs  no  inep- 
te  adiccifle mihi  videtur.Dc  primo  modo  indudionis  perfeds  ab  Rodolpho exepla 
pofita  funt,c»teroru  omnium  eiufmodi  effingi  cxemplum  queat;qu6d  autem  hominfi 
ncphadifsimum  lotictia  ciuitaticharum  eflc  dixifti ,  id  ego  qua  frotc  abs  tc  didtu  fir. 


RODOL.  AGKIC.  DE  INVENT. 

EMmplum  (e  nondumratisintciligo.Etenim  quem  magiftratus  omns$odcrunt,quefenatus  iaolim 

ciidi  modiin  perniciofum  patnxciueiudicauir,qusm  cprimuscuifqjvie  tyrannide  muadendafuP 

dudionis  per  peftu  habet^quem  neroo  dcniquc  eft  qu>  no  vclit  eitindumrhunc  tu  vniuerfje  ciuita- 

fcfta ,  vbi  ex  ti charum  eiFe  audes affc rere^Qo^id?  An  no  locupletu  fortunis quotidie imminct  latro' 

partibus  colli  importunifsimu'?An  no  ciuesetia  tenuiores.quacunqjrationcpoteft.fu^sillisquan- 

gitur  totum.  tulifcuquefortunisftudet  euerterdEt  quidmultisj^tUjli  potes,nominaalique,  tn  que 

Vbi  ex  fpecie  idem  no  cog!tant,im6  m  quem  u!em  no  fecerit.  QMod  fi  non  poteSjqu.T  impudcntia 

buseenus.        eft,negare  ciues  otiines  ab  vno  ifto  fumma  iniuria  cife  afftfflos?negarc,3b  vno ifto  ho- 

ftepericulofifstmo  intramurosnoftros  veifanti,  omniu  noftru  fortunis  estrema  oia 

Excmplij  pri-  immincrc^Quanquam  mnius  timcnuum  crat.fi  de  (o:  tunis  tanrum,non  etiam  de  vita 

mi  modi  indu  omnib^^nobu  eripieJa  ccgitar.t  honio  nephatius.Scd  qui  rcb^adhur  dubuSjPolycar- 

^ionis  imper  pum  ciue  rcipub.natum  occidir.qu!  intererou  Pbilodamri,  qui  intcgernrou  optimu^j 

fedae,  vbiex  virucrudch{$imctrucidau;t,hunc  tu  viftorccmicuiqua  parcirurumeximas.^Sinefcis, 

aliquotmodo  neauunculo  quidefuo  hcmmi  innocctif  imo.vern  fuisiftisfccleratirsimiscomitibus 

fpeciebus  col-  rcfiftenti  pepcrcit;8f  nos  adhuc  fore  fperamus  fcilicer,vti  huius  ta  crudelis  belius ,  (i 

ligitur  genus.  quadovoticompos  ent,g!adi05ciu'.squifqua  euadat^Bquideiii  mihi  videor ,  nihileiX 

Vbiex  vna       aliud  animodcftinaflc.nifi  vttotam  hacrempub.funJitus  euert.it  atque  in  nihilurc- 

rpecie  gcnuf.  digat.  Naquiconfulibuspalam  cidemminatur,qui  pr.Ttofesetiam  hoctemporedu- 

Vbiexaliquot  biis  adhuc  rebus  a  dicedo  lure  doterret.hic  quid  aliud  qfam  tonus  Reif  ub.meditatur 

partibustotG.  interitum.Profedoquifquuno  parcit  capiti.tofu  corpuscxtinftum  vult .  Lt  quima- 

Vbi  cx  vna      giftratuse  ciuitatetollit,no  vuU  faiujm  Rempublicani.Numquamnelegiftuquomo 

parte totum.     do  olim  tyranide  inuafenr  aoud  Athenicfes  PifiilraruSjDionyfiusapud  Syracufanot, 

Sccundimodi  apud  AgrigetinosPhalari^?  quorumoresnotamrefcfret  nouushicPhjlans  nofter, 

cxcplum,  vbi  mfi  S^  finceum  quem  illi  quirebant  qusrerct.  Anni  funt  vix  dum  triginta,  ci5  auus 

exaliquotfpc  cius  fimilequiddn  in  hacipia  vrbemolituseft,  qui  fi  eoteporeusquibus  dignuscrat 

cicbusfic  pro  exeropliscn^taffeftus,nunqu3  hic  iUi  fimilis  clfe  voluilTet^nunc  veroetia  glonat  fibi 

greflusadaha  apud  pofteros  forecxUtiraat,fi  vcl  fuperaifefcelusillius,ncdu  xquaiTc  vidcatur.  Itaqj 

Ipccicm.  prouidendum  e(t  vobis,  ne  quemadmodum  bic  nuc  illius ,  ita  alius  quifqua  poft  annii 

A  fpccie  vna  vnu  autalterura  huiusefic  fiailis  veht.Id  quod  hacdemum  rationccomodefiet,fiab 

adalia  fpccie.  bocnunc  vltiroum  fuppliciuro  fiimctis.  Na  fi  in  humanocorpore,  quoties  membrum 

A  pluribus      aliquod  ita  affcdu  eft,vt  ncc  de  eius  falute  fpcrari  pofnt,8c  periculura  fit^  nc  reliqufi 

partibusad  v-  '*'*  corpus  cotagione  fua  totu  inficiat.tum  id  membrum  fine  cundatione  prGecidi  f b- 

nam*  let.fi  idem  fieri  videmusinramisarborum,idcra  invittum  putationc,quis  fir,  quiboc 

mcbrum  tam  peftilens,hunc  inquam  perniciofifiimura  non  dico  ciuem  ,  fcd  hoftem  i 

Rcip.adbuc  corpore  nolit  reueIu?Credirc  mihi,  queroadraodu  ouis  {jepcnumero  vna 

Ab  vna  parte "  totum  inficit  gregem:ita  vnus  peftilensciuis  f«pe  vnwcrfam  Republicam  .  Lauretiui 

ad  altcram.      Vallacotra  Boetium  difputan<,ncgatinduftionemdicenda  cire.qus  vel  interrogatio 

ContraLau-  nibuscarcat,vel  a  particulanbusad  vamerraleprogrcdiatur.  Id  quodmirorequidem 

rcntium  val-  excidcre  potuiflTc  homini  ingcniofifsimo ,  quado  ncutrura  cx  lis  vfquequaqj  vcrfi  cl^ 

Uia.  fe,facile  probatilsimorum  authorum  (criptis  oftcndi  qucar.Quod  autc  bocrates  apud 

Platone  ferc  mterrogationtb'  vtitur,id  no  ca  de  caula  facit,qu6d  eronino  aliter  indu- 

dio  fieri  no  pofsit,fed  quod ciufmodi  ratio  elocutiois  maxime  fit  apta  dialogis.  AliO 

qui  no  efle  (emper  necelfarias  interrogationes, facile  declarat  verba  Ciceronis  ex  tcr- 

tio  libro  de  Finibus :  quo  in  loco  cum  dixilTct ,  nouis  rebus  noua  item  cfle  imponen- 

T  «      \' nr'  da  &  nomina,  dcihdchsc  vcrbafubiectt,  Quodquidcmnemomcdjocritcr  doAuj 

-      j   a-      mirabiturcoeitansin  omni  artccuiusvfus  fingularis  communifquenon  fit  .multao» 
mu  induaio  =*  ^  -a.  li- 

nouitatemnominumelfe.-cum  coitituantur  caruro  rcrum  vocabuIa,qu£in  quaq^arte 

"  \\  ^        '  vcrfantur.Itaquc  &  dialedici  &  phyfici  verbis  vtuniur  ii$,qua;  ipfi  Graecne  nota  no 

roga*10UCSnO    r        r^  ^  ^  r-  I  »ri  rr.L 

.  P  funt  GeomctraE  veco,mufici,gramatici,eti3  more  loquuntur  luo.  Itcm  ipfs  Rhetoru 

-    *  artcs,quae  fiint  totx  forcnfesarqj  popuiarcs,verbis  tameindicedoquafi  priuatisvtii 

turacfuit.  Atqjvtomittamh.>s  artes  elcgatcs  &  ingcnuas,  necopificcsquidem  tucri 

liManiicaa#«fleat.aiit  v«€«UiUt  v(««ur  aobu  laco^Qitis^  vfiuiu  fibi.  Qu^mctiz  a>* 


DIALECT.     LIB.    11.  119 

griculturajqux  abhorret  ab  orani  politiore  elegantia.-tame  eas  res,in  quibus  verfatur, 
nominibusnotauit  nouis-quo  magishoc  philofbpho  faciendum  eft.  Apud  eunde  pri- 
modeOratore,E;^over6(mquit  Antonius)  pergaro;&  idfaciam,  quodin  principio  Exeraplum 
'fieri  in  omnibus  dilputationibus oportere  cenleo.ne  vagari  &errare  cogatur  oratio.fi  (ecunduro. 
iiquiinterlediflenrcrintjnoidem  efTi  illud  Jequo  agitur  intelligent.Nam  fi  quxre. 
retur,qui'  cffet  ars  imperatori«,coftituendum  putare  principio ,  quis  eftet  imperator, 
qui cum  efrct coftitutus,3dminiftrator  belli geredi.-tum  adiungeremus de  exercitu^de 
caftriSjdeagminibuSjde  fignorum collationibus.de oppTdorum  oppugnationibus,  de 
commeatu,  de  infidiis  faciendis  atque  vitandis,  de  reliquis  rebus ,  qui'  eflent  propri» 
belliadminiftrandi.qaarumquieflentanimo  &rcientiacompotes,eosefl'eimperato- 
resdicerem.-vtererqueexemplis  Aphricanorum,&  Maximorum,Ep3minundan3,Ha- 
nibalem,atqueeiusgcnerishominesno-ninarem.  Sinautem  qu.Brercmus,  quiseilet  is, 
qui  ad  Rempub.moJerandam.vrum  &  fcicntiam  &  ftudium  fuum  contulitret,  defini- 
reaj  hocmodo,quiquibusrebus  vcilitas  i^eipub,parareturaugercturq;teneret,iilque 
vteretur.hunc  reipublicas  redorem  &  conlilii  publici  authorem  efle  habendu,  prsdi- 
carcmque  P.Leiitulum  principem  illum,&  rybcrium  Grjcchum  patrem,Q]_Metel- 
lum,&  P.  \phncanu,&  C.LT;li.1,&  inuumerabilesahos,  tumexnoftraciuitate  ,tum 
excxtcriT.Sm  aurem  qurrcrctur^quifnam  iuriiconiuitus  verc  nominaretur,eura  dice- 
rem,qui  legum  conluetudinifque  cius,qua  priuati  in  ciuitate  vterentur,  &  ad  refpon- 
deadum,&  ad  3gendum,&  ad  cauendam  peritus  eiret.  Es  co  genere  Sext.  Aclmm,  M. 
ManiIjurn,P.Mutium,nominarem.  Atque  vtiamad  leuioraartium  qenera  vena  ,  R 
MuficLir,(iGramm3ticus,fi  Poctaqu^ratur.poflem  (imiliter  exp!icarc,quid  eoruauif 
qucprohte.5tur,&  quod  non  ampliusiquoqujm  fit  poftulandu  .  Philoibphidenique 
jpfius,qui  de  f  ua  vi  ac  fapientia  vnus  omnia  pene  pro(itetur,elt  tamen  qu  cd  jm  defcri 
ptioivt  isqui  ftudeatomnium  rerumdiumsrum  atquc  humanarum  vim,naturam,  cau- 
fafc^ucnoiri/,  &omnem  bcnoviueiidi  rationem  tcnere  &perrequi,  nomine  hocap- 
pelletur  &c.ldcm  oratorcad  Brutum,Q(j^od(nempc  mdecopum  ad  dedecens)  fi  poe 
tafugit  vt  maximum  vitiii,  qui  peccjt  ctiamcum  probamorationeaffingit  improbo, 
ftultoDC  ( jpicu<;fi  deniquc  pii^or  ille  vidit,cum  immolada  Iphigenia,  tiiftis  Calchas  Tertium, 
efl^er^mccftior  Vlyfi'es,mocrcret  Mentlaus,  oiuolucndu  caput  AgamcnonisefTe.quo- 
niam  flimnum  illu.m  ludii  pcnicillonon  pofTct  imitari,fi  denique  hiftrioquid  dcceat 
quxrit.quid  faciendu  oratori  putemus?Ijm  quod  addit  Laurentius,  cx  particulanbus 
vniueriale  prob^ri  non  pofle,ne  id  quidera  fcmper  verum  eire,partim  cx  iis  que  ia  ex 
Ciccronead.iu\imu5,modoaccuratiusexpendantur;partimctiam  ex  iis,qux  exPia-  t 

tone  movaffsremusliquercpoteft.  In  Phoedone  huncinmodum  Cebete  interrogat  / 

Socrates; r.rgo  vtrum  ncccnarium  crt,  cuicuque  aliquid  eftc6trariL:r.i,  nuUomodoa-  Primum  CXe- 
l:unde id  quam  ex  fuo  contrario  ficri;veluti  quado  quid  maius  elTicitur ,  necefle  eft  ex  plura  ex  Pla- 
eoquodantefueratinir,us,poftcaraaius  eu^dere.^^cE  bes.  Itaeft.  so  c  r  a.  Nonne  &  toneoftendes 
fi  quid  minus  fiat,ex  eo  quod  ante  maius  crat, poftea  fiet  minus.^c  e  b  e  s.  Sic  omnino.  vniuerfjlecol 
socRATEs.  Q^inetiamexrobuftioridebilius,  exrardiore  velocius.  cebe  s.Pror-  ligipofl"e  ex 
fus.s  o  c  R  A  T  E  s.  Quid  vcro  fi  quid  euadat  deterius?n6nne  ex  roeliori?&  fi  iniuftius,  particularib», 
ex  iuftiori.t^e  e  b  e  s.Qn,idni?  socrates.  In  omnibus  igitur  fatis  id  exploratum  ha- 
bemus,omniaitafieri,c6frariavidclicetexcontrariis.ltem  in  Euthydc  iio.  so  cr  a- 
T  E  s.Nunquid  in  cffcdione  &  vfu  circa  !igna,aliud  prxter  fabrilem  fcientia  rede  vti   ' 
finguliseflPicit?  CLi  N  I  a  s.  Nonaliud.    socrates.  Quinetiamcircavafa  confi- 
ciendarciffura  vlum  fcicntiaprxftat.  clinias.  Prxftar.  s  o  c  r  a  tes.  Nonne  &      '"'^"  ^^^'"^ 
circa  vfumbonoruqu^fupra  retulimus,diuitiarum,fanitatis,formT,Icientia  ipfadux  rciexem 

crat,docensrc(fieh:s  vti,  rationemque  dirigcns?  cli  n  i  a  s.  Prorfus.  socrates.  ^'"'^'^'^^ode 
Norifolumigiturprofperamrcromc5fccutiODem,fed  &  bonum  vfum,vt  videtur  tn  3"'''°'"^' 
omni  poflefsione  aftioncque  hominibus  fcicntia  pr^bet. Haffenus  Plato,  Quc  in  m'c-  ^^'"''"'^  ^ ^ 
dum  &  Cicero  in  orationc  ea  qua  dixit  pro  lege  Manilia  ,  probat  in  Pompcio  omnes  Ciceronc. 
res  eas  inefre,qux  iQfummo  imperatore  exigatur,  propterea  quod  in  co  infit  fcientia 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

rei  militari;,quod  virtus,quod  aut'Qoritas,quod  felicitas.Qua»  vtiqueindu(flto  efV,& 

quidein  a  fpectebus  ad  genusfQjjod  habet  idem,  (luUu  diftu  efle  G  quis  in  induftione 

Nu  induftio  apponathascverba,Sc  ficde  fingulis:autaliafottafle,quorut3men  eadem  fitvis&fi- 

ne  apponen-  gmficatio  id  plane  cu  eo  pugnat,quod  nos  diximus  paulo  antCjde  fecildo  perfeftf  in  « 

da  hec  parti-  duftionis modo  Quapropter  huius  etiam  rei  exemplum  ex  Platone  afferanius.-quod  fi 

cula,  &  fic  de  non  plane  atque  om  tii  ex  parte  cum  illa  inducendi  forma  cofentiet ,  haftenus  confen- 

fingulis,  tiet,tariic  vt  intelligas.quoties  partes  au:  fpecies  no  omnes  enuraeratur.-  tum  fieri  pof- 

fejVteiufmodi  claufulaaliqua.in  caruin  quje  enumeratae  non  fiiit,locuro  fuccedar,  Iq 

Gorgia  igiturlegimusad  huncmodum:  socrates.  Quid  verc?quieaqua;adfa- 

bricam  pertinentdidicerit,nonneeftfabef  j'gor.  cit.so  cR.  a  te  s.Et  qui  muficatu, 

muficus.GO  RGi  A  s.  Ita,  socRATES.  Et  qui  ca  qux  ad  mediciiiam  peninent,  medi- 

cus.  Atquein  c^teris  codem  pado,quifquis  didicerit  aliquid,taliseuadit ,  quale cuiuf- 

queicientiareddit.G  o  rg  i  a  s.Omninos  o  c  r  a  te  s.  Nonneigitur  per  hancratio- 

neiuftuserit,quicunqueiu(bdidicerii.^GO  rg  i  a  s.Maxime  hucufquePIato.  Atque 

h2cnobisinprxfentiaoccurrerur,qu^deindui5iioneobirerdicercmus,Q£6d  fiqua- 

,.     .p         doexinftituto  hacde  reagerec6tinger,3ccuratius  fingulapfequerour.  Ratiocinatio, 

^y''®!"™"^    filatinomalumusvtinoniine,eft,  vtinquit  Anftoteies,  oratio.  )  Anftotele  priore 

quid  Aruto  c  .j.-y^^07.^^,^yijjj,^\^7-,;t^i/libro.fyUogifroumfinit  his  verbi.s:?uAXoy;ff^MOi-/i£f/Xo)<>f  Ivw 

li,-      liSdix,   >f'^Q[y-ruy7ivioy/iTi^oVTiT(iVKei,uiyo3\ii^kyxyKyi;ff\j,u^(xiyei*7l!iTcivrxiTyxt,   Etverba 

7(ov  «a^tvtov     ^^^^  Ijj  modum  vertit  Boet ius.^Syllogifmus  eft  oratio ,  in  quo  pofitis  quibufda  &  co- 

quatn  lectio-  ^.^f^^^^  a,\iua  quidara  quam  fint  ea  qu3e  pofita  &  concefla  funt,  neceflano  cotingir,  per 

nem  &  Boc-  ipfaqujeconceflafunt.   Quoin  locoiUudno  inutilefueritmeminifle^aBoctioexpIi 

tiumlecutum  candimodocaufaadieflumfuiflehuncablatiuuconcefsis,  vti  fignificaretillud  pofitis 

apparer.  ^p^id  Anftotclem  eflTealiud  nihil,qudmfidixilTetcocefsis.Idqiiod  manifeftiusadEuc 

docet  Aulus  Gellius,curu  decimoqumto  noftium  atticarum  Iibro^hac  ipfam  Ariftotc- 

Jis  finitione  hunc  in  modum  latina  fecit.-Syllogifmus  eft  oratio,  in  qua confenfis  qui- 

bufdamSc  c5cefsis,a!iudquidqj3m  quxconccflafunt,  pereaqusE  conceflafunt,  ne- 

ceffario  con&citur.Quibus  plane  confona  funt ,  quae  in  primum  Iibrurn Topicorii  A- 

riiiotelisfcribit  .'\lexander  Aphrodifeus,  quipoiteaquadocuifl^etXoyov,  ideftoratio- 

nem  ea  de  caula  poni  in  finitione  fyllogifiTii,  quod  eflet  ipfius genus ;  deinde reliquas 

etiam  finitionis  partesexplanaturus,  interalia  multa  etia  hrc  dicit;ffH/u«/i'a  /4  kvrca  ro 

Tibi^Tioy^Kyi^iiyruy  Ti nx) ifvyxufyiiyTJiy,^c.id  eft  :  Significat  aute  Ariiloteli  h^cvox 

pofitis  id  ipfuiD,quod  fumptis  atque  concefsis.Quanquam  quid  ta  multain  rc  pcrfpi- 

Oiiomodo       cm^nifi  quod  apud  quofda  hodie religiofuiu  eft,vel  latum  (  quod  aiut)  culmum  a  fuis 

/vlloc^iimum  i'l>sdifcederecopulatis.VeI,eft3rgumetatio._)  Quod  fim;nusarrideatdefinitio  Ari- 

definfat  Ro-  ftotelica,poterisjinquit,ratiocinationem  finire  &  hoc  modo,Ratiocinatio,fiue  (quod 

dolphus  ^'^*™ el^)iylIogifmus,eft  argumentatio,  in  qua duo  extremi  termini duarum  propofi- 

*         ticnumconceflarum,it3accommodanturvni  terminomedio,  vt  fi  vtnfqueconueniat 

curo  illo,  ipfis  etiam  inter  CeCe  coueniat:fih  autem  alteri eorum  cum  illo  non  coueniar, 

tum  ne ipfis quide conuenire intcr  fe  pofsit.  Verbi  caufa,Omnis  liberator  patria  fum- 

nialaudeeftdignus,Brut*liberaioreftpatrif,ergoBrut'fummalaudeeftdignus.Hic 

duo  extremi  termini  funt  fumma  laude  dignu  efl~e,  &  Brutus:quibus vtrifque  quia  cum 

tnedio  lilo  termino conuenit,qui  eft  Iiberator  patrix.-proinde  inter  fc  etia  ipfis  coue- 

nit  in  condufione.Ru!  fus,nemo  oppreflor  libertatis  diccdus  eft  pares  patrise.C.Cae- 

farlibertatiscppreflcrfaitjnonfuitisergodicendusparenspatris.  Huiusfyllogifini 

duoexiremiterminifuntjdicendumefleparcntepatris.&C.Csfanmedius.liberta- 

tis oppreflbr.-cum  quo  medio  quia  c5uenire  non  poteft  alteri  extreroo ,  nepe  parenti 

patricjhinc  eft  vt  &  ipfi  termins  estremi alter ab  altero  in  condufione  difsideant.Por 

r6illisterminisc5uenireinterfedico,quorumalterdealteroafFirmatur;iliisnocon- 

uenire,quorura  vterque de altero  vere  negatur.  Id  ergo  quod  cfficitur  argumentatio- 

ne.)  A  Cicerone  non  concIuCo,  non  intent io,  fed  complexio dicitur .  Quanqua is de 

vaiusfyllogifmi  coraplexioneloquitur,n6  ctia  de  indudionis.Inratiocinationeautc 


DIALECT.     LIB.    IL  120 

tatum duE  funt  propofjtiones.)  Propofitiones appellat  r«f  Trforkt&s.  Alioqui  apud 
Latinos  ea  video  proprie  dici  propofitione,qu£  ab  Rodolpho  dicitur  expofitio,  An- 
flotelesmaiorevocat.Seddehisfiipra.  Qu_aruquxadratiocinationeducitur,enthy-  Enthymeraa, 
rnemadicitur.)  Fabiuslibroquinto;  N3menthymema,inquif,  (quodnoscomentum 
faneaut  commentationeinterpreteniur,qui3aliterno  pollumus,grjecomelius  vrun) 
vnuraintellcifium  habet,  quoomniamsntcconcepta  fignificat.Tednuncdeeono  lo- 
quimur:alterum,quo  fentctiam  cum  ratione;tertium,quo  certam  quandam  argumeti 
c6cIufionem,vel  exconlequeatibus.velexrepugnantibus.-quanquamdehocparuco- 
uenir.  Sut  enim  quiid  priuscpichcremadicar.-plurefqjjnueniasin  ilia  opinione,vt  id 
demum  qno  pugna  conflat,enthymema  accipi  vclint,  tt  ideo  illud  Cornificius  cotra- 
rium  appfjllat.hiinCjalii  Rhetoricum  {ylloginTium,  alii  imperfedum  fyllogifiiia  voca 
runt;  quiarscc  dininciisnectotidem  partibusconcluderetur.  quod  fanc  no  vtiqueab 
oratoredefideratur.   Quid  fitexemplumjfuperiore  libro.^Capiievigefimoquiuto.  Exemplutn, 

Illud  enim,  P. Scipioo:cidit  iure  Mclium.)  In  hiftoriaerratumeirc,  monuimu',  li 
brofapcriori.  Quod  aute  addit  RodoIphu^argumcntationchanc,P.Scipioiureocci 
dit  Tibcrium  Gracchum,e;go  Ciceroiureoccidct  Catilina;h3c,inqujm,  indudione 
no  e(re,{cd  Jyllogifinum:id  vcrij  Q^i^S^  vocabukim  indudionis  eo  intelledu  lurDatur,  t_  j„a|o 
quoidaccepcreRodoIphus  &  Ariltoteles,  verum  antea  illud  a  nobisdiCtue:!,  vanu 
eilenominishuiuj  apud  autliores  vilim  Idquodetiam  notauit  Boeciu?,qutcum  in  tio 
indufticncmore  ArilloceIicodefiniJifl";t,Induf{io(inquienb)eftoratio,  per qua  hc d 
particularibu:  ad  vnuierfjlc  progrefio/deinde  pjucis  iiucrpofitis  verbis ,  Sxps  auie 
rault  jru(inquit}rolledapaiticuUriras,aliud  quidda  particulareder/olhat.  Arq,  hfc 
cftillainducenJi  forma.quam  appelhnt  indudhonc  Rhctoric3,&:  dequa  folain  Kli^ 
toricis  locutus  eft  Cicero,quaque  Ariftoteles  iii  Rhetoricis  fuis  interim  fxcmplu,  in- 
tcrim  Rlietoricam  indudionem  vocet.Poflein  plur3,poirem  hi'ccxplicatius,nih  v.'e- 
rerer,ne  ?<  hjcc,ledori  praEfertin)Occupato,muItanimiu  videitur.lllud  tame  veliic- 
lens  add3m,fi  quishk  argumentandi  formam  dequa  loquimur,  fyllogifmu  quanj  in- 
dudione  vocjremaIir,non  idmagnoperedifplicuurum  mihi,  modo  ne  obftccnomi- 
num  vfuscii  videj  facilliaic  hxcin  fyllogtfmiforri)d  coniici  pofle.  Qu_id  enim  tuer;C 
negotii, fi  quis  id,dc  quo  diximus,excmpli'i,in  eiufmodi  redigat  fyllogiiinum  r*  Qu_ic- 
quid  P.ScipioiurefecitinTiberium  Gracchum,hoc  &  Cicero  lure  fjcicinL.Cati- 
linam;atqui  ScipioTiberium  iureoccidit:  ergo  &  Catilinam  iureoccidet  Cicero. 

Qu^id  faris  e(f,fi  Roma  parum)  Verba  funt  militum  deCxfareapud  eundem  au- 
thorcm  lib.^.  Nequcmirum  fihocnon  pofsitdiciej:cmplum;quando  exparuculjri, 
non  ad  aliud  particulare,fedad  vniuerfale  fit  progrefiio.quodnosgcnusinduCtionis 
fuperiusabexemplolccreuimus,  Ariftotelciaute  dixitenthymcmats  ratiocinatione  Ariftotelis 
Rhetoricam,^  Anftotcles  primo  Rhetoricorulibro:  Eorum(inquit)quibusproba-  lententiadc 
inus  vt  &  in  Dialciflicis,  aliud  induiftio  cft,  aliud  fyllogifmus.  Na  enthymema  quide  cnihymenaa» 
lyllogifinuoj  Rhctoricam.exemplum  vero  Rhetoricam  induifiione  appello.  Et  z.Iib. 
7il\v ■Kfoltfitiy  «vxXvTiiiiiiV:  Ev^uumux  ^u\y  ow  ts»  avWoyifff^oi  «TiXm  {|  uk jtcjJ' h  <r;/«w'wi ,id 
eft:Enthymcmacftfylbgifmusimperfeduscxverifimilib'aut  fignis.Etiteruin  Rh« 
toricis;Quare neccfle  eft(inquit)ta  enthymema  qua  cxcmplij  de  lis  elie,qui  vt  pluri- 
mij3literquoq3  le  poirunthabere;exeplii  quide  indudionc,  cnthymcmaverolyllo- 
gi(mu,ex  paucis,3C  fxpe  paucioribus  quam  ea  funt.ex  qujbus  coftat  fy llogifinus.  Na 
fiqmd  totij  perfpicuueft ,  id  dicendum  no  eft.ipfenaqueauditoridcxfeiplo  aflTerr. 
Hinc  lique:  A  riftotelem  in  Rhetoricis  vtique  enthymema  Sc  fyllogifmum,  no  ta  for 
maargumctandiqudm  matcria  din:reui(re,credidifleqjenthymematis,etfi  no  crebro, 
tamen  aliquado certc  toride efle  partes  debere  quot  fyllogifini.  Q£orfum  enim  atti- 
ncbat  dicere,enthymcma  fxpeexpaucioribuspartibusconl^are  quam  fyllogifinii,  fi 
non  fnterim  Sc  cx  totidem  fieretlQjJorfum  attinebar,vt  dicerer,in  enthymemste  fub- 
ticenda efle qujR  auditor  ex  feipfo  afftrrer,nifi  fignifica rc  ex  aduerfo  voluiflet ,  qu*  is 
exfcipfo  no  a£f;rr€t,ca  in  eiubymcraate  elfe  expUcandaf  Poteft  auiem  id  fieri  noaun- 


rvODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

quano,  vt  neutra  partium  ex  feipfo  afferat  auditor ,  quocirca  tunc  vtique  vtrsque di- 

cecJx  erunt.Arquehoc  cft  cjuod  vultfibiRodolphus  cumdicit.  Sunt  uaquequiputet 

Ariftotelc  non  din.reuiffcrortnaargun3entadi  d  ratiocinationeenthymcma,fed  cer- 

to  tantum  reruni  genere  enthymeina  conftare  voluifn-.FabiUb'  hbro  quinto  videtur  eo 

ipfo  difcrirnine  fecreuiOe  fyllogifmum  &  epicbepcma^quo  Ariftotelcs  fyllogifmu  Sc 

enthymerna.  Veiba  cius  habentadhuncinodum.-Epicherema  aute  r.uUo  djffert  a  iyU 

logifmi<,nifi  qu6dilli,&  plures  habentfpccies,&  vcracolligunt  vcris.-epicherennatis 

frequenter  circa  credibilia  clt  vfus.    Plerique  Rhetores  velut  dignationc  quadara.} 

Horumfententia  attigit  &  FabiusUbroquinto,  &  in  TopicisCicero  deadiunSislo 

quenSjtxhoc^inquitjiIIaRlietorum  exc6:rariisc6clufa,qu£ipfi  iirv/xhfxxTcc  appel- 

Entnymema-  lant.-non  quia  no  omnisfententia  proprio  nomineivrv/*u^«  dicatur;fed  vtHomcrus 

tisncmequid  propterexcellentiam  cor:imunepoetarL.mnomen  tfficit  apud  Gra?cosl"uum;ficcura 

fignificer.       omnis  fententia  enthymeii  a  dicatur^quia  videtur  ea  quac  tx  cortranis  confiriiur  acu- 

ti{bima,foIa  proprtecommunenomen  pof  idrt.  Audesfulcireruinam  fjbquaRoma 

iacei^)  PhotmusapudLucaniilibro  odauo,peifoafurusPto!emiorcgi  Acgyptiorii, 

vt  Pompeium  adle  confugientem  occiderer,inter  cxteraargumctatur,&  hocmodo, 

Tu  PtolemerE  potesmagni  fulcireruinaro,SubquaRom3  iacetf&c.  Colligunt  com- 

preheo fiones  fuas.)  Ccmprehenfioncs  vocat  rxt:  ii(xrix\yi-lo.Sy(]uarutv  toties  laru  a  no 

bis  fada  eft  mctiOjquafque d  Cicci one,interim  cognitiones,  interim  coprehcnfiones 

transferridixinius.  tt  pio  l^hntio  itidt-m,)(Maximaparsecrum,qusE  pro  PlantioCi- 

cerodixit^in  hijc  recidunt  fyllogifmij  .  Qu^od  quis  a  populoimpetrare  poteftdilige 

tia,afsiduitate,gr5tia,ofricio,precibus  amicorum,id  necelfcnon  eft,ambitu  euconle- 

cuium  efie,etiam  fi  dignitate  acopetjcore  vincatur;atincreandismagiftratibus,maxi 

mehisrebus  moueripopulusfolet:  pcrindevtfuperetur  Placiuidignitatea  Laterefi, 

Loci  comu-    noncontinuoillud  neccfieeft.vt  ambitu.Tdilitatem  eiobtigiiredicamus.  Lociquide 

nes.  communcs,  vt  Khetores  vocant.)  C  icero  in  Oratore,  de  locis  communibus  loquens, 

Q£i,inquir,communes  funt  appellatijquod  videntur  multarum  iidem  clFe  caufarum. 

Sunt  ergo  loci  communes,c6mune?  qucedam  formula:  virtutum,ac  vitionj.citeraru- 

que  rcru;quje  fere  inter  dicendum  foieiit  occurrere;  vt  qus  in  ingratitudinc,  iuxuria, 

auaritia,loquacit3te,item  deiuftui3,prudeti3,vita,  mortc,  cjEtcrifqueidgenusrcbus 

dici  iblent.Cicero  in  Rhctoncis  vocat  locos  communcs,qui  c6muniter  &  ab  accufa- 

Fieurs  fvllo  '°''^'^  adefenforetraiftari  poflunr,vtfama,tormenta,tabulT,teftes,  argumenta&c, 

eifniorum         Qu,oniamautem  vniucrfahtcr  pronuntiata. )  Tres  faciunt  Dialeftici  lyllogifmorii 

.*  '     £guraJ;prim3,qua  medius  terminusin  vno  pronuntiato  fubiicitur,  in  ahero  prsdica- 

tur;fccundam,qua  vtrobique  praedicatur  terminus  medius:tertiam,  qua  vtrobiqjfub- 

■  iicitur.  lam  prioresilIaEduajfempermaiorem  propofitione  vniucrfalem  habent:mo- 

dointraeosillarij  modosc6fii1amus,quosenumerauit  Anfto.  Tertiapoteftillaqui- 

dem  maiorem  habere  particularem;veru  hanc  n5nulli  ceu  fuperuacuam,  &  cuius  nul- 

lus  fit apud authores  vfus,reiiciunt:indignamque efle cenienr,  cui  intcr  figuras fyllo- 

gifaiorum  fit  locus.  Supina.)  Iacentia,inerti3,  minime  viuida,  mmus  mouentia  cum 

quiaudit.     Cumergo  vt  proediximus.)  Hoceft,vt  plcbeis  verbisidem  dicarous,  la 

lyllogifmo,  &  induilione  perfedc,  fi  rite  fidnt,folum  antecedcns  vocari  in  dubiii  po 

Ouando  oer  ttft,confcquentia  non  poreft.   ln  enthymemate  autem  &  induftione  impeifefta,  no 

ftttis    Quado  '^^'^^^^olo  quodantecedit,fed  deconfecutioneeiiam  ipfa  ambigifolet  ,  Vtergoaf- 

imnerVeiftis     firmjndje  rei  cuiufque.)  Infummahocdicif.  Quotiesid  dequo  agitur,  imperttdis 

araumetandi  ''''*  argumentandi  formisfatisoftendipoteft,n6eftcur  pcrfeftisvtamur.-fin  autcrcs 

formisvtcdu  eft  inuolutior,  &  ad  quam  probandam  imperfedajillae  argumeritationes  no  fatisha- 

Generales  3-  ''^^ant  virium.tiic  certe  integns  fyllogifmis,&  perfeda  quo  ad  eiusfien  poteft,iHdu- 

liquot  diale-  *^''onc  vtendum,  Haec  primum  let  proponendaeftargumentationum  omiiium.) 

fticorum  ca-  AtF>.rt  perordinemcatholicaaliquot  pncepta  feuregulas  Dialefticorumjquarfipri- 

nones  '"^  ^^^  h.Ec;i^,x  vero  antecedenti  femper  vera  infertur  condufio,   A!tcra:quoties  falfa 

efteonclufio,n?cefleertanteceden5etum  falfumelle.  Tertia.  Queadmodumejtan- 


DIALECT.    LIB.   IL  m 

tecedentifequiturconclufiOjitaexcontradicentecoclufionis.fcquiturcotradiccnsan- 
tccedentis.  Duplexeft  ergodudusreicuiufqucprobandj:.,)  Jd  Aiiftctelici  noftrite- 
poris  dicut  hoc  modoiDuplex  cft  ryllogifmus, vnus  oftefiuus,  alter  ad  jncommodum, 
leuicDporsibile.  Partcsesequuntur  eoipfonJodoquoRodolphus.  PififtrctusJ  Qui   Pififlratus. 
tyrannide  inuafit  .ipud  Athenienfes.  (JUij  de  re  luftini  verba  C\c  habet;Sed  Pifiltratus, 
inquir,quall  fibi,n6  patnr  vicinet,tyrannidem  per  dolij  occupat.Quippe  verberibus 
volunranisdomiaffcrdusjlaceraioqjcorporeiii  publicu  progreditur.i?»:  aduocataco- 
cione  vulneraoiicdit.-dccrudelitate  principUjaquib»hoc  fe  paflura  fimulabat, queri- 
turadduturvocibus  lachrym.x,&.'inuidio(j  orjtionemulnrudocredula  inccditur,  a-    , 
njoreplebisinuiium  l'c  .ScnjtuiaffirmatjObtinecadcuftodiamcorpons  ruifatcllituau 
Xilium.perquo^  occupata  tyrjnnide,per  annos  trigintaquatuor  regnauir.  Et  Phalans   ^),   ,    . 
itidc.)HiCKft  Pha^arisdlcmsmoratifsimas  Agrigcntinorutyranaus.intercuiusmuj-      "^lari», 
ta  crudelifsima  fAcinora,vnum  hoc  fi  no  laudandumj  at  certe  minus  vituperandu  elt: 
Perillus  quidam  taurum  eiin?um  fccerar,iii  qoem  coiefti  homincs,ignefubie(So,no   perillut 
vocem  human3,fed  mugitum  bouis  vrgentc  dolore  ederent,quo  rauncre  le  cii  homini 
crudeli  rem  in  primisgrata  fccilfcarbitraretur.hoc  pretii  tuiit.vcprimusipfe  in  tauro 
ipfofuomirerecortus  obierit.Vndediftum  iliud,Slecenimlcx  rquiorvllaeft.Qua 
necisartifices  artepenrefua.  Idipfum  aliirurfuscolligendum  erit  d^-gjmentatione.)  "^ 

Arifiotele'>prolyllogifmos3ppelIit,quib'jppofitioneifylIogifmineg.itas  probamus,  Pjnc^fyllogi 
Qnicaufa  fuit  plenlque,  vt  qcinquc  partium  ratiocmatioiic  ficcrenr.^  Ciceroni  finiquotfiut, 
in  Riictoricis  maximc  qu  nq;  fyHogifni  parrcs  elfe  vidctur,  ^pofi;ionis  approbatio, 
a(rumptio,a(fumptionisapprobatio,&  coplc^no.QuiiuiIianus  &  Bocnu^,  trestatum 
fariunt  partes.propofitionem,3(fumptioncni,  ?c  coclufionem.Qjanquam  Bocciu?,de 
folo  loquiturfyIlogifiiiohypothctico,feuc6ditionaIi;&:  Fabiusalioquodaintelledu 
tresfacitfyliogifmi  partes,qua  Rodolphus.Putateiiim  illeidcircotres  eliequodpro 
pofitio,&  eius  approbatio.pro  vna  parte accipi  debeant.-itidemque  3(fumptio  cu  pro 
banonefua;  RoJoIphusautem  probationssilljsomninono  putatconnumeradasefTe 
interpartcsfylIogilrni,eius3d  cuiuspropofitionesc6firmandasadhibe'tur,  fed  aliorii 
easfyllogifmorue\pofitionesjuta(!uinptione<c(re.  Q^tfententia,  vt  verifimillima 
efl"c  nihil  vidctur,ita  probc  ei  cum  fcntctia  Ariftotelis  de  fyllogifmipartibus,  &  pro- 
lyllogilmis.  , 

Sjfot  modis  argnmentatio  yersfoUtatur,  &  qmt  rurfnm  modts  tlabi  ] 

taiitumcontingat.  Cap.       XV. 

^IcHf  eji  autem  dijfutantiiconfirmare  idyCjuodvrohmdum 

Jump/it.-tta  cm  cjut  dtuerfa  tuetur ,  eH  dtjjoluere  au^  con^  \ 

firmata  fum  .  Soluitur  Vero  argumentatto  cifdem  quibus 
Jiruttur  modis .  Qjtemadmodum  nanaue  prohamtis  Vnum-  ^- 

qmcqueper  aliqutd  quod  Verum  ejje  ^^oiumns  ^^exeo  con^ 
/equt  docemt^,  (juod  prokare  mtimttr  :fic  dupltciter  effeciam 
Joiuimus  argumentattonem.  ^ut  emmfaljum  ejfe  dicimtis: 
quod  propofitumefl  .  cydutfiresid  nonfimt ,  non  confictex  Dupletargu- 
propofito  yCjuod  aducrfritis  )^oiuit  ,indicamtis.  /^^«f  Vf/ Eo?"""' 
quta  tmperfeBaflt  argumentatio :  atttfifit perfeBa  ^  iude- 
npotiiis  talem  ejfe,qudm  fua  reiterafn  taits.  c>  ejfe  aitquid 


RODOL.   AGRIC.   DE    INVENT. 

in  ea ,  auod  mnlciplidter  dtcatttr  nec  eadem  pgntjicatione 
"^trohique  in  argumentationefitpojttum .  Id  eji  autem  quod , 
dici/olets  omnem  argumetationemfiluiyaut  negado  eo  quod 
propojitum  eji^aut  multiplicidijiinguendo  l^^t Ji dicatur:Sa' 
pientinuU<e  dejunt  opeSiCrgo /apiens  eji  diues  .  Primafilutio 
eji,\>t  rej^ondeatur ,  non  cjfe  \erum  cjHod  proponitur  yfipien- 
ti  nuUa^deeJfe  opes.  ^uodjiprobetuf ,  quia  nuUa^  cupit :  re- 
liauum  iam  eji,  \>t  negetur,  ex  hoc  quod  mtU^e  Jihi  defunt  o- 
peSyCon/equi,diuitem  ejp  eum./dfiprohetur,  adteEia  maiore 
propojitione ,  quia  cuicunque  nihil  defit ,  i^Jit  diues  yfortajfe 
negabitur  (^  ijia.  Qujim  etiamjiprohabtt ,  dicetque ,  quifi 
quis  hahet  omnia  quorum  indiget,  eji  diues .  cuicunqtte  nihtl 
deejiihahetomnia  quorum  indtget:expleta  iam  ratiocinatio 
eji,cuitis  \>traque probata  eji propojitio .  Vltimum  itaquefi- 
lumque  remedium  eji,  Vt  qutfiluere  y>olet,  dtcat  hoc  Verbti, 
deejfe,dupliciter  dici .  oy^liter  dicitur  enim  deejfe  quid ,  quod 
modo  non  adeji :  aliter  quicquid  modo  dejideratur.  ^updji 
priorejignifcatione  dicatur,Vera  eji  maior,  minorfalfa .  Si 
ficundo  modo,  minor  eji  \>era,faifa  maior .  Quare  nihil  mi- 
rum  ejfcfqu^  iungere  Volumns ,  in  conclujione  non  iungan- 
tur ,  cum  id  medium  in  quo  tUa  iungehantur  in  propoftioni- 
Soiuendi  vcr-  ^^  ^^^  numero ,  fed  (becie  folum  Fuerit  \>num .  Soluendi 

bu  djftmgue-  '  .  'J      Ji  J  J  ^ 

xi^oxwii cou-  autem  \erbum,  quanquam  communejtt  negantt ,  e^at" 
'^i^Miu^*'^ Jiinguenti,  reElius  tamen dijiinguenti conueniet ,  Nam  quif 
Quii  negat ,  non  patitur  confici  argumentationem :  qu^  au- 
tem  confeEla  non  efi,propriefilui  non potefi .  o^t  cu m  mul- 
tiplex  difiinguitur ,  eft  \tique  injfeciem  cofeEla ,  reUiu^  igi- 
turfolui  dicetur,  Nos  tamen  omnerationem  difiutiendx  ar- 
gumentationii^  in  prafintiafiluere  vocauimus .  Et  h^  qui^ 
demfiluttonum  dtfferenti<e  quas  diximm»  y^er^efint^O^  ad 


DIALECT.    LIB.  IL  m 

remip/amferurjtur.idqueip/^tnetia^i^ulgoVocantur,  Sunt  ^l^l^^^i*' 


,alUfiluendty\fel(^jt  magis proprium  ^folumus eis nomen da-  tioadhoau- 
reyiabedi  rattones,  qu£  ^^ulgo  dicunturfilutiones  ad  homi- 
fiem,  Ad  ecvs  refugimus ,  c^uado  ex  reparumj^eramtis  auxi^ 
lij.  ^uiafirmior  eft  argumentatio,(juam  Vf  alicjuaparte  in^ 
jringi  Idbefaliarme poj^it .  Fel,(]uia  datur  occafto  de  aduerfa 
rio  dicendi,  quem  quiapoffumus  acrius  retunderes  malumus 
$n  tp/um  rattonem ,  quam  tn  rem  tngerere .    i:.labtmur  au-  qucmpii  pof 
tem  his  fere  modis ,  Kel,  cjuia  regerimus  altquid  aduerfirio,  *  "^  *  '• 
auo  reprimimtis  eum :  Vel  eleuamus  quod  ohieBum  eft :  ^el 
digrejfu  d  refath ,  illatacjtse  alterim  alicuius  mentionerei, 
auocamtis  auditori^  mentem  apropoftta  argumentationis  cu  regerendi, 
ra,  c^  alterius  ohruimus  commemoratione.  'KegerimnSy  \el  ^ 

in  reipfamjpcr  cjuam  dtjputator  prohauit  quod  inftituerat:  ^'"^ 

\el  in  perfinam  aduerfirij  .\In  rem  regerimtis ,  cum  rem  pa- 
rem  altquaei  qu<t  nohis  obiicitur  reponimus ,  vr  quantH  Vr- 
getnos  aduer/artus  ,tantum\>ideamurnos  eumediuerfieo 
quod  regerimtts  Vrgere .  §luale  ejipro  Coelio ,  cuicum  obie-  \ 

Ba  ejfet  luxuria  maior,  qudm  Vf  eam  defendere  auderet  Ci- 
cero :  apertior  (juam  vr  pojfet  eam  negare :  moUiit  quidem 
aures  qudtum  potuit  orator:  (;^partim  temporum  magis  ea 
\>itia  dixit  qudm  hominisypartim  contendit  aliquid  ejp  con- 
cedendum  atati.Tamen(^(juod  huius  loci  proprium  eft));elut 
remedio  inuidia  oppo/uitjpemfuturie  induftri^,^;^  prohita- 
tisyin  cetate  VenturayC!^  ex  aElionihu4^  lahorihu/q^,  quos  Coe- 
liw  iamfifiipiebaty/uftinebatque.Tale  eft  etiamyquod  apud  Lf.io. Aenei. 
Vtrgiltii  lunodicit:Indignueft  ItalosTroidcircildareftam- 
mis  Na/cete.  Non  negatfcd  eleuat  qudtHpoteft.  Deinde  in 
dgntora  regerit:^uidface  Troianos  atra  vimferre  Latinisf 
CiST^  qucefiquHtur.  fjuius  etia  eftgenerisyquod  inquit  Turnus,  lj  , ^. AeBci 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

Et  nos  tdapacerferriij^  hdud  debile  dextra  Spargimiis,  ^ 

^  °^^  '*      noflropqmtnr  de  \->ulnereJanguis.  Et  in  "Bncalicis .  Dic  qui- 

hm  in  terris  (c>  cris  mihi  magnm  ApoUo  ^  Treii  pateat  c<eli 

j^at'm(no  amplim^vlnas.Alter  cil  nequeat  rejjfonderetaliud 

par  oiiicit.Dic  quibmin  terrisjn/cripti  nomina  regu  Majcu- 

in  perfonara  t nr flores yC!p*  PhyUidafilm  habeto.  In per/onam  regerimm, 

cu  dimiffa  reiofledimm  qHali/ciiCj^fity  non  couenire  tamead- 

uerjarij  pe  rfonce  ohiicere  eaminec  reEie  h^-ec  ah  eo  dici.  Cmuf- 

pro  Liga. "    modieflpro  LigarioyQHod  Tuhero  accufator  Ligarijt  in  eade 

Ci!mSanlfft  caufafuerityCuim  Ligariu  accu/ahat,Simile  efl  in  Sallufliii: 

^mfl  Vero  tufls  ah  iUi^  ^^iris  Salinfli ortm .  £t  paulo  pofl: 

Ecquid  te  tuipiget  homo  leuifimeyCu  ea  culpa^y  qu^e  in  htflo 

riis  mihiglori^  duciffEt  iterttyqmd  enim  mctiri  turpe  ducis, 

qui  mihiaufmfls  eloquentia,  v^  V/Vm  obiicere ,  cuim/emper 

noces  egmfli  patrociniofSic^  VirgilimtMcq^  iimorisArgue 

Lib.n  Acn.  tu  Dracc.  EtyTantiicy  nefaspatrio  excidit  oref  Et  apud  Tra 

Ltb.z.  Aene.  ^^-^-  j^j^^  inquit,Medea  amores  ohiicisfHac  omniaynon  de 

Elcuarequid  reyretla  necneflt/ed  de  homine.Eleuamus  quoties  cotemni' 

'  musre  qua  obticttur,  ^  Velut  nuUius  mometi  ajpernamur, 

/iQuale  totam  Caelij  accu/ationc  Cicero  voluit  Videri ,  magis 
iraSyC^iurgia  dtflidetia  in  amoreyquerela/q^amatiu  ejpyqua 
Verba  luno-  ^g^.^  crtmwa.  Stc  &  apud  FlrgtltH  efl:Italidpetiitfatis  au- 
Aencid.  '    thorthuSyefloyCajfandra  impul/usfuriis.Maieflatefatorum 
Cajfandrafurore  elufit.  Etpaulopoflyquod  modo  diximus, 
Jndignti  efl  Italos  Troia  circiidareflamis  Mafente:/uhiicit 
cdtinuo.Etpatria  Turnil  conflflere  terra,  Cm  PelHnus  auus^ 
cuidiua  Venilia  mater.  Indigmoris  coparatione  eleuauit  ofle 
Digrcffas.     dttci  no  oporterc  id  ita  indignum  y?ideri.  Digrediendt  rartir» 
eji  apud  authores  exemplil,ficut  digrejf*  aduer/arij  vitemus 
laqueum.  §m)d  enimpr^fintls  teporis  ^  \tilttatts  laus  efl, 
quiduis  dj.cerei^t  de  re  non  dicas,  cum  nihilpoftt  y>tditer  de 


DIALECT.    LIB.     IL  nj 

ed  dici:idpo/{ea  cmn  legcretur,poJpt  authoris  Videri  culpafa 
Mum ,  qui  dilaheretur  ab  inflituto ,  ^grauia  crimina  non 
dtluta  dtmilteret.  Pro  CAw  tamen  Vtdetur  mihi  Cicero  hoc 
foluendi genu^s  exprrfijpxum  rej^onfuris  ei  crimim,  auo  oh- 
iiciehaturparatum  hahuijp  domi  \>enenum ,  c^*  v/w  eii^s  in 
feruo  cxpertum  ejfcj  digrejf^s  efl  ad  mortem  ^^Metelli ,fu' 
Jpicionem^uefactc ,  Clodij  fcelere ,  \fenenofhblatu  illumfuif- 
fejpfamj^  mortemgemitu  CS^  lachrymls profe(juitur:fmul(i 
reprtmit  aduerfarios ,  Vclutfmilii8los  crimine  ,fimul  im- 
petu  diBionis,t9'  affeBu ,  mentem  ad  huius  crimtnis  cogita- 
tionem  diuertit .  Sicut  autem  nonfatis  commode  modtis  hic 
elabendi  in  litera^  mittitur,fic  inter  dijputandum ,  c>  info^ 
rOi^  infeholis.creberrimefolet  expett, 

Sicutautem  cftdifputantis.  )  Quxdefoluttone  argurr.entationuui  habct  RodoL- 
phus^ea  obcculosponJtfequcnsdefcriptio. 

_Principio,fi  oftcdamusfjlfum  ef 
'    fepropofitum,ideftj  vtnuclo- 
quimuranteccdens. 
Demde,  fi  doceamus  no  efle  ra- 


^-■Vnavera,  quoticsverediluiinuf, 
id  quod  ab  a'Juerfario  propofi- 


tum  eft.-eaque  duobus  fit  modis: 


ta  confequetiam^hoc  eft.fi  pro* 

bemus  conclufionem  no  necefl 

■farioexantecedente  fequi. 


Solutioar- 
gumentatio 
num  duplex  ) 
cft. 


r 


Vel  in  rem ,  quoties  pa- 


-> 


Alteraadhomincj  putaquoe 
no  rei,  fed  homini  fatisfacit. 
V^Fitqueeatnfanam. 


rem  ,  aut  etiam  grauio- 

I    rem,quam  fiteaqusob- 

rlrimum  V  feaa  eft  nobis,  aduerfa- 

regercn-^j  rjoreponimus. 

do,idq-.  ^  VeImpcrfona,cuoften- 

/  dimu?,nondccereper(b- 

)    naaduerlariijVthicuo- 

L  bis  obiiciar,etiam  G  con- 

ftct  ca  vcra  cffe. 

DeindeelcuaJo,  cil  videri  volumus 

contcnereid  nuodaduerfarius  obie- 

cit,dicimufqucidtaIeeflcquodride 
ri  magis^quain  dilui  mcreatur. 
PoftremoJigrcdiendo,cum  animum 
auditoris  digrefluquodaapropofi- 
toabducimus,itaqp!iisoccupimus 
vt  eius  quod  clitaum  efl  nobis,quc 

ddmobrep3rob!iuio;8fqujnq>janl 
V-  fitjtaaien  dilutuni  e/fe  videatur. 


K''J 


) 


RODOL.  AGRTC.   DE   INVENT. 


Sapicti  diuei     SapientinullEdefuntopcs.  ergofapienseftdiues.)  QuemStoici  dixerintdiuitem, 
recundiiStoi  Cicerodocetinepiftolaquadamad  rreb3tium:Balbus(inquiens)  mihi  coSrmauittc 


cm. 


>*' 


diuite  futurum.Id  vtrum  Romano  more locu-us  fit.bene  numitum  te  fore.-an  quomo- 
do  Stoici  dicunt:omne5  efle  diuites.qui  cslo  &  terra  frui  poflunt^poftea  videro. Et  a-  ' 
pudTragicum  iaroninquit.)Senecsin  Medsaverbaliajcrunl; 

1  ASON.  l'erimerecumtevelletinfeftusCreon, 

Lachrymis  meis  euiftus  exilium  dedit. 

M  E  D  E  A.Poenam  putabam,munus(vt  video)eft  fuga. 

I  ASON.Dumlicetabire,profuge,tequehmceripe.  ^ 

~  Grauisiraregumeftferoper.MEDE  A.Hocfuadesmihi. 

PraeftesCreuf«,pelliceminuifamamoues. 

I  AS  o  N.MedcaamoresobiicisfME  D  E  A.Etcidcm,&  dolos. 

TripUci  de  caufajieri  exfiojitionem,  Cr  fuumynicmquetxpofitioni^  generi  ejfe  propoft- 
ti4>m finem.Veiude ,proh abilem  cffe oportere expofitionem  tain,t]u>afidts  alttn  rei  (jwiri- 
titr,reiqtieprehadA  accommodatam,&  quomodo  tdfiat  .Pofiremo,cinitfmodt  ejfe  debeat 
eiu>s  exordttfm.  Cap.    Xyi. 

Y^Eargumetatione  autem  quid  eajttt  c^  (^Ucefpecies  eitis, 

^  auomodo  conficiatur ,  (jaantum  ad  muemendi  ratio- 

nemPertinet ,  h^cjufficere  Vtdehuntur .  Expofitiofeqmturt 

ExpoGtionu  Qp^dYn  (hcciem  orationi^  alteram  fecimt^  .  Expommtis  au- 

genusduplex   *         /.^  ,  ^  i  j-        •  / 

tem  fere  propter  ha6  cau/a^  ,Vel  Vf  audientium  ^^oluptate 

demulceamiis  aures  ,  Ve/vf  rem  ipfam  cuiufmodi  fit  ex- 

plicemtis ,  \el  Vtfidem  alicui  alij  ret  expofitione  (jucerampts, 

Primum/equuntur poetce.  Proximum  cjuimonumentisrerii 

tradendis ,  Ve/  prxfentes ,  )^el pofieritatem  conantur  docere, 

V/"  qui  hifiorias  c^  exempla  )?irorum  rerum^  infignium  li- 

teris  mandant.oy^t  6]uifaciend<e  caufa  fidei  de  re  aliqua  ex- 

ponunt  y  hifunt  \>t  oratores ,  Vf  philofophi ,  vr  reli(]ui  artifi- 

ces ,  quihusperfepe  in  alterita  \>/um  ret  alta  res  Verhofit^  efl 

recen/enda .  Trium  tgitur  harum  expofitionum  fuu^  efi  cui- 

Pinjsprimige  ^ji^A,^,    ^tenim  ^^oluptatem /olam  JpeEiat  audientis, 

pta"Vudit°ori$  dummodo  eamfequatur^^^era  anfalfa  ,prohahilia  an  incre- 

dihilia  dicat ,nihilfua  credtt  referre .  Quodfi quando  ^^erifi- 

mdia,aut  )^era  dicit,emxiu/que  colorem  tuetur  Veritatis,non 


DIALECT.    LIB.     IL  114 

id  tantum  ex/uafacit  per/ona,quacum  ex  tUimperfona,  cui 
,ralia  triiuit.ijuo(]ue/int  illi  congruentiora,/ic  dicHtur.  zy4ut 
per/kpe  in  his ,  V^/  y^ana  affeBus Jj^ecie  mouere  cupit  auditO' 
rem.  oy^ptifima  efl  enim  talibus  ^^erifimtlitudo  .  ^uodaue 
pr£cepit  HoratiuSt  FtEla  Voluptatis  caufijint proxtma  Vr- 
ri^  id  non  in  Voluptate  modofedin  omnt  affeciu pracipue  eji 
ob/eruandum.  Scriptores  autem  rerum  econtrario  ,primam  scmndi  gene 
omnium  ^?eritatem  expetunt,pofterior  Voluptatis  efl  cura.Si  ",'^"j'''''  ^ 
tamelegem  illam,  quamfanxtffeThucydtdes  hiflorti€  \ide-  cuntur, 
tur,ob/eruare  Velint,  maitntque  remperpetuo  duraturacon- 
jicere,quam  gratiam  breuem  mereri.Vera  autemdicunt  ha^ 
Bemts  \>tftafint  confcientia  contenti:nequefolicite  auaren^  / 

dum putant,(juomodofiat  leElorifides  eorum  qu^  recenfent: 
quando  Cp*grandia pleraque  Cs^ad  incredtbtle  quadoaue  ac- 
cedentia,  \>elut  expericulopetunt,  Vf  admiratione  leEiorem 
detineant.  Sicubi  \ero  ponuntur  alicjuafaciend<efidei,talia 
ferefunt ,  Vf  magisgrauitatem  authoritatemcfue /criptori^ 
cdmendent,(juam  rem  probent.Cuiu/modtfuntfcirefe  incre- 
dtbilia  ^fidem  excedentia  narrare,fedita  tamed  maiori^ 
htis  accept/fe,  itapofieris  tradituros:\el  compertumfibi,  rem 
fic  habere :  confianterfe  \erum  in  cjualtcunque  hominum  o- 
pinione  diciuros ,  quandoque\eronefibi  quidem/atispro^  • 

bari,  cjuare  quemqueprofto  captu  dempturum  additurum- 
ue  fidem.  ^uare  probabtlitatis  abunde  efl  ifiis ,  rem  tradi 
fic  ,vr  nonfit  improbanda ,  idefl,  vr  vera  dtcantur .  Dein- 
de  ne  \ideanturfal/a :  quodfit  ,fineque  inter  fe  difiideant^ 
neque  temporibtis,perfenis ,  locis ,  ea  cjuce  traduntur ,  difere- 
pent .  Pleracjue  enim  \era ,  turbato  ordine  coniunEiioneque 
rerumjncredibtlta  \identur.contrdfalfe,  dtjpofita  \>tfingu- 
lce  interfe partes  congruant ,  \erifimorum  implent  fidem^ 

^  iifj 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
Cmfi  dutem  fjamokrem  paratajtt/cripcorijides ,  cum  ex 
feriptorii  verfona ,  auod  nihtl  tale  \Hdettir,(juare  deheatpo- 
tiui  Vellefal/a  tradendo  Udereexiflimationem/uamy(juam 
•\^ra  dicendo  fanBi  gratti/q'4e  vin  defe  opinionem  adpo/le- 
ros  tranfmittere:  tam  cjuod  leEtorisparum  autperfepe  nihil 
intereflfic  "petfic  rem  cjfe  arbitrari :  prafrtimfi  non  alumde 
paratum  fit  y  quo  pojsic  ^fanitcos  firihentis  coargui  :  qnale 
Herodoto  c> nonnuliis  quoqaefnptorum  ,  qtii mdulfrunt 
inienuisfuis ,  contigit .  In  reliquisfacile  leElor  accedtt.Ma- 
uult  enim  fquod  Vulgo  dicifilet^  crederequam  exquirere, 
cylperta  ewfnt  apud  eos  omnia,  ere8ia,ful?ltmia,fcura: 
Finisgenerh  •  ^^^^  timeant ,  non  timeantur ,  oAc  in  expofttombtu 

tertii,vthde         7  ....  .  r    ■      a     fT 

faciamusus,  H^    nt^ilpi^  fides  altcui  rct  quiCritur ,  nonjatts  ejt  ejje  "Vera 

mcxp^nfr»'  qi^^  exponentur  :fed  t^firma  ,  tP*  yelutfidemfihi  tpfisfa- 

cietia  oport^t  ejfe:tum  ad  id  cuiprobando  deflinantur  ita  ac- 

commodata  y^^t  capitafidei  faciend<£  confirmandarumque 

rerum  noHraruyn  omntapo/iint  inde  depromi .  InHat emm 

adHerfrmO^f^j^^^i^^^^^^^^^'^'^^^'^^^^^^^^^^^ 

pune  dimittit ,  c>  \^el  negatyquce  nociti^rafunt :  ^elfiidne- 

'  quit  \>ertere  in  fms  v/^,  c;^  ad  f  rapere  conatur ,  effice- 

)  reque  Vt  \)elproftnt ,  Vf/  \>tique  quam  minimum  obfint. 

Duo  necefTa-         Omnis  crgo  dijputantii  expofitto  ,  qu(e  probando  ali- 

melTua^qmi  cui  deflinatur ,  necejfi  efl  duopracipue  habeat.  Trim  efl,^t 

"       probabtlisfit ,  nec  enimfides  alteri  reiper  eam  parari  pote- 

rit ,  fi dubicefit  ipja  ^  ambtgu^fidei .  Detnde ,  ^?t  accom- 

modatafit,idefl,  vt  tUiret ,  quam  probare  per  eam  Volts- 

mu.s,  apre  iungatur,  ficjue  expofitiofiat ,  W  comodefides  ex 

ipfapopt  duciParum  efl  emm,ip/amperfprobabdem  ejfe, 

finon  td  quodprobare  conamur ,  coUigereper  eampojfumus. 


fidem  facere 
conatur. 


DIALECT.     LIB.    II.  n^ 

Prohahilis  fit  expoficio,ft  fit  armmmtofciy  fi confentanea  '^«''^"'amex- 

/         r         r         r  y,  ^     />  r        pofltionefie- 

rebm,]tperjecor}jeqitmS'Q^rJumento/aeJt,  (ju<€  cau/itsha-  »■•  probabiie. 
het  rerum.  Caufa4  autem  Vt  hahcat.non  modofumm^  rerii  en^  poftfMr. 
(juasexpommm,  Vtjimt  cati/k  helli gefli,  caufe peflilenti^ey  S^"*'"'"^*- 
aliarumque  rerum  (^u<e  foient  a,  firiptonhm  ante  ivfures 
expltcari.  ^alis  efl  etiam  pro  Milonetotaferenarratio,  ' 
Caufa^  enim  hahet,primum,^uare  Clodm  annumpr^turce 
fi£  tn  Milonis  confdatum  dflulerit.  Hmc,  auare  Mdone 
occidendum  deflinauertt.Demum,(]uare  hoc  locojooc  tempo^ 
re .  Sed  tnfingulis  ctiampartihns ,  expofitionis  caufcvs  addi- 
mmycuiufmodi  eflySapefugam  Danai  Troia  cupierc  nlt^la 
Molirixaufam  addidit,  Et  longofep  decedere  hello.  ^od  \ 

reuera  (juidem  argumcntatioyquancjuam  colorem  haheat  C57*  { 

faciem  expofttionis.  Sic  etiam  ajjenjere  omnes.  ^uare  ajfen- 
feruntfcjuia  qu^flhi  quifqne  timehat,  J^niiis  in  mferi  exitiH 
conuerfa  tulere.  Sed  ^  alta  nonunquam  ponuntur  argume- 
ta.  VI ySanguine placaflis  \cntos  &  Virgine ccefa-.ar^jumen- 
tum  efl  eius  cpAodfiq'Mtur,Sang'4ine  cju^redi  reditns.  Et  pro 
Milone: Etenim  palam  diHttahatyCo/ulatH  Milonieripino 
fojje,  Vitam  pofje.  Suhdit  orator,  Significauit  hocfepetnfi' 
fiatUydtxit  tn  cocione.  ^lmn  etiam  Fauonio,  &  reltaua  au^ 
fec^uuntur  ,priorist\lmJunt  h^c  ^felut  tndicia .  Confinta-^Z^^^i, 
nea  erit  expofltto ,  flperfmisy  locis,  temportht^s,  rehtis  confen* 
tiat.Perfnis  cjuidem,fl  qualesjunt,  taliafaEla  earii  diEia^ 
efftngantur.  Nec enim-  eadem  conuenient  AchilIi,iCj7*  Nefto- 
ri,  ^  y^hfii  "verha:  nec  eademfaEla  erunt  in  hisprohahtiia, 
Sic  CfT»  aftafaminam ,  alta  \firum,  alia  doEium,  alia  indo^ 
Elum,alta  mditem,alia  togatum  decehunt.Locis  ^tempo- 
rihtis  accommodahitur:fl  cjno  loco^numciuodci.auo  temporc 
Mnflmile  eflfatium  ejje,flc  ex^onatur .  'B^hus  \ero  conue- 


RODOL.   AGRIC.   DE   INVENT. 

nietspUtismcmda^/eriisgrauisy  ridiculisfacetay  injignilui 

SSfequras   0^^^^^  y  trifithm  acerha  trihuatur  expofttio .  Cotj/e^jttens  au- 

tem  erit ,  non  modoyf  priorihus/e<jtientia  non  di/crepent :  id 

enimpotim  eji  vititimfttgijfe,(judm  aliquam  laudememif 

/e:fedfific  exponantur  priora^^t  Vel  ex  iis  qi4£  pofterius  di- 

cuntur  expeBentur  y  ^propemodum  auditor  ipfe fihifuhij^ 

ciat  ea:"pel  qualiacunque  dicentury  tamen  cunEta  videantur 

expriorumfidependere.^uod  diligentiftme  oh/eruatum  efi 

Ciceronipro  Milone,  ^luanquam  enim  ancipitisfideifity& 

(vr  creditur^  ad  infidiarum  rationem  yfalfa  narratio:  quo- 

niamfortuita  eam  pugnamfuijfe  traditurfic  tamen  omnia 

per  gradus  quofdam  certaferieferuntur ,  vr  nihil percipere 

pofiisy  (juod  non  coh<ereat priorihuiy&  Veluti  y^inculo  conne- 

xumfit  vr  tandem  ^^efiigiis  (juihufdd  ad  ctedemy  ^^eiutma- 

nu  pnehendenddy^veniatur.n^lus  hahet  negotij  id  quod  dixi" 

^  tnusfecundum  ejfe  dehere  in  expofitioneyVt  accommodatafit 

ad  id  cuiper  eam  paranda  eftfides.  Mam  prohahilttatisper- 

fapefactlii  efi  ratioy  cumfint  omnia  quandoque  qua/iintin 

expofitione  confejfaparti  Vtricjue .  Furmare  autem  apte  & 

accommodate  infittuto  nofiro  expofitionemMfundametum 

/ede/cjue  totitis  nofira  dtjputationis .  Hocefienim  tjuoprx- 

paratur  inforo  iudex,  c>  ad  omnem/e(}uentium  argumen" 

Oua  ratione  /^  •  a  ... 

pofifsimum  tattonum  confirmattonem  componttur .  <i/dnte  omnta  tgttur 
proband'  fi7t  '^i^^^dil  efiyCjuidfit  idyquod  yfolumus  expofitioney  O*  cui  ex 
accommoda.  Ipfi  qu£riturfideSytdque  cum  omnihus  expofitionis partthus 
coferamuSyC^facile  videhimuSy(]uid  haheat  res  quod  iuuet 
partesnoftro/Syquid  etiam  quodoffendat.  Vhitotaenimpro 
nohis  efiyparum  eft  quod  metuamus:  fic  parum  efi  quodjpe^ 
remuSy  vhi  ohefi  tota.  Deinde  cjuce pro/itnt ydanda  efi  opera, 
ytplurimum  iuuent:Cp*  eruenda  argumenta  explicadaque: 


i 


DIALECT.    LIB.    H.  ii(J 

att£  tum  cum  dicufitnr,(juafj<juanon  cum/umma  reru  con^ 
iunganturyVt  tpfam  efftctant:tp/a  tamen audientis  cogitatio- 
ne.colltgentii  apud  ammumjuumy  loocipfi  maxime  profant 
tuc,quta  mtnm  in  idparata  \>idetur .  ^uje  ^ero  duhta/unty 
CjT*  dicentii  tnterpretatione  pojfunt  in  hanc  VeltUam  dtftra- 
htpartemfc  traElandafi>nt ,  Vf  mbispropnt ,  ^^  nocenty 
moUienda  fint:curandumj^y)?t  cjuamminimil  obJient.Fiunt 
autem  h<ec  omnia  argumenti^ffju^/umiitur  ex  locisyCiuos/U- 
pertore  libro  de/cripftmti6  -fed  h<£c  argumentaponuntur.nam 
Vr  \eniat  cjuandoejue  argumentatto  tn  expofittone,  breuii  ta- 
men  ea  eji,jitj^  non  ita  crebro.  ^u^adam  autem  con/itlto  nar- 
rantur  a  nohtsjic ,  vr  plancfalfa  ^  tncredibtlia  perjpictpof-  } . 

fint ,  cjuottes  ea  cju^e  ab  aduerfariii  \dprofi  expofita  funt^  t 

\el  aliocjuin  cofirmatura partes  corum  Vtderentur^fc  depra- 
uantur  contraria  expofitione ,  Vf  prorfks  detrahatur  eisjides, 

Jllud  autemfere  )>idetur  obJeruatum,)>t  \>ndecunque pe-  Fauorabilera 

r  ^       -   r  I  -1  .       .    .       *■    ^  efledcberc 

tttumjemperponatjauorabilemprimumnarrattoms tngref  narratioms 
fi*m ,  C^^i  ali(juo  quod  caufamjitam  comendet  aujpicetur.  Nlrr^"o*Si. 
Terentianus  ille  Simoycontinentiam  filif /itt  laudaturus.cum  Iii°""  '""** 

\      '  r  1  n  ^   •  Tercntiani, 

tt4toettam)>erJatumeum  tntermodejtaparu  ingenia  ^>ellet 
ojiendere^  )>ideretj^  meretricis  perfenam  prafintt  laudum  co- 
memorationi  indecentius  tnferi ,  ^pojje  )>ideri  objiareexi^ 
jiimationijilij  ,  quod  talisperfence  con/uetudinem  expeteret,  ^ 

Vtdemta  Vf  altiuspetito  principio  moUtuerit  omnia :  ^  rem 
ipfamy&perfonamyprof^^eBa^aJperafauorabtlem  red- 
dtderit .  Incipit  ergo ,  Interea  multer  qu<edam  ahhtnc  trien- 
nium  Ex  Andro  commigrautt  huic  \>tcini<e.Vt  iam  neaga- 
neonii  necjue  omnes  )>rbis  angulos  peruagantis  Uderi  pqktt, 
Ji cojisetudinem  tertium  iam  annum  Vtcin^ Jibi  Pamphtlus 
habeat.K^ltciua  qutefequuntur,  ad  commendationem  Perti- 


RODOL.    AGRIC.   DE   INVENT. 

nefJt  mtdieri^Jnopia  ^  cogmtoYum  negligentia  coaEla,€gre 

giaformayatque  atate  integra,  Videmus  hic  quanta  huic  de-^^ 

linquedi  excu/atiojdejertie  a  cognati^  C^inopi.cjuantafacid" 

ta^,iuueni  ^formof<e.Hoec  tamen  inter  iftayfrimumpudi^ 

ce,nec  idfolum  jfedparce  ac  duriter  agehat ,  lana  ac  tela  v/- 

Uum  quaritans :  Vf  obHinatio  tuendi pudorii  perjficipojiit, 

Hinc  iam  paulatim  Velut  gradttnd'  incipit  iahafccre .    Sed 

poHquam  amans  accefit  ad  iuuenem  :pretium  poUicens  ad 

inopem:non  primo  tamen  congrejfu  y>iEia  eft  :fcd  vnus  ^  ite 

alter .  ^uod iam  confequens  erat ,  Vf  diceret  proiecijp  eam 

pudorCyijuanta  id  cura  moUiit^l^t  culpam  eam  cum  ommhm 

communicaret  ydiceretj^Jta  V^  ingenium  eji  omnium  homi-^ 

num  a.  lahoreprocliue  adlihidinem'.  §luod  tamen  cunElantis 

fignum  eji,primum  accidit  conditione,  tum  iam  demu  cpua^- 

Jium  occipit.  ^uemadmodum  ergopiBores ,  qui  colorempu* 

rum^  nuUa  circunfufum  ^^mhrajeuiter  primum,  \>tprope 

Jenfiimfalldr  Jnctpiunt  adumhrare-deinde  paulatimjuhcrer- 

fccnte  ohfnritatei  cum  iam  poBremo  atrum  Vmhra  totH  op- 

prefit  colorem,mhilj^prater  mgrumft,  videmur  tamen  no- 

.hisprimam  tUam  coloris  Jpeciem,quam  pura  accepimtis,quia 

paulatim  defcit,nec  ahrumpttur  vfquamietiainipft  ^mhra 

ybinuUtiS  iam  efi,inucnturi.  Sic  ^perjuafioneprimum  ac- 

ceptam ,  quia  non  '^^idemti^  infequentihiis  eripi ,  licet  defluat 

etiampaulatimit^*  tddem  quantil  ad  rempertinet,  deficiat: 

qui  audit  tamcn ,  quia  nufquam  vbi  auferretur  vidit ,  Velut 

adhucfuhptjtafeqtiitur  animo  d^adharet.  ^luanquaergo 

poeta  apudica  orfus^ad  meretricem ,  hoc  eji,  ah  honeJitJ?ima 

perfbna  orationcm  adfadtfimam  deduxcrit:commendatio' 

nemits^fauore,  quem  inpudicajump/it,  quiapcr  media cii^ 

Ba  quatentis  poteH  retentat,  etiam  cim  ad  impudicam  per- 


DIALECT.   LIB.    11.  nj 

uenit ,  adhuc  tuetar .   Circunfhlcienda  funt  intur  dili^en-  Caut^efft 

a      ■         I  ;  •  ^      ■    n  exordicdiini, 

,  ter  omma ,  nec  Vttquejtanm  ab  eo  quod  m  prajenti  eft  avta^ 
ftione  incipiendum  y/ed  repetendus  plerunque  altius  ordo  re^ 
rum,fifit  in  eis  alt(juidyqt4od  profit.  Ctceropro  Cluen{io,non 
fiatim  incipit  a  criminibus  corrttptiittdicif ,  v^  ea  cjuatenus 
tueatur  narret:fed  aperfena  matnsyquie  maxime  CluentiH  ' 
prcmehat  yprtmtimfjuea  nuptiis  matris  initia  duxit:au.-e  Vf 
adprafintium  crminu  ordinenihil  atttnehant  yfiicfejtmmce 
defenfionts  res  ip/a  indicat  pliirimum  eaprofmjfe  .  ^mnti'  ^"  (^«tamaf, 
Itanus  atitemficut  in  ca:co  tn  limine,fiatim  expofitionem  in   miue. 
ciptt  ab  incendio  :  quia  nihtleraty  cjuare  altius  repeteret :  c> 
hoc  ip/iimprimiimyContinuofirmifiimumpro  caufa  erat  .fic 
in  mtlite  MarianOy  afeuentateparetum  C5?« educattonts  ccc  Iv",]'!!^!"^! 
pit.Patcryincjtntyhuic  emerttis  hellofiipediis.Prius  er>Jo  tam  ""** 
mentem  milttando  durauerat.  Me  tameotio  moUireturyex- 
authorata^  armis  manus  agre^ifehegit  lahore.  Htnc  cfi  ma 
terpr^dura  ypri/cis  morihus ,  ^^  perufia  fi-igorihus  acfeti^ 
husy  cs;*  rufitct  operis  difficultates  ohtre  cii  maritofelita.  Ab 
hac  educatumfiltumyVirumy^  qui  iam  merueratfiipedia,  \ 

C^  his  afiitctum  morthtiSy  tjut/^uam  defiupro  appellabtt :  cu.  • 

ne  tUam  quidem  cjuanuisfoemtnam  qi^ifquamfuerit  appella 
turta  tmpune^praferttm  cum^  hic  ipfefemper  alicjuid  ma- 
iiis  annii  conaretur ,  ^  omni  opereprtm^  cetatis  annos  con- 
tra  Voluptatesfirmauerit.Sic  natumyfiic  cducatumyQuisiam 
mn  indigntfitmefcrat  tstari  defiupro  f  Similiter  ettam  ciim 
aliis  in  locisytu  in  matris  infamia,  inparte  matris  expofitio- 
nempetit  a  natiuitatefilij.  Incipiens  ergOy  nonfoemina  ,  non 
mater  in^juityfed  matrona:\tfiatim  ex  nomtnts  eius  reuerc- 
tiafauorem  alicjuem  captet .  Cuins  puellares  annos:  a^to  tn^ 
credibtiins  iamfit  ingrandiore  natu  .  Et  cuiusprimam  rti^ 


RODOL.   AGRIC.   DE   INVENT. 

denKl  conmgij  metem:  quato  magii  igitur  affuetam  iam  CJT* 

jirmatam  ad  coiugales  affeBm^  nuUa  lihidinum  rejperjit  in-  ^ 

famia,  Et  cuiimpudens  rumor,  quiparjurm  ^^tique  nofuif- 

fet  ei :  &fu^icax  maritwsy  c^uem  non  potuijfet  latere :  nihil 

Vnquampotuit  obiicere,ntJifilium .  ^luis  ergo  iam  credat  in- 

cautiorem^in  iuueta  ab  omnihns  aliis  intacld  hhidinihus, 

femorem  &  peritam  rerum  inflio  demumpeccare  coepijfe^ 

Simileeji  quodpaulopoji/equitur,  Natum  de/e  conttnuoyfi 

quid  ipfi  creditis ,  impatientius  complexa  (judm  relttjuaypa" 

rentes,non  in  nutrices  nec  in  mintfleriafepojuit  ,fuis  alutt  V- 

berihti^fiofoutt  amplexu,  ^o  magispotuit  munirefec^ue' 

tis  atatis  indulgentiam,  ^  affeSum  notahilem ,  (judm  hac 

,  educationefAnte  caufamfunt  h<ec.Sed  illud  etid  c^uodfequi- 

tur :  Accendehat  hanc  erga  \nicum  optim<e  matris  impatie- 

tiam  rigidt^pater,  ajfer  maritus,  Simul  itatjue  patrisftjpi' 

cionem  ^  rumorem^ajjjeritatipatris  afignat.  Et  hi  ^utdem 

qui  pracipuifunt  caufe  colores,^  quthwsfere  cauja  efl  inni- 

xa,extra  caufamfunt,  Ducuntur  tamen  ex  his^quafetnt  in 

A.  eafidemci  inde  hahent .  Prim^  enim  iuuenta  integritas,  V^- 

'  lut  certa  efl  coram  tali  marito,quifuitparatus  acceptafetjpi- 

cionefilium  occidere.Sic  quod  ^  tpfa  aluerit  infantem,reli- 

aui  temporis  affeBus  credthilefacit.cumfeleat  omnium  ma- 

trum  in  recens  natos  impattentifimus  animtis  effe.  Etpatris 

ajherita^  C^  mariti  exprafenti  Ittis  conditione  defeendunt, 

Non  inde co  jfhgrum  enim  maritumfuijfe  verifimile  efl ,  que  mal<e  tra- 

tinuoexordie    -_/ -^  .       .  n       n  C  rL 

du  quod  pri-  ctattonts  \>xor  coacta  ejtjacere  reum :  ajperum patrem ,  qm 
bii/uSrffed  rumori  quafiuitfilij  mortefatisfacere  .  Pracipui  V^ro  confi- 
roldrnTmd  '^  C^»  ^'i^^^^y  ^^^  ^^^^  qu<e primo  afpeBu  tanquamprofu- 
fubfit .  quod  ttira  hlandiuntur,Vel  tanqudnocitura  terrent.fed  alttus  cH- 
dere.       °  Baintrojpicere ,  (^fi  qutdfeihfit  etiam  quodpofttoffende- 


DIALECT.    LIB.    II.  ,28 

reyfcrutari .  In  Caco  in  ItmineyCiuidmagis  ^^idehatur  ejppro 
Jilio,ejudmfipieta^  inpatrem  maxima  ofienderetur^quifue^ 
rit  autem  iUudimprudentmfecutHSydicetfilmm  cHprimunf 
in  incendium  cucurrerit ,  extuitjpfne  cunSiatione  patrem: 
^  cjuo pleniia (it  mentumfitij,  illam  mi/erahiliorem,  tUam 
dehiliorem  reliquijfe.Smnttltanus  autem  cum  y>ideret,  qua- 
tumfauoris  accederet  ex patre ,  tarttum  caufie  ex  matrepe- 
riturum.quinettam  Xn/um  iri,patrem  tUt  inui/um  quddoquc 
potuijfefieri.qutpotuerit  eum  damno  matermepietatis  ama^ 
re  :facit  ergo  miferos  parentes  prope peritjfe  pietatis  <equali- 
tate,dum  duhitat  vtrumpriusefi^erat:  ciT^dicittandem  ora- 
tor  quanquam  nolentetd  audirefilio , patrem  ejp  eleSlum, 
Contrd,udetur  in  matris  infamia  ,primo  ajpeilu  matri  no- 
citura  henigntor  cicmfiUo  confuetudo.  Nonputautt  tamene- 
gandum,cum  experfona  matrii  multopofiit  honeftitis  defen* 
di:arnpleEltturque  tdquamfimplicitatem  tUdmaterni  amo^ 
ris.  Omnis  igitur  mifer<e  cumfiliofermo ,  omnis  in  puhlicum 
partteregreJfus.Suhdtt  deinde  fimplicem  tnnocentis,mhilque 
metuentisfecuritatem  Gaudehat  etiam  quodlaudandtis  oc- 
curfthus,quod  omnifiequetia  coetuque  conjptcutis,populo  iam 
ipfefateretur ,  quod plus amaretur d matre ,  Infitmma,Ji 
animu  nohisfumami4s  aduerfarif  ,c^Juhindefingula  qu^  vr 
nient  in  expofitionem  apprehendamus,  interrogemufque  nos, 
quid  hoc  ad  remtquaparteprodertt  ftumfi  \>tdertmus ,  quo 
paElo  \folemtiS  oHendere  aduerfario  prodeffe  :  factle  Vide- 
himus  etid,quomodo  narrandafint ,vt profint .  Et  quo  modo 
qu£  \>identur  ohflare  nohis,dtfcutere  Votumus ,  ea  ettam  ex- 
dudendafunt  in  expofitione,ne  noceant.   Nec  efl  quod  qmp 
quamputet,quanuis  dfotis  propemodum  oratorthus  exempta 
fumpferimnii  idcirco  non  ejfe  tn  attis  artthns  tocH  expofittom. 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
'NSi  &  qui  in  Philo/ophia  dijputant,per/ipe  exponant  opor 
tet,  Nec  enimficuht  recondita  res  altcjua  deducitur  m  certa-  ^ 
men  ,Jatis  commode  traBari  pptefl ,  niflprim  expojMerit  is, 
contra  auem  diJpritur,omnem  ordinem  rei :  aitomodo  habe- 
reeamputety  ^  quo paElo  affirmet  eam,quoiie neget.  Vhde 
y^idemtis  inplerifque  dijputatiombm ,  m  qinhm  non  expo/uit 
tnetem/uam  qui  cum  differiturycu  tlie  altud  defendat,aliud 
aduer/arimpetaty  argumentationes  omnes  effundt  in  vetum, 
^/blum/tiperuacuis  clamonbns  dtem  teri .  loannes  Scotiu 
itaquefolet  perfkfe  ,/tcuki perplexior  cju^flio  incidit ,  V<r/«f 
expoptionisprteponereformam  imaginand^e  rei.  ^u^a  attan- 
doflcexplicatur ,  vr  quadret ,  conjientqueflht  omnes  partes 
etpts,  incredibtle  efl ,  quantum  facultatis  tuend^e  rei  adticiat, 
Jd  autem  non  altisprceceptis  cjuam  ets  qui€  tradtdimus  fleri, 
quifquis  expertri  volet,facite  Vtdehit, 

Wrimuni  fequanrur  poecE.^Horariustamen  in  arte  pocrica,  rria  ppetarum  genera 

facit,quorum  alii  folam  legetium  vol upt3tem,alii  \rtilitatc,alii  quxrant  hxc  vtraque: 

Aut^inquit^prodelfc  vo!unt,aut  delecflare  pocrje, 

Aut  (imul,&  iucuiid3,6«:  idonea  diccre  vitGe.      Etpaulopoft: 

Omne  tulit  punfturo  qui  mifcuit  vtile  dulci. 

Hiftoric lex,        Scriptores  rerura  e  contrano  primam  omnium  veritate  expetunt  )  Cicero  feciido 

deOratore;Nam  quis  nefcit(inquir)primaro  efle  hiftori^  lege,ne  qmd  falfi  dicereau 

deat.'de»nde,ne  quid  veri  non  audeat,de  qua  fufpicio  grati^E  fit  jn  fcnbendo,  ne  qmd 

Thucydidcs.   fimnltaiis.  QuamfanxiflTeThucydideshiftoriavidetur.^  Hiceft  rhacydidcs  ille  A- 

lheniefis,Olori  films,inter  hiftoriae  fcriptorcs  facile  princeps,qui  a  fuis  m  exiliu  mil^ 

fuSjbellum  PeloponefMacum,cuiusfiipramentionemfeci,oi.'^toirbriscomplexiiseft, 

^   Herodotur.        Qoaleherodoto.)  Hic  patiem  habmt  Lyxum;  mjtrem  Dryo.Cumque  patria  Ha- 

licainafleusefletjpropterLygdaroinryrannu  inde  Samum  profeduseft;vbi  &  loni- 

cam  lin^uam  cdoftus,nouem  f-ripfit  libros  Hirtoriaru,fed  qui  plus  fabularum.quam 

veras  hiftoria  conneant.  Omnis  difputatis  expofitio.)Huic  loco  toti  inteiligcdo  exa- 

Aius,n5  mmimum  momentiattulerinte3,quaj  Rhetorcspr^cipiuntde  narrationetin 

qua  tria  cu  prirais  exigi  aiunt,vt  fit  pcrfpicua,vr  breuis.vt  verifiroi  1  is.  Porro,  quae  exe 

plaaffertex  Virgilio  &  Cicerone,eapartimfuperi»afcriptad  nobis  lunt^partimfunc 

eiufcemodijVt  vel  mininmro,fi  huc afcribatur,  collatura  vidcantur  inicUigedis  verbis 

RodoI.Itaqueeaomifimus.  Sed  hxcargumentaponuntur.)  Hocipfum  quartoin- 

ftitunonura  libro  hifce  verbis  dicit  Quintilianus.  A rgumetabimur(inquit)in  narratiO 

ne,vt  dixi.nunquarargomctum  ponemus aliquando.Lt  in  todem  capite;Ne illud  qui- 

dem,inquit,fueritinutile,feminaqu2daprobationi!ifpargere,  verum  fic,vtnarratio- 

nem  eflTe  meminerimus,non  probationem.Nonnunquam  tamen  etiani  argumentoali- 

quoc5firmabiniusquodjppofuimus;rcd  i5mplici,&  breuij&c.  Qur  vel  idcircoalcn- 

b^nda  huc  vxdcbatur,cjuoc!  hic  locus  Rodolphi,  vt  quidcm  vidcbatur  mihi ,  n5  vfque- 


DIALECT.  LIB.    IL  119 

quaque  vacabat  mendis.Eramqj  hoc  quicquid  errori$craf,planc  aHignaturus  ty  pogr» 
pbis,ni(i  pridtc quam  in  hunc  locum  fcribere  coepi(rcm,3llatum  ad  me fuiflct  cxcplar 
fcriptum.  Id,m  eum  vfquediem  dclituerat  Dauetriae,primum  apud  lacobij  Fabrum, 
acmde  apud  iftos,quos  vocat  fratres,  Quid  multis?  rhcfauru  aliqucm  inucnifle  mihi 
videbar;fcd poftcaquam  aperui,poftqua coepi  cuoluerc.-aliud  nihil  quam  fy lua  quan« 
dam  futuri  adhuc  operu  deprchcndi:in  iis  prsfcrt im,  quz  iia  manu  exararat  RodoU 
phus.  Quadruplcx enim  fcriptura,aut  fi  id  mauis,charadcr  erat: &  quae  fcripta cflcnt 
manu  ipfius,  id  iam  conftabac  ex  cpiftola  quadam  cius,  ad  Langiu,  cuius  nobis  legen- 
djE  copiam  feccrat  anno  fupenore  amicus  quida. In  iis  crgo  aha  vclut  obclifcis  coFofi 
faeranc^alia  rurfiis  ceu  aftcrifci  quidam  in  margine  notata.  Quxdam  bis  terue  paucis 
intcrim  commutatis  vcrbis rcpetcbatur-.quzda  immutata  fic  eranr,  vt  vix  agnolcerec. 
Q£Oties autem  capita  tota, vel  cxpunfta  omnino,  vcl  in  al lum  crant  locum  traduda^ 
quoties  pagellz  aliquot  defiderabaturfquoties  interlitis  mcdiiSjmargo  occupatus  fic 
erar.vt  cxtrcma  vcrba  legi  no  poflent^uoties  ua  c6fufa,atque  permiftaomnia.vt  ncc 
capur,ncc pes  vfquara  exifterci? Id crgo  exemplar ,  quanqua  hac  part e  aherius  quam 
Rodolphi  manu  fcriptum,habebat  ad  hunc  modum.Fiunt  autcm  hic  omnia  argume- 
tis,quifurouturexlocis,quosfuperioredcfcripfimus;fedhicargumctaponiitur.  Ni 
vtveniatquandoqucargumentatioin  expofitioncm  &c.Quxledio  &  ipfaparuarri 
dct;  apparet^ue  mihi,  hanc  cfle  fcntcntiam  coru  qui  fcnbcre  dcftinarat  Rodolphuj, 
Fiunt  autem  hsc omnia  argumetis,  qux  fumutur  ex  locis  quos  fupcnorc  libro dcfcri- 
pfimus;verum  ca  hic  argumenta  ponuntur  tantum,no  etum  explicantur.  Nam  vt  vc- 
oiat  quandoque  argumentaiio in  cxpofitioncm,breuis  tamen  ea eft,  htquc no  ita cre» 
bro.  QuT  ledio  plancc6fonaefteiquodhabciFabiu$,ponendumn6nunquameflc 
in  narrationeargumentum,at  nunqua  eflcid  argumentum  explicadum.Hocenim  cft 
quod  argumetari  dicimus:cum  ex  fentcntia  Ciceronis,argume'tatio  aliud  no  fit,quan» 
argumenti  exphcatio.  Terentianus  lUe  Simo.)  Vcrba  Tcrenti;  in  Andria  fic habcoo 
Sicno.      Interea  mulicr  quxdam  ab  hinc  triennium 

Ex  Andro  commigrauit  huic  viciniz, 

inopia  &  cognatorum  negligcntia 

Coafta,cgrcgia  forma.atque  xtate  integra, 
Sofia.  Hei  vereor,nequid  Andriaapportet  mali. 
Simo.      Primum  hxcpudiccvitam,parceacduriter 

Agebar.Iana  ac  tela  vi«f)um  quxritans; 

Sed  poftquam  amsns  acccisitprctium  pollicent 

Vnus  &  item  alter,ita  vt  ingenium  ei\  omnium 

Hominum  a  labore  procliuead  Iibidinem, 

Accepit  conditionem,r)cin  quxftum  occipit. 
Cicero  pro  Cluentio.)L)uodiximus  Cluentioobieda  fuifle,iudicium  cofhiptuni, 
&  vcncficium.HorumpriusilIuddcfenlurusCiceronarrationeincipitafceleratilsi* 
misnuptiis  matris.cuinomeSafsia.  Ea,captaamoregeneri  fui  AuruMelini,  primum 
huc impulerat  iuucnem,  vti  filiam  fuam  Cluentia  domo  exigercr ;  deinde  ipia eidem 
nupferat:  quod  fadum  mire  initio  narrationis  exagitat  Ciceio,  docens hmc  omnium 
malorum  fontem  origincmque  extiiifre.  Tum  in  matris  infamia.^H^c  declamatioho 
dieinfcribitur:Infamisinmatrcm.Inca  Fabmsorditurnarrationehocmodo:Matro« 
na,iudices,cuius  puellares  anno.<:,primam  rudemque  c6iugii  mentem,  nulla  Iibidinij« 
rcfpcrfitinf3mta;cuiimpudensrumor,fufpicaxmaritu$,  nihil  vnqua  potuit  obiicerej 
nifi  filium;qu£  pudicitix  prima  Hduciacft,*didit  partum,  qucm  maritus  agnofccrcr, 
Natum  de  fc  c6tinuo,fi  quid  ipfi  crcditis,impatictius  c6plexa,quam  reliqus  matres, 
n6  in  nutrice$,necin  miniftcriafcpofuit:fuisaluitvberibus,fuo  fouitamplexu.Nun» 
quid  &  hof  annosparricida:nunquid  &  pueritiammiferiiuuenisinfamas?AftiJeftdc 
facrorum  nominu  lide,fi  vt  vidcaiur  innocens  matcr,itas  tantti  filii  facit.  Acccdebac 
hac  erga  vnicum  optimx  roatris  impaticntia  rigidus  patcr,a(per  maritus.&  fibivid»» 


ROPOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

batur  parum  implere,quem  pro  duob'  confvjrebat  afreftum  .Rarus  hic  nique  ad  ofcU' 
la.difficilisaroplexi^usSf  quivnic3arpiceretanimo,quoquadoquepoil"etoccidere.* 
fecit  vt  uotabiiior  efiet  charitas  matris.Omnis  igirur  mifers  ferroo  cu  filio  omnis  m 
publicum  pariter  egrefFus.  Gaudebat  etiam,qu6d  laudadusoccurfjb*,qu6d  omni  fre 
quentiacaecuqje  confpicuus,  populo  iam  ipfefateretur,  quodplusamaretur  ama- 
tre  &c,  Reliqua  vel  auada  laro  funt,  vel  fc  fatis  aperta. 

5»3f.>C>'  ^M  orationis cuiitfquepajrtes.  Cajf.  X.  Vl I » 

Quot oratio-  "D   Eltquum  tfi ,  dc  oratiofje ,  \>t dicamm  quotfint  partes 

ccmclcero!"         cim  Ctcero Uhris  tUnyqttos de^^etoricii  adolefcentifibi 

in  lib.de  Ora  rudcs  ,  c^  imPerfeEios  excidijfi  finbit  ,fixfecit.   Eis  quos 

F«irwi.       Pofiea  \>elut  exaBiori  cura  compofitos  edidit  yfiflum  qua- 

tuor  Voluit  e({e:quarum  du£  rem  docerent^narratio  ^  con^ 

firmatio'duee  mouerent  auditorem,  exordium  ^peroratio. 

Quot  Ariflo-  ^/ifioteles  dua6  tantum  qu<e  necejfarics  eJfentputauit,pro - 

pofitionem^^  confirmationem :  narrarionem  propofitionem 

effct^^  non  femper  necejfariam,  nifi  cum  longior ,  ^per- 

plexior  res  inctdijfet .  Exordium ,  ^perorationem  (^quem^ 

admodum  c^  Cicero  fienfit^non  ad  rem,fed  auditoremper- 

tinere.  Scd  tUi  de  cimlitantum  oratione  dixerunt  ,nosift. 

^^vZ^pL  '^niuerfum  dicamtis.  Oratio,  qu£  credentem  habet  audito^ 

pofsiteiTc    fgrfj^^fila  expofitione  conflat  ,fola  expofitione  potefi  effe 

content a:\tfunt  Ariflotelis  mnnUa,cuiufmodi efl  proidica- 

mentorumpotinus  a  refiimptum  initium:Eorum  qua  dicu 

tur,quadam  coplexim  dicuttir ,  qu^edamfine  complextone» 

Et  pofieriorii  itideryi:  Omnis  doBrina ,  ^  omnis  difiiplina 

intelleEliuay  expriorefit  cognitione.  Sic  C<sfar  lihros  belli 

Galltciincepit:  GaUia  omnis  diuiditur  inpartes  tres.Sedin 

iUisforte  aliafit  ratio,quoniam  commentarios/olum  ^  in- 

dices  rerumy>oluit  ejfe  iUis,quipofl  effent  eafiripttm.Vtcun' 

due,tamen  nihil  efl  quod  ad  abfoluttonem  operis  extrd  dejy- 

deretur. Vtplurimum  autem  duasferepartes  habet  hoc  orx 

tioniigenuSiExoYdium  enimfapepraponitur  ornandimagis 


tc 
concenta. 


DIALECT.  LIB.    ir,  ,30 

operisgrattayqua  qma  res  id exigat  Ctcero  cjttarjdQaueJn  hU  •• 
fnecipt^eyqticefine  dtalngofrmt ^epilogum  adicctt,  Sed  f  Vt  di 
cirntVj  )  vw^i  tantum pars  eji  nccejfaria,Q^^  argumetatione  ^^ «Juabuj. 
conjlat  oratioydttas  bcihear partes  neceffe  ejl^  expofitionem  la 
titi^fi/amy^^ei  tn  profojittofjcin  colle^amjpro  retde  aua  dif- 
j€ritur(jitalttate  iproinde  vr  YclfmpUxeH ,  Vcl  Vartispar^ 
tihtis  perplexa  ,  ^  \d  cognita  eji  audtcnti ,  Vf/  iffnorata, 
Nec  alia^  dtjydcratpartes.fijtt  eiuJfnodt^u<cfiioyde  aua  dif 
ferituryC^Ute  cogmtionisftt  folum :  qudcj^ficy  Velfic  accipi,  ni- 
hil  inrerfit.c!^  dicctis,  e>  audientis.  Etiafi  vt  a ciionisjit  ,fi 
paratd  habeat  i/eneuolcntiamynecJ^  (^ratiamjihi  ex  cuiufaua 
pcricuits  petat,exordto  no  tndim:)?t  fiint  laudationes,aElio- 
nesgrattarum,  c^  retiqua  tagcnns.Ctcero  ergo  acturtti  ^i  tus ab  loue 
ritilyti^ de reditu fuo gratias ijiatim are cccpit.Et z^ufonitu  c.«erirq;*di'is 
protinii<:Ago  tibtgratias  imperator  Augufie.  Qfpdjidicen-  ^^^01^« 
tis  exifiimatto  ducetur in  dijcrmcn,  fi quidforte  audtetis of-  ^*^-  ^''°'^^^ 

r     j  •  r-'j  ■       ■      .  i  ,  J      eft  orationis 

Jendet  animumjOrafa:mm  ent  ntmini,  c^  exordio  munien  S"^  Gratiano 
dus  contra  ol?ftantta  (jutdtcit.Sicfifuerint  in  decurft  dtHio-  pro 'demida- 
nis  exajperata:  aureSypiacad^  erunt  epiiogo.  Et  enumeratio-  \l^^^  *^°"^"" 
ne  redtocnda  infummam  qu<e  dtclafitntj7muita  meteme- 
moriamq^auatcnttsjugituradixeny}%ti$.  At  vt?i  \>eires  ati-  pa"cs  <jua- 
ditorisiagttur:  v^/  is perindc  tanqua  agaturfauel?it  aut  ode-  ^"°'* 
rit:nec  iudtciumfoiii  audietisftd  proprte  certatis  afferat^aut 
inter  dicedum  acciptetfiuditsm:  vlpt  quatuorpartes  orationis 
res  ipja  pofcet-.duaSyCaptando  auditoris  antmo  parataSfduas 
retdocediC.  Qu^arum  qu^e  ad  docendum  pertinent,narratio, 
C^  confirmatto  :  h^c.argumentatio  eft:ilia,expofitio:de  aui- 
hmfatis  muitis  (cjuarentis  huii^  efi  tnfiituti^dtxtmta  .'^H^ 
qu^  dua  quce permouedo  deftinatur  auditori,princtpfum  O»  Erordiimu.' 
peroratio,partim  argumcratione  conftdt,partim  expofttione,  ""'*'"*•' 

Sij 

s 


RODOL.   AGRIC.  DE   INVENT. 

Principij  triafere  conjiat  ejfe  munera :  Vf  heneuolum  faciat 
auditoremy\>t  atteti4m,vt  docilem.§luorum priora  dito  ar-i 
gumentatione  propemodum  conficiuntur,poJiremH  expofitio^ 
ne^Verorationis  itetriajunt,)^t  cociliet  auditoremfl?i,)?t  ad- 

oration^. ^*  uerfario faciat  infenfumy  Vf  coUeBis  enumerarione  capitihiu 
reru,  qu£  tota  demonjlrarit  oratione,audientis  ea  memorice 
affigat.QupriipoHremum  expoftionii  hahet  naturam: prio 
ra  (tmiliorajunt  argumetationi.  Sane/i  demt^Jan^um,^ 
incorruptii  auditore,nongrati^,nd  offenfis  ohnoxium:Jufficit 
Vrincipio  docilitas, c^  enumeratio  perorationi.  Ad  iJlos  quo- 
rum  animoSyamor,  ira,Jpes  ymetni  ,fauorJnuidia  poterit  au- 

«ordla* '"  ferreyreliqua  adhthentur.  Docilesfacimiis  auditores  yfi hreui 
Jitmma,qu£  diEturifumuSy^^elut  oculisJuhticiamnSyofieda- 
mujaue  ordinem  rerum  dtcedarumyC^  inpartes  orationedi 

Enumeratio   ^ifcamtis.  Enumeradt  quoque  efl  expedita  ratio,fifirmame' 

inperoraao-        _        ,     ^  "  -•      n  j-  '      l       ^ 

nfi.  tafingularu  argumetatiomi  coutgenteSyaicamus,cum  h<iecCi7* 

hac prohauerimtiSynd  ]>iderenos,  cjuid  amplii4S  ^uij^uar/i  de 

re  duhttet ,  aut  qmd  ifiis  refpondere  aduerfarit^  pofiit :  aut 

•'  aliquafigura  alia  ^^tamurycuiu/rnodi  mulraponiitur  ah  ati  - 

Comparatio^  ^^^ll^i^^^^itl^},  plures pojfunt  ficri.  Teneuolentia,odium, 

perorationc.  ^l/iricordia,ira,  rehtis  cjitidenon  dtfiac  in  principio,  ^per^ 

oratione:traElatione  )jero,ci^eloquedi  ratione ,  multvi  diffe- 

riit,  Lenitis  enim  c^  modefiim  in principio proferunt/e,non- 

dH  conciliato  nohis,aut  ducio  inpartem  noflram  auditoreln 

peroratione,  ciim  flextis  eH  oratione  accefitq^  nohis ,  ^pro- 

•>Auribuj.     ;j^  omnia^  animis  accipit:tum  ardet  affeEithtts  cunEia,  tum 

ohiicitur  auditoris  ira  adt4erJarit4S,tum  noflraspartes  mije- 

ratio  lachrymaa^  commedant  .Cumfiant  autem  h^ec  omnia 

offeEluum  permotione,  (juopaElo  oporteat  ea  expediri,paulo 

pofl  aperietur^jcum  in  commune  (^ua  pertimnt  ad  affeEhium 


DIALECT.    LIE.   IL  131 

naturam ,  c^  au^Jit  ratio  eorum  traBandorum ,  diccmtii. 
^Ducenda/unt  autem  exGrdia^non  ex  hls  qu^e  caufam  confir-  Exordiavndc 
mantyaut  rem  de  qua  quceritur^doccntxdjirmatto  enimfat, 
non  exordium:/ed  ex  eii ,  cju^e  circa  res per/onafue f^ojicafa- 
tioremyaut  alienationem  audientisparatura  ^^ideturiquibpis 
non  tam  remfcutidSyqudm  animu/i{um,proniiciaturi4sfir' 
tefit  de  qu<e/tione.  St  c^uis  autemperdidiccrit^qutefit  audi- 
toris ,  deper/onadtcentis  3  decau/a ,  deaduer/ariis ,  opinio: 
quanttpm  permottis  aduer/ariorum  orationeft ,  (juid  inper- 
/onisrebufquefauorahileiautinfen/itm^facile  )fidebit,  y>nde 
heneuolentiafibi  cdcilianda,  cjuomodo  aduer/ariis  odium  of 
fundendum,quomodo  confata  iam  fibi  inuidice  occurrcndH, 
Nec  enim/oliim  datur  opera,  Vt  audietis  nohis  animum  ad- 
iungamtii,/ed  vr  alienatii  etiam  nobis  exajperattimque  pla- 
cemtis.  §luodft  quando  breuiter  in  exordio  capita  aliqua  no  ^tTm«or 
/irarum  aut  aduer/k partis  aro^umentationii  perHringimns,  ^'«ssuandoq; 
quodper/kpeferi/oleticiim  Vehementitis  adduBti^s  aduer/a-  quotargume- 

^   •  I  j .  /^     .  .  f  \    tationum  pcr 

rtorum  orattone  \taetur  audttor ynonjacimiu  td  tam€n,quo  ftangamuj, 
probare  velimtis  ibiyaut  confirmare  caufam,fed  \'tjpemfa- 
ciamu4  hac  qualtciique  labefaEiattone  ipofiea  nos  omnia  de- 
monHraturos,  Demetriu4  itaque  apud  Liuium  Perfifatri  b^i"hb"o* 
rejponfurti^ylachrjmcisfiatrisprimiim  inuafit^quonid  vide- 
hatur  iUis  maxime  Valuijp  apud patrem-,  quem  iampridem 
magis/ecundH  Perfnfntire  credebat.  Deinde  in  reliqua  in- 
currit.^Benignitis  enim  infirjgulis  audiatur  oportetycum  vie- 
rius  eapro/equitur,  ^^biomniumfimul,  quantulumcila  hoc 
fuerit,  aliqua  tamen  exparte  antefuhUuaueritfidem .  Sic 
§luintilianus  in  ParietepalmatOitngcs  domusfjatium  cruo  Ded 


lamatiO' 


re  notatum,^  noElem  elcElam  fcelcri.rs^oladiii  adolcfccn-  "'^''^  '"? "" 

I  cl  r  ptioapud 

tisrelicmm,(^y^no  Vulnerepcraaurr^fcluSiCp^inftttutufi-  Qh'"*>i.  Ho 


S  iij 


RODOL.   AGRIC.   DE   INVENT. 
lium  h£redem,cm^a>  velt4t  delil?ans,apent  fibi  iudicum  au 
res  yfacilio/emque  viam  defenftonifii<e flermt .  HPeroratio- , 
nis  autemfere  h^c  efl  rdtio .  Primum  caufkfides  enumera- 
tioncfirmaturyfitamen  eafit  caufa,  qu<epropter  magnitudi- 
nemfuam  hanc  diligentiam poflalec .  Voflea  approbata  lam 
caufa,  tu  liherim  efl^ertur  oratio ,  ^fcelws  rei  augendo  exag- 
gerendoque  accufator  infetlatur .  ^luandoqtte  conditionem 
eius  etiam  defletiqui  accepijfe  miuriam  dicitur.  Contra  reus, 
vbi  iam  defenditfe.tum  peroratione  duram  miferandamcjue 
fortemfuam  oflenditycui  innocentiimmeritopericulaflruan* 
tur:^graues  cafus,quife  maneat  damnatum:^preces  la- 
chrymafque ,  t^  omnia  mouend^e  mifericordi^  experitur. 
Islonnunquam  c^  conjpirationem  contrafe  adnerfariorumy 
C^  crudelitatem premit :  qui  odiafuapericulis  c^exitto  cu- 
piat  innocentis  explere.^^  omniafua^  capiunt  auafliones, 
Cap.4.Kuius  {fjiieniendique  ratione(^?t prius ofledimus^  nihdab  aliisdif- 
ferunt:  eloquendi  Vero genere plurimum  .  In  affeBtbus  enim 
pnecipueregnat  eloquentia.  Nam  quieta  compofitaque  mens 
auditoris,quanuisfedataoratione,optimedocebitur,Kisau- 
tem  omnis  impetufque  (^fulgura  iUa  tonitruaq^  orationisy 
qualiafuijfe  in  Pericle  memorat  authores,  qu£  non  impellat 
modo^fed  auferanteripiantq^fedibusfuii  ammos:eafemt  om- 
nia,mouendiSyturbadis,mifc€ndifque  affeBibus  parata.  ^£ 
fint  ergofpecies  orationis,  c>  quidfit  argumentatio,  quid  ex- 
pofitio  yQUotpartes  habeat  oratio  y(^quando\fei  ^^enianty 
quibufue  conflent,hoc  modo  nobisfit  explicatum. 

Partes  oratio       Reliquum  eftdeoratione,  vt  dicamus.)  Summa  eorum  ,  qui  hoc  capite  ab  Rodol- 

nisquatuor.     pho explicatur,eft haec.  QuatuoradruramumefTepofluntorarionis  cuiurquepartes: 

esordium.narratiOjConfirmatiOj&epilogus.  Quibustamenno  vniuerfisfemper  vte- 

Exordium.       diitfed  interim  vna,interim  duabus,interim  omnibus.-prout  poftularit  praefens  rei  c6- 

Narratio.        ditio.Porro  exordiu eft  parsorarionis,idonee  comparas  animum  auditoris  ad  reliqua 

diftione.  Quod eueniet.fi  iUum  bcneuolum,fi  attentu,fi  docilem  fecerit.Narratio  eft 

rci gefts.aut  perinde  vt  gefts  expofitio.  In  qua  tria  ha»c  exigutur,vt  fit  breuif,  vt  pcr- 

fpiaia,vt  credibilis»Confirmatio  eft^qua  &  noftra  confirmamus,  &  aliena  refellimus. 


DIALECT.    LIB.   IL  uz 

Epilogus  eft  artificiofa  totius  orationis  conclufio.  Eriamfi  nonnunqua  &  in  media  ora  Confirmatio, 


fumma.  Eis  quos  pollei  vclur  exaftiori  curacompoficos  ididit.)  In partitionibus  in- 
tcrrooatusa  nlio  patcr,quot  lint  partes  orationis,  quatuor  illas  cHe  refpodettquarum 
duasvalereadrem  docendam,narrationem  &  cofirmationem.rtliquasduasad  impcl- 
lendosanimos, 
ratio.;Ciceroi 
comentariosquc 

Milii  enim  funt  redi  &  vcnurti,omni  ornatu  orationis  taquam  vefte  detraita:fed  vo- 
luit  alios  haberc  parata  vnde  fumercr,qui  velle't  fcribere  lnftoriam.  Incptis  gratu  for- 
tafTe  fecit,qui  volunt  illa  calamiftris  inurere.Sanos  quide  a  fcribendo  deterruit.Nihil 
cnimeftinhiftoria,pura&ilIuftriveritatcdulcius.  Vtcunquc,  tamen  nihileft,  quod 
abfb!utioneinoperisextradefideretur.)Q£iuis3nimaduertat,  non  vacare  hunclocii 
ii)endis:&  tamen  fcnpium  ctiam  exemplar  hunc  in  modum  habeLar.Ego  putc  hoc pa- 
ftofcriptufuinei  Rodolpho.  Vtcunqj.tamenihileft,  quod  ad  abfolutioneopeiisex 
tra  defydcretur;aut ceitehoc inodo; V tcunqj,tame  nihil  eft.quod  ad  abfolutione  ope 
risextradefidercs.  Qu.-Eargumcntationeconftat oratio.)  Nechuncquidem  locum 
fatis  integrum  efle,id coftare  vcl  hinc  poteTl;qu6d  cu  duas  partes  initio  proponar,  de- 
indc  no  nifi  vnam  enumerat.Et  tamcn  in  fcripto  excmplari  etiam  Cjc  legitur.  Mihi  ap- 

{laret.hanc  alterius  partis  omittenda;  caufam  fuinc  Rodolplio,  quod  pnorc  1 1  la  pau- 
6pIurib*profequiturvcrbis,qua;resintenra£neiacaufa(bIef,vtad  rcliqua  feftina- 
teSjCoruqux  propofuimuspaitem  aliqua  oniitramus.  Ergo  autcgo  planc  hallucinor, 
aut  hic  locus  integre  legi  fic  poteIt:Qu.£  autem  argumentationc  coitat oratio,duas  ha 
beat  partes  necefle  eft,expofitionem  latnis  fufam,vel  in  propofitionem  collcda,  pro 
rei  dcquadifleriturqualitate.proinde  vtvel  fimplexcft,vel  variispartibusperplcxa, 
&  vel  cogniia eft  audienti,vel  ignorata:&  argumentationc.  Vt  fit  hic  fcnfus;£ius  ora 
tionis  quiargumentationeconftatjduf  vtminimii  partcsfunt^expofitio  &  argumen- 
tatio.Vcrum  quod  ad  cxpofitionem  pertinet,  ca  non  eadcm  feiv.per  rationetrac^Jatur: 
fed  quandoqjlatiusfunditur,cumeftcaufaperp1exior,  &  auditoriignora^quandoque 
contra  in  paucifsima  c5trahitur  verba,vt  nihi!  aliud  fit,quam  breuis  quada  eorii.quas 
tota  orationc  diccda  funt  propofitio.  Id  quod  tum  fit,cum  cft  caufa  fimplex.neque  vf 
queadeo  incognitaauditori,  vtmultisineaexplicanda  vcrbisfitopus.  Q^arum  qus 
ad  docendii  pertinet.)  Qu3tuor,inquit,in  hoc  gencre  orationis  funt  partes,  e  quibus 
duxad  remdoccndam  pertinctnarratio  &c6firmatic;quarum  priorem  illam  nosex- 
pofitionem,aiteramarguruentationcvocamus.Reliquxdua;  inhocadhibentur.vtco- 
nioueaturaudiror,qu3Bfumprincipm  &rperoratio.Dequib»muItaFab.QuintiIianus 
Iibroquarto&lexto,  &  CiccrodeOratorcadQMintLi  fratrem  .  Sanc  fi  demusfan- 
^um  &  iucorruptiiauditorero,)SicQ^intilianuslibro  duodccimo;;^j6d  {]  mibides 
confiliuiTiiudicum  fapientii^perqua  multa  recidam  exorationibus,  no  Ciceronismo- 
do,fedctiaeiusquieftftriftiormuItoDemoftheniS.  Neqjenjm  afF.dusomninomc- 
ucdierur,necauresdeleLtatione  muIccd.T,  cum  etiam  pioocmia  fup^ruacuacfle  ipud 
tales,  Ariftoteles  exiftimet.  No  cnim  trahentur  lis  iHi  fap ictes.  Propnc  &  fignificatcr 
rem  indicarc,  probationecoUigerCj  fatiseft.  Leniusenim  &  mcdi^ftiusin  pnrcipio 
proferiitfc.)Ita  Fabius  lib.quaito;Nccenim  fum  in  h3c,inquir,opinicne,qi,a  quida, 
vteodiftare  proacmmab  cpilogocredam,quod  in  ho:  pr.iteriia;iii  illofutura  dican-  Q|iod  dlf^et 
tur;fedquod  jningrcfTu  parcius  &  modcftiuspr^teiitadaeft  ludicis  nufericordia;  n  c-  CNordiura  & 
pilogo  vct^liccattctoscfFundereaffedus,  &  fiitaoraticnc  induccre  perfoni>,&  dc-  epilogus, 
funftosexcitare,&  pignoraeorii  producerc.qax  minus  txcrdiisfuit  vfitata.  Qua- 
liafuifll-in  l^ericlememoiatauthorcs  )Mjlta  funlquxde  Petitliseloquentia  palsim 
«pud authorcs occurrut qui(vt,author eft Cic.& nos antc  attigim',)fu!gere, tonare,  Pericles, 


S    tlij 


RODOL.    AGHIC.    DE    INVENT. 

ac permifcere  Grxcia  dif^um  eft.Optare  is  (olcbat.ne  quo J  vnqua  fibi ex  ideret  ver- 
buro.quo  offenderet  populu.  A  deo  ei  cordierat ,  vt  &  dicereiei  qus  ex  tlepubl.eire 
arbitrarerur,&  taruenoofFendereteos.citraquorumanearuro  nihilefftci  poffet.Fuic 
codem  temporequo  Pericles,  Athcni';  ho:noquide.ii  noignobilis  rhucydides  Mile- 
fiuSjIsaliquado  interrogitu^ab  Archidamorege  LiccdE:nonioruiT>,vter  alceri  pal.e- 
ftra^ipfe  Pericli  an  Pericles  lofi  pra^ltaret.-equide  pr^flo,inquir,ac  homine  ftemotfed 
pofteaqua  furrexit,racile  perfuadet  aftiiit;bu9,non  re,fe,i  me  viduru  fuilFc ;  eflficitque 
dicendo,vt  ipfiuspotius  veibis.quam  fuisillioculiscredanr. 

D  K    LOC  0  R^  V  M    V  S  V,    D  E  H^F'  E     P  A  li^A  U  D  yA 
ex  locis  copui.J^^biean  tamcpriiicipio  quxflione  ohiterpertra- 
{lat^num  qmd  tiiterfit  iuter  loces  Diale^icosr^  J{hetoriccs, 
Nitllim  interlocos  D'-aL(luos  &  I(hctoncos  tjfe difcrtm^n.O'  fultns prcprie 
DialeflicimitniH  ejfcjy  t  traSlct  d^  locis.  C^tp.   Xy^III. 

Numquidin  ^Jj/^Uaferc  quccfiio  iiifiiiis  animo  Itcioris  occurrere  toto 

tcrRheton-    JL>1  n^        *  x  •/  M      • 

cos  ac  Diale-        potmjjet  opere,  qudm  c(4m  omynbm prope  loct^  oratorum 

dicoslocos  ,,/  1     r  -.  r  J  /T 

inierfic.       poetdrumque  exempLisjimm  ^ji ,  quamnam  creaamm  ejje 

inter  T)ideEiicos  2{hetorico/jue  locos  differentiam .  de  cjua 

mnc potiJ?imum  dicluri  )^idemur,cum  traEiMum  locorum, 

hoc  eji ,  auomodo  Jtnt  ad  inuentionem  loci  accommodandi, 

Jumm  tradituri .  Nam  de  inuentione ,  cjuam  nos  hii  libris 

aperire  conamur ,  quancjuam  DialeEiico  tnbuimm  ,  plura 

{juam  DialeEiicorum  ciuifquam ,  T^etores prceceperunt.  & 

locos  magnaexparte  eo/demcjuos  priorelibro  de/crip/i ,  Ci- 

cero  &  QmntiUanm ,  itemque  alij  qui  7{hetorica  complexi 

funt ,  inferuerunt  libri^fuii :  &*  prceter  hos  &  alios  quof 

dam i  Quos  attributa  per/onarum  ^rerum  Vocant ,  Velut 

vroprios  'Ejpetoris  fecerunt  locos .  Et  'Boetimfcejfe  putauit, 

Jtc tradidit.cum in (juarto Ithro Topicorum hanc ipfam  tra- 

Baret  cjuajiionem .  Si  ^fiderimm  autem ,  quodftproprium 

DialeBici,  quod  7(hetorisofficiumj(jU(eJtt  ^^tri/quepra^fri' 

ftaprofepo ,  non  erit  difficile  Videre ,  vtrim  horum  ftt  dif 

Jerere  de  iocis.-autfjtt  ^^triu/que ,  (juo paSio  traBandos  eos, 

Cap:  3.  huius  hicfbi  Vf /  tUe  \fendtcabtt.  Et  de  Dialeciice  quide ,  quod  cre- 

^^^^*  damm  effe  munm  illim  ,/atis  multi^fuperim  executi/umm. 


DIALECT.   LIB.    IL  135 


Oratorem  Vif/  ]{hetorem  (eadem  eft  enim  nominis  Wriujaue 
\Vis)  (jHtdam  )?oluermit  ejfe ,  cjui  de  cjualtbet  repojfet  apre or- 
nate^ue  dicere .  ^od/ifiatuiffent  (ic  Vf  commoditcvs  ip/a  9^^^^^  of- 
cmtujque  orationt^ ,  jolm  jKJoetons  ejjet  labor:ea  )?ero  de  J-JsfeuRheco. 
qmhm  dipreret  ,fuis  (jua^ue  artihiisrelin(juerem  ejfet  ali-  mahwum!" 
quidfortajfe  f4od  dtcitur.  Sedillispmim  \>fum  eftfhledide 
ornatejuedicedi  laudemperje  ampifimam  oratoritrthue- 
re.m/ircli^juarum  ommum  ai^tium  cumulum  prope  immen- 
/umyiun  tUiuSjdittonij^/uhdidtJfent.  Necjue  confummatum 
eum  digmtmue  tanto  putauerilt  nomine,  nifi tde  de  omnihiis 
reEitfime/tntiret.opttmediceret.  Q^odji detur  ,Jingamufa  hh^7Jt'^. 
tamfeltcis  tngenij  mortale  altcjuod ejfepeEliiSy  vt  artes ,  qm.  '''''™°* 
btis  necfingulispleneperdifcendis  \>lliiis  hominisfrjficit  <eta^, 
ecvs  omnes  ^ntu^jluditimpoj^tt  ajfequi ,  memoria  compleEii: 
fatendum  tamen  eritfitum  de  oratorisofficio  quceratur,non 
qu^fitum  iri  de  eo  tanquam  de  dtfcretce  altcuim  certceq^  artis 
fed  tanc^uam  de  hominis  officiOyfjui  cuntlas  artes  teneat  ani- 
mo  comprehenfivs .  Sedcumnon  donemtts  2{hetoris  nomine  Sentctu  Ro- 
eum,  cjui relicjuas  artes  omnes perdidicerit :  neque  quicquam  '^°'^''*' 
illi negotij  cum  'Ejoetorice putemtu  ep,nif  Uam  ,  rationem- 
que  hene  dicendi  caUeatxotra  Vero  quijit  hac  tnftrutius ,  ^ 
Jolam  ciuilium  qu<eJiionum peritia  teneat,minimam  )^tique 
artium  humanarumpartem:cum  hiclaudt  2{hetorisfhi  no- 
men  audeat  aftiftere.tjque  ipftfelus/it,  quem  T^hetontm  om 
niii  Ithri  deceant  c>  ahfeludt ,multo  )?tdehiitur  arEiiits  "Rhe- 
torices  contrahifines.  o^rifloteles  ergo  ciuilisfttenti^ partem 
T^etoricen  Vocat .  Hermogenes  etiam  de  ciuilthus  qua^fiio- 
nthti4  dtcere,  7{hetoris  cenftt  ejfe.  Cicero  c*;*  ^inttliantu 
quanuis  aliud  dtjputarint:  no  altud  tamen  docent.  Equidem 
nonnegauerim  eum,quifit  de  ciuilihtis  quafiiomhtis,  hoceff. 


RODOL.   AGRIC.    DE   INVENT. 
de  oynnihiis  qu<€  in  2{eptiL  qmrentur  ,frudenter  ornateque 
diBuriis:&*  mi  depack  heUic^ue  rehits^i^  de  legiht^,omm^  i 
iuris  ditiiniyht^mani,  pnhlici  priuaticj^  ratione  dtjferere  pofic, 
multis  magmfque  inJirtiElttm  artihtis  ejfe  oportere.  Sed  (jtto- 
tufquifaue fuit  talis  f  ^uanquam  enim  Cicero  yprceterif^  iUu 
alter ,  tertiu/ue  pofint  hoc  ingenere  numcrari ,  reliqui  dicere 
folumfui  negotij  putahant  J{es  fi  qu<!e  reconditiores  ejftnt,  ai 
videhoc  li.  hismuttiariyqutpyofiterentur^maleham.  Etftcut  Ctceroait 
I.  cap.  17.     (j^H^yfj,  dicere  folitumyfiquando  qu^flio  incidtjfetyin  cjua  no 
de  iurefed  defaEio  cjuareretur :  nihil  hoc  ad  it4^,  inquitjfed 
ad  Ciceronem :  ita  illi ,  ficjuando  quaflio  proferehatur ,  /» 
qua  de  iure  ejfet ,  non  defaElo  contemio ,  lUi  tanquarn  id  ni- 
hd  ad  Ciceronem ,  ad  GaUum  reiiciehant .  Vocem  tantum 
Verhaque  commodahat  orator ,  res  d  iurifonftlto  petehan- 
tur.Itaque  apud  Gr^cos  erantiquos  r^x^ixxraovi  \>ocahant:& 
SoUmdicen-  ^m£  iurifconfultt44  aderat ,  qui  dicentires ,  (yt  ^inti- 
di rationem    /;^„^  inauit^velut  telam  texenti  miniflrabat.  (lAui  ifttur 

pcrtineread    "'^  ^      /  ./r  nr  '  n      "    •  J  J 

Rhetorem.    fjon  erant  T^hetores  ijtt,autjijuerunt,ctm pra^taret  ta  quoa 

filum  in  T^etortm  didicerdtfcholii,  cumque  ^  ipfife  7{he 

toraseffe  )?eUent,c^populHsputaret,  \ndeturfola  dicedira- 

tio  ad  'Ejoetorapertinere.  Etfane  qui  no  hahet  eam,quantu- 

uisfit  aliarum  artitt  cumulum  cofecutti^,non  hahehitur  ^^ti- 

que  'EMetor.  Cum  \eniat  ergo  ah  eafola  Ejpetori^  nome,fiU 

yfidetur  qua  propriilfit pr^ftare  ^etoris.  Cuiquidem  'Fjoe- 

torices  etid  vocahulii  confentit,quod  a  dicendi  munere  trthu- 

tu  ejfe  Graci  nominis  indicat  origo.  Quodfiomnia  Velimti^ 

intra  7(hetorices  amhitu  claudere^quacuq^funt  inforo  diBtt 

ro  neceJJaria:CS^  Gramatica,  c>  i^ri^  ^>eiperitid  Vel  non  in- 

fiitidfalte,exepla  monumctaj^  \>etuftatis,^reltqua  idge- 

j»  nvi4  7(hetorices  putahimt^partes:  qttas  multii  c>  interfi  & 


DIALECT.   LIB.    IL  154 

a  T^etorice  diflanteSiartiu  di/cretaprofejiiones,  &  reru  ipfa 
\natura  detnonflrat.  Mec  me  latetyeil  qui  diceret  inforOifem- 
per  Vocatii  ejfe  7{hetora,  nec  Vel  Homerum,  Vf/  Thucjdide, 
V^/  Platone,qudcjudftterint  ifli  qmjcj^  infto  genere  facundif 
fmiy  quifjuam  hoc  nomme  )^ocamt .  Sed  vt  modo  diximus, 
2{hetor  ad  huc  populare  morc  loquedi^hominis  multaruartiH 
periti,nd  artis  \^mus  efl  nomen  ^i  \?olet  autefiisfnihtis  cti- 
Bas  artesincluderejcii  videat  omnes  (JU(€  ^^elcognitionisftnt 
\el  aEiionisJntra  pr^fripticfiaru  pr^ceptionum  comprehe- 
fcvs  ejfeyhaud  difftculter  perjpicietyeas  qugpertinent  ad  dicen- 
diratione(^quos  h^v^h  Gr^ciynos  rationales  Vocamus)^ma 
teria  quam  docent,  &  pr^ceptionu  mgenere ,  ah  aliis  ej]e  di- 
freta^, Ciiflnt  autem{yt  alio  loco  diximusyriay  auihusper-  cap^z."*"' 
feEla  co^iflet  orattOyCju^fnt.emendattofrmonis^probalili' 
tas  diHioniSi^  elocutionis  ornatiu:  ciuoru  cuprimu  Gram- 
matice  doceatyfciidum  Dialetlice,tertiu  cui  trihua  ntf  2{he 
torica prorfis  noinuenio.  Nafi  DialeEiices  efl  munus,  inue- 
mre,qu£  dc  re  qualtbet  probahilitcr  dtcuntury(^quemadmodii 
Arifloteles,magnij^poft  eumfnfriit  authores)inuentaq^  di- 
iudicaref  reEle  proheq^  doceat  id  DialeEiice,mhd  erit  Vttque 
necejjiy  noua  vUam  de  inuentione  T^hetori  inferre  metionem, 
SedperJpicuita^sfilumjCopofitioyCulttfioratiomsyfiusfutu- 
rafimt  lahor.  Nec  quijquapropterea  nudum  meputet  7(he-  ^^*"*'^*  ^"^" 
tora  c^  inopem  deflituere.-quifquis  Vtdehityquantum  ne(fotij  Hac  doque- 
haheat  eloquendt  ratio,  quantum  iudicij:  cum  ts^fuapoetisy  attin"k  in7i! 
fua  hiflori^  danda  ftftam  Philofiphia,fitam  ciuilis  oratio  &  01«^*^' 
poflulet  y  ^  "iPniufiuiu/qite  generis  Variafint  adhuc  multi- 
plicefique  differentice .  Maximumque  difcrimen  eftapudpoe-  Cumsprater 

'  '  j      TJ        ■    •  •     •  I  n  f   ,       aliosmerr.inic 

taSyquo?nocio  Merotct  carmtms  expleatur/onttSy  quomodo  le-  in  i.beiio  de 
neiUud  moUcque  elegorumfiulpatur  ^quadiUione  Tragce-  ^7"^''""'* 


loratius. 


RODOL.    AGRIC.    DE   INVENT. 
didiCiuci  Como£dia,(jua  Lyricorum  Itherta^  conftet  .Sic  &  in 
reliquk  oenerihus  loga  eji  diuerfttas :  qua  cunEia  qudm  ma-  \ 
mum  haheat  negotium,Vel  hincfacile  liquet ,  quod  cu  in  re- 
liquis  qu£ perttnent  ad  dic€fidum,permulti,  qut  \>el  morofif- 
fimisfatisfacerent  de/yderiisy  repertifnt./ola  eloquendi  ra- 
inhanc  fente  ^io/^f^pgt-fuitjn  qua paucifimi potutrunt ,con/entiente  om- 
li.i.deorato.  «.'^^  iudicio,  Uudem  mereri,  Sifola  imur  elocutio propria 
vt  tam  muita  2{hetortces  ejt ,  qutd  ita  tam  multa  ae  tnuettone  traaiderut, 
wreT  p5cc-  cjuicunfie/crip/ere  7{hetorica  f  Dicam  quodfentio.primum 
^^"ho  'V"^  omnium  puto,el^,(}ut  7{hetorica  tractauerunt,  nec  inuentio- 
phcatio  non  ^^^  ^  ^^^  elocuttoncm  tanquam proprinm  munii4  explicadil 
'"^"  *     fmffe.  ^uoniam  qui  7{hetores  Vocati/unt,  yfuerunt (]ui  cl* 
uiles  traEiauerunt  quaftiones.  Circa  quas  omnis  lahor  eorum 
curdqueVerJataeft .  Cum  Vtanttirautemomnesarteselo- 
cutione  c^  inuentione :  nonpoterit  Vticjue  proprium  iUorum 
effe,quod  eji  omnium  commune.Sed  cjttia  reliquas  artes,qu£ 
ad  erudttions  pertinet ,  animi  caufa  ({uif^  difcehat,nec  (juif- 
quam  oh  id,ntfinatur(e  ingentique  \n  extimuldte,traElahat 
eas :  ideo  aui/^uls  non  optime  Jperahat  de  ingenioJuo,ne  at* 
tingehat  quidcm.Sic  qu^  inuenienda  eii  effent  ,quomodo  elo- 
quendum,  quifque  animofuo  deliherahat:  in  locumque  artis 
€xaEHj^im<e/uccedehat  optima  natura.  Proxima  erat  artis 
loco  imitatio  eitis,  qui  altqua  cum  laude  rem  eadem  traElaf- 
fet:  Ciutiis  Vfra  ratio,  quoniacoepit  in  Gnecia  in  quaftu  ejfe, 
Juhnixique  ciuium'  clientumcjuegratia  incedehnat,  Vt  cjuij^ 
poUehat  plurimum  in  ciuitate  dicendo:inceJ^it  pajsim  cupido 
cunEiii,nec  quifquam  quidpojfet  iam,fed  quantum  cuperet, 
jheBahat:  Volehdntque  hene  dtcere  omnes,  c^  cito  Volehant: 
quareah  artefuit  eisprafdtumpetendum,quihti6  natura/e- 
gniorerat .  Cocpcrmt  tgttur  dici  docenque  ifta.  VJu  enim 


DIALECT.    LIB.    IL  ,35 

dtijue  homreyqmtm  maxime  almtur  arte$,eifdenatas  etia 
frimuejfecertum  eH.  Cii  "^emant  autetalesplerunque  ^M<e- 
Hiones  inforum ,  de  quitus  nihil  perpetuum pr^cipi  pofity 
fedcontentione  di/cendtque  Vi,trahantur  in  auamuis  parte, 
fuit  idcirco  tradenda  communis  cjucedam  inueniedi  ratioyCO' 
ueniens  omnihus  qu^eflionihm .  ^<£  quidem  reEliJiime pe' 
teretur  a  DialeBico,fi  tradita  iam  tumfuijfet.  Sed  multo 
poflfecutus  eH  AriHoteles,  quiprimHi  eam  in  artisformam 
cogere  adorfm  eH:  Stc  etiamyquiajplendor,^  cultns  oratio^ 
nis  maxime  dominabatur  m  animis  Itherorumpopulorum, 
apudquosfuflultf/eprimiiplurimumque/emper  Valuit  elo- 
quentia.hanc  quoquepartem  adteceruntytandemque  logo  te 
porispojfeftone,  \elut  v/t4capione,  "^erteriitinrem/ita  tfia, 
cum  non  ejfet  eorum  alim  affertor.Ctimflt  enim  altarum  ar 
tium,pracipuej^poecarumfita  qu^dam^  difcreta  dforenfl 
ditlione  eloquentia:quam  neque  AriHoteles.neque  \>eterum 
quifquam  qut  7(hetoricafripflt  attigit:  Cumque  haheat  om 
nis  eloquentia  commune  quiddam  tanquamgenus,  quod  ad 
-^fnitis  artis  tratlatumpertineat.perfl^icuum  eftyCos  eloquen- 
tiam  mn  Velutfuiipropriumj^negotium  ,fed  quatenns  ^^fui 
rehufquefuis  conduceretyCxccutos  efe.  ^odflflt  ergo  eloque  ltZ'^,ct 
di ratto  (  flue T{hetoricen  eamfeu  quociique  y>e[imus  alio  no  ako.  &'Rhe 
mine  )pocare^(^  DialeEliceyCui  inuentione  iudiciumque  tri-  *°"cos. 
huimuSyinterfe  alteraah altera,^  vtraque d ciutlium  qu<€ 
jiiona  rationedifretayflcut  &  d  reliquis  difernuntur  arti^ 
htiSy  quxflhi  )ftendas  eas  accipiunt.paratum  eft  "fiidercynon     ^    - 
effe\>llam  Dialeciicorum  7{hetoricorumque  locorum  dtffe-  i/quodimao 
rentid.Nam  elocutioquidemnulloshahetlocos:2{hetorau-  msaMa^fu.c 
temforenflsilledDialeElico  mutuetureos  oportet.  Ea  \>ero  pedbntu^ 
^uaper/onarii  Orerurn  attrihuta  dixerilr,  ad  quos  Iocqs  cx  ^  "'"'"•  *" 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
hl^  cfuos  defcfi^fimHS  redigixntur , planum  crit ,  qui  jingulos 
yolet  /crmari.ConHenium  antem/olis  conieCl'Aralilym  cctuj-y 
«^Roiaans.  ji^ ^ ^/  qn^ret  enir}iy  m  pojitt  cimtate^  'B^ma  donart  is.cu- 
im  popiilii6  fundt46  faEli4^  nonfuijfetyid  efliCuitis  populi46'^* 
mdinii  iegihm  non  Vteretttr-tjuodin  Cornelij  ca'^fa  qu^fiiti 
eH:^  an  V^  /it,metu  armortim  deterrere  apojpjiione  aue^ 
quaiCiuod  in  Ctctnn^  iudiciofiit.cjuid  ha(?ehit  hic ,  auod  ex 
attnbutis  illis  perfonarum^aitt  rerum  dicat^Nihd  profBo^ 
quopaiio  h<£C  attributa  d7(hetonhm  de/crihuntur.  In  hts  er 
goji  \>olet  inuenire  ex locii  alicjuidiC^  nonpraparatis  argu^ 
mentationihm  )>tt,(juas  artiumfcriptores  tradunt.necejfe  efl 
redeat  ad  DialeEiicum.  Sic  loci  c>  omnis  inueniendt  doBri- 
fja,dialeclices  opus:eloquendi,7{hetorices  erit  .Ciuilium  quoc 
fttonum  pars  in  legihm  iureque  ciuitatis  pofta.quie  imifcon 
fuitorum  lihris  continetur ,  ^  ne  eam  qutdem  cjut  2{hetores 
yocahantur ,  attingehant ,  Pars  in  communi  fenfu  ^  yfit 
yitiC  conjiflit :  qua  apertior  efl,q»am  V/-  artihmfit  traden- 
da:aut ftciuid  dtfeendum  efteis,  dphtlojdphispetitur.  inuen- 
tionem  ergo,eamque  nec  integram ,  nec  ahfoiutam,  elocutio- 
nemque  auatenm  inflitutofio  conducehat ,complexiftnt ft 
turas  tamen  aliarum  arttum parttculas,f  quis  totas  eas  v<7 
Ittijpt  explicare .  H^cque  pro  artihmfis  hahitaft  ntyquan" 
dofola  h<ec  hahuerunt,qu<€  pojfent  artiumjpecie  docere.Latf 
dandi  tamen,  aged^ej^  in  omne  ^uumgrati<e  viris,tllis  quip* 
^e^etxoLmlt  pe^qui nifi dedijfent^  tlit  initium,^forent  h^ec ah eis  in  ar- 
darr  ^^^^°'  tiumformam  colIeBa,nemoforte  aiim  coUigere  tentajjet. 

Nullafcrequxftio.)  Demiroregoquonam  errcrcillud  contigerit,  vtinfcripfO 
etiam  exeroplari  quo  v(i  (umus ,  ab  hoc  loco  fadum  fit  initium  libn  tertii:cu  Rodol- 
pbusipfe,&  quidem  muhis  in  locis,n6tertio,fcd  fecudo  libro,de  locoru  vVi  fe  egiP. 
fc  teftitur.Vtqj  ex  multis  afferamus  vnum,aut  alterum;circa  finem  primi  libri^Fiunr- 
qae  ifti.inquirjn  fumn)a  loci  vigintiquaiuor,quibus  in  rem  omnem,  quacunqj  erutii 
inuentumquerati3ne,duciturargumentum.idquequa  via,quoquemodofaciendu(n 
proximo  dicecur  libro,  £t  hbri  huius  capicerecudo:Statutum  eft  igitur  nobis^iQijuir, 


DIALECT.     LIB.    II.  13^ 

hoclibro  vfu-n  traJerc  locoruTi.  Hoc  libro,inqait,id  eft  feciicfo, no  tertio.  Rurfus  ca 
pite  vigefjmo.loquensde  libro  pnmojio  priniurn,red  priorem  illurn  appellat,  quod 
^prum  &  irj  hoc  ctiaii  capite ficit.-quE  ratio  loquendi  fui(ret,vel  loepnfsima, fi  que  iis 
locis  traciuntur.pertinerent  ad  Iibrum  tertium,  :iuaobrem  illud  nobrs  certum  indubi 
tatumqj  fit,hocillmsinitiu.n  elleno  pole.  Qu^a  dc  rcdicemus  ,Sf  in  feqiicntibus.  In 
terim,vt  vcniamus  ad  id  quod  nunc  as^itur.quuciiq-,  hoc  capite  docet  Rodolphu$,eo- 
rumomnium  hrceft  fummi.^^ome  llheroncesbifariam  capirur.Pnmam,  proomni  Sijmacapiti» 
acfb!afacultaceei,quainftruifli  enedebent  ij.qm  m  forocaufasciuilesat^unt.  Atque  ^^*  Nomen 
hocintelleftuacceptalliiecoricc.qujn^iui  v'titurillaquidemeIocutione,&  inuentio   Rbetoricesbi 
neargumt.ncorLim,nonadejmcam.-n  proprie  pertmet  explicanorerum  iftarum,no  f>«riini  capi, 
magis,quam  ad  poccicen.-adhirtoriam.adnaturalem.aut  rooralcm  philofophiam.que 
&ipnEelocutianc;piriceratqueinu:ntionevruntur.Etad  hunctamefenfum  vfiVuoc 
fcrc  nominc  Rheroricesii,quorum  dedicendi  arte  cxtit  prf  cepta.Capitur  deindcidc 
nomen  proarteea.a  quadicimus  petenJameirefermoniselegarjtiam.  Quointelle^ 
dicifolet,treseflcartes,qui;  verfenturcircaartificiumorationis,Gran>matice,  Diale- 
diccn,&  Rhetoricen:&a  GrJmaticisquidem  fermontsperendjmefle  emendation«; 
probabilitatem  a  Dial-.'d-icis,a  Rhetonbus  rationem  culte  ornatcque  diccdi ,  hoc  eft 
elocutionem,nomod6illam  forenlcm  ac  popularem.fcd  in  coinmune,  quaoratores 
poct^,hiftorici,philofophi  breuiter,qua  omnes  ii  qui  fcnbunt,aat  diciit,in  fua  quifq' 
arcnsjpro  materia:  quam  tradit  qualitate,vtuntur.  Vt  enim  in  vniuerfum,  quoraodo' 
non  de hac,aut  ilia.fed  de  re  quauis  emendateloquamur,docet  GramaticarS:  argumi 
torutninreSjOmnisinueniendidiiudicidiqueratione  Dialediccexplicat.-ita  pareft 
etii  vnaiaaliqui  edeartem.qii^in  viiiuerlum  eJoquendirationem  tradat.  Quofir  vti  '-'^^orn  expli 
nihilquicquiinterficmterlocos  DiaIe.'hcos,  &  Rh^'torico;:ptine3tq-  omnisilladi-  '^^tione  adfb- 
fputatiodeinuentionc,feulocis,ad  Dialedicen  fo!a,n6  etiam  ad  Rhetoricen:  fiueea  '""^  pertinere 
intclleduillo  prion,  fiuehcc  pofteriorcaccipiatur,  Atenim  fiinuc'rioCinquis)areu-  Dialedicum, 
metoru,hoceftargumetorutnIoci,itemqueelocutio,adRhetoreinprionilIo  captum  n^^dRhetO» 

intelle;tuoopercinenr,quifitergovthisdcrebusillorumplenifinrlibri?cureorum  ""^™* 
qua:  ad  fe  nihi!  pcrcinet  cradunr  pr.Bcepta.^Paucis,  Vr  primum  apud  Grrcos  in  qui- 

ilucirecoepitfacultasdicendi,&rinilluftrih)berinomeeorumquicaufasinforoaec 
ret;ftatim(vt  fir) jgminacim  c6:urfum  huc  cft, volueruntqj  be.ie dicere omnes, &  qui- 
<3ern  cito  voluerunt.Sed  enim  no  erat  omiibus  datum  hoc  a  natura,  vr  per  fefe  &  fuo 
(quod  aiut^-narte  inuenire  ca  po(renr,quibus  &  fua  cofirmarcnt ,  &  aliena  refeUere"t- 
eademqueillaficelo-jui.vciaurcsetiaaudientiuvoluptatealiqua  demulceret  Opus 
ergo  erat  adminiculo  artis,opus  erac  pr rceptis  inuenicndi ac eloquendi ;  qui  quidem 
vtraque  n6  ab  illis  magis  evplicari  docertque  debebaiit,quam  3  pocris,  philofophis a- 
liifque  fcriptonb»,  qui  &ipfi(quemadmodu  dixim^^hifce  vtuntur.Sed  cu  eo  tempore 
nodii  inueta:  eifent  artes  ill>B,i  quibus  erit  peteada ifta,hinc fuit,vt  necefsitas  quada 

cos impulcnt,harri  etia  reru  prjcepta traderc:n6  quide  in  vniuerfum,fed  ha<acn9,qua 
tcnus  fuo  inftituto  fitis  efte  putabat. Qtis  res  fuit  in  caufj,vt  &  pofteri  hic  docedi  ra 
tionc  fccuti,omnes  tradidennt  pr^cepta  rcru  iftaru,n6  quod  hoc  ad  illorii  JDDrie  per- 
tineret  officiu.fed quod  eos,qui  aate  ideargu.nc'tii  traftanet^imitari  liberct.'Alioqui, 
inuenie'di  quide'  ratio  i  c5mune  peteda  erat  a  Dialeftico^clocutio  aute  ab  Rhetore  eo',   Attribut* 
que  fecndo  loco  dixim»hocnominefigniHcan.  Quosatrnbuta  perfonaru  &  reru  vo-  ronarum  ^' 
cat.)PerfonaruattributalLintgen',natio,patria,fexus,  stas,educ3tio,  habituscorpo-  Attnbuta  re 
ris,fortunj,c6ditio,naturaanimi>iaus,ftudi3^aflPc(Siones,antc  aaaaut  diaa.nome.   runj  * 

Attributareru/ut  caufg,locus,tepus,C3fus/3Cultas,inftrumcnta,3gendimod»'j  qucci* 
alia  ei' gencris  funt.Et  Boetius  fic  effc  putauit.)Docec eo  in  loco  Bocn*^  tnfana  dif, 
fcrre  Diale(fliceaRhetorica:m3teri3,vfu,&  fine.  Matena,cp  Rhetoricecirca  Hypor 
thefes,Diale(flicacircaThefesverfetur.Vfu,qu6d  Dij:eCTtic»c6cifaoratione,  &  fyll 
logifmisintegns:Rhetororationeppecua&enthymematis,hoceft,impfed.sVylloei 
fansvtAwr.FiQc,Q)  Rhctons  finis  fit,pfuad«e  iudici;DiAle<aici,ab  adueriano  jpfo  5 


Orator. 
Rhetor. 


Oratorquis 
diceadus. 


Eloquentix 
laus. 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

€[UOdvulr,extorquere.QuxilIiusfcntetiaquatcnusvcrafit,paterecxiis  poteft,qu5 
di^ini>buiuslibricapitequinto,odauo,8c  duodecimo.Quanquaquodaddit  devfu 
enthymematu,  &  (y Uogifmorum  ,  id  neutro  eoru  intellcfiuu  quos  f iiperius  exprcfsi», 
mus,fatis  verum  videtur.-quando  &  Rhetor  iUe  fore(is,vel  crebernme  integris  vritur 
iyllogifmisrneq j  quicqua  obltare  videtur,quin  in  difputationibus  etiam  illis  DialeAi 
coru.enthymematum  efle vfus ahquis pofsit.Queadmodum  didum  efl fuprd ,  capite 
decimoquarto.  Oratorem  vel  Rhetora.) Vt  negari  non  potefl,eofdera  planc  fuifTc, 
quos  GrsEci  olim  Rhetoras, &  quos  Rom.  oratores  vocarut ;  ita hoc  rurfus  video  co- 
fuetudine  obtinuifTe  apud  fcriptores  Latinos,vt  oratoru  nomme  fignificet  eum ,  qui 
cdufas in  foro  agat ; Rhctoris,  qui  Rhetonca doceai.  Quide qualibet  re  pofrci  aptc 
ornateque  dicerc.)  Cicero  primo  de  Oratore,  Quamobre  fi  quis  vniuerfam  &  pro- 
pria  oratoris  vim  definire compledique  vult,is  orator  crit,mca fcntetia ,  hoc  ta  gra« 
ui  dignus  nomine:qui,qu3ecunqj  res  inciderit,quE  fit  didionc  expficanda ,  prudetcr, 
&  compofiie,&r  ornate,&  memoriter  dicet^cumquadamadlioiiisetiadignitate.Sed 
illis  parum  vifum fuit.)  Nequc  enim,vt inquit,apud Cicerone  CrafTus,  prxftabilius 
quicquam  Videtur,quam  pofredicendo  tenerehominu  ccetus,mentes  allicere,volua- 
tatesimpellerequo vehtjVndcaute vclicdedu^erc.H^cvnarcs,  inomniliberopo- 
puIo,maximeq;inp3catistraquillirqueciuitatib',pricipueferoper  floruit,femperqj 
dominata  ell.Quid  enim  efl:,aut  tam  admirabile,quam  ex  infinitahominu  muttitudi- 
ne exiltere  vnum,qui  id  quod  omnibus  nat ura  fit  datum,vel  folus,vet  cii  paucis  face- 
re  pofsit ^aut  tam  lucudum  cognitu,atq^  auditu,quam  fapientibus  fententiis  grauibufl 
quc  vcrbis  ornata  oratio  &  perpohta^aut  ta  potcns,atque  magnificum,  quim  populi 
inotus,iudicum  retigiones,Sen3tusgrauitatem,vniusoratione  conuerti.^Quid  ta  por 
ro  regiuro,ta  liberile,ta  magnificum,quam  opem  ferre  fupphcib»,  excitarc  afflidoj, 
dare  f<ilute,liberare  pcricuhs,  retincre  homines  in  ciuitate^  Quid  aute  tam  necefTariu^ 
qua  tcnerefemperarma,quibusvelteftu$ipfccfrepofsis,vel^uocareimprobos,  vel 
tcvlcifci  laccfsitus?  Age  ver6,nefemp  foru,fubfellia,roAra,curiamqjmeditere:qui(l 
effe  potefl  in  otio,aut  iucundius,aut  magis  propriu  humanitatis,quam  fcrmo  facctus, 
acnulla  in  rcrudis.^&c.Etapud  eundcm  Cicerone  Antoniu5,Na  vt  vfura,inquit,di- 
cedt  omittam,qui  in  omni  pacata,ac  libera  ciuitate  dominatun-tanta  obledatio  eflia 
ipfa  facultate  diccdi,vt  nihil  hominu,aut  auribus,aut  mentibus  iucundius  percipi  por 
Ct.Qu^isenim  cantusmodcrata  pronuciatione  dulcior  inueniri  potcft:  cp  carracn  ar« 
tificiola  verboru  coftrudione  aptiuj?Quis  aftor  in  imitada,qua  orator  in  fufcipied» 
veriiateiucundior.?QuidautefubtiIius,quamcrebrf  accuratsEqjfcntetii?Quidaute 
.    admirabilius quam  res fpledore  illufirata verborumf  Quid  plenius,quam  omni  rera 
genere  curaul  ata  oratiof Ncq^  cnim  vlla  no  propria  oratons  eft  res,qux  quide  orna- 
tedicigrauitcrquedebeat.  Huiuseitiadandocofiliodemaxiniis  reb'cumdignitate 
explicata fententia.  Eiufdcm etiam  languentis populiincitatio,  effrenati  moderatio. 
Eadem  facultatc  &  fraushominum  ad  perniciem  ,  &  integntasad  falutem  vocacur. 
Quiscohortariad  virtutem  ardentius  ?quisavitiisacriusreuocare?  quisvituperare 
improbosafperius^quislaudarebonosornatiusfquiscupiditatevehementiusfrange- 
Ouam  muTta  '^«'fCufandopotellj^quismcEroremleuaremitiusconfoIando?  Nifireliquarum  ar- 
R^tori  fub-   ^'"™  cumulu  prope  immenfum  luri  illius  ditionique  fubdidifrent.)Hoc  facii  Quin- 

:........  ^.»-  tiIian*libroprimo,acduodccimo.  EtapudCiccroneCraflus;Noftrae(t,inquit,o- 

lecerint  Cice       .^        r. .     '^        ,        rr-       -i  r         -.-u- 

ro  &  Ouin  ™'^'*  prudetia?  doarinaeqjprofcfsio,in  qua  homincs  quali  cacuca,atqj  vacua,abu 
^^  *  dantesotiO,nobisoccup«tis,inuolauerunt.  Atqjetiamautderidentoratore,vtillein 
GorgiaSocratiscauillator.autahquiddeoratorisarte,paucisprxcipiutIibellis,e6fl 
q^  Rbetoricos  infcribunt.Quafi  no  illa  fint  propria  Rhetoru,qua:  ab iifde  de  iuftitia 
dcofficio,deciuitatibus  inftitucndis,&  regendi$,dc  onmi  viuedi,  denique  denatur» 
diciitur. Et  rurfus  in  codem  volumine;Quare  omnes iftos  me authore,inquit,deride- 
te.atque  coteronite,qui  fc  horum,qui  nunc  appellatur,Rhetorii  prajccptis,omne  ora 
«oris  vimcoplexos  eucarbitrantunneq^  adbucquam  perfoaam  cenear,autquid  pro- 


tertio  de  O 
ffato. 


DIALECT.  LIB.     IL  137 

fiteanturinreIligerepotuerunt.Veroenimoratori,quBruntinhoroinuvi'ta,  quando 
quide  in  ea  verfatur  oraror,atque  ea  ell  ei  fubieifla  materies,omnia  qua;firajaudita,le 
fta,dirputat3,traftata  efle  deber.  Ide  tc  in  oratore  ad  Drutu ,  vniuerfam  pliilofophia 
particula  quandam  vu!t  efle  Rhetoricej.Et  in  primo  rurfus  de  Orat. Mea  quidcm,  in- 
quitjfententia.ncnio  poterit  efleorani  laude  cumulatusorator ,  nifi  crit  omniu  reru, 
mrignarumqueartiurr.  fcicntiam  confecutus,  Fatendumtainen  erit.)  His  plane  con- 
fcntanea  funr.ea  qu^  apud  Ciccronem.primo  hbro  dcOratorediflenl  M.  Antonius, 
Quilocuscumirefaciat  ad  inrdIigenda,eaqucE  hichabet  Ilodolj^hu»,  nopigebitto-  Sententfa  An 
tnm  afcnbercrOratorem  autem^quoniam  deeoquirimus,  inquir,  equidcmnofacio  toniideorato 

eundemqucm  Graflus.-quimihi  viluseftomnem  rerum.atqueartiumfcientiam  com-  r-    c.r.^^:^,- 
i-i^  ■     ef  /1  ^,T>         o         ij        '*»  laperiori 

prehcderevnooratorisofticio,  acnomine.  Atqueeum  putocire,qui  &  verbisadau-  contraria  {ed 
diendumiufundis&  fententiis  ad  probandumaccomodatis,  vtipoftitincaufisfore-  confona  ola- 
fibus,atquecommunibus.Huncego  appcito  oratorem.-eumcjuc  priterea  cfleinftru-  neiisque  do- 
fium  voce,&  adione,?;  lepcrequodamvolo.Craflus  veronofterraihi  vifiiseftora-  cct  Rodoloh 
torisfacultatcmjn5  iUiUiartisterminn,{edingeniifut  finibusimmcfispenedefcnbe- 
re.Nam  S:  ciuiratum  regendanloratorigubernaculafentetiafuatradidit:  inquo  per 
mirum  mihi  vifum  eftjScEuoiajtehoc  iIliconcedere,cum  fjcpifomctibiSenatus,bre- 
uiter  impolitcqucdicenti,m3ximis  fitdcrebusafrenfus.  M.vcroSc.urus,  quem  non 
logeauri  apudfcfe  efleaiidiOjVirregendr  Reipubli.  fcientif?imus ,  fi  audierit  hacau- 
thoritatemgrauiratis,&  confiliifui  vindicaria  teCraffe,  quod  cam  oratoris  propria 
cflTedicafMam  crcdo  hucveniar,&:  hancioquacitatemnoftram  vultu  ipfb  afpcfluque 
conterreat.Qjji  quanquam  eft  in  dicedo  minime  cotcmnendus,  prudentia  tamen  rc- 
rum  magnarum,magis  quam  diccdi  arte  nititur.Neque  vcro  Ci  quis  vtrunque  poteft, 
autiUecofilii  publici  3Uthor,ac  Senatorbonus,  ob  caipfamcaufamorator  cft.-authic 
difertus,aiit  eloques,fi  eft  idem  in  procuratione  ciuitatisegregius,-*tillam  (cientia  di-  *Anquafcic- 
cedi  copia  eft  cofecutus.  Mulrum  inter  fe  diftant  ift^  facuhate$,longeque  funt  diuer-  tja  diccdi  co- 
f3P,atqucfciundn?.Nequecaderationeacvia,M.Cato,P.Aphricanus,  Q^Metellus,  pjjp, 
C.Lilius,quiomneseloquentesfuerur,orationemfuam,&  reipub.dignitatemexor. 
nabant.Neqjcnim  eftintcrdiAum.aut  a  natura  rerum,aut  a  legealiqua,  atquemore, 
vt  fingulishominibus.neampliusquam  fingulasartes  nofTeliccat.Qu^areno.etfielo- 
quetibus  A  thenis  Periclcs,idcmqj  in  ea  ciuitate  plurimos  annos  princcps  fuit,idcirco 
ciufdem  hominis.atqucartiseadcmfacultascxifiimadaeft,  Necfi  P.  CrafTusidefuic 
eIoqucns,&  iuris  peritus,  ob  eam  caufam  ineft  in  facultatediccdi  iurisciuilis  fcietia. 
Nam  fi  quifquam,vt  in  aliqua  arte,&  facultate  exctllcns,  aliam  quoque artem  fibi  af^ 
fumpferir,is pficiet,vt  quod  proEterea  fciet,id  eius  in  quo  cxcellet,pars  quida  efTe  vi- 
dcatunlicet  ifta  ratione  dicamus,pila  bene  &  duodecim  fcrupis  ludere,proprium  efle 
iuris  ciuilis,quoni3  vtruque eorum  P.  Mutius  optime fecerir,  eademque  ratione  dica- 
tur,Sf  quos  phyficos  Grsci  vocat.iidem  pcetsrquoniam  Empcdodes  Phyficusegre- 
giij  pcema  fccerit.Ad  hoc,nephilofophi  quideipfi,quicmnia  ficutpropriafuaefTe, 
atquca  fc  pofsiderivoIunt,diccreaudent,Geomeriam,aut  MuficamPhilofophiefFe; 
quiaPlatoneomnesin  illisartibusprsftantifsimum  fuiflTcprofiteaQtur.  Acfiia  pla-  Qua  ratlone 
cet  omnes  artes  oratori  fubiungere,tolcrabilius  eft  C)C  potius  dicere:  vt  quonia  diccdi  dici  pofiir,  o- 
facultasnondebetefleieiuna,  atque  nudj,fcdaperta,arquediftindamultari]rerum.  mne«  oratori 
iucundaquada  varietate:fitbonioratoris,multa  auribi!saccepiflc,roultavidifle,muU  eflTefubieAas. 
ta  animo  &  cogitatione,multa  ctia  lcgendo  percurrifle.-ncquc  ea  vt  fua  pofrcdifTcjfed 
vtalienalibafle.Fateor  enimcallidum  quenda  hunc,6»'  nullain  re  tyronem,  acrude, 
re  peregrinum,  &  hofpitem  in  agendocfledeberc.  Scdcumnondoncmus  Rhetoris 
iTomine  eum.^Hcc  folum,inquit,pcrtinct  ad  oCcium  Rhctoricx,a  quo  folo  Rhctor 
habet,vti  Rhctor  dicatur:hxc  autem  eft  ratio  eloquedi  cirra  ciuiles  caufas.-quaobrem 
foluro  hoc  Rhctoris  otficium  cffc  diccmus,  jppofite  comodcque  dicere  poffe  de  cau- 
fisciuilibus.    Ariftotclescrgociuilis  fricntjipartem  Rliccoricen  vocat.  )  Hocip- 
fumfacit&inRhctoricisCicero,CiuiIisqmdam,inquien.s  ratiocft.quas  multisSc 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

iijienis  ex  rebiiJcondat.  Eiiisqjiedam  magni  &  ampla  pars  cft,  artificiofa  eloquetia, 
quam  Rhctoricam  vocant.EtquE  fequuntur.  HermcgeiiesetiamdeciujUbusroluin  . 
qu2eftionibiisdiceie,Rhetori<;cenreteire.)  Idipfumhis  verbisprscipiturin  Rhctori, 
cis  ad  Hereiiium.OratonsofficiumeftjdehisrcbuspoffedJcere.quffiresadvfumci- 
uilem  moribus  ac  legibus  coftitutx  runr,cum  affeufione  auditorum ,  quo  ad  ciusfiert 
Praffmatici       potent.  ItaqjcapjJGrscoseranc,quos-5r5>ai'.w«7-/;toufvocib3nt.)  Crafiruspnmodc 
'      Oratore.  ltaq-,iiiquit,vtapud  Grscosinfimihomtnesmercedula  addu>fti,  miniftros 
feprebent  in  ludiciisoratoribusn  qut  apud  illos  pragmaMci  vocatur.-ficinnoftracj- 
uuate(-6tr3,amplirsiiriu<.atqjcl3rirMmusquifque  vir,vtille,  qui  propter  haciurisci- 
uiiisfcieiuia  ficappellatu<,a  fummo  poetaeft-.egregiecordatushomocatus  AelmsSe- 
Xtus  &c.  Et  refpondensCraffb  Antoniu^-Quod  fi  ingeftu,inquit,qui  multumorato 
'  readiuu<'.t:&  in  voce,quoE  vnamaxime  cloquentiam.velcomendat,  vet  fuftinetrela- 

boiarenobtsnohcet.attantu  in  vtroqucaffequi  poflumus,  quantuin  hacacie  quoti- 
dianimunens  fpanunobis  d.iturrquaco  minuseft  ad  lunsciuiiis  perdifcendi  occupa- 
tionemdefcendedum.C^od  &  fumriatim  percipi  finedoftorepoteft,&  hanchabec 
ab  illis  rebus  difsimilitudineiquod  vox  Sc  gellus.fubito  fumi  &  aliunde  arripi  no  pof 
funtjuns  vtilitasad  quaq; caufam.quauis  repcte,vel  a  peruis ,  vel  de Iibris  depromi 
poteft. Itaqj illi  difertifsimi  homines,miniftros  habet  in  caufis  iurifperitos,cu ipfi  fint 
peritifsirni;&  qui.vt  abs  te  paulo  ante  didu  eft,  pragmatici  vocatur;  m  quo  noftri  o- 
mnino  melius  multo,qu6d  da^-ilsimoru  hominum  authontates.leges,  &  lura  tefla  ef 
fe  volueriit.Sed  tarae  no  fugifTet  hoc  Gricos  homines,  fi  ita  neceffe  effe  arbitrati  eC- 
fenr,oratoreipfumerudireiureciuiIi,non  ci  pragmiticumaudjtoredare,  Hucufque 
apud  Cicerone  Antomus.  Qjjodad  nomeatunet,  -jrfiy^ac  negotiuaccaufam  figni- 
ficat.Inde  7r^«y/u«Tiitof,quiin  negotiiscaufifque  verfatur;quem  haud  fcioan  nosdice 
repofsimuscaufidicum,&tabulamquendamforenfem.    Q^i  diccntires,vt  Quinti- 
lianus  inquit.)  Senfum  Fabii  magis  refert ,  quam  verba  :  quae  apud  eum  authore.m  li- 
bro  duodeciroo  fic  habent:  Meque  ego  fum  noftri  moris  ignarus ,  oblitulue  eorfl.qui 
velutad  arculasf;dent,&teIaagentibusfubminiftrant.Ncqiidem  Grsecosquoqjne 
fcio  faftita(re,vnde  nomen  iis  pragmaticorum  datum  eft.      Cui  quidem  Rhetonces 
Rhetoric^  VO  ctiam  vocabulum  confentit.)  Vcrbura  Grxcum  eft  ^jm;  quod  etfi  hodie  id  quod  fluo 
cabulum  vn-   fignificat,tame  vetenbus  etiam  id  fu.fTe  quod  dico,apparere  vel  hinc  poceft,quod  in- 
dedicatur.        de  |>V«5id eft,  verbG  defcend-.t;  5c  ab  HcCxodo, ^nrolr' K'^'^\iToiri  dicutur.quos  latin^ 
diftos  indittofqj.laudatos  &  illaud Jtos,ccIebrcs  &  ignobilesdicere  poflumus.  tlinc 
ergodenuantur,8i:  h^ec^M-r^^f^f^Toginyj^M^roiivo),  Id  quod  fecundo  Oratonarum  Infti 
tutionu  libro  teftatur  &  Fabiu'^.  Et  Cicero  in  oratore  ad  Brutij.Sed  iam(ioquit)ilIius 
"    perfefti  oratons,&  fumms  eloquentii  fpecies  exprimcda  eft;quem  hoc  vno  excelle- 
re  id  eftoratione;c«terameolatere,indicatnomenipfum.  Non  enim  inuentor,aut 
c6pofitor,aut  ador  hic  c6plexus  eft  omnia,  fed  &:  Grxce  ab  eloquendo  Rhetor,& 
latine  eloqueas  diftus  eft.Ciuilis  vero  ratio,quonia  coepit  in  Gr^cia  in  quceftu  eiTe.^ 
Fabii  hbro  tertio  de  origine  Rhetorices  verba  haec  funt;  Initiu  ergo  dicendi  dedit  na 
tura  incrementura  artis  obfcruatio.  Homines  enim.ficut  medicina  cum  viderent  alia 
falubria,ali3  infalubna,ex  obferuatione  eorum  effecerunt  artem;ita  cuni  in  dicendo, 
alia  vtilia.alia  inutilia  cleprehendefent,notaruteaadmittadu  vitadumque.&quida 
fecundu  rationem  eorum  adieceruntipGquoque.  Hscconfirmatafunt  vfu.tumquae 
lciebat  quifque  docuit.    Sedmultopoft  fecutuscft  Ariftoteles.)Gloriaturipfe  Ari- 
ftoteles  in  fine  libri  de  elechis  fophifticis,citerasquide  artes  omnes  paulatim  coepitl 
fe,& ab  aliisquidem  earum  efle  inueuta  principia,ab  aliis auftas  eflfe,ab  aliistade ali- 
quado  abfolutas ;  qus  aute.m  a  fc tra  dita  fint  de  ratione  fyllogifmoru,  ea  omnia  a  fe 
vno, &  inuenta  &  perfeda  abfolutaqj  eQ"e.  Qupd  fit  aute  Dialcftice  poft  ca:reras ar- 
Diale<J^tce.      tes  inueta,obiter  apud  Ciceronc  docet  his  verbis  CraflTus;  Nara  vetus  quide(inquit) 
poft  alias  ar-  illa  doarma,cadem  videtur  &  rede  viuendi  &  bene  dicendi  magiftra;neque  diCw&i 
tesinuenta.     do(aores,fed  iidecraot  viuedi  prxccptores atoue  dicedi,vtilleapud  Homeru  Phce- 


DIALECT.  LIB.     IL  138 

nit,qui  (e  i  Peleo  patre,  Achilli  iuueni  comite efle  datum dicit  ad  belluro ,  vt  illu ef- 

ficeret  oratore  veiborum^afloremqj rerum.Sed  vt  homines  labori afsiduo  &'  quoti- 

Jiano  afluetijcum  tcpeftatis  caufa  opere  prohibentur.ad  Pilam  fe  aut  ad  Talosaut  ad 

Teirer3sc6ferunr,aut  etiam  nouum  fibiipli  aliquenieNcogitat  in  otio  ludum.-fic  illi  a 

negotiis  publicis  tanquam  ab  opereaut  tcpcnbus  exclufi,aut  volunrate  fua  feriati,  to 

tosfCjalijad  pcctas,alii  ai  Geometras.aliiadmuficoscontuLMuntialu  eii3,vtDiale- 

ftici,  nouum  fibiipfi  iludium  ludumquc  pepcrerunt.Et  quv  fcquuntur.Tandemque 

l6gttcmponspo(rersione,)Vruc3pionem  vocant  lurifcolulti,  quamhodie  ferc  dici- 

musprifcriptiPne.  A  ModeflmoiurccoluItofiniturhocinoc-.c.-VTucapio  eft  acquifl»  t»/-. 

tio  vcl  adieciio  dommii  per  continuacioaem  poircfsionis  temporis  lege  definiti.ff.de   *^*"f'P*<>» 

vruc3pionibus&  vfurpation^bus.l.Vfucjpio.Cum  non  eflVt  eoru  aliusaflertor.  Win 

dicator,  qui  ea  (ibi  j{rererct,vindicaretque,ac  fia  diccrer.  Ell  aute  &  hoc  verbu  lure- 

c5fultorum.quosdiligenterabRodolpholt;dosappaiet.Q£iquirerenim.3Cicero  Qui  popului 

nishac  m  rem  vcrb3,vt  quidcm  hodic  in  excmplanbus  leguntur,  fic  habent.-Nafcitur  di^tur  fua» 

iudiccscaufaCornehiexcaIege,qu3mL.Ge!llius,Cn.Cornelius,  ex fenatus fentetia  dusfadu»  * 

tulcrunt,qua!cge  vidcamusntiscirefjndi,vticiucsRomani'fintii,quos  Cn.Popeius 

deconfilii  fententia  figillatim  ciuitare  donauerit.  Donatum  eife  L.Cornelm  prxfens 

Popeius  dicit.indicant  publica?  tabuhr,accu(ator  fjtctur;fej  ncgat  ex  fccdcrato  popu 

loquequam  potuilTe,nifiispopuIus  fundus  faftus  eiret.in  hacciuitate  venire.O  pre- 

clarum  interpretem  iuris,authorem  antiquitatis.correftorem  atque  encndatore  no- 

ftrsciuitatisrqui  bancpocnam  fccderibusafcribat^vt  omnium  pr^miorum  beneficio- 

rumcjuenoftrorum  expertcstjcut  (ocderatos.  Q^^idenim  potuit  dici  imperitius  qua 

foederatos  populosficrifundosoportere.^^Nam  id  n5  magiv  eftpropriufoederatoru 

quamomnium  liberorum.   Scdtotuhociuihcesin  eafuit  pofiturr  femper  rationeaC- 

que  fenientia,vt  cil  lulsilfet  prxtor  aliquid,fi  id  adfcimflcnt  focii  populi  ac  Latini,  Sc 

G  ca  lex  quam  noshaberemus,cadem  in  populo aliquo  tanqua  in  fundo  refediflct    vt 

tum  lege  eade  is  populus  tenerctur;no  vt  de  noftro  lure  aliqnid  minueretur,fed  vt  il- 

li  populi,aut  iure  eo  quod  a  nobis  circt  c5:htutum,  aut  aliquo  comodo  aut  beneficio 

vteretur.Tulit  apud  maiores  noftros  lcgem  Caius  Furius  de  teftame*tis,tulu  Quintus 

Voconiusdemulierum  hEreditatib»,innumerabiIesaii£  legesdeciuilnurefuntlate; 

quas  Latini  voIuerut,adfciuerunt;ipfa  deniq;  iulia,qu3  legc  ciuitas  eft  Ibciis  &  Lati- 

nis  data;qui  fundi  populi  fadi  n5  efl!ent,  ciuitatem  n5  hab"erei)t;in  quo  magna  coten- 

tio  Heraclienfium,&  Neapolitanoru  fuit,curo  magna  pars  in  ns  ciuitatibus,  iurisfui 

libcrtare'  ciuitati  antcferrer.  Poftremo  h^c  vis  eft  ifti*  &  luris  8f  verbi, vt  fundi  popu- 

li  beneficio  noftro,ndfuo  iurefiant.cii  aliquid  populus  Romanus  lufsit.id  fi  cfleiufl 

mod  i,  vt  quibufdam  populis  fiue  foederatis  fiue  liberis  permittendum  efle  videatur 

vt  ftatuat  ipfijno  de  noftris,fed  de  fuis  rebus,quo  iure  vti  velint,t(j  vtrum  fundifafti 

fint.an  n5,qua»rendu  efl!e  videatur;de  noftro  vero  iroperio,de  noftris  bellis  de  vifto 

ria,defalute,fundos  populosfieri  noluerut.Etanvis  fit  mctuarmoru  detcrrereapof 

fefsione  quenquam,  )Extat  hodieq'j pulcherrima hac  de re  Ciccronis oratio pro  Aulo 

Cecinna,quc  cum  Sex.  Ebutius  armis  ad  fundum  f uum  accedcre  prohibuifler  necrauit 

tame  Pifoaduocatus  Ebutii  vim  eflefa(3a,proptcreaquodnemo  neqjoccifus,  nequc 

vulneratus  efTetiquam  ill.us  defendendi  rationem  mulus  argumentisrefellit  Cicero, 

J^olentlcopiam  dicendiparare  ex  locis,  principio  necfjfaritim  ejfeplenam  locortm 
notitiam-.eamqu^  in  duobus pritcipiie fojitam  effe.  Primum,  yt  explorate,  auot  /»- 
cifint,c>  que.  cuiufque proprietas^teneamus.  Demde,  yt  argumentationts  ab  aif 
thorih us traditaSjtnfu^s  quanque  locos pofiimus  refoluert. 
Cop.    XIX, 

Tij 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

Primurapfs-  XJT  er?o  dtcam^iSy  id  qtiodprceJentM  eB  nemij^traEiatwn-' 

ceptumdelo-   Vi  '  'J    a     J  O.    r 

corumvfa.ne       quc  locorum  ap€ria.mm  itaejt  i  aoceamm ,  quo  pactojic> 
toshXlmus  omn^  argmnentorumfactdta^  ^  copia  e  locis  eruenda  :pri' 
locos.         mum  hoc  ^pr^cipuum  efliquod  rerum  ordopracipiendum 
monet ,  Vf  quifquis  inuenire  Volct  ex  locis ,  diligenter  c^ 
eceiTa  ^^^^^^ ^^^^^  hahcat  cognitos .  Eft autem locorum notitiafe- 
riaad  locoru  ^^^^  ^^  duohvtspofta .  Priiis  eft ,  V^  numerum  naturam- 
cognitionem        j^^^^^^^^  ^  cjHotftnt ,  Ci7<  f^^  cuitif^uc  ft  \fis  ^  propric- 
tas  y  explorate planeijue  teneat .  ^^odftue  noftra  defnptio- 
ne  iftue  quouis  alio  conficjuatur  authore ,  non  multum  refe- 
ret.  Aut  inueniet  enim  optimum  ducemiaut pro  optimo  erit, 
quempoterit  expeditifimeftcjui.  Nec  Vero  memoria  tenuif 
fe  locos  Jatis  ejfe  credtdero  :fedparatos ,  exercitos ,  c^  "X^elut 
in  conjbeElt^  e^  ad  manum  pofttos  teneat  Velim.  Sicut  enim 
nonpoteft  celeriter  quis  ^  inojfenjo  Veriorum  cnrfu  ,  lege- 
re  aliquid ,  cui  deftngulis  literis  eft  in  conftUum  eundum  :ftc 
nequeparatepotent  inuenire  ex  locis ,  cuicum  inueniendum 
Quam  vtile  eH,prm  tpft  ciucerendifunt  loci .  Proximum  in  locornm  no- 
authoribis  ar  tttta  eft,quodcjue  dtfficiUi^  eH,  traditas  ah  authonhm  argts- 
friodircd-Wf»^rfr^^»^i7^^/£?c^  reddere.  Idque  noninhoc  folumeH 
^"^*         ytile,  quodplurimum  confert  in  intelligendis  Virtutihm  au- 
thorum,  &  in  difernenda  \>aria  apud  eos  argumentadira- 
tione  y  vr  quandoque  tancjuam  crehris  denftfque  iElihm  ,ftc 
multis  argumetationihm  celeriter  coagmentatis,feriant  ad- 
uerfkrios :  quandoc^ue  argumentatione  latecopiofque  fu/a, 
multarum  impetttmj^vnins  pondere  ex<equet  :iamconfodidt 
act4mine,iam  wihusprofternant,  iam  de  re  itidicent.iamft- 
cuhiparumeft  inrefiducia  ,in  aduerjkrium  conuerfa  ora- 
tioney^^elutfiexti  eludant.  Paratur  hinc  iudicium ,  c^  om- 
nefere  artificit*mperJpicitt4r,non  infientionis  modo,juod  c^ 


DIALECT.    LIB.     IL  ,39 

ipfitm  mftri  inftituti  eft  (^  nohi^  promde  maximii  :/ed  ma,- 
gnaexparte  eloci*tionis ,  qua  pc plenmc[ue  rehtd^  afftxaeft, 
Vf  )?ixpoJ?it  inde  diuelli :  apud  Demofthenempra/ertim  c^ 
Ciceronem ,  ^  Vf  quifque  eft  iftis  dicendi  iudicio  proximus: 
quorum  eft  ita  rebm  accommodata  oratio ,  vr  najci  \>ideatur 
exillii.Verum  non  in  idfilum  (yt  diximtu^  ^ftile eft  cogno- 
fiere  locos  argumetationum  apud  authores:fid  quod  hoc  \p/i 
traUatuque  rerumyciim  ratio  accejferiteisyCopia  qu<edam  & 
thefauru^paraturyquifimper  nohij  inpromptuftt,Vt  quoties 
ex  locis  quceremtisftmilibus  in  rehtis,ftmiles  nobis  argumeta- 
tiones  occurrant.  Sicut  enim  in  omni  Vtta  yfic  in  hac  quoque 
inueniendi  ratione,primn  eftfiire,quid ,  c^  quopaBofttfa- 
ciedum.Facere  \>ero  qu<e  reB:afunt,^  quatenus  reElafitnt, 
imitationefaciUime  confiquimur.  Pneceptis  enim  auresfere 
imbutitur:exempla  docent  oculos.  §luanqudpnt  auteplura, 
qu^  audiendofaciliiispoJfumu^,qud  Vdendo  dtfiere,latitisa 
aurtupateatfinfws:certiorafitnt  tame,  quorii  ipfinobis  oculis 
tradtmusftdem.Fndefiite apud Comicu diclH eft,pluris eH  Piautus, ia 
oculattis  teftis  \ntis  qudm  auriti  dece.Aures  enim  aliis,  oculi  Trucuienw. 
ftbi  credunt,  Non  efl  autem  Facile,certam  dare  deprehenden- 

j  I  ■  •       I       i  \   I  De  hac  argu- 

aorum  locorum  tn  argumentattombt^  legem:quod  prafirtim  mentorured- 
perfiepe,  niftajfuetis  admodumlongo  \fu  leBionec^  authoru,  poTe^cerum 
dtfftcileftt  argumentationes  expltcare :  ^  conclufionem pro-  ^Z%  \?mTa 
poftttonemqueearum,ex  orationii  cumulo  coUi^ere.Tepuntur  ^"°  «qjma 

•       /-v  •     •    r-    J-         J-  I   f     r  nudi(aionerQ 

entmj£pe,^m  tpja  dtcendt  copta  dehtefcunt ,  \el  y^ariis  di-  quandadari. 
cendtftguris  occuluntur.^luandoqueiunguntur,  tanquam  in 
^^nius  propofttionisjpeciem ,  conclufto  ^  propofttio  .  ^uan- 
doque  pro  Vtrtjquefila  propofttio  ponttur .  Et  quodde  Ly- 
fta  legimtis,  cutfummafuit  artis  loco ,  non  videri  artem :  id 
crebro  eft  etiam  apud  reliquos  authorcs  ))idere ,  quograuius 

T  ttj 


ma- 
enj 


RODOL.  AGRTC.   DE   INVENT. 

ex  'mpdiis  incatttum  adtierjarinm  petant,  Viam  igitar  qmn 
dam  ad ijla ,  c^( vr  dicitur^manudiEiionefirtaJfe darepo" 
terimus ,  quo  fiicilm  in  hii  loci  cogmfcantur .  Vtiliftmum 
fuerit igttur yincipientem primum ah h'u initiumfacere,  qu£ 
fitnt  avertifma  perjpe^u :  CjT*  in  qmbiis  \>eliam  formatce 
funt  ar^umentationes ,  \elfaci\lime  poteruntformari .  Eas 
^^hiaccepity^^ideatprimum ,  quodft  argumentum  prohatio- 
niiiid  epiquodjitfuturum  medium  jficogatur  informara- 
tiocinationis  argumentatio.  Eft  autem  idyquodfumptum  in 
propoptione,  in  conclufione  nonfumitur :  Vt  philofophtis  non 
reBe  dimittet  yxorem ,  non  ergo  Cato  reEle  dimittet  y^xo- 
rem:A4edium  argumetationis  efl philofophta .  Demde  confe- 
ratur  medium  cum  eoyquodfumitur  in  coclufione,^  inpro- 
poptione  non  eftfumptumjd  efl autem  Cato.  Inde  videarw, 
(imificeturne  medio  aliquid  quodfit  in  extremo.cum  quo  co- 
ferturyaut  extra:  Vc  philofopht44  fignificat  aliquid  quod  efl  in 
Catone'  Deindejitnefihfiantia  eit^s ,  aut  ctrcafuhflantiam. 
Certum  efl,  quod  nomenphilofephifigmficaturejfe  circafuh- 
flantiam  Catonis.Sicper  reliquos  eami^t^s  locoSydonec  ad  eum 
qui  proprias  efl  nofler ,  Veniamiis:non  enim-  philofeph^fth- 
ieBum  efl  Catonis^non  aBus,  ergo  cumfit  circafuhflanttam 
^    .    -      eiu/S.adiacenserit .  I\lonefiautemi^norandum,medium, 

Eandem  argu  »  J  ^  j  •  /    /» 

metationem,  g^am  non  folum  compuratum  extremo ,  quoa  tn  conclufione 

diuerfb  rcfpe       „ .    .  /,.,.(  r      r  J      •  r 

aa  ad  diuer-  coUtgttur,in loct  altcuitis  nomen  tranjtrejea  etiamyjt  compa- 
ducfloTosT  returextremo  cui  coniunBum  efltnpropofittone  .  Cuilthet  e- 
nim  compara[um,altcuitis  locifertietur  vtiquenaturam.  Vc 
fidicam,Cato,no  reSie  dimitteretprohatiiferuum,ergo  mul- 
tominus  Cato  dimitteret  prohatam  y>xore :  dimittereferuii 
prohatum  efl  medium.  quod  comparatum  Catoni,ad  conner 
xorum  Pertinehit  locum :  cuiHSgenerisftnt  ,feruus ,  ^  da- 


DIALECT.    LIB.     IL  140 

miniuxomparatum  autem  ^^xorijnter  comparata  erit ,  f»i- 
fiHS  enim  in  propofitoferuui prohatts ,  quamprohata  "\?xor» 
^luanquamfwt  autcm  propiora  reiconnexa  c^uamcompa- 
rata,cttm  tamen  dixerimtis  hanc  a  comparatii  duEiam  ar- 
oume?}tationem  ejfe ,  quoniam  Vl^  c>  effictendi  ettidentia  eji 
apertior  ex  hoc  loco.  Nomeitacjue ettam  iujiiia  inde capiet. 
^uantjuam  qui  Volet  exaEie  nominari  locum  argumetatio- 
nisfacile  vitahit  errorem,fi  addatfimper  extremum  td,  ex 
cuiu6  loco  dutium  )?ult  ejje  medtum.  F^Ji dicat,TarquinitiS 
ejl peregrintd^  7{om£e ,  ergo  non  dehet7{om£  expetere  regnil: 
medium  eji,peregrinum  ejfe  2{om^.  ^odfiTarquinio  com 
pares ,  ad  iocum  eum  referetur  quiex  loco  dtcitur .  auoniam 
peregrinum  ejfe  non  ejialiud,  rjuam  aliam  hahere patriam, 
patria  autem  loci  nomen  eji.  Sin  'E^m^  conferatur ,  conne- 
xum  erit .  quoniam peregrinum  ejfe  ci cuiperegrintis  qui^  eji, 
connexum  eJi.Sin  ei,quod  eji  expetereregnum,  iHgatur  pcre- 
grinum  ejfe:  contingens  erit .  pojfunt  enim  iunlia  ejfe  Vtra- 
quc,  c^  \^trumuis  ejfejine  altero  .  Ergofiquis  argumentum 
id,duEium  \>elex  loco,  )^elexconnexis,  Vel  cotingentihtis  di^ 
cat:  reEie  quidem,/ed  nonfatis  explicate  dicet.  ^luodjiad^ 
dat ,  ex  loco  Tarquinij ,  ex  connexis  'B^mce ,  ex  contingenti- 
bm  regni:  lam  quoduis  horum  dixerit ,  nihil  errahit .  Lice- 
hit  igttur ,  ex  quouis  horum  ^>olet  locorum,dare  nomen  ar- 
gumento .  Promptius  tamen  O  expedititis  qu£renti ,  ex 
Tarquinij  nomtne  inttenietur.  Itaquepotij^imum  huins  cen- 
Jehitur  loci ,  quem  comparatum  Tarquinio  tenet .  Cumjint 
enim  loci  (yt  diximus)  not<e  qu^dam,  c^  tanquam  indices 
imeniendarum  rerum,ex  quocunque  loco  commodif^ime  in- 
uenitur  quodque,  eins  dehet  etiam  potifiimum  generis  exijii- 
mari.  Noneritautem  iamfiipraj^emdifficulta^  ,cumin  doleai^ 

Ttiij 


FvODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 

res  arguroeta  apertioribu^  &  mtigti  expojttu  argHmentatiomhm  feceri' 

fiQtcoiiigea-  mtis^fjam  ^  )?t  teBiores  paulatim  deinde  argumentationes,' 

fuirque^iocis  no  modo  reddamus  locisfmyfed  o^uodprim  ^  dtjficilim  eji, 

reddend».     i^fjr^am  /uam  coUigamm:  ^  oflendamm ,  qm  propofitio 

fity  ^  quid  conficiatur  .  Opm  efl  ergo  inprimisfcire  c^uafit 

auoeflio ,  cui  argumentationes  adhihentur :  qua  quomodofit 

inuemenda,fiforte  nonfatis  apertafuerit,  ciuamfimplicifii- 

mepotuimm,  oflenjum  efl  a  nohisyCum  de  inuenieda  qu^flio 

Slib!**'  ^'  neloqueremur,  Mecinuenienda/olumgeneraliseflquieftio, 

in  qua  omnia  continentur  ea,quce  dicuntur  tota  oratione:/ed 

jhecialis  etiam,qU(e  generali  continetur,ad  quampra/ens  ar- 

gumentatio  adhihetur,qua  qu^rimm  expltcare.^luam  cum 

inuenerimm,  tum  quicqmd  id  efl ,  quodpro  argumentatione 

propofitum  efl,  tdfi  \>napropofitio  efl,  adhihendum  qu^flio- 

ni.  ^uodfiprohet  ea  quaflionem  in  hanc  aut  illam-partem, 

pronutiatum  quaflionis  in  eampartcm ,  tn  qua  inclinat  pro- 

hatio ,  concltifio  fiat  enthjmematis :  c^  qttod  inprohatio- 

nem  ajjumptum  erit,propofitio  .  Sinplures  erunt  propoptio- 

nes,tum  adhihendce  erunt  alteri:Videndumq^yan  alterapro- 

heturper  alteram:quod  ftfiat,ad/umma  quieflionisjdlu  erit 

^na  argumentatio,ardine  tamen  prohadtptures .  ^o  dfi  m 

proheturalteraper  alteram  ,Jed  )?naqucequeperje prohet  id 

quod  quaritur  ,plures  erunt  argumentationes .  ^uodfinec 

altera  alterdprohet,nec  qu^lihet  qu^flionem  perje,\fel  erunt 

plures  vnim  argumentationis  propofitiones,  Vel  plurtum  pro- 

pofitionum prohationes.  ^uce  quidem  qualiafint,  optimum 

eritfitmptis  ah  authorihm  exemplis  oflendere .  Pro  tota  ar- 

•ETLtm^\^,x,tx  gumentatione  efl  apud  ^intilianum  in  milite  Mariano 

QuiatUiaao.  ^^^p^j^f^^  .  Cluid  dicis^  Tu  fi  Trihunm  ejfes,  hocfecijfes^ 

fimilesejfes,  hoctulijfesf  Non  erit  difficileformarehanc 


DIALECT.     LIB.    IL  141 

argumentationem:qm  vlderit,  (jmdea  y^elitefficere.  Idau- 
>rem  eji  injumma  quajiioni^t  tribmti  tttre  occi/iim  ejfe  a  mi- 
lite.^mdji  cum  hac propofitione  conjeratur,  noprobatur  id 
quidem  continuo  ex  ea:Jed  hoc  quod  eiproximum  eji,  neque 
hunc  tribtmum  ifludfacere ,  neque  militemferre  debuijfe, 
Vtjit  hac  argumentatio:  Tufifuifjes  tribuntis ,  nonfectjfes 
hoc  ycrgo  nec  ifle  tribuni^facere  debuit .  Sic  etiam,ffuijjes 
miles,non  tulijfes :  ergo  nec  miles  tfie  debuitferre.  lam  aper- 
tum  eji  duod  ejfe  argumentationes  e<vs ,  quo/s  dicimtn  in  Wa 
compofitapropofitionefuijfe  conclujas .  Crebro  auidem  yju 
\enit  conctfa  h^ec  argumentatio  altercantibtis ,  quod  ex  tra-  ex  sencca  in 
goediarum  Jcriptoribns  factle  liquet.  oApud  Senecam  cum  "t"  Vbi  /on 
dtxiffet  Ade^ara,  Semperd  mamo  confiitit  nafci  deum.  y>o-  ^^^s'"  ^^'^ 

I  ry  1        rr-  j  ^.    .  *'»...•'  Amphytrio 

lens  Hercuiis  ajprmare  dtuinttatem,Jubttcit  Lycvts  confuta-  ^'^^  cum  Ly- 
turi^  t\lud:Quemcunque  mijerum  \>ideris,  hominemjcias,  ^**  '  ^"^*^' 
Duabtis  argumentationibtis  efl  hic  optfs,  Vtperueniamtfs  eo, 
quodpropofitione  coliigitur .  ^uod  quomodofiat ,  apertum 
erit^firejficiamus,  qutd  Velitprobare  Lycws.  Vultjanecon^ 
futare,quodfit  Hercules  dem.  Ergo  h^c  erit  intentio,  Her- 
cules  non  efi.  deus,propofitione  autem  quam  ipfe fumit  yfolum 
\idetur  colltgi,hominem  effe  Herculem.  Hanc  itaque  argu^ 
metattonem  Velut  cofejfam  in  medio  relinquit,  Hercules  ejl 
homo:ergo  non  efi  det^s.  ^uodfit  autem  homo,probat:  quo- 
niam  quifquis  mifer  eft  homo  eji :  Hercules  eft  mijer :  eft  igi^ 
tur  homo .  Pritts  argtmentum  e  diuerfis  deo  ducttur  ,pofie- 
rius  ab  adiacentibus  Herculis .    Simileefi  quod  /ubtictt  in  „, 

/-)  J      l         J  Iir.  ex  eode 

proximo  Alegara :  scuemcunque Jortem  videris ,  mijerum  Seneca.  Non 
neges.Confutat  minorem propopttonem :  quce  erat,Hercules  Amphytrio. 
eft  mifer.  Vtfit  argumetatio:Nemofortis  efi  mifer :  Hercu- 
les  eftfortis :  non  eft  ergo  mifer.  Plures  autem  propofitiones 


RODOL.    AGRIC.   DE   INVENT. 

I III.  cxLu-  jpintiquarum  alteram  prohat  altera .  Vt  apud  Lucanum  in 

Verba  funt*  qmnto  PharfaltaeyOrbli  Htheri  Horrory  c>  arBoi  nGflro/uh, 

raihtcs!^*      nomine  miles  Pompeio  certefugeres  duce .  prohat  id  apari, 

Fortif  in  armu  C<efarcis  Lahiemu  erat ,  nuiic  transfuga  v/- 

lis ,  Cum  duce  pnelato  terras  atque  (cquora  luflrat.  PoHe^ 

ritts  ergo propofltio  prioris  cfl  •  Pritts  etiam  propofltio  alte- 

rius  argumentatiom  i  cuias  efl  ah  attthore  coUigenda  con- 

clufio :  quam  reperiemtts  rurfu^,  ea  ^^ia^quam prttis  oHendi- 

mPts.  ^(sflio  efl  ,  an  henefihi  confitlant  milites ,  deferendo 

Cdcfarem  ,  Capiamtts  propofitioncm ,  qu<€  efl :  milites  qui 

fitntfortif^imi ,  ^  clariflima  apud  omnesfam^  duElu  Ca- 

farls ,  timidi  atque  fugaces  erunt  fl  Pompeiumjequantur* 

Hoec  propofitio  fl  adhiheatur  quaflioni ,  flatim  videhitur 

confici .  Non  ergo  henefihi  confdent  ,fi deferant  dtfarem. 

^uandoque  ^  in  hoc genere  ,prohationes propofitionum 

Lucano^Ti"  pro  propofitionihus  ponuntur ,  quemadmodum  ^propofi- 

Cunon1l="c2  tionesproconclufiomhtis.  Qualeeft  apudeudumauthoremy 

farem  ad  bei-  rj,^^  Uhor.  atqtic  mctt^j  Prctio  maiorc petuntur.H<€c  ariu- 

lumciuilefu-    ^  '       l  i-rr         -     '         •    1         r      J-  n 

fcipieudum  rnctatio  \tdetur  tota  miht  ejje  ratiocmatto  hutuJmoai:^lua^ 
cunque  mintis  lahoris  hahent,(^plHS  pramt/\magis/unt  ex- 
petendayheUum  ciuile  mintts  lahoris  hahetyquam  GaUicum, 
^pltts preemij iCiuile  ergo  heUum,magis  efl  expetedum.  Pro 
maiori  propofittone  pofita  eft  prohatio ,  qu<e  eftiVhiparla- 
hor  eftitP^pr^mium  maitts,  id  eft  expetendum:  confequitur, 
ergo  vhi  minor  lahor  eft ,  ^pretium  maivis ,  ideftexpeten- 
dum .  Sicpro  minore  ^u^  erat ,  Ciuile  heUum  hahet  mint4S 
lahoriSiQuam  heUum  GaUicum,  tP^  maitis  pretium :  quonia 
GaUta  quotapars  terrarumytenuerit  eum  heUo  decem  anno' 
rum  implicitum,  ciuile  autem  heUum  ,fi  gefferit  paucafelici 
euentu  prMia  ,  cum  2{oma  fithiget  ei  orhem.  Cum  Vero 


DIALECT.     LIB.    IL  141 

plures /unt propojttioncs  ,qmrum  alteram  altera  mnpro- 
hat  y  &  Mrac^t^e  prohat  intentlonemferfe^  certum  eflplures 
ejfe  argumentationes ,  Cmufinodi  apud  eundem  authorem 
eodem  loco  :  Socerum  depellere  regno  Decretumefl  genero: 
partiri  mn  potes  orhem  .  Vel  Vna  propojitto  efl ,  Vel  auod 
fim  efl,  (Socerum  depeliere  regno  Decretum  efl  genero)  «UmUb.t!° 
confirmatiofit eim (juodjecjuitur  (^partiri nonpotes  orhem.) 
Hoc  autempoflenus ,  neque  eam  qu<e  Jequitur prohat  fSo- 
Iwi  hahere potes^necjue prohatur  ah  ea .  Ergo  hoc  ipfum  (J6- 
lus  hahere potes  )  altera propofitio  efi .  V^tfint  argumenta^ 
tiones  ,  Pompeius  deflinat  depeUere  te  imperio ,  ergo  fufci' 
piendum  tihi  efl  hellum .    Et  yfolaspotes  hahere  imperium, 
ergo  etiam  gerendu m  tihi efl  helium  .    Sic  ^  Sluintdianus  v,i.  «x Quin. 
in  apihuspauperis :  Dccerpehant  ( inquit)flores  meos,  H<ec  J)^'^"°  '|.'/*' 
efl  aduerjarij  contradiElio.  Hanc  confutat .  Suhdit  itaaue:  pauperif. 
Ecquid  intelligitis  iudiceSyCjuanto  dolore  dignumfit  quod  e<ro 
perdidiifi  etiam  hoc  damnum  efljflores  auferri  ^  Vtitur  hac 
aduerjarij  confej^ione  ad prohandam  intentionemfuam .  Si 
enimperdcreflores  esi  damnum ,  multo  magis  damnum  e[i 
opesperdere .  Scquens propofitio  efl  h<£C :  Itaplane ,  alioautn 
tu  illos  in  ^>etuflatemferuahcvs :  &  durarent  adhuc ,  ntfiad 
hortum  tuum  apes  \^enijfint .  Priorepropofitione  Velut  aUi- 
gatoad  inconuemens  aduerjario  yprohauit ,  Vf/  nonejfeda- 
mnum  decerpiflores,Vel  maius  ejfe  quod  ipfifitpafjus  in  api- 
ht^.  Hicprohat ,  ne  decerpi  quidem  eos ,  curn  nequeant  alio- 
quin  durare ,  quanquam  non  accedant  apes .  Sediflud  quia 
Jemper  propemodumfit ,  "Xfhtcunque  \herior  efl  aliqua  ad  di- 
cendum  materia,nonfuit  ideo  monedum,  nijiquodpleruque 
flc  dua  aut plures  propofitiones  elocutionis  ratione  iumtitur, 
y>t  y^ideantur  in  Vnam  confundi  argumetationem ,  Idcirco 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

difcentis  mdicium  diUgentiori  nohi^  admonitione  fuit  exci^ 

tandam.  ^luod  poflremum  pojuimm ,  cum  neutra  alteram, , 

^  neutraperfi  concluponemprohet  iffint  yfmm  argumen- 

tationispropofitiones ,  duce  tantiim  poterunt  ejp .  Nec  enim 

plurescapit  ratiocinatio  propofitiones .  In  enumeratione  V^- 

ro  quanquam  po/^int  ejpplures  duahns,  omnes  tamen  coim^ 

iice  \niws  propofitionis  ohtinent  locum .  Plana  ratiocinatio 

Exepiumviii.  ^fidetur  ejje  apud  Lucanum,  Ante  aciem  Aemathiam  nuUis 

lib.  g^ve/ba  accefimws  armis,  c^  qu<ejequuntur  :fed turhato  propofitio^ 

fuadah  Pt"o-  ««^»  ordine .  Vtfit  minorpropofitio ,  nonfummfecuti  Utcvs 

lemso  nc  vi  ^es  VomPeii.cum  dicitfAnte  aciem  Aemathiam  nuUis  accefi- 

fium  aCasfa-  \  ■     i     r  t    r  rr  -    n\ 

rePompeium  fimt44  armisj  Detndejequatur  conclufio ,  ergo  pojfumus  tufle 

Jlia^f "eVir  deejfe aduerfis.  Hac efl.Pompei iam caflraplacent , qu<e de^ 

fmUum  occi  f^i^  ^*'^^'  Tumpoflrcmo  maior,  quia  qufquisfecutm  noeft 

^"*  Utajuflepotefl  deejfe  aduerfis .  ^od  autem  ponitur,  Nunc 

yiEioris  opes ,  ^  cognitafata  lacefis  f  Efl  \>elut  alia  maior 

propofitio  .  Plurium  V^ro  propofitionum  prohationes  i,  cre- 

hrum  efl  Udere  ,pr<efertim  cum  nonnunqiiam  tot<e  caufe  in 

duasfint  conieEt<€  propofitiones ,  ad  qucvs  omnes  referuntur 

prohationes.  Ff  redeamws  autem  eo  \>nde  coepimm,  optimum 

fuerit  ah  apertifimis  tncipere ,  V/-  V/«  ajfuetudineque  rerum 

qu£  ohfuriorajuntfantpaulatimapertiora .  2{erum  natu^ 

raficfe  hahet .  Suis  cunEla  coUigenda  f*nt  gradthm :  ci7« 

quod  feftinanti  nonnunqudpr<ecipitium  eH,ad  idperfingula 

Jfequenti  \feftigia,magna  quandoquefacilitate,parificurita' 

teperuenitur. 

Eludere,  Vclut  flexu  cludanr.)Duaum  a  gladiatoribus.Eft  enim  eludere,iaus  intetatos  arte 

quadameuitare,velutiqueIudendoafeauertcre,acpropellere.MartiaIis, 
Callidus  immiflas  eludere  fimius  baftas, 

Si  mihi  caudaforet,ccrcopithecus  eram. 
EtPoIitiau'inLamia;ibi(inquit)&funerepuspericlitatur,&petauriftaiadatur,& 
faccularius  prsftigiatur,  &  venerari>iflatur,8r  diuinacuIushalIucinatur,&arctalogu$ 
nugatur,?{^circulatorilludit,&  gladiatore!udit,&  orator  bladitur,&  poeca  metitur. 


DIALECT,     LIB.     IL  145 

Et  quod  dc  Ly  fia  legimus.)Solebat  veteres  illi  oratorcs  miro  ftudio  id  agere,  vt  fi-  Difsimulatio 
neartedicere  viderciitur,  itaquefimplicitatcquada  orationisfaciliusid  quod  vellet  artiiapudvc- 
judi  multitudini  perfuaderet.Cui  illorum  fentetis  hunc  in  modum  libro  quarto  fub-  tcres, 
fcribit  Fabi»;EfFugieda  ergo,inquir,in  hac  pricipue  parte,0!rnis  calliditatis  furpicio. 
(Nequeenim  fevfqua  cuftodit  magisiudex.)Nihil  videatur  fiflum,  nihil  folicitum: 
omnia  potius  a  caula,quaai  ab  oratore,pfeda  credatur.  Sed  hoc pati  no  poflumus,  & 
perire  arte  putamus,nifi  appareat.-cum  definat  ars  cfTe  fi  apparet .  Pcdemus  ex  laude, 
atque  hanc  laboris  noftri  ducimus  fumma.  Ita  quse  circum  ftatibus  oftetare  volumus, 
iudicibuspro^imus.Haftenus  Fabius.  Atquc  hoceft  quod  folebat  dicere  Lyfias,fum-  LyG**« 
mara  artera  efle.non  videri  artem.  F.ft  aute  hic  Ly  fias  ille  orator  infignis,vnus  ex  nu- 
mero  illorum  decem,qui  eodem  tempore  Athenis  floruifle  tradiitur;  que  cura  Plato- 
necoferensPhauorinus;SiexPlatonis(inquit)orationeverbii3liquod  demas,mutef^ 
ue,atqueid  comodifiimc  facias,de  clegantia  tantu  detraxeri5;fi  ex  Lyfis ,  de  fenten- 
tia.AuthorGel.libro  fecudoc3p,quinto.Tarquini'eft  peregrin»  Roms.)HiccftL. 
illeTarquin.Prifcus,R.ominoru  rcx  quintus.Cui  cuminitioTarquiniisadhucagcn- 
ti,Lucumoninomcfuiflet,pofteaRomacum  vxoreadueftus,L.Tarquinii  Prifcino- 
mcfumpfit.Reliqualcgeapud  Liuium  Iibroprimoab  vrbec5dita.  Soccrumdepel- 
lere  regno  Decretu  eft  genero.)  Eiufdem  Curionis  Sc  quide  libro  primo  funt  verba. 
Popeius(inquit)gener  tuus  dccreuit  tefocerum  fuum  regno  depclfere,qu6  folus  ipfe 
rcgner.QuodauteRodolphusexiisqusfcquuntur  duasfacit  argumecationesjidmi- 
hi parum  confidcrate  fadum  videtur.Qu^is  enim  non  videat,  longe  eflficacius  fore  ad 
perfuadendu, fi  dicas hoc  pado.Cuicunque regnadi  cupido  negatum  eft  regnum par- 
tiri,&  tamen  folus  habere  id  poieft,ei  fufcipiendu  eft  bcllum  ilIud,quo  folus  imperiu 
cofequatuniibi  6  C.Cxfar  partiri  regnum  per  Pompcium  non  licet ,  &  tam  en  vido 
illo  folus  regnare  potes;eft  ergo  tibi  hoc  bellum  fufcipiendum. 

Locis  cognitis,  proxime  necejjariam  ejp pluriu-m  rerttm  defcriptionem^  hoc  efi ,  yt 
res  de  quibits  forte  altquando  diCturifumus,  ferfuos  deducamus  locos  ,  &  quid  tx 
Jingulis  locis  de  eis  dicipoJ?it  dij^iciamus.  Cap,    XX. 

^'RoximHYn  eft  ei ,  qm  dtUienter  comitos  hahet  locos ,  v<7-  ?^<^"»'^"™  ^» 

1   ,>  r.  ^.  r       t  ^,  .  n,  locorumvfu 

letcjue  ex  eu  tmemre ,  pararefacmatemjibi  cuiujlihet  rei  p«ceptuai. 
fer  locos  deducenda,  tjuod  \>el  idem  eH ,  ^^eljimile  iUi ,  auod 
felehant  qui  docehant  2{hetortcen ,  inter  irritamenta  ponere 
fuerorum :  quod  Gr^ce  Uffxw,Latine  aplerijdue  de/criptio 
Vocatur  *  SedT^hetores  anguflius  pleraque  (judmpro  om- 
nium  locorum  latitudine  dejcrihehant ,  eloquendi  Vero  ra^ 
tionem  (^quampracipueJpeBahant  iUi )  latius ,  qudm  nohis 
Jlt  opus .  Satis  enim  nohis  erit ,  resfinguloru  m  locorumfin- 
gulis  ^erhis ,  Vf /«f  capitihus  quihufdam  'annotajfe .  Si  auis 
tamen  ea  Volet  oratione  latiu^fundere:  ^  Velnudam  hanc 
de/crihendifiqui  expofitionem,  Vel  conuerfa  in  laudem ,  aut 
yituperationem  dt^ione,argumetatione  tra^iare  de/criptio- 


RODOL.    AGRIC.  DE   INVENT. 

mm  ipoterit  obiter  ^pulchenim£  artium  omnium  elocu- 

tioni  confulere ,  dumparat  inuentionem .  IVeceJp  eji  autem 

quijquis  Volet  rem  aliquam  defiriberei  \t  omnem  eim  natu- 

ramproprictatemcjueexaBcperJpeBam  habeat.  ^atum^ 

que  diflabit  a  notitia  rei ,  tantum  afaculcate  aberit  eim  de- 

fcribendce  3  ^proinde ,  apte  commodeque  de  ea  dijprendi, 

cap.i^huTus    ^uemadmodu m  cnimfepe  iam  diximws,  Dialeciicefolam 

^'''"'  inueniendi  docet  rationem  ,  res  expenitioribm  artiumpeten- 

d<ejunt  Oenetraltbm.  Atque  ex  eis  inueniantur  oportetyqu<e^ 

cunque  inueniuntur.  lUie  materiampriebent  inuetioniy  Dia- 

leEttce  viam  docet :  niJitUij  in  rebm ,  qu£  in  Vulgarioptnio- 

ne  notitiaque  ommumpojitce ,  notioresfunt ,  quam  \^tjint 

dijcend^e prieceptione ,  c^  qu^  vfi  quotidieteruniur  in  ma- 

nibm.  quoniam  aperttejunt  enim,flaprope  ad  dijferendum 

de  eisjitffecerit  DialeEiice :  matenam  nobis  is  quem  commu- 

nem  \>ocammfinJum  rerum  humanarU  jjuppeditabit.  ^ui 

nouerit  autem  rem ,  quam  dcfiripturm  ejl ,  omnemque  etm 

Vim  natura  peruident ,  iUi promptum  ejt  expeditumque  re^ 

perire  omnes  in  ea  iocos :  c>  )^idere  etiam ,  qui  loci  qmbm  re^ 

■  hm  conueniant,  aut  non  conueniant.  Mec  enim  omnes  eji  in 

omnireinuenire.  Et  quidam  rebm perfi  conueniunt:alij  co- 

ueniunt  quidem  rebm  ,fid  non  nijiinpronunciato  dtjpofitis. 

^ua  cuiujmodi fint yfubdito  exemplo  defiriptioniiyfacile  V/- 

Coraodifsi-   ^^yifp^^^  fiet  defcriptio  comodifiime ,  fific  infiituatury  Vt  ex 

di  ratio.       f^  qu^  (ingulis  e  locii  ductmmy^  re  aejcrtbendaypronuncta- 

tajiant  :ficy  vtjubieiium  resfit  qm  defcribitur :  td  quod  ex 

loco  duciturpnedicatum.  Ntfitamen  ij loci  eruntyin  quihus 

commoditi^ficmfiaty  Vf  cumjfecies  reifumimm .  Ibi  enim 

aptim  resfietpradicatum .  Genm  enim  natura  dejpecicynon 

Jpecies  de  genere  pradicatur .  Etfiqua  alia  ertwt  eim  con- 


DIALECT.     LIB.     IL  144 

ditionli,  qu<e  non  erit  difficile  \idere.  Qmnquam  in  reliquis 
propemodu  nihd  eft  quod  tmpediatyquo  minm  omma  qu^  du 
cuntur  ex  loci^ypofmt  pr^dicari  de  eo^a  quo  ducuntur.  Mam 
Cb^  dejinitum  dc  defimtione pnvdicatur:  Vtja^iimalrationale 
efl  homo.  Contra,aptimfien  non  ahnuenm:  \eriim  hoc  tame 
nonjiet  inepte  .  ^luare  m  his ,  quanquam  liberumft  hoc  Vel 
illo  paElo  facere  ymalim  tame,  quo  minorft  erronlocm^prie^ 
feriptum  priorii  legis  feruari ,  Vf  res  de  qua  quccritur  ,fubie~ 
Bumfit:quod  ex  loco  inuentum pierit y  (it pr<edicatum.  Vtf  ^nuTo"'^^*' 
fUmamm  exempligratia  defenhedum  hommem:primiim  di 
cimus  ex  defmtionis  locoy  homo  eft  animal  rationale:  deinde: 
quia  hominis  mmeft  ammal,dicimus,homo  ellanimal.Pro  Genus. 

n      ■  I       1       ^     ■  1-     n      ■   1  Speciej. 

jpeciebus  hommi^  accipimus  omnia ,  m  qu<c  aiutjionts  iege  ea, 
quapriore  lihro  diximusjoomo potefl  diduci.  Mon  quodpof 
ft  homo  qutdem  dtuidi  m  '\>era4flecies  :fed  quia  ad  inuenie- 
di  Viam,pr.i:flantidem  ilia  in  qu£  homo  diuiditur  tUopaEloy 
quodpraftant  ^fera:  flectes  ,  m  quas  dtuiditurgenus .  In  qui- 
Im  cum  haheat  homo  generis  ^^icem,  Vf  modo  diximtis ,  pr^- 
dicetur  de  ets  oportet.  Dicimufque  homo  doEitis  efl  homo,  ^ 
homo  indoBus  eft  homo .  Pojfumuffue  hoc  eodcm  modoper 
omnes  diuiftonis  ire  differcntias  ,du[ia(quemadmodum  pr^- 
dix imus ^propemodum  ex  omnihm  iocis  diuifone.   Pofl  h<ec, 
proprta  hominisfant,  homo  capax  efl  doclrince ,  homo  efl  ra-  ^'■opriuin." 
tionalis ,  homo  efl  natm  ridere .   Ex  totius  loco  nihil  eritfor-  Totmn. 
tajfe,quod  de  homine  dicatur :  ipfe  nanqueperfe  homo  totum 
efl .  IVifveiicmusforte  dicere ,  homo  totim  mundipars  efi. 
Partes  autem  hominis  eo  pacio  quo  partium  diuerftatem 
prioreithro  fecimus  ,haud  diffciie  erit  inuenire .  Coniugata  ^""'' 
€runt,humanm,  humanita^,  humane,  Vf  dicamtis,  homo  efl    °°"'^"** 
hu?mnm,homo  pr^cipuc  dehetexpetere  humanitatemjoomo 


RODOL.    AGRIC.  DE   INVENT. 

dehet  omniafacere  humane .  Nemo  autem  credat  hic  erra- 

tum  ejfe  yfiyerbisferje  repugnantibid^ ,  Vtfat  ex  eispronun-^ 

ciatum  cu  ret  de  aua  quenmuSy  alia  addantur  ^^erbayauo  pof- 

fnt  commodius  inpronuciatiformam  cum  re  concludi.  Cum 

enimperje  dicatur  inepte ,  homo  eft  humanita^ :  additis  ali- 

auibiis  \erbis ,  vtft,homo  pracipue  debet  expetere  humani- 

tatem ,  commode  dicetur .   Simili  ratione  dejcriptio per  reli- 

quos  ducetur  locos  .  Nihil  enirn  attmet  omniumponere  exe- 

pla,quando  longum  id  ejfet,  ^faciliusft,quam  vr  indican- 

Adiacentia.    dumft.  (lAdtacentia  ^  aBws  maxima  c>  immenjampro- 

Subicaum.    pemodum  copiam prcebebunt  inuentioni.  ExJubieEli  loco^ni'- 

hil  efl  quod  de  homine  dicatur .  Cum  ft  enim  homogeneris 

earum  rerum;qu<ep€rJeJubfflunt,inJubieEio  nequit  effe.  Sic 

Caufae.         &^  caufe,  ^  euenta ,  &  connexa,  in  hisproecipue  rehus  qucs 

Conne*xa      amidipatiendiue  generisjunt,prima4  perjkpefhi^^cndicant 

Locus.         partes .  Locus  ^  tempus,  dejcrihendisfngularihus  rebus ,  Vf 

empus.       Qlceroni,  Vf  Catoni,  \>t  B^mde,\t  dAthenis,  belio  Punico,  cla- 

Genera  vo-   di  Canncnf,  multamjuppeditantplerunque  materiam.  Ge- 

fingX!a"ac  ncribus  rerum,quoniam  eafere  citra  inteUeElum  temporis  c^ 

indiuidua  np  ^^^^-  ^ppyehendunt  ah  animis  noHris ,  (^*  efferuntur ,  minus 

Contingetia,  idcircojunt  cis  hi loct  accommodati .   klwnque  acctdentium 

nomereijpro    ,.-,..:    i   ^   •;        i  r    -l^  '     rJ 

nunciata  ^co-  loct,fmplici  rci  dejcribend(e  nonjactle  queunt  aptari  :Jea  re- 
fitudi!'^'"'*"  Biiispronunciatis  eis  ,qu^  ex  priortim  locorum  dejcriptione 
duElaJunt,adiungentur.  Vifdicamtis,homo  loquitur,  loqui 
contingetia.  ^^^^  quidam  cft  homtnis:  cui  cotingens  eft,  quod  Pftacws  ef 
-..  ..  .  fimit^^ocemhumanam .  Pftactis  aute  homini comparatus, 
dicit,quod  fu  ^(fjj,  gd  contimens:Jed(hecie  diuer/iim.  Effingere  autem  hu- 

periori  libro  -'  ^        i  i        ■  n      n    •        -J       ■      I 

differens.  manam\ocem  ad  loqutgenti^  esi .  ^tcquta  entm  loquttury 
yocem  humanam  effngit  :fed  non  quicquid  effngit  vocehu- 
manam,  loquitur  ytiy  quonid  animalia  qu<e  citra  inteUeciti 


luciata. 


DIALHCT.    LIB.   IL  74J 

id  agunt:non  loamntur.  Sed  hominem  loqui^comparatum  ei 
'auodejip/itacum  effingcre  humanam  Vocem  contwgenseft. 
Sic  etiam,ruJ?trehominem  ad  id  cjuod  eft  yhomine  loqui^con^ 
tingens  \ocamiis  ■  Similiterin  loco  qutnomen  Vocaturyji  di^ 
caSyhomo  vocatur,  nil  ^^ideri^  dicere ,  cjuod  ad  eum  locuper-  ^^"®"* 
tineat  ,nt/i adda^ tam  eipronunciatum  id,quod  dici/olet, 
quoniamfaElt^tsfit  ex  humo :  Vel/imile  quidda.  Ex  eo  quo-  ^^^  . 
queloco,  qui  pronunciatorum  dicttur,  nihil  itidcm  po/fe  /im- 
pltctter  dtci  i  hincpatet ,  quod  quifquii  de  re  pronunciaturta 
ejiynecejfe  eft  pronmctato  tdfaciat :  quod  q'ua  con/iare  opor- 
tebit  exrCiC^  co  quod  de  re  dicitur ,  nece/fario  ex  aliorum 
locorum  aliquo  ducettir.  Comparationes  ittdem , ^  ftmilitu -  ^°" parat»: 

J  r  r  J  rj  r  -     S'°»»^»^- 

ames  rerum  ,  nonpuntper/e  rerumad  res  ,/ed/emper  acci- 

pitur  aliqutdinre  ,per  quodfiat  eit^  ad  aliam  rem  compa^ 

ratio.  Homoperfe  nulit  comparatur ,  ni/i  capiamu^  in  eo,  wl 

magnitudtnem  corporid,  Vel  \^ires,  i^el  celerttatem ,  Vclqu^- 

cunque  alia  talia  capipo/funt ,  in  quo  reliquis  Vel  anfmalitus 

VelhomintkiiS  comparetur .  Oppofira  ^dtuerfa^quiafolum  oifFercmia^ 

negatione  pronunctantur,nthtl  eft  qmd  per  fe  defcrtbenda  rei 

conferant :  ntfi  aliu  locii  adhtbeantur ,  Vr  Vf/  tn  compara- 

tiones,y>el/imilttudin€S  transferantur ,  \>ei  attorum  locorum 

yfum.\>t  quemadmodti  dictmtis,homtnt  eftftudtum  honefia 

tti,curadtfeendi:adtacenttafunt  h^^c.Stcdtctmui  etiam  d  co" 

trartis,  homtni  eft  odtum  Vt(iortim,euitatto ignorattae.Et  ex 

diuerfis  homtnts,  brutii  nuUu^s  e/i  "vttiorum  \>irtutumque  de^ 

leBii^,nuliti^  rejj)eElii6fientt<e  aut  tgnoranti^.lUud  ettaad- 

monuijje  \olumii6  ,  Vttitftme  /inguiares  res ,  ^  vr  qu^eque 

notiftma e/i^ab  his  defcribt ,  qmprtmam  hutc cur^  afferunt 

manH.J^bertu  entm,  qutafinguianafunt ,  omnes  interf  lo- 

cos  continent.Et  quia  notafunt  ,factiiorem  pr^ebet  mueniedi 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
ylam .  ^uia  conftat  h^cfacultas  v/»  pracipue  ^  cnhra, 
experiendi  confuetudine,<:Almdm  enimjpe  eft  animHS^quif- 
mis  maius  alic^md  conatur .  necfmnm  inter  principia  maxi- 
me  operis  difficultate  deterrendi,  Ndnuncjuam  enim  mdiora 
propemodum  \firihm  noftris ,  ^>elper  hocfolum  praftamm, 
qiiia  (feramm  commode prteftare  nospojp, 

iii±fiecti(,  Quod  grjEce  iiKp^ciCi^.^id  eft,pura  meiaque  narratjo  feu  expIicatio.Hcfychius  \o- 

Senfus  cotn-     yoveva^^Mjideft,  euidentemfermonemorationemveinterpretatur.   Isquemcommu- 

inunis.  nemvocamusfenfum.)Commune  &  innatumfermc  omnibusdcTebusiudicium  .  Ne 

quis  parum  cautus^de  eo  fenfii  cooiuni  exiftimet  loqui  Rodolphum,  quem  phyfici  ifti 

noftrienumerantinterfenfusillo';,  quos  vocaniintcriores.  Quam  pnore  librodixi- 

mus.)libri  pnmicap.{eptinco.Qusfoauteni  teleifior,ficcineRodolphum  locutuium' 

fuiflecredis,  fihaecad  tertiurafpedarent  Hbrum?  Non  quod  homo  pofsit  diuidiin 

veras  fpecies.)  Non  ita.inquit,  accipienda  hic funt,  quafi  ego  exiftimem  hominem  in 

verasfpecies  diuidi  pofle.-eft  cnim  fpecies  infima,qii^  aliasfub  fe  fpecics  nohjbet.Scd 

idcirco  fpccierii  memini,qu6d  ea  in  qux  homo  diuidi  porert,quod  ad  inueniendi atti- 

netratione,  nihilafpecicbusdifferunt.  Quaderelegefupenorislibricaputfestum, 

Cum  fitenimhomogenerisearum  rerumqux  pcrfefubfiftunt.}Hoceft,cu  fitho- 

Bclla  Punica.   mo (ubftantia ,  feu  in genere  fubftantiarum  .  Bello  Punico, )  Tria bella  punica  geflc- 

re  Romani.-quorum  primo,  viftis  nauili  pra;lio  Carthaginenfibus.nnem  fecit  C  O  S» 

Ludatius:alteri,Pub,Aphricanusmaior,  vi(flo  Hannibale.-tertio,  Aphricanusminor, 

Clades  Can-  Carthagineipfa  cuerfa.  Cladi  Cannenfi.)Quani  accepere  Roinani  apud  Cannas,vbi 

nenfis.  /•^j  Ltuii  dicam  verbis)quadraginta  m illia  peditum,  duo  millia  feptingenti  equites,  & 

tantapropeciuiumfociorumque  pars,cifidicuntur.  Quoniam  fitexhumo.)  Abhu- 

mo  dici  homine,  auihor  eft  M. Varro.Sunt  qui  diuerfum  fentiat, vei  ijm  nihil ad  hunc 

locum.Illudperfequiuisanimaduertat,  eaqarhoccapitedocetRodolphus.eadefe- 

re  efle  cum  iis,  qus  Erafmus  tradit  fer udo  libro  Copis  de col  1  igedis  eseplis;qua:que 

funtapudRodolphumJpfum,  in  epiftolaquadamdeformandoftudio,ad  lacobum 

Barbirianum. 

Ttrtio  ad  locorum  yfum  neeejfarium  hoc  ejfe ,  ytpojfquam  resfingtttaa  rttxta 
rationem  pr^ctdentem  ferfuos  locos  duxenmus  ,  tum  earum  rerum ,  de  qiU- 
btts  dtilurifumus  ,  locos  inmcem  comparemus ,  c^protnde  yt  hi  autctnfen' 
fcrint  interftaiit  diffenferint ,  ita  res  quoque  aut  conuentre  aut  dtfcrepa- 
rtdicamtts.  Cap.  XXI. 

^^^^xlllT  p  ^  '^^''^  c[uiparauit  hanc  defcrihendce  cuiufque  reifaculta- 
ptum  tertiu,  (g^  ^  Ijq^  g^  ^  v^ pofit  )ptdere  y  cjuid  de  re  quaque  ex  om - 
mhpts  locis  dici  poftit ,  )?tile  erit  de  propofitis  duahm  rehm, 
quarum  altera  dicatur  de  altera ,  Vf  cum  defrip/erit  ^tran- 
me ,  conferat  interfe  locos  \>triujjue  /ei ,  Vnum(juen(]ue  al- 
terim  ,alterim  omnihmMdeatque ,  quid  confentaneumpof- 
fit  in  eis  &qmd  dtjfentanet^m  inuenire.^atenm  enim  con- 


DIALECT.    LIB.   IL  14^ 

/efitiunt  interje  loci,eatentii  etiam  res  altera  de  altera  none^ 

'gahitur.  ^mteniis  atitem  di/crepant  toci,  nonpoterunt  etian^ 

ne  res  c^mdem  intcr/e  conuenire.  Si  quado  ^^ero  ducetur  idem 

ex  diuerjls  'X^triit/que  rci  locis ,  (juemadmodum  /kpefieriju^ 

pra  ofledimu4,fimodo  td  quod  duElum  ejl  e  locis,certum  ha^ 

beat  cum  re  Vtracjue  conjen/itm,  certo  etiam  vinculo  res  inter 

Jeconuenient .  ^lu^renda  autem  erunt  peromnes  locosiam 

conJentanea,poJiea  rur/ks  dijpntanea:tentandumaue  hocpa- 

Elo,quidtn  "Vtranquepartem  de  repropojttapoj^it  dici. 

SumamH6  inexemplum  ,phdojophohahenda  eJl)}xor. 
Hicprimum  phtlo/ophumperfuos  explicemm  locosjtmtli- 
ter  tS^  ^xorem .  Defniam philojophum  ejfe  homtnem  diui-  pc/ioco$"ii,oi 
narum  humanarumcjuererum  notitiam  cti  Urtute/eBante.  P^»'o^op^«. 
Pro  genere  erit  homo ,  quancjuam  exaEliti^s  intuenti/uhieciil 
Jit .  Species  eruntiStotctis,  Tertpatetictis,  ^cademictiSy  E^ 
picureu6 ,  ^  qua  reli(^u<e/eEi<e  phtlo/ophorum  numerantur, 
Vroprium  eji ,  curafcienttae  cum  Vtrtute .  Totum  (^partes: 
eadem  qua  homtnis .  Coniugata : phtlo/ophta,  phtlojophart* 
cy^diaccntia-pallor,  macies,  horror,  c!9* ajperitas/j-ontis ,/e - 
uertta^  ^^tttt ,  moruintegritas,amorlahorum,reru  humana- 
rum  incuria,contempttis  \oluptatum .  Atiu^s:/tudere,\ntJtla- 
re,lahorare:ali(juid  talefemper  efficere ,  cjuo  melior  ipfe ,  me- 
liores  alij  Jiant .  Cauja  efftciens  e/t  :phdo/ophtis  qui  docuit 
eum,^cura,^  iugis  intentio/iudiorum,cimhus  dtdicit.  Fi~ 
nis:hene  tranc^uiUequeViuere.Effcciafum^mores  hominum, 
y>itacjue  reEiis  mfittutis  emendata ,  ^^  ^dtta  pr^cepta  Vtt<e.  - 
Cofcriptiithri  vjiti  C7*  memori^  pojierttatis  ■  Dejitnatajunt: 
omnta  cjua  conjecjuend^  philofophice  caufaparanit.  Conne- 
xafunt  opes:  eius  qualefuncjue ,  dtftptdt,  ^^eneratio  ,fama» 
Locus:patria  in  qua  natm ,  locus  in  juo  Verfttur  ,puhttctis, 

Ftj 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

C^  aJpeBni  omnium  expofitm  y  vr  cjm  omnis  [it  \>it^prahi- 
turm  exempltim .  Item  habitatiojatis  certa^cum  deheat  Vr- . 
hiitmpopulorumijue  correBor  ^  emendator  ejp .  Temptis, 
V^  ata^  eiusduuenis  anjenex.c^ccidentium  loci,vtpradixi- 
mHS,quiain/olam  ^fimplicicem  rem  no  Venimittmelitis  in 

Vxor  per  *  .  j  r-  n  n  -   •  rr 

Tuos  expHca-  toto pronunctato  cjuodjiimptum  ejt , perjpicientur .  Hocpa- 

ocos.     ^Oyetiamerit  explicanda^Yxor perjuos  locos  .  Primumaue 

dejinienda,  "^ft  ft  Vxor  mulier  in  conjortium  vit^e  lihero- 

rum  cau/a  legitime  accepta.  Hicprogenere  erit  mulier,  Spe- 

cies  erunt ,  h^c  (^  lUa  Vxor .  Proprium ,  Itleros parere.  To- 

tum  &partes{yt  dephilojopho  diximm^  no  alia  cfuam  ho- 

minii.Coniugata:^?xoriuSi^f.xorie.zAdiacenti :  affetim  ma* 

trimonialis ^amor  VxoriuSjCura  alediC  eiusjpudicitia,  aut  ne- 

gligentia  tori.  (iy^ciui:hlandiriy(jueri,rixari,jujpican,  nemu- 

lam  metuere,iuragenialia  reddere,parere,educare,  ^com- 

munem  refamtliarem  curare.Suhiecium  (^(juonianunc  Vxa 

remjicut  t^philojophum  tanqud  /uh/tantta  accipimu^^  no 

hahet.  Cau/a  ejftciens  ef,  coji/en/m  coniunciioque  matrimo- 

niJ.Finis  ef,procreatio  liherorum,con/eriiatioque,  Definata 

/unt,opes  auihus  alipoJ^it,reliqiiarumque  rerum  ad  tolerdda 

matrimonij  onera  apparatm.Connexa,maritm,opes,dos,no- 

hilttas.Ip/um  etidvxoris  nome  ad  conexa pertinet ,  ^  earu 

rerumgemrii  ef^cpua  ad  aliquid  \>ocantur:Vxor  enim  mariti 

ejl  "pxor,^  maritus  Vxoris  efl  maritus .  Nos  autem  inpra- 

c    5?  t  •    /^^tia  ^^xorendtanqudpro  qualttate  Vxoria:/edproJuhftan- 

^'b'"'  tia  quoe  ah  ea  denominatur  accipimns.Locis  ^tepm  tngene 

ralthm  his  quafionihm.hoc  efl ,  qua  propofta  alto  loco  dixi^ 

mm  Vocari  ,per  conditionem  inferuntur ,  Vt  dicamm ,  quid 

fperegrinaftfquidfiutienisfquidf/enexfPerJe  enim  nthtl 

horum  eflin  \xoris  per/bna  accipere  ,/ed  per  condttionem 


DIALECT.    LIB.     IL  147 

potm  adducmtur  ,/untj^  &  eorum  (jua/upra  memoraui' 

•mui  Cj7«  in  phdofiphi  CjT*  ^^xori^  perfina  pleraque  hmiis  ge- 

neris.  ^luia  tamecrehro  infunt  eiiy  cjt*  in  alterutram  partem 

fitnt propenjioray  y^elut  in  conditionaltbm  accipiuntur .  ^c- 

cidentium  loci  cjUcefi^uuntur,  eadem  rationefe  ha.hent  in  V-    . 

xoris  nomine,  queadrnodum  inphilofiphi  CjT*  hominis  hahe- 

repradiximwi .  Veriim  hiloci,cjuiex  conditione  mferuntur^ 

non  incommodeadcontingentiumreferantur  naturd.  ^uan- 

quam  enim  tuuenem  ejje  Velfinemy  nonft  contingens  )?xori, 

cm  inefl  iuuenta  \elfineEit4S :  huic  tamen  quod  efl  ^philofi- 

phum  hahere  ^pxorem ,  contingens  efl ,  iuuenem  hahere  y^xo- 

rem ,  \>et  hahere  finem  .  Sicutqueifla  in^^xoreadphilofi- 

phum  relata  contingentiafint  :fic  c^  inphilofipho  h^ec  ea- 

dem  relata  ad  vxorem,fint  contingentta.In  eis  autemrehus, 

in  quihus  de  certo  aliquo  flngulartque  faElo  differitur  yhic 

locus  aptius  excutitur  yplufijue  confert ,  antecedentihus ,  ad- 

iunBisyConfiquentthus  tnfleEiis :  quce  omniapriore  lihrofitnt 

explicata .  Stc  iam  infltcimus  nomenphtlofiphi,  (^  nomen  Cap.xr; 

yxoris ,  quid  eorum  vis  propofto  noflro  afferat .    Sic  pro^ 

nunciata  de  hac  re ,  qutd  qui/que  magni  nominis  author  hac 

de  re ,  in  hanc  Vf/  tUampartem  dtxertt .  Stc  comparatafint 

ex  phtlofipht  perfina ,  ecquid  imperatori  in  exercitu  agen- 

ti ,  anfiruo ,  an  retiori  ciuitatis  hahendaflt  ^^xor  f  Ex  Vxo- 

ris  perfina ,  anphtlofipho  hahendusflt  amtcus  firmior ,  an 

firuus ,  an  concuhina  .  Similia  (yt  alio  loco  diximus^  niflfl- 

mulex  \>tri/quefihteclo  ^ pr^edicatofimi  non pojflunt ,  er- 

go  ea  continuo  aut  affirmatiue  aut  negatiue  prontmciare  de 

propopto  oportehtt t^^t doceamusflmtlttudine  accepta,phi- 

lofiphum  Vf /  hahere  dehere  y>xorem  ,  Vf/  non  hahere .  Oppo- 

fltorumi&  diuerfirum  niflin  negatiuis  nuUus  fere  y/ks. 

Viij 


RODOL.  AGRIC.    DE   INVENT. 

Cumfuerim  ergo,(jtiie  dejcrihendajiimpprniu  y  hoc  more 

per  locos  dednEiay  tum  conferendi/iint  (ytdiximm^  loci  lo- ' 

ci4:(2^  ^pidendum,(]ui  quibni  conueniant.  Ex  hii  enim  affir- 

matiue  de  proVofitoftatuemus .  ^i  difirepahu m,  hi  propo- 

fitumfuhuertent .  n^rimumqueper  omnes  locos  confentanea 

firutemur :  'X^tfumpta  definitione  phibfephi ,  fAi  firutatur 

diuinas  & humana^ res  cum  citra  virtuti^yconferamm  huic 

ordine  ea,  qu<e  ex  nomine  ^xorlsfiunt  duBa .  Defnitio  ^?X0' 

ris  non  multttm  dabit,  ni/ieaparte,  quce pomtur  in  definitio- 

nephilofephi ,  cura  \>irtutis ,  c^  in  defimtione  Vxoris ,  cau/a 

liberorum  auicrendorum.^^redi  emm  liberi.cum  cura  V/r 

tutis ,  ^identur  conuenire :  quomam  ofiicium  virtutis  Vide- 

tm  liberos procreare.Deinde gcnm  )?xorisymulter,  natur^or- 

dine  iunUa  udetur.  Species  vxorisfifumamm  clari  nomi- 

nisf(eminai,quarumpudicitice  ^  )?irtutumincljta  memo- 

ria  efi,  etiam  non  difirepabunt,  Digna  enim  confiuetudo  ea- 

rum,talibm  viriserit.  Poterimns  hoc  paBo  definitionem 

phdofephi,per  omnes  locos  \^xoris  circumfirre ,  ^  tentare  o- 

tnnia .  Deinde  reliquos  ex  ordine  locos  ,  qui  inphilofephino- 

minefitnt,  eadem  ratione  quemadmodum  de  definitione  di- 

ximus,  cum  omnibus  locis  vxoris  conitmgere,^  experiri  qui 

conueniantieos  y^ero  qui  non  conueniunt,  intaElos  relinquere: 

hi  enitn  cumpoftea  dijfentanea  eodem  ordine  (ju^remuStCjuo 

confentanea  qu<efiuimtii,materiam  inuetioni  noftrcc  dabunt- 

§luodpetiam  contranafint  aliqua  interfi^qute  ex  alte- 
raparteducentur,  inuenienda  tamenVtri/que  confintanea 
erunt .  §hemadmodum  Stoicm  ^  Epicureus  repugnant, 
^uoniam  hic  virtutem  expetit,  ille  ajfernatur.  Ergo  huic  Vo- 
luptas  torigenialis ,  ts^  blanditia ,  benignaque  ^^xoris  con- 
Jitetudo ,  &gratiaform£ ,  confentanea  ert*nt .  Stoico  vero. 


DIALECT.    LIB.     IL  148 

curaprocreandorum  liherorum ,  ^fludimn  coircenda Itbi^ 
'dini^yfie  alia  ^nam  cjua permijjttm  ejl rapiat.  Hic etiam  na^ 
/cutur  argumctationcs  iU^y  quce proprie  enthymemata7{he^ 
tores  'x^oluerunt  dici :  cum  diuifa  Vna  reper  duo  oppojita  ,  V- 
trunque deinde aj-nmamus  v^/ negamus ,  quod in enumera- 
ttone/itpra  comprehendmtis .  Cicero  complexionem  \>oluit 
id  vocari .  ^wxle  eflj  Vxor  \>el  decora  eft  Vf/  deformii  .  Vi- 
detur  quidemprimo  aflicEluyfialteraflt  ducenda,  alteradu' 
cendam  non  ejfe.^i  tamen  \>olet  Vtrifjue  confentanea  cjua- 
rere,dicet  dccoram  ducedam  ejfejnjpempulchritudiniflihe' 
rorum.dcformemy  Vtexerceat  continentiam  mariti .  Sicqui 
dijfcntanea  cjuccrety  dicetydecoramJuJpeBam  eJp,deformem 
inuifam .  Nec  Veroprimoflatim  conatu  defljlendum  efl  ,fi 
confentanea  c]u4:retty  prima  duorum  locorum  coUatio parum 
reJpodeat.Sedconferendi  iterum,  adhibendiqtie  ad  eos  erunt 
alij  loci ,  (juihus  confentanea  efleperutncantur .  ^alia/itnt 
Thucydtdis  nonnulIa,contra  com  munemfen/um  optnionem- 
cpue  dtB<e:quce  tamen  adhihita  prohatione,  confirmat.  ^gi^ 
tandumque  hac  rattone  tngenittm,  nec  ac^utefcendum/olum 
€is,cjU(e  'vllro/eprofcrunt  :fed erunt  ettarn  qua  latent  eruen- 
da  Sic  entm paulattm  faculta^  illaparahitur  magnaexpar 
te ,  cjuam  trthutt  orationi  Ctcero ,  vr  nthil  tam  tmprobahile 
fit^cjuod  non  hac  viaprohahtle  vtdeatur.  V/us  tamen  horum 
exercitamentorum  htcpr^ecipuus  efi :  IJefcriptionii  autdem,  ^^/*^"P 
Cjuodper  eamfacilemajjccjmmur  omntum  locorum  tn  ciuali^ 
het  re,\elut  \no/uh  ajpeciu  intuitum.Nec enim/atis  efl/ci- 
re,locos  tn  omni  re  tnueniri pojfe  :/ed  oportchtt  promptos  ejfe, 
^  Velut  nutum  noflrum  expeEiantes  .  Pr.eterea,  quinequi- 
btt  rempropoficamper  locos  deflrilere,  nihUefl  quodinuetu- 
rum  ex  locis  certafe  ratione  confidat .  Hoc  enimprimum  efi 

V  iiij 


tionit 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 
totttii  imentionu  caput:ex  (juo commode  traUatOyOmnia  co- 
Vtiiitas  com-  pofiRime  profiruntur,    Comparatio  \>ero  interfe  duarum  ' 
rerum  dejcriptarum  perfngulos  locos ,  hanc  praflat  vtili- 
tatemy^ft  ciuicquid  inuenerimHS,facile  aptemus  inflituto  no- 
flfOi&*  i^  \fum  aYgumenti  traducamns,  c>  Videamm  etia, 
quod  inuentum  noflrum  aptumflt  argumeto,<juod  ineptum, 
^  quid  in  hac  tUamuepartem  magisproflt  nobis.-^fi  quid 
conatui  noflro  repugnat,\?t  id  ne  attingamns  quidem .  St  di- 
cam  enim,cuicunque  efl  cura  \>irtutis,  dttcet  Vxore,  ergophi- 
lofophtu  ducet  Vxo  rem  :fineget  aduerfarius  id ,  quodpropo- 
fitum  efl,  hoc  efl  ducendii  effe  y>xorem ,  cuicunqfftt  cura  Wr- 
tutisjam  hac  inuetione(^qu§ex  philofophi  nomine  duSta  efl^ 
hahere  curam  \>irtutis,  nthil  egerimus :  nifi  habeami4S  aliud 
experfona  Vxoris  inuetum ,  cui  hocpt  confentaneum :  vr  di- 
camt^,ctticunq^  efl  cura  \>irtutis  ,procreahit  liberos :  ergo  cui- 
cunque  efl  cura  Urtutisy  ducet  \fXore.  Similtter  quod  inphi- 
lofophi  defcriptione  pofitum  efl ,  contemptorem  ejpeum  Vo- 
luptatum  &  dolorum,cuicunque  inuentorum  ex  \fxorisper^ 
fbna  adhibeaSif^igidum  ^fegne  argumentum  conficies .  Id 
\?ero  quod  fequitur  inphilofophi  de/criptione ,  incuria  rerum 
humanarum,  dijfentaneumfere  videtur  ommbtis  eis  qute  ex 
perfona  "Vxoris  ducentur,  Ergo  in  his  danda  erit  opera ,  )?tfi 
nonprofint,obfint  quam  minimH.V}  dtcamu^,phtlo/ophum 
non  Yxoris  moleflia,  non  orbitate  liberorum  a  coniugto  deter- 
ritum  iri:quontam  contemptorfit  Voluptatil  ^  doloru.  Sic 
etiam,eum  no  amorefiliortsm,curaqueparanda  eis  h<tredita 
tis  amplioris,  aut  ^fxoris  dejyderio ,  in  vitia  cupiditatis ,  aut 
auaritia  prolapfitrum:quoniam  (ttfibi  incuria  rerum  huma 
narum,/olum  ergo  philo/iphii  innoxie  bona  matrimonij  ma- 
lajjtoleraturtim,  Sic  qttaperfe  quandoque  ohftare  videnttsri 


DIALECT.     LIB.    IL  149 

contra  ohftatia  alia  munimetofunt.  Et  quemadmodum  re- 
'  liquii  in  rebuSyfic  hicfit ,  Vf  qu<ieper/e  in  malis  numeraren- 
tur ,  aliis  comparata  malis ,  m  remediorum  haheantur  loco, 
Hac  quidemfundamenta/unt  omnis  inuentionis.  qua  quif- 
quis  reBefirmiterque  iecerit ,  exiguus  in  reliquis  rejiahit  la- 
hor,parataque  cfi  his  omnis  dicendi  materia:  ^  quicquid  di 
Uurtcopiampotefl.  tnfiruere,hac  y^ia  coUtgitur.Sola  deinceps 
opus  efl  ratione,quapr<e/enti  rcrum  ^ffui  aptet  ifta,  &  ordi- 
net  ea  dtjponatque,  &  "^elut  in  actem  producat,  2 

'    Adiacentia,afFeftusmatrimonialis).  Amorcm  vxorium  hicdixitamorcra  VTorijcr 
gamaritum.Curaraautem  vxorisalendp.egoputemariti  poiius^quam  vxorisadiaccs 
cfle.Negligcntia  toti.) Animus-ad  alierius  quara  mariti  toru  propenfior,  Qu.onja  hic 
virtuteexpctit,illeafpcrnatur,)  Hic,Stoicu$;ilIc,Epicarcus.Necaiimponatrcligio 
illorum,  qui  putant  pronomcn  hic,  fcmpcr  ad  propinquius  antcccdcns  rcfcrri  opor 
tcre.QuJBproprieenthymemat3Rhctorc$volucrutdici.)Enthymemaquidfit,cxpIi 
catum  clt  {uprd.libri  huius  capite  dccimoquarto.  Quanqua  hoc  argumcntandi  gcnus, 
dc  quo  hic loquitur  Rodol  phus,ipfi  enumeratio  fiuc  induQio  potius  qua  cnthymcma 
cft;id  quod  ncc  ipfeboc  loco  difjimulat.Ciccro coplexionem  voiuit  id  vocari.)  Co-  Gomplexio. 
plexio,tnquit  Ciccro  primo  Rhetoricorum  eft,in  qua  vtrum  cocefreris,  repreheditur  Dilcmma. 
ad  huac modum;Si  improbus  cft^cur  vteris^fi  probus,cur  accufas?  A lij  id  argurae'tadi  CornutusVyl 
gcnu$dilemavocanr,diuusHieronymusfyllogifmumcornutri,  Qualeeft,  Vxorvel  logifmus. 
dccora  eft,vcl  deformi$.)Refpofum  hoc  eft  Biantis,qui  interrogatus  a  quoda,  ecquid  Biantij  refpo 
fibi  ducedaeftet  vxor,  Autformofam,inquit,habebis,aut  deformcm;fi  formonro,ca  (Jo^ 
cum  pluribustibicritcommunis:findcform?,eacruxtibicrit,  &  dolor.  Horuvtra- 
quemalum,noneftergoduccndavxor.  LegeGelli;  libri  quinii  capui  vndeciraum. 
Quam  Cicero  tnbuit  orationi,)In  Paradoxis Cicero;Sed  nihil,i»quit,eft  ta  incredi- 
bile,quod  non  dicendo  fiat  probabile,nihil  eft  tam  horridum,  tam  incultu,  qaod  no 
fplcndefcat oratione,&  tanqua  excolatur.  Vclut  nutum  noftrum  cxpcdantes.)  Du- 
^um  a  miniftris,ac famulis diligentioribu$,qui  eorum,  quibus  faraulantur,  etiara  nu- 
tusfpedarc  folent^nc  dum  aufcultare  verbis. 

S^djitfttmma  iomm,qut,  diftafttnt  ha{ltni*t  dt  lccoritm  vftt. 
Cap.      XXH. 

'WT  ergo  demws  omnia  tanquam  fuh  ^num  conJpeBumy  summ«  eora 
totamque  pr^ceptionis  huita  amplitudinem  tn  V«<«w  ^"f*^*^*^? 

^  '    «•  /•  ■      Jfr        j   r      '      I,  dclocoruvfu 

Jummam  coutgamus ,  ^^bt  materta  atjjerendtfuertt  oblata, 

fiqutdemfitformata  quaftio,  nihil  eft  quod  in  hacparte  la- 

boremus .  Sin  rudis  (vf  ita  dicam^  materia  diElionis  propo- 

natur,  qua  rationefit  in  quaftionis  coniiciendaformam,  do- 

cuimni^  quantum  tamen  idpr<eceptione  potuimns  affequr. 


RODOL.    AGRIC.    DE    IKVENT. 

Supracap.ii  Qff^n  hahuerimtis  autemformata  quaflionem,  tu  diligenter 
efl  etiam  attjue  etiam  expetenda,  cuiu^generis  ^ua^flionujtt,  • 
exomniilla(^(juam/uprdexplicuimm^  quafltonum  \>arteta 

Cap.7.8.&  9  te.  Nec  enimfacile  (fuii  inuenict,  (juoflnt  prohationes  omnes 
referenda,ntfl  reEle  naturam  c^uaflionii  cognitam  hdhuerit. 
Deinde  tum  "\?idere  efl ,  cjuopatlo  hac  cjuaflio ,  c^ua  totitn 
difhutationii  efl  caput,  inplures  diducatur  cjua:fliones:  quod 
cum  hic  locm  d  nohii  traBareturypro  yirihta  efl  expltcatum» 

Cap.  II.      Jam  iudtcij  noflri  erit ,  qua^  cjucefliones  inter pnmam  qua  - 

ftionem  comprehen/as  tracianda^ putemta:  quod  tamen  ex 

conditione  rerum  <>  Vttlttate  na/catur  oportet :  cumque  ea 

deltherddum  efl  ante  omnia,  qua^  qu^fliones  credamu6  tra- 

Bandas,(juas  remittendas:ci^  anfolam  eamyCjua  prima  efl 

fufftcere  arhitremur.  Vt  in  quaftione  cjuam  modopro  exem- 

plopofuimtUy  anphtlo/opho  ducendaflt  Vx(?r ;  y^trum  in  hac 

qu^fltone/olum  de  phtlo/ophi  perfina.de  qua  (juaritur ,  dif 

ferere  ^eiimi/is ,  anprit^generalem  in  hac  inclufam  quaflio' 

ne  explicare,an  ctstcjuam  ducendafit  Vxor.  Stc  etiamyan  o- 

ptandiphtlofipho  Itheri,  quod  ex  hacetiampedet  (jUceflione, 

.  "Vtrum  td  latttts  ^^eltmtafundere ,  (^proprta  cjuaHtonefita 

traUare,  an  filum  flmplicli  argumemationii formam  hre- 

uiter  coUtgere.  Sic  an  expetend<€ phtlofipho  dtuitice,  anphi- 

lofipho  cura  rei  familtarii  oheunda,^  reltcjua  omnia  argu- 

menta  ex  locii  dutlayCju^e  latius  arEliufue  traElaripro  dtce- 

tti  arhitrtopoflt4nt,c^fia4CjUiefltonesacctpere .  Cumfuerit 

autem  conflttuta  nohii  cjuafltofue  Vnam,ftuepluresfacia' 

mtiSieadeerit  ommUjCjua  cuiufcjue  corftrmddie  ratio,ea  cjua 

proxtmo  loco  dtximtis.  vr  acceptii  in  ijUieflionthtis,  ex  c^uthtu 

argt^menti  altauid  ductpoterit  (potertt  autemfere  ex  omni- 

hi44  qua ponentur  lu  c^uaflione^deferihamus  ea,perque  locos 


DIALECT.     LIB.    IL  ,50 

omfjes  ducamtiSfC^  tum  ex  co/eritiemi4m,aat  di/crepatmm 
"  ratione,prout  de  qiiceftione pronuntiamm ,  in  hanc  Vf/  iUarn 
partem  argumenta  coUtgamm.  Nade  quaftioney  qua  expo' 
Jttione  explicatur.mintis  fu/cipitur  negotij,pr<efertim  cum  de 
faClo  alicjuo  cju^erituriCuitcs  tantum  ordojd  eftjinitia,decur- 
fcs,exitu/q^/itnt  recenfendi.  In  eis  Vero  )^lpicaujfc  rerum  m<e 
Yuntur ,  qtiiapojfunt  Vniiis  rei  quandoc^ue  ejfe  mult^caujjk: 
aut  habitudo  qualttafuerei  alicuiiis  inueftigatur,vt  qui  qug- 
rat,  quibt4/s  rebns ,  aut  quogenere  vit^e  Cato  tantum  '^trtutis 
nomenftt  ajJecuttis:non  oportebit  Vtique  argumentari  eti,  qui 
de  hac  quceftione  dijferet  ^fedfoliim  integrefeuere,iuftey  con- 
ftanter  ,prudenter  yfaEla ,  diBaque  Catonis  expoptione  coU 
ligere.Argumenta  tamen  ^femina  omnia  conjirmadarum 
laudum  Catonisponet,ex  quibusft quctreretur  anfuerit  lau- 
dandws  Cato,  idem  tdcoUtgipoJpt,  Sedquiagentis  hoc  quic- 
ftionis  credentes  habet  audttores :  non  enim  quaritur.anfne- 
rit laudandpts  Cato  ,/ed  quibtis  rebns  tantum  laudis/it  ajfe- 
cuttis :  idcirco  expofttionepoterit  ea  qu^ftio  abfolui .   ^od 
tn  omnibtis  hisfere  reEhJ^imeft ,  in  quibns  audttor  non  cer- 
tdtisyfid  difcentisfuftinetperfonam.  Hcec  vbi/ecerimtis^per- 
uiderimufque  cuniia ,  quibtisfit  nobis  optis  ad  id  quod  tnfti- 
tuimu4  docendum,tumfactle  videbimtis,quod  adfirmanda 
orationempertinet  ,anresea  exqua  nafcitur  quMo  ,quie 
per  argumentationem  eft  explicanda,fimplexfit,(;^  qua/o- 
lumpropofita  quafttone  po/^tt  inteUigi,  quales/iint^quas  pro- 
pofita diximtis  )fOcari:anftt,^multtplex,(^finuo/a,qua(i 
ex  "varia  tP^fiexuofa  rerum  oriatur ferte  ,\t fmt  conditiona- 
les  qucefiiones ,  ^  ciutles  pleraq^ ,  ad  qua^reclepercipiendas 
longior  narratio  pr<ecedat  oportet .  Deindecum  nofiramau-  ^^P-^* 
ditorumque  per/6nas,  ^  rerum  de  qmhtisfimns  di^turi  con- 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 
ferimvu  aRimationem.-c^  cogitama^.cjuas  aures  nohis  audi- 
tores,  Quas  eis  mi  contra  nos  dicent,ft  (jut  dicent  contra  yjtnt  • 
adhihituri:qua/^ue  pritis  adhihuerint  yji  (juiprius  cjuam  nos 
dixerint,tum  non  erit  dtfftcile  iudicium  nohis ,  anfit  exordio 
parandus  aditus  ad  ammos  eorum ,  &  cui  \ei  occurrendum 
incommodo,\el^ei  incumhendum :  cum  viderimt^  quidfic 
fioftrarum  partium ,  quo  Vel  premamur  maxime ,  ^el  cui 
faueatur.Sic  ^peroratione,an  tam  multiplex  res  tantaque 
fuerit  argumentationum  copia  ,  Vf  fit  auditoris  memoria 
enumeratione  reficienda :  an  eafit  natura  rerum,  Vf  queri  de 
fjofira  conditione,  mouere  lachrymas:ira,  odio,  tndignatione 
Cap.17;       mifctre  audmrum  animos  deheamm .  Omnium  nos  rerum 
perfonarumque  conditto  reBiftme  admonehit,fi  cunEla  con^ 
fideremPis,quemadmodum  diximtis,  cum  loqueremur  de  his 
Toto.lib.i.    ^^^filf^  orationis.  Omnia  ex  eifdem  ducenda  locis  erunt ,  ex 
quihtis  argtmentationes  oflendtmus  ducifiue  doceamHS,fiue 
heneuolentiam,iram,odium,  mifertcordiam,  aliofete  mouea' 
tnus  affeEltisfoltfciue  cunBa  hac  cjuafiionum  capitihus,ejuod 
inuentionis  eft ,  diftant .  Validiftmi  autem  affeBus  perfepe 
oratione,qu<e  expofitioni  ejudm  argumentationi,fimtlior  eft, 
mouentur:fepe  tamen  c^  argumentatione  Vf  alio  docuimus 
LibriLuiui    loco  .  CoUtgendt  tamen  acumen ,  omnifque  tenuior  lUa  argU" 
"^"^*         mentandtfuhtilttas  Utanda  eft,  Fique/emel  dicam,purita4 
iUa  docentis  oratoris ,  &  impetus  affeElthus  turhantis  ,ficuf 
inuentione  mhil  diftant,ita  eloquendtprope  extremisfiintfi- 
mhusdtjcreta.  i^^ 

FINIS   LIT^RI  SECrNDI. 


Rodolphi  Agricolas  Phrifij  de  In- 

VENTIONE    DIALECTICA, 
Liber  Tertm. 

ARGVMENTVMLIBRIHVIVS. 

Tria  funt,qux  explicantur  hoc  libro,qua  ratione  mouedi  afFcdus,quomodo  oblc- 
ftandus  oratione  auditor,quo  in  re  quauis  ordinejquaiie  difpolitione  vtendii.  Porro, 
quamobrem  contra  eam  Iibrorum  diftin(fiione,qu^  in  fcripto  etia  illo  exemplari  erat, 
hocplacuerit  initium  libritertii,htBC  rcsmihiin  caufafuit-.Videbaexiis  quihocipfo 
libro  dicit  RodoIphuSjtres  ab  ipfo  libros  de  inuentione  duledica  (criptos  fuifTc:  cum 
djcatcapitedecimoquarto,iteinqucdecimoquinto,fejpximejacpriorelibro,tradidif- 
fe  ea,qua:Iecijdo  ab  ipfo  Iib.esplicata  efle,fuis  indicabimus  locis.Et  rurfus  capite  duo 
dccimo:queadmodum{ecundo,inquitjlibrodemonftrauimus.  Ergo,&  nobishic  rcti- 
Dcnduseratlibrorum  numerus.Verum  no  pofleid  fieriearationequaaliifeccrat,  fu- 
perioris  libri  capite  decimoodauo  a  nobis  oftefim  eft.  Quorirca  mihi  vtique  commo 
difiima  feceroendi  ratio  videbatur,fi  ab  hoc  loco  tertii  hbri  init iu  fiiciflem,  praefertim 
cura  nihil  vfqua  occurrcret,quod  huic  diftinftioni  magnopere  repugnaret:  eflontque 
his  plane confentanca  ea,  qur  {ecundo capite  Iibri fuperioris  ab  Rodolpho  dicuntur, 
Na  cum  illic  quatuor  fibi  eo  libro  explicada  proponat,quid  dialeftice,  &  qui  eius  Gt 
finis.qUvC  mJtcria,  quod  inftrumentum,  quomodo  ex  locis parada  diflercndi  facultas: 
qujf  potuitcongrucntiorhoruro  libroruraefledifcretio,  quam  vt  qua;  illiceiplicada 
proponuntur,eareIinqueremuslibrofecundo;reIiquaint£rtium  huncconiiceremu.s.^ 
Qui  mihi  vel  idcirco  admoneda  hic  erant,ne  quis  protinus  nouitate  diftunflionis  of- 
fenlus,temere,acfinecauf3,omnia,nontamaiutat3,quamdeprauatacoritaminataque 
efle  vociferaretur. 

K^jfgClus  quidjit,ynde  oriaturyO'  quihus potiJ?imum  rehus  nos  mo- 
ueat .  Tumcjtn>mododimdanturaffeClM  i&  equibus  oratores  ma- 
ximamfihilaudemmeruerint.  Ca^.    I. 

Voniamaute  deaffeEltbm  dicereloctisad-  &rurf"u7. 
%  momity^diBmummedeeu  priore  reru  cipii^eaffe 

'^  .  _  i  (a-ibusvide 


traElatupotticitmfitm: pauci^ ,  au^  natura  Fab.iib.6. 
eorum ,  qua  vis/it  dicam :  Vt  cum  cognitos 
eos  teneat,  qui  inuenire  cupit ,  paratum  ha- 
heat  tanquamjcopulum  Vniujcuiujque  naturam ,  ad  quem 
Jint  omnia  argumenta  y^elut  tela  dirigenda .  oy^ffeclm  au-  Affedusquid 
tem  mihi  non  aliud  videtur  ejfe ,  ejudm  impetm  quidam  a- 
nimi,  cjuo  ad  appetendum  auerjandtimue  aliQuid  Vehemen- 
tim  qudmpro  quietojiatu  mentis  impeUimur.  Omnis  itaque  ^^^^""  ^"^^* 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
affeHu^i^dex  appeterjdarum  rerumivel  auerfandarumjlu- 
(iwna/citur,Appetimu/ciue,qUi€cutJCjue  Velreuera  )^elmjpe-' 
ciem  bonaJunt:cotra  auerjamur,qua  noxiafunty^felnocitu- 
ra  creduntur.  Mecfolum  affkimur  eii,  qua  nobii  bonaputa- 
•„  mni  Ynm,aut  malafed  atiena  cjuoque  \>icem  dolemt^ygaudemm, 
cfle  afFeau  ^  lfafcimur,mferemur .  In  omni  autem  affeEla  duofntpr^- 

queprecipue       "^   \         .1  •»•  n. 

nosmoucanr. apue,fAtbm  mouemur.res  qute  acciatt , aut expectatur ,  c^ 
perjdna  ad  auam  res  ea  redtt.^u^cunque  ergo  res  digno  con- 
tigerit^Jiue  bona  eajtt,fue  maia,gaudemtii .  Contra,Jt  qtta 
indigno yferimt44  molejie.  EtJi(jtttdcbona/ic,inuidemtis,ira^ 
/ctmur.Jin  mala,miferemur,^in  doloris  Venimus/ocietate» 
At  in  his  affeUtbt^^iCjui  infuam  cuiufcpue  Veniunt  perjonam^ 
resffla plerunquefifficit  affetlui ,  ^perquam  breuis  efl  de 
perfina  cunBatio  .  Nemo  enimfere  nonftbtfauet .  ^uic 
quid  bene  cejprit,  id  dignofibi:quicquidfectis,  indigno  id  eue^ 
nijjeperjuadet,  Venit  (^  quandoque  inpartem  reiperfina, 
non  quidem  cui  contigit ,fed  a  quaprofe^a  res  eft .  Vhdeper- 
/ape,non  tam  bene,autfictis  de  re  quafaEla  eft  exiftimamta 
ex  re  ipfe,qudm  ex  animo,  aut  opmione  eius  qutfectt .  Vhde 
fctte  apud  Comicum  dicium  efi ,  Fhum  hocfiito,  contume- 
li<€  non  mefeciffe  caufa  ,fid  amoris,  Et  item  alto  loco,  (lAhs 
quiuis  homme  cum  optis  eft,  beneficium  acciperegaudeas.  Vf- 
rumenimueroid  demum  iuuat,fiquem<equum  eft  beneface- 
re,  benefecit.Sed  in  traEiatu  rei,  perfona  hdcc  ad  efficientium 
locumredigetur.  ^uandoque perfina etiam  adjubieEiiiocii 
pertinet :  \t  fi quis  propter  \>irtutes  amet  quempiam  ,  Vf/ 
propter  decorem :  fimiiiterque  oderit  in  eo  Vttia ,  )?ei  defor- 
mitatem:res  quidemjunt  \irttis,  Vf/  vitium  reitquaue ,  qui- 
hus  JheEiatls ,  animtis pracipue  mouetur  :perfina  Vero  veiut 
rerum  qucedamfit  accejiio:  quoniam  rebtis  etiamfine  perfina 


DIALECT.   LIB.    IIL  15* 

mou€remur,fer/ondfine  rehus  nihil  ad  nos  putaremus  perti^ 
mere.Et  (juoma  reru^bieBil  ejiper/ona,  cum  traElahuntur 
res,in  eum  locumponenda  erit,^uia  tamen  affe£ius  copleElf 
fracipue  perfind  videtury^  nomeaffeSius  illi  trihuitur:  ta- 
metfipnorjit  nohis  ^irtutij,\>el  decoris  cura,fine  quihusper- 
fonam  negligeremuSiipfii  tamen  perfina  efl  qu<e  amari  dici- 
tur,(judodtmus,cui  inuidemm,idcirco  in  hi^pro  refepe  acci- 
fimus  perfinam,^  rem  inter  locosperfin<e  coUocamm,  Ni-  Notatiflcula, 
hil  autem  refert  in  affethhus,autfc  ejje  rem,aut  Uderi.  Te- 
merarius  efl  enim  affetlm  omnis  (^pneceps,  rapit  mentem, 
^plerunciue  alius  ex  alio  na/citur.FhdeJit,Vt  de  rehm  om^ 
nihus,  non  ex  Veroflatuat  ,fid  honas  ea^  mala/aue putet  ex 
opinione,  quam  indidit  alterius  affeBns  error:  Vel  audleuio- 
requacunque  c!^inamperJuafioneficutusefl,  Sunt  dp^affe-  AfFcftus  du- 
Buum  diuturniores  alij ,  qui logofiint  \^/uJirmati:  Vtamor,  P'' 
odium,inuidia,luElm,metm,^inJumma,omnis,quiciique 
maioris  alicuim  cauffa  perfiafione  animos  ohfidit.o^iij  hre- 
uiores ,  ^Jiihiti  magis:  Vf  qui  cum  aliis  ex  caufis,  tum  ora- 
tionis\ento,tanquam  inflipula  ignis  concitantur .  Hiauoa. 
ficut  de  improuifi  propemodum  proriipunt  ,fic  celeriter  quo- 
que perfiepe,^  quanuis  leui  caujfa  refidunt.  ^uanquamfit 
autem  capax  omnium  affeEiuum  oratio,  ^  nuUm  non  locii 
aliquandofihi  \pendicet  in  dicendo ,  duo  tamen  Vel  maxime 
oratorihm  laudem  tulerunt,odiu  c^  mifiricordia.SaneAri- 
floteles  m  eis  lih.quos  de  7{hetoricefiripfit,multos  enumerat, 
C>  quidfit  quijque  qmhtt/que  rehm  oriatur,extinguaturque 
rurfm ,  copiofiftme profiquitur ,  \tfuit  Vir  ille  ingeniojijii' 
mtis,omnique  rerii  copia  inflruEiiJiimm .  ^UiC  qutfquisfiire 
^>olet,exiUoparatum  erit  inquirere,  Adihi  videtur,qutjquis 
communisfin/us plane  non  erit  expers ,  cum  rem  de  qua  di* 


lices. 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
BuYPisfit  cum  auditoris  contulent  animOy  cumtjue  perjpiciat 
qmd dicendo  velit  efficere ,  nonUtiturum  eum  m  quod  affe-' 
Bt^  genmftt  raptendm  audttor,  Detnde  tjuo(jue,cum  resper 
font6(.ci'Aemadmodummodopr<edixtmu^)coniunxerint,fa'' 
cile  ex  reyCjtiod  tona  ea  malauept.-facile  experjona,  quod  ea 
retliadtgnaft^aut  tndignaydeducet, 

Vnum  hof  f  ito  contumeli»  me  non  feciffe  caula.)Chxrea  in  Eunucho  excufi- 
turus fe Thaidi.quod  virginero  vinaflet.inter  alia  multa  dicit  &  hiec: 

Irno.ita  qusfo,vnum  hoc  fcito.contumelis 

Menonfeciiroc<)ufa,redamoris,&c. 

Et  itcm  alio  loco,  /\b< quiuis  ho.-Dine.)  In  Adelphis  apud Terentiii fic  legitur. 
Abs  qumis  homine,cum  eft  opus.b  eneficium  accipere  gaudeas. 
Verumenimuero  id  demum  iuuatjfi  quem  squo,eft  benefacere,is  facit, 
O  frarer,quid  ego  ounctclaudemffatiscertefcio, 
Nunquam  Jta  magnifice  quicquam  dicam,id  virtus  quin  fuperet  tua. 

Triflici  ratione  affe^m  pojfe  traSlari  ,0"  folam  tertiam  rationem  ejfe  loci  hmm. 

Cap.     I  I. 

'IT  7{aBantur  autem  affeBtti  triplici  ratione .  c^«f  enin^ 
PrirT.3ratio         exprimimui  orattone  affeBum,  hoc  efiyirati,metuentis. 

rra^tadorum  [  ''-'  /  i .    /-    \  . 

iffeauum.  amantii  ,  cupientii ,  tmttamur  Verha :  cjuamfere  ejl  omnis 
tn  Comoediat  Tragoediaque  oratio  .Sed  haec  ardentiores  habet 
motm  ,  Quoniam  perfoncvs  hahet  magis  infignes  ,  ^  res 
grandtons,  lUa  qutetos  magu  (^  proptHS  a  tranqmUttate 
dtlianteSyqutares perfonafjue de  medtofumit,  ^uatnpar- 
te ,  neceffe  eji ,  cogttationes  ,  Vof <« ,  querelcvs ,  dejydena  yprc 
cesycontenttonesomnes  ypronatura  cutufjue  affetJns ,  ex- 
pnmat  oratto  .  cy^nte  omnia  x^ero  elocutioni^  genere  tfiud 
conficttury^ft  ipfa  dtclioy  tumultum  perturhattonemque  con- 
citata  mentis tmitetur  Et eji qutdem tnhac afftEiuum imi- 
tattone  pr^ectpue pojita  ea  vis ,  quam  nonnunquam  colorem 
\focamm  ditltonis  .  V^t  cum  eandem  rem  muiti  dicant,fue 
exponant  quidejtue  argumententuryaltus  tamen  monetufo- 
ium^aiim  irattyalius  querentisyalms  mtfirantis  tueatur  colo- 


DIALECT.    LIB.  III.  153 

rem.In/ktyra  videmu^ ,  idem  trihm  tllu  cjui  adhuc  extant, 
"  HoratioyPerfiOi^  luuenaliytnftitutum  ejfe,  eddemque  rem 
traEiari.  Ea  ^,  v^  mores  Vitamc^ue  emendent,  ^  reprehen- 
dant  ^^itia.  Suum  tamen  quijquejccutm  efl  colorCy  Horatitis 
ridenti^Jpeciemj  c>  ingenuo  (yt  ipje  ait^  culpam  dejigere  lu-  ' 
do  ajfectauit  .n^erJJiisJeueriorem  cs^  prove  philojdphi  perjona 
accepit.  Doccdo  itaque  reprehendit,  C^  reprehendendo  docet* 
luuenalu  indignantii  cs^irati  plerunque  prafert  jpeciem, 
^uare  eretlior  paulo  &  projiuentior  carminis  compoftio, 
magii  decuerit  eum,ficut  ^Jal  amarior  plcrunque  ^folu^ 
tior  orationis  lilertas  .  Nec  ^>lla  aliain  re  rnagii  pofitum  effc 
decorum  orationis  illtidcrediderim,  (  quodtantoperein  ora- 
torefiio  laudauit  Ctcero,  tantacjue  \hijectitiis  efi  ohferuatio- 
ne  )  quamfiex  hac  imitatione  dejumpttisfit  color :  tjque  di- 
centiiperjona,  exjita,  auditoris,  rerumque  coliata  exifiima- 
tione,apte  ^  diligenter  accomodattis.  Sedplura  de  hii  dice- 
re^ad  eloquendi  magii  quam  inueniendi  pertinet  rationem. 

Seciida  traElandorum  affeBuum  ratio  efi,cum  aliquem  aa^nJorVaffb 
aJfeElu  altquo  cocitum  dejcrtbimtis. (j^  quxfeccrit,qu£e  dixe-  ^""™  ""**• 
ritfic  explicamtis ,  vt  ex  omnihtn  affeElifs poj^it  deprehendi, 
Cuius  rei  cum  multis  in  locis  multa  funt  apud  authores  exe- 
pla,tum egregium apud tragicum nofirum in  Oedipode.Prg-  Senecam. 
diElapoflquamfata  ^  injandum  genus  deprehedit:^  quce 
fequuntur.mtus  enim  e^  locns.  Hmus  ettamgenerii  efl,  cum 
^el  nos  \?el  alium  quempiam  ejfe  autfuiffe  altqua  affeEitone 
permotos  docemtUiqu^  vtrohhet  modo  ,  C9^  argumentatione 
^  expofitionepojfimt  explicari.A4uhum  autem  intereji  in- 
ter  hanc rationem  ^priorcm  tUam.^oniam-  expriorefelii 
color  affumitur,  quempojfumtis  etiam  aliud  agctespraferre, 
Stcut  emm  qui  ohiurgat,pleriique  iratt  jjccie  hahtt  :ita  poffu- 

X 


Aeneiii.4« 


RODOL.    AGRIC.  DE   INVENT. 

mwi  c^  (imantis  perfonam  gerentes  ohiurgare,  c^  indignm, 

C^  cjueriy^  reprehendere:  quemadmodum  apud  V^ergilium 

T)ido  cjueritur  primum :  Dijiimulare  etiam  jperajii  perjide 

tantu  Poffe  nefa^fDeinde  iamflagrat  ira:  Nec  tibi  diuava- 

renSigenerid  nec  Dardanus  aut  hor.  Omnia  tamsfoemin<efu- 

rentis  colorem  hahent.  In  hac  autem  parte^no  color  orationis, 

fed  res  ipfa  aUiC  agiturjyoc  ejt^quam  docere  conamur,  cotine- 

tur  aJfeElu:in  hoc  enim  ditlio  mpenditurj  vt  hoc  aut  iliopa- 

Traaandoru  ^o  affeElum  cjuempiam  ejfe  doceami4S .  Tertia  Via  qua  tra- 

tjo  tertia.      Elantur  aJfeEius,  efl,  cum  auditoris  animum  traElarc  niti- 

mur:cum(jue  non  aucerit  oratio  aJfeElum  docere  nojtrum^jed 

eruere  excitareque  cupit  alienum  .  Hocfjueeji,  quodfecundo 

numerant  loco ,  c^ui  tria  Volunt  aratoris  ejfe  munera ,  docere, 

mouereydeleElare. 

Sed h^c  ardentiores  habet  motu'.)Ln  TragceJi3,inq'Jit,afre^us  infunt  vehementio- 
res,proptereaquddin  ea  illuftrioresgrauiorefque  perfonxqaain  Conjoedianitrodu 
cutur  &c.Lege  Horatiihbellude  ArtePoetica.  Qnia  respronafqjdemediorumit.) 
Quiaincomunihominu  vica  ver(atur,8c  resperronafqjhabet  plerunq;  humilesacvi 
les,  nonnunquaetia  fordidas.  Vcipfadiftio.)  Ipfeorationisdudusac  veluti  color. 
Colore,)Habituni,  fpeciem.  Horatius  ridetisfpecis.)  De  hoc  Perdus  Satyra  prima: 

Omne  vafer  vitium  ridenti  Flaccus  amico 

Tangit,&admi(ruscircum  prrcordialudit, 

Callidus  excuiropopulumflifpenderenafo. 
Et  ingenuOjVt  ipieait,culpa  defigsre  ludo,)L3pius  memori.E  efl.Neq^  eni.m  apud 
Horatiuro  hoccarmelegitur,fed  apud  Perfium  Satyra  quinta.Quo  in  loco  Cornutuf 
interalia multa hisctiam  verbisadmonet  ipfum  poc:am  Perfium; 

Verbatogicfequerisjunduracallidusacri, 

Ore  teris  modico,pallenies  radere  morss 

Dofluf,&  ingenuo  culpam  defigere  ludo,&c, 
C^terum  hac  triura  horum  Satyricorum  diaerfitate  is  demii  inteliigat,qui  omnes  fio- 
guloru  Satyras  euoluerit5&  quidc  diligetirsime.  Sal  amarior.)  Amaruletior  reprehe- 
fio,amarulctiores  loci  ac  dida.Solutior  orationis  Iiberias.)Libertas  maior,  &  quse  mi 
Decorutn.  n^is allrifta obnoxiaque  vllis  fit  lcgibus.  Decoru  orationis ilIud.)C)cer.in  oratore ad 
Brutum;Sedeft  eloquetia»,inquit,!icut  reliquarilrerufundameniiJ  fapientia.Vtenim 
in  vita.fic  in  oratione,nihil  dfficihus,  quam  quid  deceat  videre.-^rft-TjvappsHaiit  hoc 
Greci,nosdicamusfanedecoru.d?quopr^cl3remuIc3  pr^cipiuntur,&:  eft  rescogni- 
tionedignifsima.Hui*ignorationen5  modoin  vita,led  fjepinime  &inpoi,-matib*& 
in  oratione  peccatur.  Eft  3ute,quid  deceac^oracori  videndum^n5  in  fentetiis  folu ,  {ed 
ctia  ia  verbis^NTon  enim  omnis  fortuna.no  omnis  honos,n5  omnisauthoritas,no  om- 
nis  a?tas,nec  vero !oc',aut  tepu:  aut  auditor  omnis.co Je  aut  verboru genere  traftadus 
eft,aut  fentetiarfi.  Seperqj  m  omni  parte  orationis,vt  vit^,quid  deceat  eft  cofidcradu, 
Quod&inred3quaagiturpofitiieftj&inpeffonis,&  eorriquid:cut,&eoriiquiau- 


DIALECT.    LIB.  IIL  154 

diunt.  Ttaquehunclocum  longe  &  late  parcntephilofbphirolentinofficiistra^ftarc? 
noncumde  reiflo  ipfodifputant.Nam  idquidem  vnum  eit,  graiiiaticiin  pcetis.elo- 
"•quetisin  omni  &rgcnere5i  partecaufarum.  Quimenimindccorueftjdeftillicidiis, 
curaapud  vna  iuJicedicas,v'erbisamp(ifsmiif,&:  locis  vti  comunibus.-demaieftatePo 
puli  Ro,8^  fummineS:fubti!iter^!-ficgeneretoro,  Atpt-rfona  alii  peccar,autfua,aut 
etiam  aduerf>riorum;necre  foIum,ftd  I.rpe  vcrbo.ctfi  finereniiilavjsverbieft.time 
ea  resfarpcaut  probaturaut  reiicitur,3lio  atq-.^lio  rclata  verbo  Sicommbusinrebus 
videnduaieft,quateiius.  Et  fi  enimfuuscuiqucniodus  eft,  tamcmagisoff^nditnimifi 
quam  paru.  Inquo  Apellcs  pi(floresquoque  peccare  eos  diccbat  qui  no  fenrircrquid 
eflct  fjtis.  Magnusefllt  hiclocusBrute.quod  tenc)  fugit:  &  magnii  volumcfalmd  de- 
fyderat.Sed  ad  id  quodagitur,  illud  fuis.-cjjhocdecere,  quod  lcmper  vfr>rpamusin 
di(flis  &r  faSis,minimis  &:  inaximir.-cuhocinquadeccredicimus,  illud  no  decere,-  Sc 
ad  id  vfquequaquequatu  fit  appareat^in  nlioqueponatur,  a!iudq;totu  fit,vtrmn  de- 
cercan  oporterediras.^^Oportercenim  perfc^SionemdccIarat  oftjcii,quo  &:  fcmper 
vtedileft,&  omnibusrdeccre,  quafiaptum  eftccofentaneumcjj&r  t(:pori  &r  perfonjc. 
Quod  cum  in  fa(Sisfspifsime,tij  in  didT-isvaler,  in  cultu  deniquejingeftu  &  inceflu. 
Contra  idem  dedecere.  Q£od  G  pocra  fugit  vt  maxunu  vitium,  qui  peccat  ctiam  cum 
probam  orationem  afringit  improbo,rtult6ue  f3p1ent1s.fi  pi(flor  ille  vidir,cum  immo 
iandalphigenia.triftisCalchasefletjn-.ocrtior  Vlyircs.mcercret  MencIaus,obuoIue- 
dumcaput  Agaracnonis  cfTe,  quoniam  fummO  illum  Iu(f}um  pcnicillono  pofTet  irrii- 
tari.fideniquehiftrioquid  deceatquxrit.-quidfaciendu  ora'toriputemui,?Apud  Vir- 
giliuni  Dido.jQu^arto  Aencidos. 

Ky4fft£iHS^nunc  tx  folts  rthus,  nunc  ex  foUs pfrfonis,nunc  tx  ytrifqut  ducipoffe. 
Nequt  verafri^idos  cjfe  debere,fedpa.dattm  augendts  :  Tum  quomoda  auuri 
poJ?mty&  qmrurfnmmodo  immtnui.  Cap.      J  1 1, 

Q  Fia  nafcitur  autem  omnu affeBi^  (vr  dtximus)ftcim-  cap.i.  huius 
^^  dempro  alienaju/cipittir  perfina ,  ex  reijpecie,  au^  ^'^''•- 
\eleuenit ,  Vel  expeclatur ,  proinde  Vt  ea  hona  malaue  cre- 
dttur :  ciT*  exijiimatione perfince,  (juia  Vei  dignam  eam,  vel 
indignam  eo  cafuputamiHj  tertium  perfepe  accedit  per/ona, 
qu£  rem  opera  conflwue  expltcuit :  qmhus  Vero  offetiihHS 
pro  nohii  moucmur ,  ftfficit  cjuidem  res :  cfftcientis  tamen 
etiamperfinafiepeadtungitur-.fiepe  etiam  c^nojiraper/o- 
7ja ,  cjuod  ad  dtgmtatcm  indignitatemue  pertinet  ,  in  his 
ipfis  Vtimur  affeEiibt^s  yfquid  ea  alterutram  inpartem  ha^ 
teat  notabile  .  Ex  his  ergo ,  Vclomnihtis ,  Vel  fnouiis  ar^ 
gumenta  ducentur  ,  pro  rerum  conditiom ,  c!s^  affeBta 
(juem  conamur  excitare  natura  .  Ctcero  cjuidcm  cjuandoque 
ex  perfinafiuliim  ducit ,  Vt pro  Plancio,pro  Sylla.  ^an^ 
docjue  ex  re ,  Vt  in  Nauarchorum  cafu  deplorando ,  con- 

Xij 


rn  RODOL.    AGR.IC.    DE    INVENT. 

d^n'"oftIiU  f*'^  Venem.  §lmndoque  ex  Vtrlfjae ,  ^>tpro  ^intio.  Pro 
bat  legeCor  j[^llone  Vevo  cum  perfond  Milont^  indtmam  eo  cafu>  docai/^ . 

neliadehca-    .  f    l  i       f         ;••  \       "      r  ■ 

riis.  Libr.  z.Jet,vro  re{yt  alio  loco plurwns  diximm jfiiajubiecit perfind, 
^fiij  lachrymld  tacjt^amiufti^  maximemefauorabdihm 
caujfam  comendauit,  Nofunt  autem  eo  duced^  ar^umeta- 
tioneSi^x^t  coUigere  nitamuri  mifiyendu,  inuidenduyirafieduy 
fauendum  ejfe  Satis  eft  de  reperfinaque  demojirareftd  auod 
natura  affeEli44pofluiat:)?t  res  hona  Vf/  mala,perfina  dima 
Velindignafit^^uodflrecie  cs^  exfintentiafatyftj^  audi- 
toris  ammus  qui  orationepoftt  expugnari  ^ficjuetur  ajfeclns 
^ltro.  T^apidn^  enim  efl^^  tatu  optis  efl  ccepijje.  In  reliqua,' 
cufimelimpetu  coUegerit,  Velut  decidetesfummis  montihus 

^endolTfrr'  ^orrentes  ipr^cipiti  per  decliue  curfa  deuoluitur  •  Efi  igi- 

affedus.  itifr  omnts  dicentis  in  hoc  conferenda  cura ,  V/"  affecium ,  atii 
dicendo  repente  nonpoteflferifimmiiS,paulatim  excite- 
mtisoratione :  demufiue  operam ,  ^>t  rerum  ^perfinarum 
aflimationemjn  hanc  illamue  parte,  \>elutgradthtis  cjmhitf 
dam  ah  infimo  adfitmmu  perduca  mtts .  ^od  tu  m  amplifi- 
cationem,tum  argumentationem  2{hetores  Vocant.  Sicut  e- 
'  nim  in  rehtu ,  prope  laudis  efl  expers  ea  qu^ecuncjue  tantum 

id eft,  no  lo-  cenerls  fui  nomen  tuetur ,  proximumque  eft  a  conuicio ,  dici 

geaconuicioo  i    y-   .  ^i     \    n        -11  rJ  ri         J  n     n    1 

eiftat,  &  pro  (auod  dictfiletjejt  quidem  bomo,fiajoium  homo  ejt.ejt  do~ 

ukTumVft.""  Elt44,fidvr<£terea  nihil.  Inge?nerem,Jpeciandam,  admird- 

damciejfeoportet:  &  qu<e  oculos  animofic^uefijjedat,  qu<e- 

ftd°  vehemen  ^^^^^  ^f^^f  infigni alicjuo  loco  numcrari.Stc  etid,ne  affeBns 

t«  excitados  qmdem  meretur  nomen,  quifijuisefla  mentis  tranquillttate 

proximtis.Ergo  V/"  mou€ri,rapi,ardere  dicatur  audttor,  ma- 

gnitudo  rehtis  efl  addenda,perque  omnia  (^u^cuque  pofimus 

Affeaus  qua  rcs  extoUend<e  funt  incrementa.  Sicut  autem  quantitate  ma 

rationeauge-  t  n  •  > 

ri  pofsint.    gna  qu<edamp€rfe  tn  rerum  totogenere  cremntur,  yt  mons 


DIALECT.    LIB.     IIL  155 

omnk,  etiam  eUphas  magms  dicittir :  alia  coparatione  ma- 
"^gna  dicuturi\>t  adamcvs  adamati  mimri  cdparatus,^gra^ 
nam  milij  minorigrano  mihj  ,dicitur  magnu.  Sic  etiain  his 
qmrum  <^jiimatio  initur^^  cpude  noftra  opinione  magnipti- 
tantur,qttadam pcrje  \>identur  talia,(juadam  comparatto- 
ne  toUuntur.Perfe  magna  Vtdentur,^ft  religio,patria,pare- 
tes,coniuges,filif,)^ita,Valetudo,honor.  Et  h^ec  auidem  om- 
nihominumgeneri.  Aliajiint  magnajinguloru  opinione.  Vf 
qmcquid  efi  quod  ^^nicuique  maiorem  in  modu  defideratur, 
Vtfiticnti  potus,e/itrieti  cibus,fiudenti  eruditio,  auaropecti^ 
nia  Cum  'X^olumus  ergo  alicjuid  augere ,  docebimtis pertinere 
ad  hdcc  tuenda ,  Velparanda,  Vf  /  ad  ea  qua  obHant  ifiis  de- 
peUcnda .  ^uanto plura  in  hocgenere  coaceruabimt^  argw 
menta ,  c^  aiiafuper  alia  congeremiM :  tantofiet  res  maior, 
Vt  cum  docuertmt44  nonpojfe  cjuemfine  eode  quo  dijprimus, 
incolumitatem  tueri.  Deinde  addamtis,  ne  Vitam  quidem  in 
tutofibtfore.  Pofi  hac,  idempericuliparentes  manere.  Jam 
patriam  quoque  ^  ara^focojque  in  dtjcrimen  adduBil  iri^ 
Pro  cuiujque  rei  natura ,  ingemoque  auditoris  h^ec  erunt  ad- 
hibenda.  Vtdendumque,ad  quam partem  reril  earum ,  qu<e 
Vel  ab  ommbus  magnt  putantur,)^elprittatim  ab  his  qui  att" 
diunt,id  quod  in  orationem  Venit,poftt  accomodari.  Naque 
Cjt*  hocinter  Vtilijsimafuerit ,  Vtdere,  quid  is  apudquedici^ 
mus,maxime probet:que  auerfitur,  in  qttemfitpronior  affe- 
Bii.Altus  enim  ab  ira  facilius  aufertur,aljus  efi  aduerfts  mi 
fericordtam  tnfirmior  ,quofdam  intiidia  rorquet,altquospro~ 
ptius  metu  concufferis.Ergo  ^  hccc  c>  qutbus  rebusfaciltus 
in  ijiaferantur,dtligemer  erit  explorddum  .^  quapartefa- 
ciliime  y^iBortarn  cedent,ea  erunt  acerrime  oppugnandt,  Co-  DupHciterre 
parattone  \>eYO  res  toUumur  ,  alias  qmdem  non  exprejfa  ueTJ'gen"*'' 

X  iij 


RODOL.  AGRIC.   DE   INVENT. 
per  orAtionem  comparatione ,  /ed  tacite  audientls  animo  col- 
leEia:alUs  apertat^dicendo  demonHrata,  Prior  ijie  com-  ' 
parationis  modusfit ,  v^/  cum  rem  de  qua  dijferimus  inpar- 
resjbargimtis,^  )>elut  Vnatn  multas  diflribmmus.Adulta 
mcjue,Vno,(ima  plurajuntimaiora  qmque  udetur.  Sicqui 
hellum  dixit ,  omnia  cju^cunque  filent  in  bellofieri  compre- 
hendit.At  aui  metus  hofliles^prada^,  incediaque  villarum, 
expugnationes  oppidorum  ,c<edem  popularium  .impenfivs  mi- 
litares ,  \^aflationem  agrorum  ,famem ,  egeHatem,  omnia' 
queferro  ^fiamma  diruta ,  omniafanguine  cor^jperfa  di- 
cet ,  quanciuam  nihiliUeplm  dtxerit ,  id  tamen  confiquetur 
per/ape,Vt  cumfic  dixerit,  dixijfe  omniaxum  aliter,hoc  efl, 
/blo  helli  nomine,nihilfere  dixiffe  Vtdeatur.Prceterea  maio- 
ra  \>identur  QU£  inHant,cjuam  (ju^  \>elprceterierut  ex  mul- 
to,yelfuturafunt.  ^luonia  hac,Jpei  metufie  locum  admit- 
tunt:  illa,folatiiim  de/yderiumue  percipitmt  ,faEio  iam  tan- 
demfine  rerum  .  Brgo  fires  de  qua  dififlnturpr<€teriit,  aut 
adhucfutura  efly  colligendum  tamen  efl,ea  ficuta  ejfe  \>el 
prauenijfe,QU£e  inprafintia  bene  aut  male  nos  haheant,prO' 
utefl  rei  natura  de  qua  dicitur.  Adhac ,  pnefins  rei  con/pe- 
Bhs  pr<ecipue penetrat  animos,  nec  efl  res  )^llaad  mouendos 
ajfeUus  potentior,Segniiis  enim(yt  inquit  Horatitts^  irritat 
animos demiffaper aurem .  ^uam  qu<e/unt  oculis/uhieBa 
fidelihtis  .  DeteEt<e  itaquefiint  in  aduerfo  pethre  cicatrices 
in  concione,&  Vulnera  deltgata  in  iudiciis,^  parentum  co' 
gnatorumque  lachrym£,infantiumpuerorii  <etaA,reorumfor 
des  prolat<e  in  con/peBum ,  ^  pr^fintthtis  aptata  oratio. 
^luodfiminus  res  patiturfieri,oratione  tamen  conantur  qua 
maxime  datur,rem  Velut  in  con/peBum  d(tre,&*oculisfuh- 
iicere.quod  de/crihenda  r^ ,  c>  imagine  eius  \>erhis  exprime- 


DIALECT.    LIB.     IIL  15^ 

dajeo  cjuod  iv«fyetcty  Graciy  noflri  euidetiam  ifJterpretati/tint, 
*  maxime conJequuntur,^perta  y^ero  comparatione  res  cre-  Altcreompa- 

_  ■        I  ■         1  r  ti    ;-  raadimoduj. 

/cmty<juottes  ali^  qmbm  easpr^fertmiis  aahtbetur,^earH 
collattone  magmtudo  ipfarum  colligitur.  Sicut  autein  aua- 
titatibi^i^uoties  du^e  pl(4re/ueconferuntur,maior  efi  ea  qu^e 
fola  manety^  quam  mn  ^^/quecjuaque  aliarum  magnitudo 
ajfecjuitur:  Sic  tn  hac  comparandi  ratione,  quicciuid  aliquid 
hahet  cjuod  nonfitfihi  cum  aliis  commune ,  eaparte  reliquis 
maius  videturyquafolum  eminet,  reliquafj  (^vr  ita  dicam) 
a  tergo  relinquit.  Ctcero  itaque,  cumpro  Ai.  MarceRo  reHi" 
tutOjCie/artgratias  agittprafntem  illam  clementiam  omm- 
hu^hellicii  C<efaris pr^etulit  laudthtiu  Quontd  heUtc<e  rei  de^ 
cHiyCT*milites  c^trihunl  O*  auxilia  etid  munerifihi afife 
ret:  ^^ellentc^  ctiBt  \>enire  in  eiHsfctctateglorio!.  h^ec  autem 
clemetiafoliusfua  efjet.Et  heliica^  laudes  multa  turhuleta, 
ajperajhorridajqualtafert  heUoriinecefttaijhahere:  clemen^ 
tta  laude  henignd,plendmodefiia,plendfauoris  effe,  In  hello  ^ 

quoq^  \ires  humanas  humanis  vinci  ^>irthus:clementiam  a- 
nimos peEloraq^  Vmcentium ,  qui  inuicli  virihusfntyplaca- 
re.H<£C  itaque  quia  clementi^e  coueniuntfili,prafertur  hac 
inparte  heUic<e  virtuti .  ^odfquis  e  diuerfo  Volet  coUtge- 
re ,  quihus  rehns  heUica  virti^  a  clementia  fparetur,  poterit 
eam  fmiliter  multis pr^ferre  clementi^.  Clementiam  enim 
pacatis  couenire  rehtis.^facispotitis  ornametum  ef/eyqudm 
periculorumprafidium.heUtcam  virtutem,  rehns  tn  Uttmii 
difrimen  adduBis  fuccurrere  filere  :  ^  patriam  paren^ 
tefque  ah  his  quce  VtBori  coUihuiffint  defendere.  Et  clemen- 
ticelaudem  Velut  in  medio  pofitamcutuis  poffe  contingere: 
heUorum  gloriam  non  nifi  rariftmum  quenque  confequi, 
Sic  etiam  non  hominis  modo  ,fed  omntum  animalium  effi 

X  iiij 


RODOL.  AGR.IC.   DE   INVENT. 

cUmentUm-.ignofcere  enim  omnia,  &foft  ircvs  itemm  para- 
ri.continere  autem  res  nutu  ditionecjue/uayomnes  qmdemfi  ' 
limeffedei  iplurima^  aHtemeim  Videri  ^qmdeo  proximm 
fityQUod  hellica  laude  infrimisparatur.  Potermt  autem  hcec 
drqumetationis  exemplaper  omnes  locos  dt^ci.  Pofiermtqite 
Vf /  inter  vtiltj^unas  exercitationes  DialeEitct  aitgendi  ratio- 
nemiCumpriores  lUa^,  tum  hancpoftremaex  comparatione, 
Suando  omnis  hominum  deliheratiOiOmnia  confiliafire  in- 
ter  maqis  minufaue  bona  iaBantur .  Nec^ue  cjuicquam  eft, 
quod  acrim  expendere  vim  remmy  intuen^jue  doceat,  (juam 
comparatio  .  Laudatiombm inprimis augmetatio  conuenit, 
Pleraque  enim  ciuce  laudis  locoponuntur  yperfe  ftigidafmty 
nift  extoUantur  orationey^  dicentis  ingeniofiant  ,laudanda, 
J/ocrates  in  Helenes  laudationeycum pulchritudmem  eim  in 
maxima  laudum  illimponeret  partCfC^  pulcherrimam  eam 
fuiffe ,  cum  aliis  rebm ,  tum  Thefii  rapina  prudentifitmi  to- 
tim  Graciie  viri,  &*  Paridis  iudicio  docmjfit ,  exiguam  ta- 
men  laudem  conauifijje  ^fidehatur^pulciorttudinis  c^uauis  ad- 
miradieyquduis  incredthtlis  commemoratione,  nifi  ^  ipfam 
pulchritudinem  (auam  alijfortafiis  ne  laudada  m  qmdepu- 
tarent  ialij  tn  \?ltimis  laudii  ponerent^ommhm  aliis  c^uce  lau- 
Quomodo    danturpratultjfet.  Diminutionis  ex  augmentandt  praceptis 
Sus?vbi parata  eft  ratio.^thufctitjue  enim  additis  res  crefctt,  eorum 
concitati  lam  ^^^/^  oVortet  dctracltone  decrefiat.  Ergo  commotos  augme- 
tationeaffeam,detracva  rmfus  magnttudtne  rebm^ad  ratio  - 
nem  reuocammymeltu/^  C^  clemettm  ^ftimare  res,&tudi- 
care  de  eis  cogimm  audttore.  H<ecj^  y>na  eft  ratiofiluedorum 
affetiuii,  Vtpacata  rurfiis  cdpofird<^  mes  trd(juillitatiredda' 
tur.Aliter  affeElm  contrariis  dtfeutimus  affeclthus,  ^  iram 
paratdmhis  regerimus  in  authorem :  ^^el  cociliata  mi/ericor^ 


DIALECT.     LIB.    IIL  157 

dta  impetus  eim  mollimHi:^  emcato  cjttandoijue  vndecuna 
"  notto  aJfeBuyprioris  oblim/ci  cogimvt^ .  Potentij^imus  antead 
foluendosfibditos  &  recens  concitatos  affeElus  eft  ri/iu.  Vh* 
de  tn  caufa  Mureme  Cicero  nihil  ^que  "videtur  oppo/uijfe 
Catonis,^  Sttlpitij  maximorum  Virorum  authoritati,  aud 
latijitmam  illamjuamfacete  dicedtfeftiuttatem-.fca^  omne 
iudtctumfolutum  eft  rifit,  Vf  Cato,  quanuis  natura  ^tnfti- 
tutioncyipfa  quoque  accuJatorifperfona,^uam/uftinebat,hor 
ridtor,CHm  tamen  rifum  tenere  necjuiretyferatur  dtxijfe,  Dij 
hontyCjudm  ridiculum  Co/idem  hahemus,  Demofthene  amdL 
tradttnt  cum pro  z^irifttde  diclurt44  ejfet,in  quem  Vehemen- 
tiftme  tudices  accenderat  accufatorum  oratio ,  reclamare^ 
tlircjueah  omnihiisftbi ,  ^  Velutpr^damnato  iam  reofilen- 
tium  imperaretur ,  orauijfe,  \>t  bona  illorii  Venia  liceret  pau- 
cij^tma  extra  caufam  ^erbafacere.Q^odcumpermttterent, 
aityMegaren/em  cjuendamftudtis  operatum  Athenii,  cu  re- 
dtre  tnpatrtd  Vellet,  condutlo  afino  impojuijpfarcinits.  Me- 
ridie  vero,  cum  nulia  Vmhra,  quajolis  ardorem  leuarcnt  ipje 
(^  agaJo,pr^hereturftatuto  in  "X^ia  aftno ,  coftituit  tUtus  ^^m- 
hrajolam  vitare,ea^ue  cum  nonf^fficeret  ambobu^s,  aga/oft- 
hi  tUam  y^endtcare  ,/itt  tUam  affirmare  iuris  ejfe ,  operas  lUi 
non  ^fmbram  locatam :  contra  tlle  contendere  ^?mhram  inter 
operas  effe .  Cumcjue  diceret  orator  ,grauifiime  inter  eos  de- 
\mhra  aftni  altercatum ,  videretcj^  omnes  ri/u  c^uati,  ^  ex- 
hilaratos  iudices  effe ,  tum  gramj^tma  eos  tncrepuit  oratio- 
ne ,  quipoffent  de  vmhra  afini  dtfferentem  audtre ,  defalute 
ciuis,  cjuod  eos  iudtcij  reltgio  cogeret ,  audire  nonpoffent,  tum 
coepiffe  de  cau/a  dtcere ,  reumque  Itberaffe .  Conftat  autem  Vide  FabX 
hacfacultas,nattiraprimiim,(]Uie  cu  in  omni  re  multu,  tum  l'^  orat.**^*'^* 
in  hac  plurimum  poteft,  Dcinde  quodproximum  cH ,  crebra 


RODOL.    AGRIC.    DE    INV.ENT. 
yS.  Sunt  tamen  cttam  tradita  eius  prcecepta ,  quateni^s  tra- 
di  praceftis  poteji ,  quorum  authores  Cicero  c>  ^uintilia-, 
ntis  notioresfint ,  cjudm  \>tfnt  indicandi .  Et  de  affe£iil?us 
quidem  hac/ufficiat  dtxijje. 

Ex  rei  fpecie. )  l^rout  res  bona  aui  raala.vtilisaut  nocitura ,  digna  aut  ia digna  vi- 
detur.  Pro  Mtlone.)QjjemClodiani  poltulabantlegeCorne!ia,dcSicariis,5)ic,qui 
bellum  dixit,)Hunc  in  modum  &  Fabius  hbro odauo,de  enargia-.Sic  vrbium,inquit, 
captarum  crefcit  mifcratio.Sine  dubio  enim  qui  dicit expugnaiam  effe  ciuitatem ,  co- 
plcditur  omnia  quxcunque talis fortuna recipit,  fcd in  affedusminus penetrat  brcuis 
hic  velut  nuncius.  A  t  fi  apcrias  h^ c  que  vdo  verbo  inclufa  erat,apparebunt  effufs  pcr 
domos ac  templa  flamrox, 8f  ruetium  teftorum  fragor ,  &  ex diuerfis clamonbus  vnus 
quidam  ronus,aliorum  fuga  incena,alii in  extrcmo  complcxu  fuorum  cohsrentes,  & 
infantium  foemmarumque  ploratus,  Sc  roale  vfque in  illum  diem  feruati  fato  fenes,  tii 
illa profan oru  facrorumque  dircptio ,  efferentium  prsdai repetcntiumque  dilcurfuj, 
&  adi  ante  fuum  quifquc  prsdonem  cacenati ,  &  conatu  retinerc  infameai  fuum  ma- 
ter,&  ficubi  maius  lucru  m eft  pugna  inter  vidores.Licet  enim  omnia,vt  dixi,corapIe 
ftatur  euerfio,minus  tamen  cft  totum  dicere,quam  omnia.Segoms  eairo,vt  inquit  Ho 
ratius,)In  arte  poetica, 

Aut  agitur  rcs  in  fccnis,aut  afla  refertur, 

Segnius  irritant  animos  demifla  pcr  aurej, 

Quam  qu£  funt  oculis  fubieda  fidelibus,  &  qux 

Ipfc  fibi  tradit  f peflator,  &c. 

Detefta  in  iu      Detefts  itaque  funt  m  aduerfo  peftore  cicatrices,)FabiuslibrofcxtO;  Non  (blutn 

diciis  cicatri-  autem,inquit,dicendo  fed  etiam  faciendo  quida  lachryroas  mouemus.  Vnde  &  pro- 

ces  &  veftes    duccre  ipfos  qui  periclite'tur,fqualidos,atque deformes,&  hberos  eoru  ac  paretes,in- 

fciflsB,  ftitutum;&  ab  accufatoribus  oftcndi  cruentu gladium,&  lefta  e  vulnerib»ofla,  &  ve- 

ftesfanguincpfufasvidemus,&  vulnerarefolui,acverberatacorporanudari.  Quarii 

rerum  in^ens  plcrunque  vis  eft,velut  m  rem  prasfentem  animoshominum  ducentium. 

Hscille^Et  Antoniusfccundodeoratoie;Senfiequidcm  tum,inquit,m3gnoperemo 

ueri  iudices,cum  excitaui  mcEftum,ac  fordidatum  fencm,  &  cum  ifta  fecj  qu^  tu  Craf. 

fe  laudas,u5  arte,de  qua  quid  loquar  nefcio ,  fed  metu  magno  animi  ac  dolore,  vt  di- 

"  fcindere  tunica,vt cicatriccs oftenderem,cu  C. Marius  mocrorem  orationis  meje  prf- 

fens  ac  fedens  multum  lachrymis  fuis  auiuuarettcumque  ego  illum  appellas,  collegam 

ei  fuum  comendarem,atque  ipfum  aduocatum  ad  communem  imperatorum  fortunara 

defendcndam  inuocarero.-no fuit  \\xc  fine  lachrymis  meis ,  no  linc  dolorc  magno  mi- 

feratio,omniumquedeorum,&hominum,&  ciuium,  &  fociorum  imploratio.-quibus 

omnibus,verbis,qu3;  a  me  tum  funt  habita,  C\  dolor  abfuiflct  meus,n6  modo  no  mite 

rabilis:fed  etia  ridenda  fuiflet  oratio  mea,&c.His  non  funt  admodum  difsimilia,quaB 

deepilogis  Ciceronisdiximus  libri  fccundi  capitequarto  .  QwE.lvkft&KV  Grxci.) 

,  ,  Quam  iVif)&ci\Grsc{  ,eam  nos efficaciam;  quam  illi  iyk§^eixv,nos euidentiam  appel- 

mf>a«.    •       laaius.QuadeFabij  Q^inciliani,  fextoluftitutionumlib.  verbafichabet,  Infcquuur 

,  ,  iv«p>a«,  qu3EaCiceroneiUuftratio,&euidentianominatur:qu2non  tamdicerevide 

tyoig-j&ci.         tur,quamoftenderc:&  affeftusnoaliterquamfirebusipfis  interfimus,fcqucntur,Me 

miniteiufdem  reiidcmauthor  libroquarto,  &rurfumlibrooftauo.  Cicero  itaque 

cum  pro  M.  Marcello  reftitutoJLogum  fit  atque  haud  fcio  an  etia  fuperuacuuro,  huc 

afcribere  verba  Ciccr.  Oratio  cxtat;qui  volct,inde  petat.  lllud  hic obiter  notandum, 

Famiitarium   hunc  M.  Marcellum ,  cum  a  Gafare  reftitutus  eflet ,  priufquam  rcuerterctur  Romam 

epift,  Cicero  afamiliariquodafuo  Pub.Magio  Chilone  occifumfuifl^e.quemadmodumin  epiftola 

nislib.4.       quadamadGiceronemrefcrtSer.  Sulpitius,  IfocratesinHelcneslaudatione)  Eft 


DIALECT.    LIB.    IIL  158 

&  h«c  laudatio  hodie  in  tnanibus,quamobrem  no  eft  cur  de ea  quicqui  dicamus.Por- 
r6,.id  exade  intelli^endum  lociim  hunc.plurimum  momenti  aitulerint  ea,  quae  habet 
»Q«mtiUanus  Iibro  fexto,  de  aflr<;ftibus.'&  de  amplificationelibro  oftauo .     Vnde  ia 
caufi  Muren2ECiccro.)Plutarchusin  vira  M.Catonis  de  hac  Muren^  defenfionelo- 
ques.-Cum  vero  diesjinquir.dicenda:  cauHc  veni{ret,Cicero,qui  per  id  tepus  erat  C6- 
ful,  Murenam  defendir,  variis  modis  Stoicos  philofophos,8c  ifta  qua:  appellatur  Para 
doxailludes.ExquocummultumrifumiudicibusiniecilTet,  ipfcquoque  Cato  fubri- 
dens,iis  qui  iuxta  aftabanrjdisifTe  fertur.Dii  boni,  quam  ridiculum  habemus  confule. 
Verbi  hac  dereCiceronisafcripfimus  librofecudo.  Atque  infrietiamdeeadcdice- 
muscaufa,  capitehutuslibriduodecimo.  Dcmofthenem  quoquc  tradnnt.  )  Videtur  Catonis  de 
mihi  &  hic  locus  vnus  efTe  ex  illis.quos dixi  emendaturum  fuiffe  Rodolphu.fi  opus  re-  Cicerone  vct 
cognouiflet.Quippevbinosrepofuimus.orauiircibietiam  exemplarilludfcriptum,  oura, 
quanquara  id  hac  parte  no  erat  manu  Rodolphi,no  orauiftcjaut  orafle,  fed  orauit  ha- 
bebat.Qui  lapfus  eiufdem  plane  farin:?  eft  cu  eo  ,  cuius  raeminimus  in  principio  Iibri 
fecundi,quo  etiam  in  loco  plura  de eiufmodi  labeculisdiximus.Quod  autem  ibi  tu  di- 
uinabam^ab  Rodolphoitafcriptum  fuifte.vt  haberet  LouaniiexcufumexempIar,eam 
coniCifluram  interimcertioremfccitexemplar  fcriptu  .  prxfertim  cum  id  ea  vtiqj  par 
te  ipfe  exaralTet  Rodolphus.Fabulx  porro huius  qua  dicitur  fuiffc  vfus  Demofthenes, 
Sc  Erafmus  in  Chiliadibus  mentioncm  fecir.  Conftat  hic  facultas,  )  De  ridiculis,  ac 
rifumultaFabmslibrofexto,&  M.Cicerolibro  fccundo,de  Oratore. 

£l^rOMODO     OSLECTANDrS    0  K^A- 
TIONS   ^yD  ITO  I{j 
Du^plicia  tjfe  qit£  nos  deleflent,  yt  qut  parttmfenfi*,  partim  mente  percibiantwr, 
<yftqi*e omnino  duplicem  ejfe  yoluptatem^qit^ perdpiatur  ex  oratione,  qitando  a- 
lia  ex  rehus,aUa  ex  ipfo  orationis genere  nafcatttr.  Ti*m  qitt  resfenfum,qtt£  mtn- 
tem  delefient.Et  qwmodo  ipfo  orationis  genere  deleilandits  andttor, 

Cap.     II II. 

p  XpUndiis  erit  mihifortajfe  numerus .  Et,(juia  docendi  ra 
tioni ,  mouendi  pracepta/utiecimus ,  aquum  Videtitur, 
vr  ^u^  iucundamfaciant  orationemfobdamiis.tametfi  alio  Lib.i.cap.i^ 
docuimus  loco  ddetlationi  nuUam  inueniendi  certam  ratio- 
nem  pojfe  accommodari ,  magi/que  pneceptionem  huinspar^ 
tis  ad  2{hetora,  quam  ad  dialeElicum pertinere .  ^uia  ta- 
men  ex  rebus  etiam  nafcitur  orationi  deleEiatto :  res  autem 
inuentioni  pr£Ccipue/ubduntur,ideo  paucis  etiam  de  hacpar- 
te  dicamm .  DeleElatio  (  Vf  diximus  )  quia  permotio  efl  dupfex!^*° 
cognitiu£  \irtutis  ,  dua  funt  autem  virtutes  cognitiua, 
fenfus ,  &  mens ,  tdcirco  duplicia  funt  cjua  delellant :  quo- 
rum  aliafenfu ,  alia  mente  percipiuntur  .  Et  ij  quidem, 
qui  magis  /enfibu^  Vtuunt ,  c^  corporis  tenentitr  ^polupta- 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

tihuSymommquc  animm  corpori/ermty  hi  magu  eam/eqm- 
tur  deleBatio}iem,(]ua/enJthm  obiicitur  .Contra,quorum  ge-  > 
neroftor  &  ereBior  animiVj  omnem  in  mete  curampo/uity  hi 
-  yelut  inimiccvs  (;^  infe/iaiin/iituto/uo  corporis  aj^ernantur 
yoluptates,^/olum  qu^e  metem  deleciantjequuntur.  ^ui 
inter  ^ftrofauefunt  medij,  ^/uam  tribuendam  ^^triquepar 
tem  arbitrantury^^triufjue  etiam  'voluptate  capiuntur.^ua- 
rum  itaque  rerum  vju  qut/que  ^percepttone  gaudetyearum 
etiam  commemoratione  pracipue  deleEiatury^  hii  ip/is  ma 
Dupiex  ex  o-    -^^  captatur  orationis  pratia .    T>uplex  autem  efl  infiim' 

rationevolu-  i  <=^   .  .        *  /• 

p"s.  ma,cjUie  percipitur  ex  oratione  Voluptas ,  quarum  alta  ex  re- 

hus  de  quibtis  differitur  nafcitur ,  alia  ex  orationispercipitur 

Scnrum  q^nxgenere .  7{es  quoefenftu  obleBant  notafunt .  ^tfqueenim 

rcs  obieaenty^^y-^  deUBatur  eoy  quod eft natura  fu£ proprtum  .  Vt  octi^ 

liycoloribus  Utipmi6:aures,foni6  mitioribi4^ :  &  reliquifuo 

Qux  fint  (in-  quifque  obieBo  Sunt  qu^dam  tamen  quce  ^  ad  menteper- 

gutorutn  fcn-  iiyfgunt^qma  ^fero  propiits  adfen/tium  naturamaccedunt,& 

vidciib.i.   '  interfen/uum  obleBameta  numerantur. F}  diesfe/ii,JpeBa' 

"^**'         cula,  ludi,chore£,conuiuia,hortifloribHS  con/iti ,  yerni  tem- 

porisgratia  ,fluminumper  Vtrentia  pratadecurfit^  ,primtis 

iuuenta  decor,  corporapulchritudineconJpicua,amores,  ioci, 

concenttis,/altationes,  &  omnia  Utiorum  annorum  animo' 

Yumquefludia:quorum  tamemaxime/unt  Itberalia,  qua  O" 

culorum  auriumque fludia  morantur.7(ehqua,quia  crajiiora 

funt,fordidiorafunt  €tiamplerunque,Vt  quorum  etiam  non^ 

Qu2me'tem  fiuUafine  honorisnonflnt  pracfattone  memoranda.    Men- 

de  eacnt.      ^^^  ^  cuius proprium  efl  opus  Veri  bonique  perquijitio  )  dele^ 

Bant  omnia  qu<ecunque  docent,qua  magna,admirada,mO' 

pinata,inexpeBata,  inauditafunt  recondttarum  rerumper^ 

uefligatio,notitia  Vetuflatis ,  ^  rerum  m  longinquo  pofitarii 


DIALECT.   LIB.    IIL  159 

cognitio.  egregia  magmrum  virorum  ditiafaBaaue,  &  in 
^^omnigenere  virtutis  aBapr£clare..^lt^£  qmdemfide  eis  dif- 
feratur^iucundam  nimirufacmnt  orationem^infiio  auodaue 
genere.  Stn  ajperior  c^  triftiorft  res  de  cjua  dicitur,  tumfo^ 
ient  ifla  aurihtts  expeti.  Et ,  Velfimilitudines  docendii  retus 
hincfimuntur,\el  argumetationes  quaeruntur,  auarum  ex- 
plicationi  tale  quippiam  adhiherijit  neceffe :  Vf/  liherim  etia 
digrefionead  ca  diUhimur.cpiodcommodifimeftyCumfah 
lente  tranfitufic  ad  ea  defcrimur,  vt  nonfcuti  eafed  addu- 
EliejfeVideamiir.Trdfttm  autemfit  apttfime  jcumgenera-  dj  ^^^^^  ,. 
le  altquid  inucnerimns ,  in  quodparata  efl  i^ia  ex  repropofi--  ''"*''• 
ta  itS^  ex  quo  rurftis  in  quod  digredi  )^olumt4S  facilii  ek  ac- 
cefftis.Vi  qui  de  laudihtis  mufices  dicitfi  )?olet  ad  defcrihen- 
da  Verifgratid  dilahi,  dicat  Mufts  lihertate  animi  omniHq^ 
rerum  fecuritate  gaudere ,  ^fylua^  fluminac^ue  expetere. 
Hic  quia  iamfyluas  Cs^fluminayCjui  dicit  hahety^gaude- 
tem  eis  muficem  ,facile  iam  tranfthit  in  \>eris  defriptionem, 
cum  fit  in  eo  fimmus  tflorum  decor ,  ^pr^cipua  pofit  ex 
eispercipt  \>olupta^ .  Itaque  quantusflt  ornatus ,  aua  oratia 
florentium  ^^irentiumque  omniu ,  quisfl^ondihus  interfirepe- 
tium  "volucrum  concettis,  qudm  amoenum  riuorumperprata 
lahetium  mimnur,^  reltc^ua  idgenus  explicahit.  Sic  in  hoc 
ipfe  propoflto fl  dicere  Volet ,  quantusflt  lahor  7{empuh .  ad- 
mimflrantis,paratum  efl  dicere,muflcdleuare  curis,  ^  me- 
tem  reflcere :  h^eca  deinde  cum  2(eipu.  cCdmimflratione  con- 
iungere,  qtioniam  pr^cipueflt  his  opas  ei,  qui  2^mpuhlicam 
tratlat,cum  tot  ac  tantisprematur  lahorihus,tot  curasfefli- 
neat:  qua^  deinde  enumerahit .  Efl  autem  htms  rei  cu  apud 
multos  videre  exempla,tum  apud  Platonem  Lucianuma^in 
dialogis ,  quopaBo  fu mpto  didu Bifimo  exordio,a  re propo- 


RODOL.    AGRIC.   DE    INVENT. 

JttapMlatim ,  c^  occultogradu  ad  id  qtiod  wflituunt  adre- 
pant.  VciUj  eft  dtjfereci  hac  tran/eundt  ratioypquado  res  di-  ' 
uer/as  vna  copleBi  ^^olet  oratione,fic  Vt  non  tmhataryi'  difle- 
Borptm  memhrortimformam,fed  \>nim  faciem  corpori^pr^- 
ftent .  Kcili^  etiamifi(jiiando  de  re  tali  dicendumpt^a  ct^ius 
prima  mentione  ahhorreant  aures  tVt pofito  fauorahtli  ali- 
mo  principio ,  /enfm  ^  plumheo(^quod  aiunt^pede,  ad  id  de 
quo  dtthmfumm  deducamur .  Cuitis  rei  efl  egregium  inpri- 
Adpopulum  mis  Ciceronis  exemplum  in  orationis  exordio ,  quam  contra 
adQuirites.  ^^  ^^  Jgrariam  in  concione  dixic^uod exordij g€nt44  T^he- 
tores  infinuationem  dixere.Cum  enim  nihil  Videreturmagis 
exafheraturum  Populi  ^mani  animos ^quam  contra  legem 
Qy4graria,hoc  eflijpem  altmentorumjuormn  dtjferentemier- 
go  dtlata  omni  reitftitismentione,primum  coeptt ,  non  ordiri 
Je  orationem  de  laudiht^maiorumjuorumynetllispotitis  (jua 
populiheneficio  confulatum  acceptum  referreVtderetur ,& 
popularemje  Ccnjulem  hoc  ipfo  Velle  Vderi,  tdque  in  Senatt^ 
initio  confulatPtsfui  dtxijfe  ^permultaque  alia  in  hanc  ipjam 
Jententiam  :  nec  effe  qui  Gracchanas  aBiones  improhet ,  nec 
cui  difjpliceat  fi  Quis  de  populi  commodisferat.  Cumque  mul^ 
tis  huiufmodt  populi  moUtmffet  aures ,  paultjper  c^  pede- 
tentim  aliahi  ad  rem  coepitynecflattm  contra  tendere,/edpri- 
mum  Voluiffefociumje  7(ullo  adiungere ,  qui  cum  rejugeret, 
tandemque  omniafe  ddtgetius  inquifif[ediceret,tum  demum 
eo  delattis  efl ,  vr  nonfo  contra  legem  cy^grariam  dicere  :fod 
contra  7{ullt  dominatumy  qui  legis  Jfecie  parahatur ,  doceret, 
Conuentens  itacjue  fuit  hoc  in  loco  tranfitio  latens ,  vtfauo- 
rem  cjuem  dicedi  tnitio  coUigehat  ^nunc^uam  ahrupta  re  etiam 
ad  ajperiora  transJxrret.Digredtendi  autem  crehrior  ^ma- 
gispermtjfa  poetis  Ithertas ,    Secunda  deinde  altis ,  vr  ^«^ 


DIALECT.   LIB.    IIL  160 

aue  eHpoitls  dicendt  libertate  proximiis .  Sed ,  quU  digre- 
'  diendi  riXtione/umm  adduEli  V^  digrederemur  yrur/ii^  adin- 
ftitutum  reuertamtir .  Secmdum  diximm effe  quo  deleBa-  ^^ ''^^'°"® 

J  _  JJ     l  '^'^'"^    iplumoratio- 

ret  nos  oratio,  ipfum  orationis genns ,  cjua  inparteprimpt  eft, ""  gcnusde- 
Vf  haheat  oratio  motm  animorum,co[loquiaperJdnarum,cd' 
Jilia  euenttifque  rerum  inopinatos .  ^u^  quidem  quanquam 
adres  pertinere  pofmt  videri  ,exoratione  tamen  capicmt, 
quod  deleEiant .Argu7neto  cJi,quodeadeh^€c  magna  expar" 
te,fi  videamfjynon  modo  non  delcEtentyfed  ojfndat.  Idcirco 
in  oradoneynon  tam  res  ip/a,quam  mutatio  orationis  qua  ex-  < 

primuntur  iftayVoluptati  cJi.Et  qucmadmodum  inptciura, 
plerac^gratijsimajunt  propterfelam  imitatione,  ncc  tam  res 
quam  ingenium  miramur  imitantli:Jic  cum  in  orationcyper^ 
fonis  fia pro  cuiufque  natura  conditioneque  'Verha  trihuun- 
tur  y^  ammorii  affeEluumq^  omniujigura  effmgituryidq^  coti 
feqmtur  oratio,  v/  no  dtcifed  agi  videatur  reSy  ^  inani  qua- 
dam  imagine  audietis  animm  '\>dut  medtiife  tpfe  intra  aElic 
iaUationemq^  rerum  conftttuit,  id  quoniajit  orationis  Virtu- 
tCynon  reru  naturayidcirco  ejl  etiam  orationi  iure  tribuedum, 
Cuiiis  quidegratite  capaciftmum  cH  omniumpoema .  Qma 
enim  non  refquitur  oratto  :fed  Voluptati  orationis  res  apta-* 
turyVtq^  maximeplacituraJunt,JicomniaJjnguntur,  idcirco 
ftmma  efl  eicaptand^  venujiatis  iftius  in  oratione  Itberta^, 
^roxima  eft  hiftoria  ,fuerior  tamen  ^  contraEiioris  fton- 
tis,  Vt  quam  ilUfa  \>critate  ludere  oporteat .  Ciutlis  etiaora- 
tto  in  narrationibtiSjf^peetiam^interargumentandii,  vel 
yeris  perfenis  Vel  pElis ,  affeEii^Juaque  Verba  trtbuit  ,^ 
nonparum  hac orattonisgratiafibi indulget .  Me in  dialogis 
quide philofephi  expertes  huius  laudisfuere .  EH  apud  Pla- 
tonem  Videre ,  tam  diligenter  efftEias  dijjerentes  perfenas^ 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
Vf  non  Platoni^  jjed  perjdn^ :  non  yerha  audire  yfed  ^fultus 
intueri  Videari^ .  In  his  in  quitus  ip/a  Philofiphi  loquitur  * 
perfonajaut fi  quafitnt  quapofitafint  extra  acitis reruy  ex- 
traaue  affeBus,  exigum  relinquitur  iflis  locu^s .  Hocquepraci- 
pue  hac  inparte ,  cum  ipfi  dijferentisperfin^  trihuitur  ora- 
tiOideleUatjquod  c^  in  alm  omnihm  generihm  qu§  diximm 
gratifiimum  eftifihoni  emineant  dicentis  in  oratione  mores, 
hoc  efi ,  fi  non  defe  arrogans  y  fidealtis  modefia  oratio  ,fi 
henionum  candidumque  de  rehmproferat  iudicium ,  Inpri- 
njisq^placetfimpiicitas  lUa  omnia  in  melimfieEientisJuuat 
tamen  luterim  lihertaSidicentisfine  aliena  contumelta,  quid 
fintiat.  Hariimq^  rerumficut  ommum  in  dicendo  virtutum, 
ohfiruantifiimm  fuit  \hique  Cicero  .  Sunt  ^  praeter  h<ec  in 
oratione  qu<e  deleclant,  qua:propriafint  orationisyfintentiie 
graues ,  acutce,  noua,  expeHatte,  dtclafacete,  amare^false, 
prudenter.Ornamenta  etiam  omnia  'verhoriiyfintentiarum, 
^  compofitionis^Sed  h^c  eloquendi  ratione conttnentury  c^ 
idcirco  ah  his  qui  huiiis  reiprcccepta  tradiderunt  expetenda. 

Deleftare.  Dele5atio,vt  dixiiiius,)Superiori  libro  aidum  hoc  fuitj  Dclecflare  eft  tale  aliquid 

adhiberejcuiusfenfuatqjperceptioneisquiaccipit  gaudet.Vel,eftaliquidfacere,  ^ 
fitfenfuieiusquiidpercipit  acccmmodatuni .  Quorutn  tamen  maximefunt  hbera- 
lia.)Pulchrum  me hercules  hac  de  re caput  eft apud  Aulum  Gellium  libro decimono- 
no,Qu^inqj(inquit)funt  hominu  fenfus,quos  Grsci  citeiiic&s  appellat,pcr  quos  volu- 
ptasanimo  autcorporiquaerividetur;gu{luSjtaduSjOdoratus,vifus,auditus.Exhiso- 

y  1  ranib*quEimmodicavoluptascapitur,eaturpisatqueimprobaexiftimatur.Sed  enim 

H        &    '   .Ti.-j  riii-nii  »v  rriifl-n -irniipra.^^M  (=(1-  pi  \rriliinrr»?.firi!ri  ranieiitp?  \7ii-i  rf>nf7ipriinr  nmniii 


continentes dicimus  V£  1  intemperantes.  «KoXar^f  enim  fi  interpretari  coafiius  velis,ni- 

niisid  verbum  infolens  erit.  Ifta  auteai  voluptates  du2,guftus  atque  tadus^id  eft,libi- 

dines in  cibos  atque  in  Venerem  prodigs,foI^  funt  hominibuscommunes cum  beftiis, 

&  idcirco  in  pecudum  ferorumqus  animaliiJ  numero  habetur,  quifquis  eft  his  beluinis 

voluptatibusprxuinftus. Et  paulo  poft.-Quis igitur  habes  aliquid  humani  pudoris,  vo 

luptatibusiftisduabuscoeundiatquecomededi^quafunthcminicurafue  atqueafino 

Socratis  ver-  comunes.gaudeat.^^Socratesquidera  dicebat,multoshomincs  propterea  velle  viuere  vC 

bum.Hippo-  ederent  &  bibcrctfefebibereatqusefle  vt  viueret.  Hippocratesautediuinavirfcien 

cratesde  coi«  tiadecoitu  venereo  itaexiftiraabat^parcem  efie  quanda  morbiteterrimij  queranoftri 

tu,  comitialemdisere,Nauqueipfiusverbahasctraduntur,ffuK»<y(Wt/^«t/<.'f<f«>'  iTiikn-^iaci 


DIALECT.  LIB.     IIL  i<fi 

Pluml)eo,quod  aiuntjpede.)  Hoc e{l,quafi  lufpenfo  ac minus firmo grcflu,  pedete-  Plubeo pede, 
tim  ,  piulatim.  Ciccro  quodam  iii  loco  fngidum  argumeiuum  plumbeum  pugioncm 
'  appelUt.Quemeundem  fenfumhabet  ?c  illud,  plumbeoiugu!areg!adt6.  Qu^amc5- 
tralcgem  Ag.rarianD.)H3ec eft  lex  il!a  agraria,  de qua  totics  mcntio  ftt  apud  authores,  Lexagraria, 
quiqoeomnium  propebeliorumciuilium  fons  &c  ori^ofuit.  Pnmusea  promulgauic 
Sp.CafsiusrcgniafFeCtator.Secuti  eumfuntinulti,quud  ipiiun  fecere,verumaximos 
omnium  motushacinrecxcitarunt  C.&  TiberiusGraccln.Occafio  eiuslcgis  fered«    - 
fuit  eiufmodJ.Solebant  Romam.quantum  vicini  agri  holtibus  ademiirenr ,  partim  ve- 
jiundare,p3rtiroredigcre>n  pi)blicum,&  tcnuiori^  fortun>cciuibusmodicapcfione  v- 
tcndumlocare.Sedporteaqua  diuites.ita  vt  fit,augcrcea«penfionescaepere,&  paupe 
resac6ducendisag-isescludere,ht3lexert,qu3fupraqumgenta3griiugeraciuisRo- 
manushabereprohibcbatur.  Verumea  lexpaucosadmodumannoscontra  locuplctes 
auTiltofiiit.  Acprincipioquidcfuboroati  fuot  aliiquidam.qui  in  illorum  vfuin  aoros 
c5ducerent. Deinde velut abrogata lam  lege.-ipfi  etum  fuis editis nominib»  omntaoc- 
cuparecocperunt.Cui  tam  incxpieta!  diuitu  3uaritis,fEpc  a  tribunis  plebis ,  cum  raa- 
ximo  Reipub.motu  obuia  iri  cosptum,  Id  quod  tcmpon;  Ciccronis  fccilR-  &  Rullum, 
facile  exipfiusCiceroniscontraRullumorationcapparet.  Neccflequi  Gracchanas  p        l- 
afliones improbet.)Uuo fucrc  Gracchi,quorum  hic  facit  mctionem  Cicero,  Caius  8c      '^*"  '* 
Tibcrius.-quibustata  cura  fuit rogandae  ferendiq'uc  le-gis  agrarir,vt  perire  maluerinc 
3mbo,qua  ab  ca  aftione  defiflere. tt  Tiberius  quidem  duftu  f>,Scipionis  Naficjc,  Ca- 
lus  vero  L.Opimii  confulisoccifus  cft.Vuain  vtriufque  fcripfit  Piucarchus. 

Copiabremtateq^e  fac/Uime  aut  offindi  auditorcm aut  ddeHari^quarenoabs  r* 
fore,fi  de  his  quoquepaucit  agatur.Tum,quo  modi  copiofe  .  quo  modo  breuiter  dtci 
fofit.Huis  ytrobiqueferuaiidns  imdits.  Et  quihus  bnuitas,quibHS  ybertoi  eratit- 
nis  conueiiiat.  Cap.      y, 

^  Opta  Vero  &  hremtcu  m  dicendo ,  quoniam  pra/ertim 
iftis  mter  c^tera  dcleB^ampn  ^  ojfendimusy  conftantaue 
ettam  inuentione  ifta ,  non  alienum  Videtur  ab  inftttuto  no- 
ftro,paHcisdehis  dicere ,  Conftat  autem  orationis  vkertas,^^^^^^*^»^^' 

I        .  .1  .    .  ,         .  *  piamcfioratio 

vei  tjutapaucaqmaemy  multts  tamenebquimur:  velauan-  mstiipiicira. 
uispaucis  dicamusycongerimtis  tamemtdcayataue  Vf  no  ma-  "°"""^^"** 
gnitudine  ^aceruo  tamererum  tendimta  orationem:^fel,quod 
affluentijhimti  eftymulta  dicimus  de  multis .  Si  oftenderimns 
autifyCjuomodo  multa,^  quomodo  multis  dtcatur ,  tria  h^ec 
cuiufmodtftntfactleeritperfteEiu.Multa  dictmtury  ^ex-  Multaquomo 
pofitione  Cjst^  argumetatione.Bxpofittone  dicuturmultaxum  '^^^^^^^^sex 

r    •  1     J  r  -  I  pohtioae, 

nonjatis  babemusjummas  tatum  rerum  explicare:fed  par- 
tes  omncspro/equimur.  ^idicit  enim ,  Itino  quoniam  ode- 
rat  Trotanos ,  nauigdte  ex  Sicilia  Acnea  clajfem  eim  diftecit 

r 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

yi  tempejtdtum.  quarum  impulfi  detatu^ ad  d/ijricam  Ae- 
neo/S ,  <i  TJidone  hojpitio  henignij^ime  efl  acceptus .  Hoc  qui 
dicit  ytotumprimum  Aeneidos  Uhmm  complexus  Videtur, 
^i  ^olet  autem  paulo  vherius  dicere ,  ille.  cjuidem  caujas  O' 
diorum ,  propter  cpacvs  infenfa  Troianis  erat  luno ,  recen/ehit. 
deinde^Vt  e  Sicilia  nauigmnt ifoUicUatu  a  lunone  Aeolum, 
Vf  tempeftatem  ciafi immitteret. Non  tamen  tUepreces  la- 
fjonls  effinget ,  non  polUcita  AeoU ,  nec  quopath  immijfafit 
Troianisyaut  iaEiauerit  eos  tempefla^  ,pro/equetur.  Sufficiet 
tempeflate  difieBosfuijfe  demonflrarCy  atquediuerfos  aUum 
ah  aUo,ad  Uttoraportufqus  Aficanos  effe  delatos ,  Mec  Vc' 
neris  ille  auerclcis ,  nec  louis  rejfonfa ,  cjuihm  futurm  rei  ^- 
manaflatus  expUcatur ,  attingit,  Pofl  tempeflatem/efeElis 
corponhus  atque  confirmatid  animis  foctorum  henigno  alio- 
quio  Aene^ ,  tum  vr  explorandorum  locorumgratia  profe- 
Busfic  Achatecomitatus ,  Carthaginemcjue peruenerit :  at- 
ius  Vrhis  condend^  caujfam ,  CjT*  Didonii  cafm ,  hreuius  qm 
dicet  expUcahitfuis  y^erbis :  quam  Vf  de/crihenda  Fenere,^ 
merelis  Aene<e ,  iatlatifque  hinc  inde  \crhis  eius  effmgat. 
Deinde ,  V/  in  templo  lUonea  ^focios  regina  implorantes 
fidem  ne  Uttorihus  arcerentur  agnouerit ,  agnofcendumquefe 
eis  C^  regin£ prahuerit .  Nihil  hic  ad  ordinem  rerumperti- 
nuerint  res  Troiana  piBura  in  templo  expreffi^ :  nihil  Dido- 
nis  pukhritudo ,  aut  tempU  forma  deferipta :  nihil  reUqua 
muUa ,  ^«^  Vf  ornandisrehus  immenfum ,  ita  cognofcendis 
nuUum  attulerint  momentum  .Poeta  enim  acerrimi  ingenij 
iudiciiqueinon  magnifane  putauit  ,quifuerint  cafus,aut  ordo 
reru  Aene^,  quaru  etiam  V/V  tenui^  ad  ip/itmperueneratfa-' 
ma:fedfumpta  illius  per/ona ,  Voluit  taquam  injpeculo  quo- 
dam  \arietatem  rerum  humanarii  yitamqueC^mores  ho- 


DIALECT.  LIB.     IIL  Kf^ 

mimmJpeBandos  propotiere .  ^cv  cunBa.Vt  maiore  ^^olu- 

ptate  commendaret ,  latefudit ,  cjuo  orationii  reriimme  de- 

corem  &*gratiam ,  qH<e  in  angujiiorihiis  delitejcmn ,  in  ipfk 

amplitudmepcr  omnespojfct  numeros  expltcare  .   Quin  ^ 

h^c  ipft  mtdtopotermt  cjfffiis  dici .   Nam  in  caujis  odio-  ' 

rum  recenjcndis  jJingt^L^  caufi  longijitmarum  narrationttm 

fmt  capaces  .  Et  quodpojica  dicitttr :  Vix  e  conjpcciu  Sicu- 

U  teliuris  tn  altum  Fela  dabant ,  hic  c^  (ji4<eft  Stcilia  de- 

fribipotejlt  O*  fi^fierint  manendt  ihi ,  rurfitsj^  difeden- 

dicatfe ,  ^  apparattts  difeftonis,^  iam  ipja  exprime- 

tur  nauigatio.Sic  videmus  inpr^liis  narrandtSytanttim  cjute 

acies  cm  cejferit ,  c^  (jitarum partium  equespedcfie altcrius 

proftgaueritecjuitemarttpedttem ,  Singuloramrarajrt  aut 

ferquam  breuis  mentio^mft  imperatorum,  auteorum  quior- 

dines  ducunt .  Idcirco  in  angujiumpugn^  apud  eos  colli^un- 

tur.  Q^pudpoetaSj/inguU pugn£  y  (ingtilaj^pe  implent  Vo- 

lumina.Q^oniam  non  exercituumfiliimfedfrKrtdorum  ho 

fninii  cafus  effingunt  ^(p4o  magis  Varietate  &  rehusfub  ajhe- 

Buponendis  dtieHent.Sed  ^ftngtdorum  cafus  quantHpof 

fint  extendt,Aene<e  CfT*  Turniapud  VirgiliumyPoljnicis  c> 

Eteoclis  apud  Statium  ,facde  declarat  defiriptio  .    Z)/a-  Argumenta. 

mus  ^pero  argu?netando  multa,  O*quando  propoftam  qua-  domuSadr' 

fiionem  in  multas  cju^fiiones  diducimus,  ^  quafiiones  nu^ ""  ' 

merofs  coUigimus  argumentationibus ,  argumentationefiue 

aliisfiper  alta^  prohationihus  confirmamus :  C^fquidex* 

ponendum  in  argumentatione,  nocontenticaput  reiannotaf 

ficytotum  ordmem  eius  recenfimus  F}  quiprohet  Virtutis  no- 

men  ettam  improbitatt  ^^eneradam  ejfe.quoniarnpyrat^  fa- 

ma  ScipionisadduEli,  Liternum  vhi exnlahat  profetitfnt: 

&ctim  conjpextjfnt  eumydierinl  rurfis .  Jdquiiam  Volet 


^uomo 

ca 

mus. 


RODOL.    AGRIC.    DE   INVENT. 

eopaBo,  cjuojuperm  ojiendiy^^lterins  exponerCj  c>  v!?iji  Li- 
De  hoc  lege  temum.e^ qnare illic exulauerit  Scipio, dicet :  ^ in  reliauo 

T.Liuiu-nde  /^    i  .      .  /i        ^  \    l  -      r     •  1 

beiioMaced.  expofttionls  ordme ,  Scipiom  pyratf/que  fmm  dabit  Jt  \>ide' 

libr.8.  Quo-  ,  /  -^  .  ,/i        ^"        /^      ;.  .  j  ., 

modopa^ca  htur , oratwnem .  Multum  autem  dicimus  vnadere^td 

muitjs  dican-  ^anuotics  Ubuit ,  circa  \>na7n  rem  h^remns ,  qi4,od^uepaucis 

dicipotuitjd  ip/um  latejfargimm.  Idj^  tribm  iHi^  maxime 

fit  modis ,  quibtis  diximtis  rem  Vnam  in  multa  diduci » diui- 

fione,partitioney^  dinumeratione:qu£  c^uidfintyfiio  loco  di- 

ximtis.  Ergofi  quis  \>olet  dicere ,  yirtutem  Ciceroni  lyempu- 

hlicam  traBanti  aptij^imam  ejfe,virtutem  dimdet,proque  ea 

rcligionem,pietatemyiuflitiamfirtitudinem,magnanimita.- 

tem,conftantiam  ,temperantiam,mode[liam  prtidentidfidey 

^  reliqucis  virtutis  Jpecies  ponere  potejl  :pro  ^pub.  partes 

eitfs,  Vt/iint partes ,  ^plebs:  inopes,potentes:pauperes,dim- 

tes .  Dcinde  Ciceronem per adiacentia aut a^tkws , aut effetla 

dinumerabimiis :  Vt  qmfacundi^fit ,  qui  doEliis ,  qui  noutis 

homo,qui  confularis,  qui  caufa^  agat ,  ^  quotidie  in  tudiciis 

concionibu/queVer/etur,qu£fue  reliquafunt  huinsgeneris, 

Poffuntigitur  h^c  omnia  ,Vel  inter /e  coniungi  c^  Vnum- 

-  quodque  'vnicmque  prout  efi:  cuiu/que  natur^  maxime  cofen- 

taneum  aptari :  Velfic,  Vf  integra  cu  diduEloril  numero  com- 

ponantur:  ^tprtmH  diuifa  'virtute,  ^  mamttbus  reliquis  di- 

camu4,  certum  efl  religiom,pietatem,  iuflitiam,  fjrtitudine, 

C^  c^tera^  qua^  diximus  'virtutum  fpecies ,  neceffixrias  efje 

Ciceroni  tracianti  /{empublicam  .  Deinde  rtirfns  dijpertita 

■  J(epub.nec  quenqtiam  dubitaturmn,  quin  Ciceroni,  quiinter 

vatritios  ,plebeios  ,potentes ,  inopes ,  c>  reliquas  J^eipublide 

partes  Verfetur,optiS  fit  habere  Vtrtutem.Pofl h^c dimmera- 

tis  his  q'iie  Ciceroni  adfunt,  non  enimfieripoffe,  vt  quifacun- 

dn^idoEiuSy&homo  nouus,honoribusfmciiis,qu£^  reliq%a 


DtALECT.    LIB.     IIL  Kfj 

rJuiufmodi/unt.^E^mpMtcd  admimjiret ,  vr  idrcEiefaciat 
Jifie  'virtute.Prohanonum  loahent  tfiafaciem  ipofjuntcipro- 
bationes  effe,/t(]uodpnmum  ejl  propoftum  tacjuarn  dubium 
accipiatur.nunc  tamen  non  in  eum  adhibentur  v/tim.aliocjui 
cjuo  mtnt^  otiofa  ^fupina  ^^ideatur,  non  inepte  prohationes 
altcjua  tnterjpargerentur .  PoJJumtis  itaque  hocpaElo ,  cum 
\i/iimfuertt ,  Vnam plurefie  res  in  orationepofitcti  fpargere, 
^  Vnaquantjue  non  ^>nofolumfedtrihtu  tUis  auos  diximns 
explicare  modis  ^^  (jutdem  propoftum  rejficietthtis  exem- 
plum,cum  tentatufaEiuque  haud  ejp  difficiita  credam,nihil 
eji  necejjejuis  exemplis  indtcari.  Eji  c>  alia  ratio  dicendi  co- 
piofe,cju<^fity  cum  vnam  eandemque  rem  iterum  ataueiterii 
enumeratis  dtctmtis  \erhis .   ^omodo plerunaue  videmt^s 
apud  Ctceronem,  nonfngula  modo  Verha ,  (juod  crehrum  efl 
\idere  apud  authores  ,/ed  totos  locos  repetttos :  tn  eisprafer^ 
tim  orationthtis ,  cjuas  iunior  edidit .  ciua  atate  ,/icutfmper 
aiiocjutn  ,ftc  tumpractpue,  omnis  a/fluentia  cultii/aue  in  di- 
cendo  cuptdtis  extitit.Sed  h^c  eioquendt,non  inuentendt  pra^ 
ceptis  comprehenduntur ,  ^  diuerfifunt  idcirco  d  nojiro  in- 
ftttuto,  ^reuttatis  ratio  factiior  eji .  ^uarum  enimrerum  Breuitasin 
colleEhone  copiaparatur,earum  rurfus  pr<etermiftone  hreui-  P°''"'*°** 
tatem  confcjuemur ,  contraria  enirn  (  vr  in  \>ulgato  Verho  ) 
contrartis  oriuntur  caujiis .    ^reues  ertmns ,  tn  exponendo 
(futdem  fjitrita  omnthtis  hreuitatis  fcjuemurpr^cepta ,  hoc 
efttjirem  non  aprimis  Vticjue  inittis  :/ed/oliim  quatentis  in- 
ftitutonoftro/ufftcit  ordtarnur.  zAcneas  Vticjueapud  l^irgi-  Aen.z. 
lium  narraturtis  inftdtas  Gracorum,non  lahores  periculaque 
hellorum,quihusperfunEiierant,rfcen/et  :fedprotimis  ccepit, 
FraEit  bellofattfque  repulft .  Dtinde ,  vt  in  reltquo  decur/i* 
expoftttonis ,  quicquid  ad  rem  noftram  nonpertinet  ,pra:ter- 

Tiij 


es 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

YnittamiiSiCtmfynodi  eJi,Dixit  ^  multa  alia,qu§  mc  no  efl 
narrandi  loa^c^i  Dixit  (ju£  ad  rem  pertinere  pHtal?at,  cs^, 
2{e[hondtt  quce  Jibi  vi/ltm  efi .  ^u^£  moderatio plerifc^t^e  no- 
[ira  cetatefludia  traBantibm  Yj^ueadeo  deefl,  vr  non/olum 
yelint  qmcquid  de  re  dtcipoflit  exequi  ,Jed  etiam  cuiufujue 
\Uapartepotefl  inferri  mentio ,  id  wdtque  qu£ptum  accer- 
fant,^  qttaquam  diuerfa^quanuis  repugnatiapropofitojuoy 
Viribm  detorta  tamen  inculcent.ex  quo  iam  infi-iuolisplerif- 
que  c^  leuifiimii  quoque  rebus  nullHsfrtbendorum  Volumi- 
num  neque  modus  nequefinisfit.  Pofi  hcec,finofiingula^  reru 
particulasdicendoprojequemuryfdfitishahebtmtisfimma^ 
^  Velutfafiigia  rerum perfiringere  .  Cuiiis  rei ,  cum  multa 
Aeneid.hb.i.y^^^  ^^^d authores  exempU,  cutt*fmodi  efi  apud  VirgiUum: 
Punicaregna  \>tdeSyTyrios^  Agenoris  wbem.c^totafun- 
data  Carthaginis  explicatio  qu^fequitur.  Item  in  quinto,  In 
terea  cy4eneas  )?rbem  defignat  aratro,  Sortiturc^  domos ,  hic 
ifi  Andria,     Hion,  hoec  loca  Troi(e,(!s^  reliqua.  Sic  apfdd  Terentium ,  Pla- 
Smonis.       cuitydej^ondijoic  nuptiis  dicim  efi  dtes .  Tumpnecipuepote' 
runt  ifiud  ofiendereargumeta  camgsdiarum,quie  pauci^tmts 
yerficulis,totumfabuU  complexum  continent,  Etdeclama' 
tionti  themata,qu£  ct^m  breuia  admodumfint ,  )?erbofis  ex- 
ponuntur  plerunque  in  declamationenarrationibtts.Stc  c^a- 
pudfriptores  rerum ,  crebro  \>idemiis  copiof  fufque  res  di^ 
Ua4  ab  aliis\  rurfks  ab  aliis  in paucijiima  verba  contraBas. 
PofiremOyfi  quid  \>elex pr^ecedenttbpt^ ,  autfeq'4entibtts/atis 
potefipercipi,\>t  id  ne  dicamus  quidem.  ^uodfilet  autead- 
iici,ne  bis  eandem  rem  dicamtis,id  cuipr^ctptedum  efitigna- 
rum  ejfe,  quidfit  breuitas,  oportere  credam .  Exfquentibus 
pr^ecedetia  inteUiguntur^^^t  apttd  Flrgiliumyin  quinto^Gau- 
det  regno  Troianns  Acefles .  Ex  eo ,  quod  quidem  mn  dixit 


DIALECT.  LIB.     III.  1^4 

paefa  ,fdti<perjj>icitur  .imperio  ylcrfl.^/itlxlidtjp  Irtem  re- 
ctns  conditam  ,  (^  depoftros  in  ea  Trounos.Sicaptid  Tertn^ 
tium  in  zy^ndriayex  eo  quod  dixit  Crito,  eim  morte  ad  me  le 
ge  redterunt  hona :  nec  mortuam  eam  ejp ,  jiec  cognatamfthi 
pra^dixeraty  vtruncjue  tamen  ex  eo  colltgitur.  £x pr^ceden'  ' 
tiyti6,\t  cjuoftes  mand atayrojiltaycaufa/iie  expltcuimtiSy  aui~ 
bus  y  \>elordo  ferjucntium  rerum  ^  \el  ^^is  factle  perjpicitur, 
ijuale  eji  in  Phormione  Terctij:  Eflparaftu^  quidam  Phor- 
mioy^  (ju£fecfuuntur.  Deindefuhiicit:Ego  te  cognatum  di- 
camyC^  tihifcnbam  dicam .  Non  dicityhoc  dtxtjje  Phormio- 
ncm,  cjuod  ipfum  exfigura  l^erhorum  facileperjpicitur .  Sed 
hoc  cjuidem prioris  loct  cxemplum  eji.  ^uod  autem  huitis  eft 
loci  ypoftcjuam  totum  ordinem  confilij  recenjuit ,  deinderem 
ipfam  y  cjUiC  hocpaElogefta  tft ,  cum  pojfet  hinc  cognofci  yfo- 
liim  dtxityperfuafit  homim  yfaBum  ejly]>entum  efi ,  V/«a- 
muryduxit.  Argumcntationum  hreuita^  in  eopofita  eftyfipri  I"  f^?""«'**- 
wumyVelrecidamtis  multitudinem  (ju^Htonumy  "velau^efi 
fufivis  tenderenturyCjuaftionesfuttdr^  erantyC^  hreuiter  argu- 
mentationum fpecte colliguntur-Tum fi cjua^fiimimpts  cjuie- 
fttones,(juam  paucifiimt^  argumetattomhtis  confirmemtiS:/ed 
ne argumentationes  quideUtefufict  colitgamtHyVeriim non- 
nunciuam  pro  tota  argumentatione  folam  ponamiis  propofi-  ^«"«'"'s  ver- 

n     ■  J  n         w^        ■  I      '^     '  f    ^  ba.io.Acnei, 

tionem  .  Vf ,  ^lma  repetam  exujtas  Erjcinoin  httoreclaf 
fes^^lutdtempeftatumregcm,  l^entofcjuefurentes  Aeoltaex^ 
citos  ^ SingtiU  argumentattortes  fingidts  propofirtonthm  ex^ 
plicantur .  ^andoque  fingulis  propcVerhis  denfamns  ar-  Drands  ver- 
gumeta.vt  apud eundem authorem: ^uin  natam  egrem^e-  ^^•"•'^*^""' 
neroydtgnffqtie  hymena:is  Despater.^pacehanc  ceternofce- 
deyefirmes  ■  Tro  eo  cjttGd  direre  inflituit ,  vr  natam  daret 
<L/iuic^.tri(ji4it^nutam  egregiogenero. argumentum  eft.tdcir- 

Ttiij 


RODOL.    AGRIC.   DE   I  NVENT. 

co  enim  collmtm  dmdam  eam  ejje  ^ne^.quonmmjtt  egre- 
mus  gener.Stc  atiodfiibdidit^digmjque  hymen^eis  .mmancim  * 
idprioripropejtt  idem.  Sic  etiam.  Des  pater,^  ci^ramfilice, 
^poteflatem  \>no  nomine  collegit .  Sic  quodpoflremtd^mpo- 
fuit:  ^pacem  hac  aternofcedereflrmes.  'Breuius  adhuc  efl, 

Acneid.li.A.  ^uod  Dido  inqutt,  cum  catfam  c^uare  coiugium  auerfarettir 
dixtfetfuhtecit:Huic  ^niforfanpotuifuccumhere  ctdp<e.Cu 
yellet  mollire  factem  amorisfitt})tHc  ^^nt  dixtt,  cjuafiiuHior 
elJetfihi  venia  hac  inparte,  quce  nulli  alteri  deliBo  locum  ef- 
fet  dattira.Et  culp£  dixit,nonpeccato,non  crimini.  Mec  ta- 
men  dixit  admifjuramfe:fed  potuiitnqmt  y^for/an  ^fin- 
cuhere:\t  nonfatkura  ipfafed  amorts  tmpetu  viSium  tri  V/'- 
deretur.Hoc  itaquepaBo  confequemur  ^^^t  quadoque  quams 
multa^hreuitertamedicamus.  Necenimfieripoterity^^thac 
denfitate  flipemus  argumentafivelimusfingt4a  eis  quosfu- 
perius  dixi  modis  dilatandiy  id  efl,"\>el  diuifione,^>el  partitio- 
ne,  Vf/  dinumeratione,  diffundere.  "Breuita^  igitur  hu  rehi44 

Quis  modus    maxime  confiat .  Adagni  efl  ^  Velpr.^cipui  in  dicendo  iu- 

inter  copiam     ,.  .    ^  ■      ■  }-n-  J       ^  C 

vbertateq^ue  dtctj  opvt^ ,cput4 fit  orattonis  commoaijstmus  modm,^  quoje- 
feruandus.  ^^  A  ^^^^/^^^  coplaci^  cUtideda.  Necjanc  res  efl,quamfacile 
proeceptis  coprehenderis:  opioniam  authores ,  quoru  ohferuatio 
primam  edendorumpraceptorum  \iam  aperuit,non  eundem 
omnes  in  dicendo  flatuere  modum:cu  altisplena,^  quodam 
afRuentice  impetu  raptaprohetur  oratio:aliis  aflriEla,  ^  ar- 
mta,  ts^  neruis  magis  auam  carne  commendata  eloc^uentia, 
placeat.  ^oque  difjjcilitd^fit  h^c  in  alterutrampartem^Vel 
damnarCy^^el  laudareyduo  maxtmiomnis  auiin  dtcedo  '\>iri 
effecerCiDemoflhenes  e^  Cicero:  quorum  yterfuerit  eloquen- 
tia  laudeprtor ,  magnafuitfemperentque  contentio  inter  V- 
triufa  doBos  lingu£,cum  quijque  ydutpatria  hanc  laudem, 


DIALECT.     LIB.    IIL  1^5 

nonfne  magnts  atcjue  dmdtcatur  difficilihm  ajjerat  caups, 
Cum  ergo  Demoflheneshreuitatis  fuerit  amamior  yCicero 
copi<e:^  (\^t  ^intiliani  iudtci  huit^  d  me/ententia  repel^ 
lam  inuidiamyUi  nihilpofit  detrahiyhuic  nihil  adiictyno  e~ 
rit  ^^tiquefacile  inter  dijfentientia  tantorum  )?irorii  iudicia, 
ytrumftpotiiis ,  inuenire .  Si  qui^  tamen  certam  ali(juam, 
ts^  \elut  pr<efinitdpoflulet  legemyhaudinuenio  quid  reElius 
ei  reJpondeatur,(]uam  medium  iUudyquod  internimiumpa^ 
rumque  efl,  quod  modum  ^^ocant.id  \->t  in  onmi  rejfc  in  hac 
etiam  optimum  effe.  A  (juaft  quis  alterutram  inpartem  ah- 
errahityminus  cjuidem  erit  mea/entetia  culpandus,  auiin  id 
quodplHSyCjuam  quod  mintis  eflideflexerit.  I\lam  qui  minus 
ilicet,aut  non  intelligetur/atis,aut  nonjatisprohahit:  dicen- 
ti/que  culpa,reidano  de  qua  dicitur,  luetur.  Atfplus  dicat, 
quanqud  dicentiforteft  quod  ohiicipoJiitinuUo  tamen  id  re- 
rii,y^el  inteUigeti£,^^elfidei  detrimento  conflahit .  Satit4S  ita- 
quefuerit/emper,VelfaflidiripotitiS  dicetemyqudm  rempa- 
rumprohari.  Modtis  autem  quem  dicimtisfeqi4endum  efje, 
ex  inflituto  dicentis  maxime  definiendus  erit.  Pro  cuiu/que 
enim  defltnationey^t  V^/  docere,)fel  mouercy^^el  deleElare  ci4 
pityOptimtis  putandus  erit  effe  modtis,quopoterit  quiduis  ho- 
rum  confqui  qui  dicit.Ergo  in  rerum  auditorumque  di/cri- 
mine,tota  huitu  rcipofta  efl  ratio  .  Partem  tamen  nonnul- 
lamfhi  ^endicahit  qui  dicet.  In  his  itaque  rehti^s ,  in  quihtis 
credentemfingimus  auditorem,docendtque  tantum  dictmtis 
caufa,"i^t  in  rchtisgeflis  explicandis,  tradeda  rerum  natura^ 
artiumpneceptis  docendis,  reliqui/que  idgentts ,  qu^eproprie 
expoficione  traduntur:hreuitasferegrattj^ima  efl :  quontam 
id  quaritur/olum ,  Vf  inteUigat  qui audit.  At  quum  res  efl 
cum  aduerfaria ,  qui peruincendm  eft  oratione,  Wihtis  eji 


RODOL.    AGRIC.  DE   INVENT, 

opm iQU£ plenmque  mora^ltiSyC^uam  ^mpetu  \>alenr  Quoup 
que  non  probauerimm  ergo  ,  quod  /limns  aggrcjit  jjrobare, 
quatenia  tamen  rei  materia probattonem  acctpittnon  y^tdehi- 
mur  legitimarn  diEiionis  impleuijp  mtfuram  ^uic^uid  au- 
temjuperahttyid  huic  tnfittuto putabtmHsfuperitacuu .  Mo-* 
uendtfcjuoniam,  ^t/^petam  dixtmtis ,  non  (ftaliud  mottd^^ 
quam  Vehemens  quceda probatto^  idem  modm  efi,  qui  doce- 
di.  DeleBatiom  latiM4plerunque  tndulgetur.Vndefit,')?^  quae 
poterant  Verfepe  pauctj^tmis  ab/olut  ,  poHquam  occupauit 
aures  audiendi  Volupra^  ,noJirie  otleBattoni  largtj?ima  de- 
muSyatque  expetamt^  tempora ,  cum  rehm  aliocjuin  quanuis 
anguftafujficerent.Ex  etfdem  cauj^is  qucvs  dtximm  \enit^\ft 
doElisyprudenttbtiS  ygrauibtis  viris  tfeueris  auditortbtis ,  hre- 
uior  oratio paretur^Facilivts  enim ,  Vf/  docentur ,  Vel  Volunt 
yideri  dijcere^minuf^ue  ajfe5ttbtis,  y^el  dicendt  tUecebris ,  oh- 
noxiosfepTiebent,  PopultiS  atque omnis promifcua  multitu- 
do  3  omm  copia ,  impetu  yjplendorec^ue  dicendi  eft  demutcen- 
dtis,  Idcirco  ad  tUos  cunBtpanduntur  eloquenti^finti^ .  Nec 
fane  eft  )?lla  maior  elocjuentta  fax ,  qu^eue  acrtores  fubitctat 
Quibusbre.  dicettJiimulos,quam  latijitma  audtentium  corona.  Eis  aute 
vbertrco"-^  ^«/  dtcunt,magnanimis  quidemy^  acrihus,^  indottis.fiue 
pia^ucdiftio  b^(  [^[^^  (li^g  affeElent  Videri tales ,  aptior  eft  hreuis  dtEiio, 

ais  coueniat,  J  -'  ^^      .      .  /^       ■  •  r    r  j  ^ 

^uontam  magnammt  naturafunt  impertojt  ,paemque  non 
tam  orationi  quamperfome  dehert  putant .  c^principesfin- 
gula  "Xferba  fua ,  velut  legem  accipi  Votunt,^^t  quos  f^pc 
quanuis  pauca  grauent  Verha ,  c!s^  qut  folis  nutihu^s  fuis  de- 
heri  obfequium  credant .  Vnde  C^  tn  Gr^eco  prouerbto  efi, 
domtnosferuisfuis  monofyUabos  ejfe .  oAcres ,  magts  \>rgere 
"^fidentur  hreuitate  .  Indoclt  non  habent ,  \>nde  coptampa- 
rem  .   Ergo  quanuis perf^epe  multa  Jint  eis  dtccnda  yfiugulis 


DIALECT.     LIB.    IIL  ^^6 

tamen  ireuitas  magu  comeneritiVt  quanquam  longa,  accc^ 
lerata  tamen  ditlio  ^^tdeatur .Contrathumdiorthm  ,fedatUy 
frudenrtbiiSidocli^ifeBdda  magis  eft  \>bertas .  Hifunt  enim 
qui  videntirr,(2^  VeUepoJfe  rem  quamltbet  exaEle  docere:  & 
nonfilumquodjit  Vnumquodque  ojiendereffid  ratione  qua- 
re  ita/it  oflendere  debere .  Stc  rebm  etiam  perplexis ,  dubii^, 
numerofis  ygrandibus^adhtbenda  eft  copia.  Tenues  \>ero ,  C57* 
nuUius  momentiy  apert^que,  ^fimplices,breuiter  dicentur. 
hreuiter  enimpojfunt  doceri.  Inparttbti^  orationisyfquidem 
argumetatione  conftet  oratiojtongior  expediet  diEtio ,  vr  qua 

fidefit  maiori  laborefaBura.  Expofitioni  in  )>nitier/itm  bre- 
uitas  eft  aptior ,  quanquam  expediant  nonunquam  etiam  in 

fuogenere  narrationes  \>beriores ,  y^tficubi  res  repetenda  al- 
tit^s,\>elpr^fertimfifit  inferendta  acrior  ajfeEit^,fi  quemad- 
modumfolet  retinendus  Voluptatefit  auditor.  Omnis  tamen 
injuogenere  expofitio ,  debet  argumentatione  breuior  eJfe.De 
€xordio,^conclufione  cum  re  deliberadum  eft,^  cum  ora- 
tionisetiam  magnitudine.fic  Vt  meminerimus  partes  eas,^ 
Vclut  accefiones  orationis  ejfe,nec  rei  docendce  ,fed  auditoris 
conciliandt  cauffaparatas .  Facilitis  itaque  qui^  copia  in  eis 
quam  breuitatepeccauerit :  nifitamenprcefens  rerum  condi- 
tio,latiorem  etiam  in  his partibus  dtthonem popofeerit.  tunc 
\tHitatinimirum  cedentpr^ecepta :  qu<e  in  hoc  prcscipiuntur 

filHm,quonidcreduntur  y^ttlia  .  ^odfi contrarium  res  ip/a 
tulerit,  ficut  in  omni  )pitafilemtis  ,fic  in  oratione ,  non  quod 

al'ias,quanquam/kpe,laudatum:fid  quod  nunc ,  quanuis  in 

priefintiafolumfueritoptimum,fiquemur. 

Copia  vero,  &  breuitas.)Fit hoc  fepenumero  apud authores,vt caPus quifpiaro^in- 
terpofito  relat(uo,quafi  abro!iitc,ac  fine  verbo  ponatur.Cicero  ad  Trebatifl,  (imlXh- 
rium  epiftolara  lib  7 .  Cn.O^^anius  tuus  famiharis/umino  genere  nat»,  terra  filius,is 
inc  ^uia  fcu  luum  fam.harc  eire,crtbr6  ad  coena  inuicat.adhuc  non  potuit  perducerej 


Pyratx  ad 
Scipioaem. 


Linternum. 


Nouushomo 


Prafftare  (ua 

virtuieflore- 
re,  quam  ma 
iorumopmio 
ne  niri .  De- 
mofthcnis  & 
Ciceronis  c6 
paratio. 


Modus; 


RODOL.    AGRIC.    DE    INVENT. 

{ed  mihi  tamen  gratum  eft.  fdem  in  fecunda  Philippica.-Agrum  Campanum,qu!  cude 
vefti=^ilibus  esiroeoatur.vtmilitibusdaretur  tameo  mfligi  magnura  reipu.  vulnusar- 
bitrabamur.-hunctucompranforibustui^,  8c  coUuforibusdiuidebas.  Rurfusin  Verre; 
Nam  quis  hoc  no  intelligit,ifl;um  abiblutum  diis  hoininibusq^  inuitis,  eum  e\'  manibus' 
Populi  Romani  enpi  nuUo  modo  pofle?  Verum  m  hifce  omnibus  ide  cafusrepetitur, 
ac  proindc  vfitatior  eft  locutio, &  apud  Cicerone  frequens.  Rariuseft  quod  hic fecit 
Rodoiphus,aquohi  noinuiitiui,copi3,  &  breuitas,  ita  in  principioorationis  ponun- 
tur,vt  nullum  prorfus  verbu  acceclac,ad  quod  vllo  modo  referri  queant.quod  vl  apud 
aliosquoqueinterim  ficri,temere  ego  negarenoaufim,  itafanequam  rarij,arqjiDu(i- 
tatum  id  eire,planius  eft.qudm  vt  quilquam  pofsit  ire  inficias.  Et,vt  femel  dicam  quod 
fentio,aut  ego  plane  fallor  opinione  mea,aut  hic  quoque  vnus  cft  ex  locis  illis,  quoj fi 
recognouiflet  Rodolphus,  emunfiioresproculdubioin  lucem  prodiflenc.  Peromncs 
pofl^et  numeros.)  Perfcdifsime,  abfolutinime.  QuoniampyratasfamaScipionisad- 
dudi  )HacdereiraI*rgisapud  Valerium  Maximum,  libro  z.capctedemaieftate;  Ad 
Aphncanum  eundem  in  Linterna  villa fe  continentem,c5plures prjedonum  duces  vi- 
dendum,eodem  tempore  forte  cofluxerunt.Qu^os  cum  ad  vim  faciedam  venire  exifti» 
mairet,prxfidiumdomerticorum  in  tedo  coUocauit,  eratque in  his repelledis,  &  ani- 
mo,&  apparatuoccupatusQuod  vtpridonesanimaduerterut,dimif$ismilitib*,abie 
difquearmis,ianu£appropinqu3nt;&  clara  vocenuntiatScipioni,  non  vitseiusho- 
ftes,fed  virtutisadmiratores  veni(re,c6fpe(!^um,  &r  cogreflum  tanti  viri,  quafi  caelefte 
aiiquod  beneficium  expetentes ;  proinde  fecurura  fe  nobis  pr^ftadum  prjebere  ne  gra- 
uetur. H JBc  poftqua  domeftici  Scipioni reiuIeruc,fores referari  eofque intromitti  luC- 
{Jt^QuiportesianucEtaquamaliquamreligiofifsiraam  aramfandumque  templum  ve- 
neratijtupide  Scipionis  dextram  apprehenderut;ac  diu  ofculati,pofitis  ante  veftibulii 
donis,qu3E  deorum  immortalium  numini  c6fecrari  folent,laeti,  quia  Scipionem  videre 
c6tigiiret,adlarespropriasvenerunt.  Vbifit  Liniernum.)Scrabolib.^.  idoppidum, 
cfle  aic  CapaniaB,inter  Sinuelfam  Sf  Cumas,fluuiumq;  eiufdem  nommis  pr^ terfluere, 
DiuiGone,Partitione,dmumeratione.  )Hic  quid  fint  exphcatu  eft  libri  primi ,  ca* 
pite'7.&  nono.lIludhocIo;oobferueciedor,candemcflequamhicdinumeratione 
vocat  Rodoiphus ,  &  q^rti  illic  enu.-neratione.  Quinouushomo.)Ita  dicebatur,  qui 
nullas  dcmonftrare  polFcnt  maiorum  fuorum  imagines ,  aut  iHorii  res  geftas  virtutef^ 
que  ia«ftare;fed  fua  ipfi  virtute ,  ac  induftria  honores  eflenc  adepti,  Sic  Iphicrates  iUe 
Athenienfis,obiicisntefibiq'Joda,quod  nouushomo  efl!er;Mei,inquit,generisfplcn- 
dora  meiucipit,tuiintedelinit.Et  Ciceroin  S4lluftifi;Ego,inquit,maiorib»meisvir- 
tuce  mea  prsluxi,  vc  fi  prius  noti  no  fuennt,a  me  accipiant  initiu  raemoriae  (us;to  tuis 
vnx  qua  turpiter  egifti,magnasorfudifti  ten.'bras;vt  etiam  C\  fuerint  egregii  ciues  cer- 
te  vc^nerini  in  obliuionc.Quare  noli  mihi  antiquos  viros  obiedare,facius  eftenim  me 
meis  reb*  geftis  Horere.quaui  niaiorum  opinione  nitr. Sf  ita  viuere,  vt  ego  fim  pofteris 
meis  nobiiitatis  initium  ,  8c  virtutis  exemplum.  Demofthcnes  &  CKero.)De  hi$  Fa, 
Quintiiianus libro  decimo;Oiatores  vero  vel  pr3Bcipue,inquit,  Latina eloquetia  pa- 
rem  facere  Graece  poflunt.  Nam  Cicerone  cuicunquceoru  fortiter  oppofuerim.  Nec 
i!?noro,quantam  mihi c6citem  pugnam,cum  prxfcrtim  id  non  fit  propofiti,  vt  eu  De- 
moftheni  comparem  hoc  tempore.Neqjenim  attinct,  cum  Demofthene  in  primisle- 
pend'iro,vel  cdifcendum  pocius  putem.quorum  ego  virtutes  plerafqj  arbitror  fimiles, 
confilium.ordinem  diuidendi,priparandi,probadi  ratione,omnia  deoique  quj»  func 
inuention'i-.IneloqueJoeftaliquadiuerfitas.denfiorille,hiccopioGor:illec6cIudit 
artndius,hiclat)uspugnat;illeacuminefemper,hicffequcter&  ponderc;iIlinihilde 
trahi  poteft,huic  nihil  adiici;cur.c  plus  in  illo,in  hoc  natur^  .  Salibus  certc  &  comife- 
ratione.qui  duo  plurimum  afFeitas  valent,vincimus.&  qui  fcquutur .  Qood  modum 
vocant.')  f^otum  eftillud  Hefiodi;  TtKioVhfxisvTixvros.Et  Horatius;  Eft roodus inrC' 
bus.funt  certi  deiiique  fines ,  Quos  vltra  atraqoe  nequit  confiftere  reaum.  Ite'  Pho 
cylydQs:T(kyruy /niTgiy  «j>/(r]ov,&  c.  Muius  quidement  meafententiaculpandu$.)His 


DIALECT.     LIB.    IIL  i6y 

plane cofbna  funt,qua;  habet  Quintilianus  Iibro  qu3rto,capite  de  narratione.Et  rur- 
fuslib.12.  Noeniratamobeftmquitjaudirefuperuacua.quam  ignorarenecefTaria  Ci 
cerotamcn  in  oratore;Inomnibufquercbu?,inquirjVidendueft,  quatcnus.  Etfi  enim  P^^J^nCSnnii* 
fuuscuiqje  moduseft.tamc  magisofK;ndit  nimiiiquam  pjrum.  Necfanc  eft  vUa  ma-  "usdiccndo 
ioreloquenii3Efax.)Quantam  vim  habeat  inexcitadooraiorecorcnaaftanum,  deea  "'^gis  pecce* 
renonnihiiaitigimuslibro  I.  Dominosleruisfuis,  monofyllabosefre.)  Solentenim  °^"*' 
domini  imperiofiores  rem  indignam  cenfcrejfi  pluribus  verbis  fit  vtendum  ad  feruos. 
Atqjadcodimidiatisinterimfeiriplenirqueverbibfat  habcnr,fiquirla(5tum  velint  fi- 
gnificare.Quod  fi  quis  paulb hebctior.no  vel  cx  nutu,  vel  cx  duabus  ad  fummum  fyl-     ' 
Jabisquid  fibi  Chrcmesillefuus  velit  ftjthm  intelligar ,  huiqua?  tu  rbi  obiu'gationes.? 
qua?  fuImina.^qu.T  tonitrua^&^  quid  noi)?Cselum  ruere  credas,  ft  louc  ipfum  cum  orol 
m  ftrepitu  fuo  inde decidere .  Tunc  vtilitaticedent  prtcepta.)  Qu^ic  cnim  ftuitius 
quidmeptiuSjquamcumdifpcdiocatifTadhTrerevcilcpriceptis,  quiin  hocroodo 
funt  inucta.vt  profint,iioctiam  vr  cfFiCiant.  Porroadexaftam  totiushuiuscapitisin- 
telligentiam  ,  plurimum  mcmtnti attulennt  libn  Eranm  de  Copia,&  qus  de narradi 
brcuitate  prajcipiunt  Rhetores. 

VE    DISPOS ITIONE.   ^C   PllTMrM    EIP^S    ORATIONISt 
SJ^^    EXPOSIT  lONE    CONSTAT. 

lam  deinceps  traCladitm  t/fe  de  dijpojltione.  Ctterum  cum  dijpofitit  eertum  aU~ 
^uem  recjuiratordintm,idcircoprius  yidendumejfe,  tjuotuphxordojit  reritm. 
Hii-nvque  tnpUctm  fjjl:naturalem ,  arbitrarium  ,  artijicialem  .  ^taue  ex-htt 
primumrurfui  quatuorJ^e£larimodis:tempore,nAtura-propoJi[tone,  &  dirni' 
tate.  Cap.    yi, 

T\Enarratione  mueniendiy  (juam  comodifimam  credide^ 

rim,fit  nohi^  hathntis  ditlum  .  Necfolum  qmbtu  e  lo^  '-"   ■f " 
ciffacitnda  ejftt  ,fed  (jua  facillime  via  nos  ad inuentionem 
eim  quod  (juaque  de  re  f*^>'eretur  perduceret,auam  potui  co- 
natHS  /um  apertifime  tradere  .  dixicjue ,  cjucecuncfue  vttiia 
huic  inflttuto  pro  captu  meoptuaui ,  vr  non  optimo  forfitan  lam  deincep» 
euetUyOptimacertefide.T^tliciuumefty  Vt  de dijpoftttone pau-  tl  efi?a  «! 
cafuhiiciamm .Et funt  (juidem  pauca,  cju<e  de  ipfa  d:cantur,  *^"™* 
JWec  enim  res  eflyCju^  conflet  ita  multis praeceptis.  zy^ftflote- 
les  in  7{hetoricis  ne  attingtt  cjuidem  hanc  partem ,  in  oBauo 
Topicorum  perpaucatradidtt .  IVec  mulroplura  Cicero  ^ 
^inctltant^jtjutcjue  ahj  de  ea  re  dtxere.^o  excufititis  no^ 
ht^fuerttftbreutus  tam perflrtngamtis.  ^iam  cjutdefipr^^ 
tertjfimus  intotum,eampoteramiisfortajfe  ^tntiitam  att- 


RODOL.   AGRIC.  DE   INVENT. 

thoritate  cttlpam  tueri.qui  cum  de  dimjiGneihoc  ejiyde  ratio" 

l^l"cft  bfti  ^^  controuerfiarum  infingula  (jugfiionum  capita  diducenda- 

tu.Ub.7.       ff^f^  dixiffet iCopiofiJ^imeque  ejjet  hunc  locum  executuSy  de  di 

fbonedi  deinde  arte;nuUis  perpetuis  legihmflatui  credidn  pof- 

quam  Ax^^a. feSed  cofilium  fumi  ex pTi^fenti  rerum  coditione.Ego  mem* 

ncra/  " '°"  admodum  inucniendi  Viayny  tta  collocadi  qu^  inuentafmt, 

formam  etiam  quandam  effeputo .  ^u£  qtiidem  vr  yaria 

multiplexquefitineque  in  vmueyfum  demonflrari  queat:  di- 

centur  tamen  eaMu^  creherrime  cmemetfacere.  Extra  qu^ 

fiquidresferat ,  quodfaciendum fit yidque ah  hi^  quce  diB<t 

fttnt  dtfrepetjeorum  tamencoUationes  quceplurimum  ohfr- 

uauimtis  ypr^efntiquoque  ^^fui  aliquodfuccurret  confilium. 

Ktq.  interfna  numerdttir  morhorum  remedia,  qua/anita^ 

tistempore  alioquinper/kpe  effent  malafcinterprceceptapu- 

tahiturifiquidfit  quod  legem  praceptorum  fugiat ,  in  eo  quo- 

me  ordinem prceceptorum  vitafie .  o^t  dtjficile  erit  inueni- 

Cauilli  amo-  f-e ,  quod  QuintilianiiS credidtt inueniri  nonpoffe.  Erit  qui- 

dem  dtfficile,Voterit  ta men  fortajfe.  Vcque  a  nohis  nonpoj^it, 

yel  in  hoc  tamen  conandum,  vr  nofiro  errore  aliis  anfam  de- 

mmfeUcitis  iflam  tentandi  •  Cumfit  tamen  dijpofitio  (  Vf 

Ctcero  inqttit)  diflrthutio  reru m,qtta  demonflrat ,  quid  qui- 

hm  locis  conueniat  C9*  collocandumfit,  non  ahs  re  fueritfor' 

tajfe  Videre  inprimis,  quotuplexfit  ordo  rerum  ,  quem  in  di- 

Tripiex  reru  njQyi^yi^o /gquamur.Is  mihitriplex  maxime  Videtur.  <iAli<£ 

ordo,  natura-j/  j    i  i  ^  •  ^  j     j  ^ 

lis ,  arbitra-  /^^^  ^^^/^  ^^ j  q^^ ftatutum  qucndam  c^ certu  interfehabec 

rius,  artificia-/  i       •*      .  1'-,/^  .;•  \   ^ 

lis.  ordinem.Vt annu^prior ad annujequentem .  Alt^  );erojunt 

res,qu£  Vtlnon  hahent  ordinem.Velquanquampoffet  earum 
certu4  ejfe  ordo  aliquis,nos  tamenuUumfquimur,fdfolum 
yftcunque  alta  alij  apttfime  ex  dicendi  occafionefuhtexi  po- 

Decaii.ii.p.  tefl.proindefihiugttur.  Quale  eft  apud  Liuium,  cum  de  Pa- 


DIALECT.     LIB.    IIL  i<?8 

pirio  Cur/ore  dicit,(juod  omnes  hiic  maximeji  Alexaderar* 
tna  in  Jtaltdvertijpt,  tUiparedeJlinajfent :  htnc/umpta  oc~ 
caJione,<ji4arity(juijfi{erit  euentiisfuturus,/ite!Ium  7{omanis 
Alexdder  intultjfet.Tertio  loco  efl^cum  rerum  ordine  con/itl" 
to  turbamus:^  cju^  priores/iiutipofleriore  loco ponimtu .  Vi 
ctiprius  effet  dicereyquomodo  captafucrit  Troia,  deinde  qt4o- 
modo  ex  longa  nauigatione  Aenecn  Vt  tempe/iatH  tandemft 
in  A/yicdeietiui:cjHod  pofremtim  e/i  3  Vtrgtlitis primo  libro 
narrat :deinde priora  tUafecjuentthns  dtiohns  exeauitur.  Pri- 
mt4^  ordo  naturalis  eftSeciidtts  arhitrarit^^s  (  fiita  Volumtfs)  Naturaii  or- 

r-    •  /7  -T--       •         /7  '•/-•/  "'"^  quatuor 

dtct poteJt.Terttus e/t,qucm  artijjctalem  Vocant.  Etnatura-  modisfpefta- 
lis  quideordo  in  cjuatuor  ifii  pofittis  e/i,prout  aliud  alioprius  natuM^,°po(?- 
pofleritifue  cjuadrupltciter  dicitur.  Efl  enimprius  aliqtudte-  ||°Jg'  ^^^^^' 
pore:^^t  dics  heflernm  ante  hodternil,  &  hodierntM  ante  cra^ 
flinii.Et  altudprins  exifledinecejsitate ,  Vel  (vf  altter  loqui- 
mur)prius  natura.id  efl  aute  huiu/modt.  Vtflhocft,  noideo 
necejfeflt  aliud  exiflcrefl autem  exiflat  aliud,  necejfeflt  Vri- 
que  hoc  exiflere.  Hoc  ergopritu  efl,\tflflt  animal,  non  opor- 
tet  idcirco  homtnee/fl/edfl  homo  efl,con/equens  ^>tici  eH  ^ 
animale/fe,  Priu^ergo  animal  efl  homine.  HocpaBoprim  eft 
genusJpeciehHS,partes  toto,caufe  euenti^jfuhieEiti  adiacetihus 
/uis.  Dicfitur  C^  atia  aliis priora pofltiofje,Vt perfretti  Gadi- 
tanii  in  oriente  nauigdti,prior  efl  HtJpania  cjuam  GaUia:(^ 
h^cprior  qud  Italia,pofl  qua  Peloponeffis/ec^mtur.  Sic  con- 
trariti  dirigenti  curfitm,  prior  qudm  Italta  Pelopone/fus  erit: 
C>  deinceps  vr  antea  quodque/titt prius ,  ita  nuncfiet  pofle^ 
rita.Sic  ^per  hominis  eunti  mehra,primtm,fi  de/ccdamus, 
caput  erit,poflremipedes:flc  afendenti.primipedcs  erunt,ca- 
put  \ltimum:  mediorum  Veroflc  Wiijuodcjue  pritis  erit ,  Vr 
huiu6  y>el  tUius  ordinis  primo  fuerit propius .  Poflremo  di- 


3bi         RODOL.   AGRIC.  DE  INVENT. 

citurVrm.quodeftdignationeprieficintms .  Sicprior  eft  con-* 

fulfr<etore,  &^  trtbunopr^tor,  c>  aurttmpritM  argento ,  ^ 

argenttimorichalco  dicimi44  Cdtiertimta  tamen  interim,  c^ 

ab  wfimo  ordtnem  dticimt^:primum^ue,m  qtsod  optimum, 

Jedatiod  vilifiimumfacimtis.ficinmagifiratibm  (ju^fiura 

primamipojiremum  dtElatura-^in  metaHisplumbum  pri^ 

mttm,aurum  pofiremumnumeramvt^s  nifitamshunc  ordme 

malimti^  ncn  naturalemfed  artificialem potiti6  Vtderi>  Ple- 

runque  autemfit ,  Vt  id  cjuod  alia  ratione  prius  dicitur,  alia 

fitpofierias.  Fi  tempore  quidem  ,pucritiaprior  efi  cjuam  iu- 

uenta,  <sHimatione  tamen  ^  dtgnitate  pueritid  iuuetapra- 

cedit.Fieri  itacjuepotefiy^^t  ordo  qui  alia  ratione  no  naturalif 

efiet,alio  tamen  captufecundum  naturamfit  infiitutns. 


Difpofitio 


Hiftoriogra- 
phis  &  poetis 
quisordo  fpc 
^aadus. 


In  oftauo  Topicorum  pcrpauca  tradidit.)  A  riftoteles  Topicorum  lib.g  .no  in  vni- 
ucrfum  de  ordine  ac  dirpofitionc traftat  orationis  cuiufquejled  de  ea fola ,  qux  coue- 
nit  ceriamniib» ac  coflidib' iftis  fchoUfticis,  aur  vbi  ahoqui  viua  voce  difceptaiio fit, 

NecmultopluraCice.  &  Qumtdianuj.)Qumtihanusdedirpofitione  agit  Ub,^, 
Quo  in  loco  inter  alia  muha  dicit  &■  hfctQuapropter  toi»  hic  liber  feruiat  difpofitio 
nijquaequideficerta  ahqua  viatradt  morr.nesraaterias  vllo  modo  poftet,  no  ta  pau- 
ciscontigiffet.tt  paulopoft:Sed  meminerimus,inquit,ipfamdifpo{itione  plerunque 
vtihtate  mutari,nec  eandem  femper  pnmam  qu.rftionem  tx  vtraque  patte  tradanda. 
Cum  fit  autc  difpofitio,vi  Cicer o  inq'jit,diftributio  rerum,)Sic  ferme  &  Quintilia» 
nus:Dif^ofitioeft  vtilis  rerum  acpartiumm  locodiftributio.  Etalioquoda  loco;Di- 
fpofitiocft  rerumquam  optimoordinecoUocatio.  InRhetoricisad  Herenniii  finitur 
hoc  modOjDifpofitio  eft,per  quam  iUa  qux  inuenimus,in  ordine  redigimus,  vi  certo 
quicq-locopronuntietur,  Prcutaliud  alio  prius  poftenufue  quadruphciterdicilur.) 
Hi-ceademfere  Anftotelesin  lisqusvocat  poft  praedicamenra.  Quanqua^isquintu 
fienificatum  addit,quo  id  prius  dicitur.quod  tametfi  fimul eft  ceropore.tame altcrius 
caufaeft.Verbigratia,  Tempore  n5  pra?ceditdiefo!isortus:  tamequiacaufadicicft, 
idcirco  prior  cffe dicitur.  Fretum  Gaditanum.)  Quod  iuxta  Gades  eft  in  Hiipania. 

JJiftoriographis  0^  poetis,  dum  res  exponunt,fentandum  tffe  ordinem  temporim» 
o«^;,fl«.fOT  non  ab  ytrifqae  eodem  modotdfiat. 

Cap.    rii. 

2(dinis  ergo  hcecftnt  di/crimina ,  dicamtis  lam, 

0       Quis  ordo  cui  orationisgeneri  conueniat ,  priu/^ue 

deea  qu<£  expofitione,  deinde  cpuoe  argumentatio^ 

ne  conHat »  ^<^  igitur  expofitionem  hahetvratioji  (juidem 


DIALECT.     LIB.    IIL  idp 

rerum geflamm  ordinem  aliquem  decurfnmj^  recenfet ,  na^ 
turalem  temporum/eijmtur  ordinem.Idque  nedumfiuerior 
^fidem  captans  letiorum  hiftoria  fid  Utim  etia  Itheriuf' 
auepoema,vt  cfuod  obletladiifilum  aurihmfit  deflinatum. 
Efl  tamen  differefuia  poetidc  dtflofltionij  al?  hiflorica,  Vel  OuodifteVdi 
maximaf(juodpoetafilum  cjttatum  ad ipflusyhoc  efl,  ad nar  O^ofitio  poS- 
rantiiperfimampertinetyinjpeciemfiqmtur  temporum  ordi-  "fa. 
nem:(juantum  dutem  eft  ex  rerum geftarii  natura,pleruna 
perturhat  eaSyatcfuea  mediis  orditur  relpus,deinde  (jugprimg 
fuerant iearum poflerm perfionce  colore  alicuiiis  aut  alio  quo^ 
uis  commcnto  tnfert  mentionem.Stc  F^irgilim  (yt  notifimo 
Vtamur  exemplo^ab  nauigatione  Aeneg,qua  inAfricam  te- 
peflatthtis  delatus  eft,  initiumfacit,qu.-€fuit  circafinem  erro 
riseiti^fTrotie  captiuitatem  C57*  labores  eos,  Quthu^fiptimum 
ad  id  annumycircum  maria  iaEiatu^s,  ipfi  Aeneasficudo  dc 
inde  tertioque  Itbro  narrat.  ^uiht^^  in  rehusflfiquamur  colo 
renarradtpob't£y  naturalis  quidem  efl  ordo:prius  enim  erat, 
Vt  Qytenea4  tempefiate  appelleretur  in  zAfricam ,  auam 
Troi^e  exctdium  errorefque  fios  Didoni  narraret .  SinVero 
res  ipfiys  reJpicimtfS,non perfina^,quthus  dat  orationem  poe- 
ta,  tam  Vtdemus  contranum  naturali,id  efl  ,arttficialc  ordi- 
neeJfe.Prius  enim  neceffefuit  capi  Troiam,  &  Aenea  laho^ 
res  log<€  nauigationis  iUius  euoluiJJe,qudm  ex  Sictlia  in  Afri 
cd  Veniret:proinde  quoq^  arttficiale  hiic  Vocamus  ordine.  Si- 
mile  efl  in  Comcedia  atque  Tragoedia.Si  intuemur  enimfct- 
ciererii,qu<e  deduciltur  in  atlii,  quiequeperfinarti  imitatio- 
ne  €xprtmuntur,naturaUs  Xndetur  ordo.AdtotH  )?erofabt4^ 
U  complexum  rejpicienti,cumperfipe  ah  his  qu£  circafine 
fiint ,incipiant fmptores:^  quce priorafint ,perfinarum  \er 
hispcr  occaflonem  explicentur:  qu^eq^primafint,  ea  vltimis 

Z 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

quandoaue  mngantur:^t  tn  Andria  Teretij  jimul  naufragm 
PhanU  aperitur,  ^nupti^  Pamphtli  Gliceriique  confiunt, 
Ho^c  Qui  Vtdeatfacile  efi  cognitUy  arte  authoris  huc  ordinem 
non  rerii  natura  conHare.Facillime  autehocposmati  contin- 
^it  in  cjuo  aEiitiJunt  ^perfina,  (juod  j^^^/xar/itov  Graci  '\>ocdt, 
Quoniam  paratumfere  eji,  qualthet  oratione  dareperjdn^, 
aua  commoditate  fit,  \tper/kpc  dialogi  quoque  lajciuiat,^ 
in  quoduis  Vndecuncj^  libuit,  defle^lant.prajertim  ij  quipaulo 
UtioresJunt.Cuius  rei  apud  Gr<ecos  quidem^cu  alios  mtdtos, 
tuminprimis  apud  Lucianum  efi  videre  expreffa  plurimas 
informas  exempla.  Heroico  carmini  no  efl  tanta  copia  huins 
rei .  Ergo  ^perjon^e  quidem  ordinem  reuocant  mnuquamy 
iampiBura  res  exprimuntur :  iam  vates,manes,oracula,& 
prceterita  commemorant ,  ^longe  pofl  ventura pr^dtcunt. 
Danda  tamen  his  omnikis  m  hac  Itbertate  efl  opera.^^^tfinon 
rerum  auomodo  ea  gefl^Junt,temporu?n  tame,(jutbiisjub  a~ 
^^tni^fllienisperfonisfaluus  fit  ordo  HtHoriacuim  prima  lat^eft 
^®?  yeritas ,  naturalis  tantum  ordo  conuent  ty  nefifigmentis  ifiis 

auriumgratiam  captet,fidemperdat.  Ergofiforte  hiftorico 
narrandce  res  effent  Aenea^non  ille  incipiet  inde,\nde  p^irgi- 
liusefiorJiiS.Sedfivolet  vtiqueTroi^  excidium  narratione 
fua  compleEii,  ab  eafaciet  inittum.  D.eindefequentur  errores 
Aene£e:hacqueJitiSynon  Aenece  ^erhis  erunt  diceda.  Tum  de- 
nique  dicet ,  quo  path  in  Afiica  Itttorafit  Vi  tempeflatis  eie- 
Bus.  lamfi  qua  fiet  mentio  verborum  Didonis :  quibus  illa 
Troia  cAenc<£CL  cafvn  ab  ipfopercontatafit,fatis  erit  dixijp, 
omnia  Qy^eneamillirecenjitijp,  ^^^rbis \ltimam  noBem, 
^pericula  quibus  iaBatusfit.Necfolii  erit  hic  ordoferuan- 
dm  in  ratione  temporumfed  etiameo  modoprioris,quoddixi 
ims  caufampriorm  ejfe  eujntis,&  reliquis  etiamfeie  fnodis 


DIALECT.  LIB.    IIL  170 

fYioru.  Wa^caufk  reru  con/iliaj^prlus  explicaturi&Jicu^ 
hi  injignm  viroru  metio  interuenerit ydeJcrihHtur  natura  mo^ 
rcfc^  eoruy  quomd  ^  ipfifcuti  authoresgeflorc/c^  reru^natu-' 
rapnecedut  eas.Iain  locoru  regionurncj^fitu  dejcrihedoy  ddi- 
genter pofitione  eorufequatur  oportct :  c>  orationeVelut  per 
loca  circuferetifihiyVt  primum  quodcj^  occurrit  tfic  aptifiime 
prir/jti  dicetar,  §^odfiplures,c^  nuUo  interfe  deuinHos  or^ 
dine  traclet  hiflonay  "vr  cugefla  eodem  temporeplnra  defcri 
het  hella,cjU£  quauisfiimulgerunturjflmultamenarrarine^ 
queunt,  in  hisfere  /criptoris  arhitnofleterit,  cjHOSrespriores, 
cjua^deinde  explicare  VoletjCon/ulet^  prcecipue  rert*m  noti^ 
ti£ ,  tP*  quopaEiopoteriit  tllie  commodifiime  cognofi,eit  tra 
dendarumfaciet  ordine.Sic  Liuiiis  jquando  res/ecundo  beUo 
punico  CjT^  tn  Italia  ct^  in  Hi/pania ,  aliisj^  etiam  locis  mn* 
nuncjuam  Vnotemporcgeflasfnhityficjuando  Hi/panien/es 
resjumatferihcda^jongiore  nonuncjuam  traEltt profequitur 
eof.ficuht  Vero  vi/iimfuerit ,  quaquam  c^interea  aliafite^ 
rint  ,aliis  gefla  locis :  quominus  coci/a  interim  c^  interrupta 
mentio  rerum,altera  cognittom  alterius  ohflet .  Sic  Cornelius 
Tacitus  egregiu^  in  primis(^fi  quid  ego  intelligo^author  hijto- 
ri<e  Jongiores  tn  'Batauis  resgefias,  ^  alio  item  loco  multo^ 
rum  annorum  in  ^ritannia  hello  coniungit :  tum  rurfits  ad 
aliarum  rerumyC^uas  ahrupit,ordinem  rcuertitur. 

Quaj  boc  capite  citantur  exVirgilio  &  Ter^tio,ca  oronia funt  nota  vel pueris.Qu* 
exLiuio  &  TacitoafFc;rutur,ea"queadmodura  hocloco  paucis  explicari  verbishaud- 
quaquam  pofTunt.ita  ab  eOjqui  illorum  libros  coeperit  euoluere citra  negotium  intelli 
giqueunt.  Quocirca  nihil  vidcoquod  hicremorarinosdebcat,  prjEfcrtim.cuqus  de 
po'emate  dramatjco,  &  de  vcritate  cuftodicda  hiftoriographis  ,dicenda  erant^ea  cxpli 
cataanobisfint^fuperiorislibricapitequarto  &  decimofexto,  Itaqj his mifsis ,  corfi 
quatlcquuturexplicationeaggrcdicmur,n)odovnu  illudhisaddiderim»,circafineca 
pitisbuiustam  in  fcripto  illo  quo  vfi  fumus^qua  in  Louaniefi  exepIari^eadepIaDeefTe 
leftionc.quam  in  his  nortris,  Verumenimucro  fi  quid  m  rac  incfl  ludicij,  fi  quid  omni 
no  mutari  fas  efV,aufim  cotendere,verba  h$c,ficubi  vero  vifum  fueritrcdudare,ac  J>« 
indeexpungedaefTe.  Qupd  num  redc  an  fecus  ita  vifum  flt  mihi,fecu  expedatle^or» 

Zij 


RODOL.   AGRIC.  DE   INVENT. 

Intradendis  artthws ,primmirefellendas  ejfefententiits  eorum^qm  contra,  (jnim  no  t 
fenferint,  Deinde  a^eneralioribus  femper  ad  fpeciaUora ^rogrediendttm, 

Cap.    yiii. 


Sus^^ii^tra  ^N  tradendis  artihm  quce  maxime  cmeniatdiJpofitioyVfJHS 

Us  artibus.  X_,  ^■,^.^:l„e  ^  Jvifl-/irpJoe  liLvi^  /7ji,  ^x^^fli/Pi^,^!  %,.",/-*,>..  -T 


ua^dusin  tra  ^N  tradendts  artibm  quce  maxime  coi 

dedis  artibus.  x^^  omnihus  dArtfloteles  lihrisfui^  exaciij^ime  Vtdetur  ef- 
finxijTe,  v/r  cum  omm  ingenij  laude  mHltum,tum  nefiio  an 
ordine  rerum plurimum  admirandm.  ^lmniam  autem  hoc 
cHproVoptum  cuiufque  docenti^.^t  ex  notiorum  contempla- 
tione,imotiorafrutetur ,  (^quifolm  cfl  ordo  nohis  difendi ) 
horumcL  ^  aliorum  ad  alia  coliatione  coflantem  quandam 
faciat  de  rehmfidem:neqmt  autemfides  ^^lla  de  refieri,niflfi 
cjua  contrariafit  accepta  mentihus  perfuafio,  eaprim  eueUa- 
tur :  Vrimvt  efi  ergo ,  "^tfi  cjuis  dixerit  altcjuid  ea  de  re  quam 
traBamus  aliter  atque  nohis  yideturjiUtu^  expugnemus  fen- 
tentiam.fi modo  isfitiCuim  mentioiurehaheatur.  Nam  te- 
meraria  cuiufquam  ajfertionepcrmouert  ineptum  cfi.Ftan 
temfecuritatisjhoc  efi  contemnere  !euiora,tta  moaefiicepra- 
het  fbeciem  dijfimulajfi  eos.quorum  y>fu  efl  opinioneque  cun- 
Elorum  recepta  authontcts:aut  quihiis  alioqui  deletur  ea  Ve- 
neratio ,  aut  contradttlione  iUorum  magisfimus  irritaturi 
audienttum  animos,quam  nohis  adtuntiurt.Sed  hcec  iudicij 
fimt  maois.^hod  ordtnis  efl.hocfuffictet  dixijfie  maxtme  na 
turale  effey^t  antequam  noflra  confirmemus ,  amoliamur  ad 
uerfa.Deinde  cum  noflra  explicauimiis,ageneraliorihtis,quo 
niam  notiorafuntfemper  ducendns  erit  ordo.DeindeperJpe- 
cies  eundum.Et  ha  ipfejj^ecies  rurfi44fortaJfi,fitam  latepa 
teantigenerafient,inque  alias  eruntjpecies  diduceda.  Singu- 
laer^0y\ft  primttm  quodque  ftmimts,fic  erunt  deinde  tra- 
BandaiYt  dicatur,quafitf*hflantia  eorum  quod  definiendo 
Jit  :fi  tamen  eiufnodi  resfit,Vtfit  definienda,  notiores  enim 


DIALECT.  LIB.     IIL  171 

fiint  nonnunquamiCjuam  Vt  hacindigeant  cura  .  Tum  qu<e 
partesfint  rciidiccndfAmJifint  ea  naruray  autpofmt  aliqu^e 
eariifieripartes»  HinceaiCju^ proprie  naturce  cutt^fqvie  adia^ 
\  centydicentur,hoc  efl,  v/^  illa,fjua  agit  ^patitur,  ^  ea  ipfa 
QHdC  agit  quxqttepatitury^  (jug reliquafiibflantiam  ret  ctr^  ' 
cunflant.  lUud  tame  meminertfnm,/olu  de  re  quaaue  dicen^ 
dumytd  (juod  eo  loco,cjuo  de  re  dicimiHytntra  complcxum  rei 
Venietyea  rattone,c]ua  tpjam  traEiarntis.  Nam  qui  de  tueda 
Janitate  hominti  doBnnd infliruet ,  dtcet  iUe  quidem  de  ho' 
mine,non  tamen  vttque dtcendafihifumet  omnia,  qu<e  tra^ 
Elari  de  hominepoJjHr,nec  qttidflr  mes  hominif,nec  qu^flnt 
cjficta  vit^  ad  Virtutcm  ducentia,  nec  quopacioparetur  ho- 
tnini  eloquentia.Perttncnt  hoc  quidtm  ad  hominem  omnia, 
Jed  no  ea  ratione,quaftbi  htc  eii  ajfl^mpfltyid  efl,  quafantta-- 
tem  tueripotefl.  Adeoquefortaffe  non  dejucrtt  Artfloteli,  qin 
cauilIetur,quod  tn  hhrid  quos  dephyfco  audttu  infcrtpflt ,  de 
loco  dixerit  c^  Vacuo.  ^luontd  his  Ithris  de  eo  quod  mouetur 
in  comrntme  dtjferuertt ,  ad cutm  tJ^aElatum,  locum  ^  v<t- 
cuum  non  Vtderipertinere  :fed  hispottm  Itbris  dehutjfe  de  eo 
dici,de  eo  quod  ad  locii  mouetur  dtjfcrit,  qui  de  c^lo  c^  w«- 
do  Vocantur  .  Sed  daturferc  tufla  liherta^  h<ecma<3nis  inge^ 
niis  3  Vr  queadmodum  locupletes  patre.famtltas  tn  domihtiS 
fuis  altqutd  Itcentius  citra  reprehmfionem  tnflituunt ,  tta  ^ 
doti'Jsimi  V;n  indulgeant  quandoque  animisfiis  ,fattfque 
rationifflt,illis  itaplacutjfe. 

Adeoquefortafsisnon  defueru  AriftotcIi,quica'jiHetur.)Re(fle  irud.canilletur. 
Nar  Anftoteleshuiusordinisac  dirputarioins  lujpcaurjui  no  oljne  fuiilcafr  rt  mi- 
tiotLTtii  libn  phyijcorum.  Saiifquc  rationislir,  illiMta  plaCuilfeO  Quemadmoduai 
diccre  folebant  auditores  Pythagora;,  «i/tjv  i^x,  ipfe  dixit. 

S^''sordoftritandusus,<im  rcs  variasmitltiplicefcjitf  ,  ncc  yllaetrtarationectht' 
rtntts  defcrtbttnt,  Cap,      IX. 

Z  iij 


RODOL.    AGRIC.    DE    INV.ENT. 

Dedirporiiio  XYctfj^vari^  mMplicefqweres  m^?ntm  qnoddammn- 

neinrebus     f\  I    n  ■  ]  •  n     •  ■        ;• 

multipiicibus       (Tentur  corpiis  j  qiiixle  e  t ,  qm  hi  toriam  ammalmm ,  at^^t 

Ariftoteles.       ,    ^  ^  /  .  ^       ^  ^  ,  ,         , 

Thcophnd^.  plantart^^mjaut  totim  etiam  rerum  natur£\c^u,emaamomm 
Valerius^Mf.  PHnlns )  complexl  Junt ,  quale  quifaEla  diclaue  clarorum 
ximus.        yirorum  memorahilia ,  quale  qui  multiplicem  ^  non  vnius 
corporis  rerum  commemorationem  contexuntMis  autperjpe- 
cies  rerum  dijfojitio  injiituitury  reddunturque  cunElaJulsge' 
nerihus  Muemadmodum  Plinio  a  cAo  ordienti,  deinde  dejce- 
denti  m  terraSjeiuJoue  naturam  in  commune  reddenti ,  tum 
per  partes  regionejque  omnes pro/equenti  ,deinde  animantia 
(;^  inanima  omniaperjuas  diuija  dijjerentias  exphcanti, 
Sic  Valerm  AlaximtiSj  res  memorahiles ,  per  virtutum  of- 
ficiorumque  humanorum genera  dif^artimt.  HocpaElo  me- 
dici  morhorum  faciunt  ordinem ,  cxpartihus  humani  corpo- 
riSi^  a  capite  adpedes  deducunt .  Efl  etiam  in  quihujUamy 
non  liherum  modo  videre  ^  CjT*  quem  arhitrarium  dtximus, 
ordinem  ,Jed  ad  res  planejolutum ,  &  omnis  pror/i^s  ordinis 
expertemiVt  apud  Ouidium  in  Mctamorphofi :  quiinjum- 
ma  qutdem  rerum  deduatone ,  temporum  quandamjeruat 
■  imapne.  )?erum  infahulartim  ordine^  quon  iam  diturffim<e 
Junt ,  necfacile  in  ordinem  redigi pojjunt ,  Ithertate  iUa ,  ^ 
(vt  ita  dicam) poetico  lujufgurarum  omnium  ^^titur ,  qui- 
iu/cunqtie  tranftio  ad  conneElendas  resferipotefl,quo  com- 
miffuram  qtiddam  rerum  nequaquam  interfe  coh^rentium 
ajJeqtmur.Difloftionis  itaque  loco  in  iflis ,  eft  rerum  contex- 
tid^.nexajque  eO/S  c^  quidem  diligentifime,ordtnatas  autem 
dicere  nonpofis.  Similiter  CorneliusTacitu4  in  defriptio- 
ne  morum  Germania ,  cum  dixijpt  non  ejje  Germanis  au- 
rum  ^  argentum,  tandemfuhiecit ,  neferrum  quidefper- 
ef  sfcut  ex  genere  telorum  coUigitur .  Ex  cuins  ^?erhi ,  hoc 


DIALECT.  LIB.     IIL  171 

ejlytelorum  mentione,ad  arma  inflitntionemqtie  rei  militaris 

ma  apud  Germanos  efljdelahtur .  Deinde  cum  infcemina' 

^.     rum  mcntioncj  quod  Im  jfetlatriccs  etiam  tcflcjquepuman- 

\    tihus  adhiheantur , poflque  dicat  Vejicrationcm  haheri plerif- 

que  earum,  non  adulatione.uec  tanqudfaciant  decvs,  hinc  co- 

tinuojubdit  jdeorum  maxime  Alercurinm  colut.moremque 

religionum  hincfumpta  occaflofie profequitur.  Abrumpit  ta- 

men  nonnuquam  hanc  tcxturam,nc  nimia  &*proinde  leuior 

ajfcBatto  dcprehendi pofit .  Efl  quidem  hoc  ordinis  (renm  ac~ 

commodatifimu77i  hiflori.e ,  cuius  narrationem  Voluhilem 

C^  nu/quam  inflflentem  cffe  couenit  quod  non  cfficeretfcer- 

tisfinihus  diflinEla  concifaque  ejJet.^fmguU  partes/uis  ef- 

fent  difretccflattis .  Nunc  adcofmt  nexa  omnia ,  \>tfemel 

propcmodum  incipere,femel deflnere  videatur .  ^uodflea- 

dem  h^c  traEientur,non  ab  hifloricofd  a  laudatorcy  yel  qui 

alias  quomodolibet  difj?utantis pr^fefleciemferat,  is  ea  di- 

flinguat,digeratqueperjfiecieSydicatqueprimum ,  qu^  natu- 

ra  regionis,quceforma  homint^m,deinde,  quis  cultus  erga  di- 

uina^  quales  beUo,qualespace ,  cii  publice  tum  priuatimfru- 

galitate  Vtt<e  fiueritate  matrimoniorum,cultu  liberoru ,  qua 

ergaprincipes  ^^eneratione ,  crga  populares  ^quabilitate ,  er- 

ga  hoj^ites  beneuolcntia ,  erga  omnesfide ,  reliquaque  V^/  ad 

hunc  modum^^el  alium  quemlibet ,  dum  tame  appareat  or- 

dinem  certumfequi  eum,  dicereque  \mamquamque  rem  non 

eo  loco  qtioflt  oblata  ,fed  quoflt  ab  initio  difhoflta,  atque  de- 

flinata .  Libera  tamcn  ^  h^ec  ipfa  difloneudi  ratio  efl ,  vel 

propter  hoc ,  quod  ad  nuUa  vnam  ord  inis  legcmpotefl  alliga- 

ri.^tfjue  enim  ordinem  quiflbi  Vfm  efl  tnftituit :  nec  rerii 

naturamfedanimumfuumfequitur. 

Si^am  dijpojitionm  cffe  conmniat  in  expofttione  oratoria.  C"/».    JC. 

Z  iiij 


RODOL.    AGRIC.   DE    INVENT. 

Dirpofitio e«  T  jl^^y^  fgyQ  (,a etiam  oratorla  expofitio  ea ,  quam  diximas 

poGtionisora  J_^  ■'         -'  rl         I     cL 

toriae,  aiteritis  rei  aocend^e  gratta  paran/olere:  hattenus  tamen 

lihera,  Vf  ordo  eim  non  ex  dicenti^  y^olaptate  yfid  caufe  ^ti- 
litate  nafiatur.^oties  tamen  res  ipfa  non  ohftahit ,  tempo- 
rum  ordofaeritaprifimm,Qm)d/tprim£  narrationispartes 
afberioresfuerint ,  fatiorahdiores  reliqUie ,  non  ab  refortajfe 
pt^eis  qitie  henignim  accipietur^occupare  animoSy  ^  adprio- 
ra  deindefi^rura  alif4a  reuerti  (lAitt f forte  feftinahit  audi- 
I  tor,  auo  languenti  adhuc  animo  eiws  moremgeramm ,  opti- 
mumfuerit  ah  cis  incipere ,  qmhis  notitia  caufk  continetur, 
oyit  )?hi  excitatus  fuerit ,  incaluermtque aures  e'm  oratio- 
ne,  tumfiquafuerint  altiiis  rcpetenda ,  '\>tfiepefilent  ,pr<€-- 
cedut  enim  pleraciue  caufiam  logius :  (^mhws  pr<£cipuws  fauor^ 
mctximaque  eiws  continentur  momenta ,  ea  cum  cjuceftiones 
explicahimws,mihws  aptifime  imgipoterunt,tum  erunt  in- 
Jerenda .  §luam  cjuidem  rem  vtilem  ejfe  ,faciliws  eft  ratione 
colligeretqudm  authorum  exemplis:quoniam  reBws  lUe  me- 
lior  \tique  eft  ordo  quam  ifte  necefiitate  detortws.  ^ui  man- 
dat  autemliteris  aBionem , quafiunt optima , eafirihendo 
maxime  cupit  exprimere ,  neft  atiterfaciat ,  non  auditoris 
importunitas ,  (ju^e  exfiriptis  cognofii  nonpoteft ,  defenden- 
da  in  ea  ^fiedfiua  ipfiws  infiitia  culpanda  \ideatur .  lam  ve- 
Yo partimurinterim  narrationem ,  ci7*  id  quod  alio  loco  y^tt- 
liws  dicipdterit,refiru(imws,vt  in  dedamationeyqua  (gemi- 
ni  lamt4entesynficrihitur ySuintil facit .  Cu  enim  ordo  mor- 
tis  quo  alter  exgeminis  in  alierimfialute  occifius  dicitur,  plu- 
rimii  inuidi^  reo  moucrepotuijfet ,  adepdogum  maluit  dif 
ferre  eii^quod  vehementiori  ajfeclui  hic  aptior  ejfet  locws.  Ci- 
cero  itepro  Cluentio^cum  prioris  caufae  narratione,  qu£  tudi-' 
cij  corrupti  erat,  continuo  mortem  Oppianici ,  C^  qu^ftiones 


\ 


DIALECT.     LIB.    IIL  175 

deeo  hahitas /uhiungere potuiffet ymaluit  differreeam  ad 
proprium  cau/k/u£  traElatum ,  cjUie  ea  de  re peragehatur, 
Contra  \^ero  matris  odium,  (jaodproprium  illius  erat  caufte, 
cuique  mhil  negotij  cum  caufa  corrupti  iudicij  erat,id  tamen 
primumputauit  narrandum.Eratquealiocjuintemporis  or- 
dtne  primum  yquod  quanqud  nonfuijjet  primum,tame  nar- 
randumfuijfe  contenderim :  quoniam  matri,aua  tota  cau/a 
maxime  premehatur,detraheda  antc  omniafuitauthorito/s* 
Itacjue  quanqua  pars  narrationis  Vidcripotef,  auemadmo- 
dum  c>  eji  Vtique  narratio ,  V/«w  tamen  ^  affeEluprope- 
modum  einspartis  exordijprahet,qua  aduerfario  odium.no- 
hisheneuoientiam  conciliamws,  Eiufdem  etia prudenti^  co- 
Jiliique  eji ,  quodnon  nudum  rerii  ordinem  contintia  narra- 
tione  copleEtitur.fedfihinde  erumpit  in  affeEim :  ^  quihuf 
dam,  \eiut  digrefionis,aut  indignationis  caufa ,  \entis  con^ 
turhat,Cuiufmodieflaprincipioftatirh:Nam  Sajiia  mater 
huiiis  Hahiti  (  mater  enim  a  me  nominis  caufa ,  tametpin 
hHc  hoftdiodio  C^crudelitate  eft,mater  inqua  appeUahttur) 
C<7^  qucc/eqtmur.Deinde  non  ita  multopoft :  0  multerisfe- 
Itis  incredihilci  CP*  reliqua  item .  Tum  infine  huiuspartis  ef- 
fufttii,  lam  inittu  quodhuic  cum  matrefuerit  fimultatis  au^ 
dtftis .  Stc  Cjt^  in  Oppianici  criminthus  recenftndis  ,poft  nu- 
pticu  Sajitit  c^  Oppiantci:Sentioyinquit,  iudices  Vos  pro  Ve- 
Jira  humanitate  his  tantisfcelenhiis  hreuiter  d  me  demon- 
ftratis  Vehementer  ejfe  commotos .  Etpaulopoji  iterum  de 
Auriaftatris  Vxore pragnantefuhlat a ,  Txur/m  maiore co- 
piapoft  Scamddri  Fahrititque  condemnattonem  deratione 
iudic7j  corrHpti.cum  ^^elut  aditum  aperit ,  vt  id  non  d  Cine- 
tio  ,fd ah  Oppianico  doceat  ejfe  corruptum  .   Ftdem.is  ita- 
quehac  narrandi  diligentia  arttjicioque Jic  iaci ah to  fun- 


RODOL.   AGRIC.  DE   INVENT. 

dameta  cai^/a^  "vtfietiam  nuUas  deindejubiiceret  prohatio' 
neSinihil  tamefere  plpi^  iudex  depderaturm  Videretur.^uod 
autem  ordinis  efl ,  tcmporum  rcEimhac  tota  fiarratione/er- 
uatiu  efl  decurjks.  quod  autem  artu  hic  efl  in  diflonendo ,  id 
in  eo  efl  iCiuoniam/ubinde  contcxt  tvs  eiptsinterrumpitur:quod 
quidem/kpim  quam  vr  temporum  ordo  turbetur,  in  hocge^ 
V  ,  nere  narrandi  contingerefolet, 

Nihi!ineflinhocc3p.quoexpl!caro  Htopu?,  pr.rterqua  qusex  Quintiliani  Ge- 
minis  languentibuSj&  Cic.pro  Cluentio  oratione  afferuntur.  Veru  ea  eiufmodi  (unr, 
.  vtnifi  oiijnibusfermcillcru  verbis  a!cr:ptiSjhoc!oco  facis  explicarinoqueat.  Q£od 

zv  "^^  cumninaisquamlogum  rorctj&r  Iibri  illorum  vulgoin  manibushabeatur,rc(fliusqui 
Khetorum  a-  yQjct  indepetierit.  Innuit  pritereaRodol.phusorationesoratorum  ahternonnuqua 
liter  nonnun-  ^^^-^^^^^  ^^q  quam  diftas.Cuius  rei  quodam  in  loco  facit mcntionc  &:  Fabius,  &  Afco 
quara lcribi        •     p_ ^,,„„5  Ciceronem id  nro  Milonc  feciffe  teftatur. 


quam  dicj. 


nius  Psdianus  Ciceronem id  pro  Milonc  feciffe  teftatur. 

DE    DISPOSITIONE     EIVS    OE^ATIONIS     SJ^^ 
^^GV^MSNT^ATIONE     CONSTAT. 


Ohiter  quomodo  dijponend^jtnt  iffa  orationispartes^qitafu^ntexordtum, 
narratio^confirmatiOjeptlogns.  Cap.    JCI. 

A  Liam  diximtis  rationem  effe  dtjponendce  orationls  eii44, 
Quisordo  fer       qn^  conftat  armmentatione ,  qualesfmtfcholaflic<e  co- 

uandus  argu-  ■*  .    .,  r   ^  r        ^ 

mentandi.     tenttoncs ,  ciuiliumque  rerum  controuerjt^  ^  C>  qu^ecunque 

demum  repugnanti  auditori/unt  approhand^ .    In  quihtis 

Videndum  trit  ,quisflt  ordo  qu^Hionum  inter/e ,  quis  i- 

tem  inpngulls  quafltonihiis  argumetationum  jtum  quispar- 

tium  arat^tmentationis  cuiufque .  Eritfortajfe ,  quipartium 

nhquoTrdT.  orationis  dtjponendarum  ohlitum  meputet ,  credatque  hanc 

ne  coUocadf ,  ^^^^  ^^^^  expHcadamfuifle  rationem.  Mec  id/ane  me  late- 

hatynecpraterijfem  ,fl  vlia  huim  rci  crederem  tradenda  ejje 

pracepta  i  aut  ejfet  aliti4  ordo  earum ,  quam  quo  numerari 

folent ,  quique  ex  \>fu  earum  coUigttur ,  e^  quem  ipps  pene 

pr^ferunt  nominihtiSyhoc  efly^^t  primumfit  prooemium,  hinc 

narratiOitum  confirmatto,poflremtis  epilogus .   Nam  quo- 

ties  id  efl ,  orationisgenHS,  Vf  aliquapartium  iflarumfint  ti 


DIALECT.     LIB.    IIL  174 

Jupemacuce  ,tum  mm  dejtnt ,  nihil  efl  qmd  de  ectrtim  ordine 
dicatur .  lUiid  Vero  necejiitatis  potius  auam  pr^cepti  fue- 
rit,  quoties  Vf  /  occupatio  auditorii ,  \>el  temporis  anguftia  co- 
git  nos,  Vt  (pecic  feflmationis ,  faflidium  audientisfaliamus, 
incipiamujque  a  narratione.tum  ^?elut  digrej^ione  auadamy  ' 
autefueramus  ante  narrationem  diEluri,dicamus  ante  cofir- 
mationemjuhiiciamujque  narrationiprooemium.Vt tamen  &in"mtduf 
non  iuutiliter  huim  loci  traElatum  attig-erimusjUudinterim  o^^^^ione  vte- 

j  ri-'  •     •    ■  ■     icT-      •  ^  duefleprocB 

admoneamiu  ,  nonJoLu  m  mitio  dictioms  proocmij  yum  Ve-  mio. 
nire  :Jed  m  medio  quoque  orationls  decurju  ,flcuhi  yelnoua 
quceflto  traBetur,  Vf /  locm  af^eriorjolere pr<£muniri  ea ,  ^ 
aliquando  quod  procemij  \Hccm  haheat  auresplacari  ^quem- 
admodum  m  orationepro  Cluetio,  cuius  modojum  \>fiis  exe- 
plis .  Cicero  de  cenjoria  nota  diBuras :  ^pauto  pofl ,  cum 
Cluentium  lege  defendcre  \ellet ,  ^  ofiendere  lege  corrupti 
iudicij  tdtum  iudicem,  non  etiam  eum  qui  ad  corrumpedum 
coifletyteneri .  Sicpro  Murena  Catoni  ref^on/urm  ^plurimis 
"^ferhis  contendit  a  iudicihm ,  Vf  Catonis  authoritate  aduer- 
fm  reumpro  praiudicio  ne  accipiant .  Scio  tflud  d  Mjetori- 
bmttim  ■^^°^'4'^'tdefl,pr^Jumptionem,  tum  pnemunitionem 
yocari,  numerartque  a  quihujdam  interflgurasjentetiarum, 
^uodflue  hoc  ,ftue  prooemij  nomine  yocetur ,  non  mami  re- 
fcrre  crediderim ,  dummodo  conHet  tame  eundem  cjfe  '\>fiim 
eiuSjex  ejdemduci  rehus,ex  quihus  prooemium  petitur.Quod 
tamen  cur  ?ion  ita  ^>ocent ,  non  )^ideo  quidfit  catife  .  Mam 
cum  c^  narrationem  pr^ecedere  argumentatio  poj^it ,  cuiuf^ 
modifunt  quajiiones  qu.epro  Mtlone  traElantur  ante  nar- 
rationem  :  ^  epilogus  in  media  diciioneflat ,  Vf  in  Verrede 
Fhilodami/iipplicio,  ^de  Nauarchorttm  item yCiceronem 
Videmiisfectjfe.curnon  etiam  C^proa^?nium  c^  nouii  quod- 


RODOL.   AGRIC.  DE   I  NVENT. 

damprincipmm  media  ifj/eratur  diclioni,Jt  prafirtim  nom 

tratietur  qnceftio ,  \el  locus  ahqtiis  cjui  curam  eampojiulet, 

^i°'?o"r[e^°  ^  ^^  ?^*^  w^^w^  caufie  mometa  ^erfentur  ^  Id  autem  auod 

femper  proece  /^/^f  ^^  narratione pr^ecipi ,  Vt  ea  con&mationem  priecedaty 

dataarratjo.  J  •    •      j  n  ■  a-       •  ■       n 

ftc accWiendum  ejii\>t  eitis  (jUiCJtionis cmus narratio  ejt^Vrie^ 

cedat  confirmationem.^mdfi (ju<eflioneyn  eam^alia^s  necef- 

fejit  qu^fliones pracedere ,  nimirum  necejp  erit  priores  quo^ 

que conjirmationes  earum  explicart .  ^^emadmodum  eo  tn 

loco  de  quo  iam  diximnspro  Adilonefatium  videmt^s.Cun^ 

emm  narratioquafltonis  ein^  ejprpropria,  qua  infldiasflru^ 

xtjfe  Clodium  probare  volmt ,  qutd  attinehat  narrari ,  ntfi 

prohatum anteforet^  infldiatorem  ^  latronem  lufle  occidi, 

C^  nihtl  neque  a,  Senatu ,  neque  a  Cn.  Pompeio  contra  Adi^ 

lonem  efie prcciudicatum^ Stmiltter pro  Cluentio  tn  qu<eHio^ 

ve  \>eneficij,nuUo  V/m  ea  qu^e  ad  exitium perttnehant  Oppta^ 

nici,fuperiori  narrationtftl?neSiel?antur,quanquam  rerurn 

conttnutis  ejfet  ordo :  ergo  ad proprium  quaflionisjuve  tra^ 

BatumtUa  refruauit  orator ,  Qmnettamtn  hac  ipfa  qu^e- 

flione  ycumexpriore  orationis parte  notaiam  effent  Oppid- 

nict  criminajargumentationes  qu^e  ex  caufls perfomfqi^e  du' 

cehantur^pr^pojutt  narrationi.  At  cum  ex  re  tpfa  ^  tormc' 

torum  rattone,q'^thiis  aduerfarij  contra  Cluenttum  \?tehan' 

turyConfutandt  effent:tum  demum ,quoniam  ea  continehan^ 

tur  narratione/uhiecit  tllam,fimulq^  tudicum  conjulmt  t<e^ 

dio,quilogam  iam  orationem  audtendo  defejst,firurftisnar' 

rare  fuijfet  orfis  ,quoniamlongivt4  adhuc ditiurttm  crede^ 

repoterantyojfenfioresfutffent.  zAt  cum  in  mtdta  rerum  v^* 

lutfpatiajpjos  argumetando  rapmffet  ,quanquam  tum  naf 

raret,apparehat  tamen  eum  rempaucis,idquodfectt,efifeay^ 

foluturttm  .  Sed  departihm  orationls  h<ec  ohiter  admonuifje 


DIALECT.  LIB.     IIL  175 

ftijficUt  ynmtc  ergo  qitod  inHituimns  projeciuxmur . 

CicerodciCeafonaiiotadiiljrusJCn.Lentulus.S:  L.Gelliuscenfores,  sotarant 
Cluantiij,qualT  is  iudiciuai  illud  corrupiiret,quo  damnatuj  faerat  Oppiinicus.  Qua 
de  re  verba  fifturus  Cicero,primu  aures  placar,  ac  ve!ut  aditum  (Tbi  munit  ad  aurcs  iu 
dicum,vtviderceftinipraproC!uentiooritione.  Cum  Cluentium  lece  defenderc 
velletJLex  erat  primu  diAa Semproiiij,deinde  Cornelia  de  ficariis  &  veneficis,que  ^^^  SeprOnia 
lex  prajter  alia  mu!tj,&  deeiuscapite  qu.^ri  iubebat,  qui  cijaut  Senator  efletjaut^ma-  T*'^  Cornelia, 
giftratum  genisTst.aut  tnbunus  militum  legianibus  qujtuor  pnmus  fuiflet,tame*  coiP'  ^^  ficariis  & 
ret,coaeniner,coren!iirct,fjlfurave  teftimonium  dixiHetjVt  quis  iudicio  publico  da-  veneficis, 

naretur.HacergotcgeCiccrodcfcnrurusequitcmRomanumCIuentium,  quafiisea 

lege  non  tencretur.mira  quadam  arte  inuidiam  huius  defenfionis,pnmum  a  Clue'tio, 

deinde  a  fe  etia  ipfe repellit.Cuius rei  anfam  ci  prf  buerat  T.  Adiuj  accufator,qui  in- 

ter  accufandu  delatus  hucerat.vt  diceret  iniquifsime  aduruo]  Ciccrone,  fi  legis  prse- 

fidio  Cluccium  defenderet.-quando  xquifvimu  foret.omnes  iifde'  teneri  iet^ibus.quod 

illms  axioma,raanibus(quod  3iuiit)pedibijf:iue  rciicit  Cicero,  Qupd  autladdit  Ro- 

doIphus,lege corrupti  ludicii  folum  tencri  iudicem,no  etiam  eu  qui  ad  corrumpendii 

coiHetiei  dido  plane  refragacur  ipfj  legis  verba.id  cp  facile  animaduertet  is,  quifquis 

ipfam  legerit  Ciceronis  pro  Cluentio  orjcione.cuius  difputatio  huc  fpeLlat,lepe  hac 

Ssmproma  pertinere  ad  migiftratu^j/enarorci!.  &■  ad  eos  qui  primis  quatuor'legioni-. 

bus  fuiflent  tribuni  militum:ac  Cluenti  j  nihil  horum  omnium  eHc.-fed  tantum  Roma- 

num  cquitem-.proinde  hac  lcge  poftulan  illum  non  poire.  Pjura  qui  volet,leeat  iure- 

cofultos  pade^ijrum  libro  duodequinqujgefimo,  ad  legera  Cornelia  de  fi'cariis  &  ve 

ncficis.CLioruverbaaliquotafcnpfimuslibrifupenonscapite  decimo.  SicproMu-  '^^'^''«"8  cau- 

rena  Catoni  refponfurus.) Murenam  cofulem  defignatum,lege  Calphurnia  de  ambi-  ^"** 

tu  reum  fecerant  SeruiusSulpitius  &  M,  Cato.is  qiii  Vtica  ipfe  fibi  morte  confciuit" 

Hunc  ergo  Murena  defenfurus  Cicero,poftcaqua  Seruio  refpddifTet,  deinde  rcfpol 

furusCatoni,Venionunc,inquit,adM.Catone",quodeftfirmamentu'acroburtotiu$ 
accufationis.-qui  tame  ita  grauis  cft  accufator  &  vehemens,vt  mulco  mat»is  eius  autho- 

ritatemquamcnminationempertimefc3m;inquoegoaccufatore,mdicesprimuiIlud* 
deprecabor,nequidL.Muren9dignitasilIius,nequidexpe<aatiotribunatus,nequid 
totius  vit? fplendor  &  grauitasnoceat,deniqj  ne  ea foli  huic  obfint  bona  M  Catonis 

qua;illeadeptuscft,vtmultis^defrepo(ret.Bisc5fulfueratP.  Aphricanus  &  duos 
tcrrores  huius  imperii  Carthagme  Mumatiamqj  deleuerat,cu  accufauit  L.  Cotta  E- 
rat  in  eo  fumma  cloquecia.fiima  fides,rumma  integritas.-authoritas  tata ,  cjuata  in  im' 
perio  pop.  Ro.quod  illius  opera  tenebatur.Sa»pc  hoc  maiores  natu  diccre  audiui  hac 
accufatoriscximiam  dignitatem  plunraum  L.CottCjpfuifle.  Noluerut  fapicntinimi 
toraines ,  qui  tum  re  iUa  iudicabant  ita  quenquam  cadere  iudicio ,  vt  nimis  aduerfa- 
rii  viribus  abieftus  videretur.Q^id  Scrgiu  Galbam.-na  traditum  memorije  eft;  nonne 
prauotuo  fortifsimo  atq^  fiorencifsimo  viro  M.Catoni,incumbenti  ad  eius  pernicie 
populus  Ro.eripuit  f  Semper  in  hac  ciuitate  nimis  magnis  accufatorum  opibus,  &  pol 

f>ulus  vniuerfus,&  lapicntes  ac  multu in  pofterumjpfpicientes iudices  reftiterunt.No 
oaccufatorin  iudicium  potentia  jffjrat,n6  vim  maiorem  aliquam,  no  authoritatera 
excellentem,non  nimiam  gratia.  Valeant hsc omnia  ad  falutcm  innocentiuro  ad  ope 
irapotentium,ad  auxilium  calamitolbrum.  In  periculo  vero  &  in  pernicie  ciuiS  rcDU- 
dientur.Na  C\  quis hoc  fortc  dicet.Catonem  defcenfurii  ad  accufandum  no fuifle  nifi 
prius  de  caufa  mdicafiet ,  iniqua  lege  ludices  &  niiferam  conditionem  inftituet  peri- 
culis  hominu:fi  exiftimabit  iudiciii  accufatohs  in  reum,  pro  aliquo  prxiudicio  valere 
oportere .  Scio  iftud  a  Rhetonbus  tiJ  ■nsoKn^tv^xd  eft  pr«fumpti'one. )  Quintilianus 
libro  nono,  Mire  vero  in  caufis,inquit, valet  pr^fumptio qug  Tt§o\»^is  dicitur:cum  id  '^«AM^/f,"" 
quod  obiict  poteft.occupamus.  Id  ncque  in  al iis  partibus  rarij  eft,  &  prf  cipue  procE- 
mio  c5ucnit.Scd  quaqua  generis  /nms^dwerfas  tame'  fpccies  habet.Eft  eniai  qusdam 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

praemunitio,qualiseftCiceroniscontraQ^CaEciIiuro,  quodadaccufandam  defcen- 
dat,qui  fempcr  dcfendcrat .  Quaedam cofefiio.-vt pro  Rabirio Pofthumo,qucm  fua 
quoquefententia  reprchendenduro  fatctur,quod  pecuniam  regi  crediderit. Qucdam 
pr2didio:vt,Dicameniro,noaugendicriroinisgratia.Qu^damemcndatio,vijRogo  f 

ignofcatismihijfi  I6giusfumeueftuf.Frequetifsimapr$paratiO;cu  plunb»  vcrbjs,vcl  ' 

quarefafturiquidfimu$,velquarefccenmus,dicifol«t.  Guiufmodifuntqufftiones,  ' 

qui  pro  Milonc  tradantur  ante  narratione.-)Tres fiint  qust ftiones,quas  difcutit  Cice  { 
ro  in  oratione  Miloniana  antequa  narrar,Prima,ecquid  ei  f^s  fit  mtueri  luce,  qui  ho» 
mine  quoquo  modo  a  fe  occifum  fateatur.  Altera,de  praeiudicio  fado  a  Senatu.  Tcr- 
Pbilodatnus.  tia  de  Popeii  priiudicio.  Et  in  Verrede  Philodami  fuppiicio.  )Hic  Philodam»  ciuit 
Lapfacenusfuit,cuius  filia  quomodo  pervim  contendent  violarc  Vcrres,&  quode- 
inde  modo  patrem  ipfum  vna  cum  filio,  iniquifsicDO  iudicio  danandum  occidedumqj 
curarit,tertiain  Vcrrem  aftioneexplicat  Cicero.  Etdcnauarchcrumitem.)Dchoru 
longe  miferrimo  cafu  fupplicioqj  multa  Cicero  in  Verrcm  adione  feptima.  Similiter 
pro  Cluentio.)Hac  ciufam  iam  femel  irerumquc  atiigimus,eftcjue hic  locus eiufnao- 
di,vt  intelligi  plene  no  queat,nifi  perleda  orationerota.Quinctiam  io  hacipfaquf- 
ftioncjcum  ex  priore  oraiionis  parte  nota  ia  efTent  Oppianici  crimina,argurocntatio- 
ncs  qu2  ex cauGs  perfonifqiducebantur,prspofuit  narrationi.)  Sic quidero  nobisle- 
gendum  videtur,etiarofi  exemplaria  habebat  ad  huncmoduro,Quinetiam  in  hac  ipfa 
qu«ftione,cum  ex  prims  orationis  parte,  nota:  lam  effent  Oppianicidua  vtiqjpcrfb 
na;,&c.Qu9  lcflio  fi  cui  ir.agis  probabitur Jiberum  ei  per  me quidem  erit  fcqui quod 
volet.Scripto  exeplari ,  quamobrem  hac  vtique  parte  minus  eflct  habendum  fidei,il- 
lud  cum  prirois  mihi  videbatur  efle  fat  caufj,quod  qui  hac  partcm  defcripferat,ncque 
cnim  ab  Rodolpho  fcripta  erat,is  hoc  loco  aliquatum  fpatii  reliqucrat  vacufl,cui  pofl 
ab  alio  quopia  quzdam  ex  his  verbis  quc  recenfuimus  crant  inferta .  A  ccedebat  buc, 
quod  vbi  prior  ille  librarius,quifquis  tadem  is  fuit,n6  cx  pnrox  (  quemadmodu  cer- 
tis  iudiciis  potctat  deprehedi)fed  ex  priore  orationis  partefcriptum  rcliquerat.-ibihic 
pofterior,paucisliterisimmutatis,prioreilludinprim35trasformarat.  Vttaceam  inte 
rim,&  aliaquceda  hocloco  ineoexcmplarideprauataficefle,vtomnino  difsiroulari 
non  queant . Quod  genus  eft,quod  propc calcem  capitis  legitur  oportebat,  vbi ab Ro 
dol.nonopDrtebatjfedapparcbatfcripturo  fuifle,negarihaudpoteft, 

Sluo  ordine in or^tiont ea,qu£  argumentatione conjtat ,ipf£  inttrfi 
dijponendajint  qutfiienes,  Cap.     Xll. 

Quaftionu,   C\  V^JHones  qtt<e  ^fenimt  in  oratione  (c^uoniam  de  earum 

Jffedmc^fit '  ^^^dijpo/ttione primt*m  dicere  ordo  fropofitus  nos  admo 

aiiascx^vnaa-  ^^^V^  qtiddoque/itnt prorfiis  diuer/a,ne(jtieat  aliquo  capi^ 

queftionc  dc  ff  de/cendunt.  Vt  omnia  in  VerremrepetHdarttm  crimina, 

Singula  enimfuam  capiunt  qu<eflionem:qU(efitis  tahulis^te' 

Jiimomistdecretis,ar£umetis  conjirmantur.  Mec  redigitur  a- 

lia  ad  aliam,quando(]uidem  Vnaquauisper/e,  repetundarii 

crimen,in  quo/itmma  iudici/  Ver/atur,  cotinet.Tale  ejl  cum 

ijuaritur  dphilo/ophis,an  materia  diflinguatur  a  quatitate 

C>  habeatjine  illapartedi/cretam  dparte.  Vtrumuis^  enirn 


DIALECT.     LIB.     IIL  17^ 

horumfeir  fefAceri  poteft ,  vr  aicerum  de  altero  negetur  aut 
affirmetur.d^li^/^nt  quceftioneSy  mult£  quide:  fed  ah  Vna 
de/cendentes  origine,  quemadmodum  Jecundo  likro  demon^ 
ftrauimtis  multa^  ab  )^na  deduci ^u^ftiones,diximu/aue  na 
fci  alia4  ex  ^ferhis  ipfts  (juaftionis,  alias  in  Verhis  inclu/as  ' 
effeialtas  ex  conditione  auadam  accipi.  Qu.t  omnia  cuiu/mo  vr 

j-r        II-  I  r        '       I-     A       •      •   .  ■'         Nonrcfcrre 

atJtntitUic  expucatajunt  anobis.  ^^ottes  t^itur  y?entent  in  S"°  ordme 
orationem  diuerfe  (ju^fttones,ipftsj^(  vr  diximus  )  fonti-  qu^ScT 
ht^  difcret<e,ftcjuidem  mhil  altcri  explicand^  ah  altera  affe-  t?ra  mhAft' 
returjtherumerit  Vtiauede  qua  Volcmus  primum  difJere-  "^^*'^  ^''P'*' 

•K7  rr  ■         I  t  I  I-    ^  ,  ''■'  candam  altc- 

re.  Nijtjttgrautor  alKjuayqu^pLus  ad  expltcadum  pofcat  U  "">• 
hori^,^  relicjUie  Vet ad  dicendum  tenuioresflnt ,  Vf/ ad ap^ 
prohandumfacilioreSy  tum  recenti  adhuc  c^  nuUa  audiendi 
molefttafatigato  auditori ,  reEltfiime  ohiictetur  ea,cuius  dif 
fcultas  alacres  recjuirat  aures:maxime,  quod  minorihuspo- 
fied  tP*  ^elut  appendicihtts  )?el  fejfus  etiam  henignitis  inten- 
det,  Deinde  quodpronior  erit  in  iftafides.cum  dicetis  autho- 
ritas  matorihws  approhandis fuerit  confirmata.  Cumfuerit 
entm  antmis  accepta  ex  oratione priore perfuaftoyincipiemns 
deindenon  diElioni  modo  credereJed  homini.  Atcumaua-  rnterquaEftjo 

/1        •      t       •      rJ        I       •  n-      •  ■       ■  i.f'  ncsquarumal 

Jtiontsaltertmpaes  altert  qu<€jttont  tnntxaquomodolthet  eft,  «"aaitcri  m- 
de  ea  qu^  afiruendce  alterius  infe  continet  momenta ,  prius  fe  pr"nc!"o  ' 
eH  dicendum .  l^t  ft  quceratur  d  prtfca  philofophia ,  an  ftt  "4«!^«: 
animtis  humantis  immortalis  fitj^/ummii  hominis  honum  ^'=''*  <^«P«n- 
')firttis:  eicfuidem  (jui  Veteris  Academi^  Voluiffet  ejfe ,  id 
ijuodprius  eftyprius  expltcandum  fmjfet  Jmmortalem  ejfe 
animum:  deinde,  cjuod  lam  hincprohari  aliaua  expartepa- 
teB,virtutem  ejfefummum  honum :  cjuoniam  manentihus 
poft  mortem  ammis,multum  ^?tdeatur  noftra  tntereJfe^reEle 
/ecufue  Vitam  peregijft ,   Contra  vero  dtxiffet  Epicureus» 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
non  yirtutemjed  'Sfolu^tatemflimmum  ejfe  konu,  permagno 
ad  idphifuijjet  adiumentOtdocere  cum  corporikm  interire  a- 
filYnos.ldeoenimjiultij^imumXndereturyjJlendida  virtutH        / 
fiominafeElarixumque  morsfupra  ceruicem  immineret  y^fU     ( 
tro  nos  prjemorii  ^  exiguis  his  vita  bonisfraudare  nofmet^ 
ipfos  in  Vita.  Huic  ergjo  tdemfmjfet  ordoferuadus.  At  Stoi- 
co,quicum  virtutem  nonfummum  modo  honum.Jed  folum 
putaret,  attamen  credebat  interire  anima^quandoque  cjuide 
fimul  cum  corpore,  quandoque  )^tpoJi  corpus  maneret,  tan-:. 
dem  t^  dtj^ipari  tamen  atque  emori ,  libcra  fuijfet  ei  ratio, 
ytram  harum  m^ejlionum pr^ponere  maluijfet .  Autfquis 
eligendu^s  ordo,prius  de  \>irtute  dixiffet,  tum  de  interitt*  ani^         < 
miifie  de  iUo  pr<edtxijfefequenti6  de  virtute  orationis  detra^ 
heretfidei,  Hinc  c^  ciuilihtis  caufs  \idemtu  quafiones  eas, 
qu<e  magis  ad  inuidiam  reorum  quam  adfummam iudicij 
pertinebant,(juia  abeisfrmari  caufa,  non  e<efrmari  a  caufa 
yfidebanttir,  ^  ah  accufatoribtis pnepofta^  ejfe,  ^apatro- 
noprivis  ejfe  confutatas.Ft  inMuren^e  caufa,foluttus  eitm  in 
Afa  '\>erfatum  effefaltaffec^.  Pauciora  quidem  hac,   At  in 
Ccelium  tam  multa,V^t  longe  maxima  pars  patrocinij  ftt  de 
criminibus,quiefunt  extra  caufam.  Ergo  cumftnt  adiumen 
tacaufe  ifa,prius  dCicerone  deltntuntur:Pro  Cluentiocon- 
trdyQUoniam  crimina,  defenfa  corrupti  iudicij  caufa,liquide 
poterant  Videri  ab  accufatorum  odioprofetia  .  ifla  autem  co 
futata  nihil  iudicij  corrupti  caufam  adiuuiffent,  idcirco  Ci- 
cero  infinem  ea  coniecit  orationis,  Cum  ^>ero  ab  vna  prima 
qu£flione,muttas  deducimtis  alias  qu^fliones^cjuod  pleriqtse 
diutfonem  2{hetorum  ^^ocarunt  (^cjuam  vttlem  quidem  anr 
te  omnia  neruis  atcjue  ofibtis  controuerf<e  inueni.edis.  ^uin- 
tiliantis  reBfimefmul  c>  eruditifme  dixit)  tum  hgc  ob- 


DIALECT.     LIB.    IfL  i-jj 

feruanda  difhofitionu  erit  ratioj^^tprimas  e^vsponamm  mcc-  ' 
JlioneSjqu^  ex  ip/ii  najcuntur  \Hrhis.  Proximas^quce  indufce 
funt  in  \>erhis.    Poflremas ,  qu<t'  ex  cojiditionihiis  accedunt.  ^^  ?'■''"«'« 
Q uod  ita  efi  accipiendum  ifirerum  cie  amhiis  qu^ritur  ftt  ea  H"«^ft'ones 
naturayVt pojsint  ex  eis  omnia  h§c  qu<x:stionum  genera  dedu-  dcTn  oeneraii 
ci .  Quodjires  ipfic alicjuod horum generum non admittent,  fccnduX ^* 
in  eis  tamen  quceffcipient  ,pr^firiptus  ordofiquendus  erit, 
Primumque  qu^^iones  eas  cjti^e  nafcutur  ex  ^^erhi^^cjucecun^ 
aue  demum  erunt ,  rectj^ime  excutiemHS,anteqtidJequentm 
generum  attingamus  qu^eftiones.  H<.tjunt  enim  qu^siiones, 
quihi^s  anfit  aliquid,  qu.eritur:  quas  Veluti  inpr^Jumpto  ne- 
cejfe  efl  ejje,priujquam  quicquam  \4la  de  re  qu^rerepoj^imus, 
Deindeperfingula  ^^erha  quce  continentur  qu<efliGne  ,ducimm 
ordinem  qu^eflionum  .    Primum  quidem  earum  ,  quce  Ver- 
his  incluJceJiintjVt  qu<eque  maxime  generalis  efl,fiicprimam 
facimus.  Poflfiquuntur  qucc  minus  late  pate7Jt,fic,Vt  poflre- 
mafit,qu<e  cotratiifima.Tum  coditionalesjichduntur,  quas 
C^  ipfias  quoque  per  generales  jjecialejque  diuidimusfimula- 
tim.  Conditionalium  'Vero  mtcrfie  nonfiacilc  efl  dare  certam 
yllam  aijfofitionis  legem,  nififit  in  eis  qua:Hio,  qucepofit  alij 
quceflwmfirmameti  aliquid  ajfierre,  quemadmodum  prgdixi 
muSjCafi-mper  prius  ent  tracianda:  quodfi  nonfit,tumpri^ 
mamfacimm  qu^Hioncm  aliquam,qua  maiori  v/  mentem 
auditoris  occupet:pofiremam  Vero,qu^  ad prohandum  pluti- 
mum pofit:in  medium,quod  folet  in  agminefieri,  dehdiores 
recipiuntur .  Sumamm  exemplumpaulo  Itherius ,  quo  fiaci^ 
liHspofimus  hcec  omnia  Vna  qu^fiione  compleEii .  ^<erar- 
mtis,fltne  inter  laudes  Achillid  numerdd.um,  quod  Penthefl- 
Itam  ad  Troiam  occtderit.  Primum  efi,fucritfi  e  zAchiUes, 
fueritne  Troia,fuentne  Penthefilea.  Nam  quce  de  Amazo.^ 

Aa 


RODOL.    AGRIC.   DE   INVENT. 
fiihtis  Troidque  dmntur^non  defHertmt  attthores ,  qui  Vff«- 
fiittls  h^c  cdmentapotiiis,(}uam  \feritatii  mmumenta puta-' 
tterint:vta^  non  omnino ,  maxima  tamen  ex  parte  /criptorii 
lihertate  conflare.  Deinde  iam  eflf  an  occiderit  AchtUes  Pen- 
theflleam,an  occiderit  ad  Troia.  Hincjeqtsitttr  iam  id  cjttod 
aH^fltttm  efl  initio,anflt  inter  latsdes  et  dtscedttm.Certii  efl, 
aduerfanis  non  pojp  de  hoc  'S^UopaEto  conuenire ,  nip  conue- 
nerit prii^  de  tUis  f4£ priorafmt .   Er^oflqmd  iUorum  efl 
quod  in  dtphittm  ^^ocare  \^elimiu ,  necejfe  eflpnecedat  id  tra- 
Bxtu  hiiii^s  q'4£flionis,de  fyiafitmma  cotentionis  efl.  Et  hiC 
qtiide  Quafltones  in  "^erhisfiint.Pofl  hcec  incltsfts  Verhis  tra- 
Bamtis-.in  quihid^fere  ohferuatum-  efl apud authores ,  V^ ex 
ordtne proinde  WAmquodque  yerbtim ,  )>tprimumefl  ,per 
omnes  qu^fltones  explicent:generalesprimt*mydeinde  condi- 
tionales .  Mtki  reciifime  ordo  ex  occidendi  )^erho  incipere 
Vtdehitur:^ft,anfuerttcutufquam  ojfendere  aliqttem:deinde, 
an  occidere:pofl,an  occidere  Pentheflleam .  ^amper  con- 
dittones  iam  diuidimus,an  occidere  mulierem,an  mulierem 
armis  con[picuam,an  nohilitate  memorahdem,an  auxilium 
'  iure  ferentempatri^ ,  amico ,  regi ,  affliBcefortuna .  lam 
an  nefuerint  h^c  AchtUis,cmHS  generalem  quaflionem  pra- 
vofuimus,cum  diximt4S,anfuerit  cuiufqua^  Ergo  c^  ipfum 
per  conditiones  diuidemui:an  occidere  hancfceminamfuerit 
yirifortis,  an  Gr£ci,an  pr^flantifimi  inter  eos,  an  his  ma- 
iorihta  orti ,  an  hocpaElo  inflituti .  Poflremo  iam  /equitur 
(quia  multum  interefl  excufes  tantu  aliquodfa5iil,  an  lats^ 
dem  exfaBo  y^indices )  anflt  propter  tfla  laudandus .  N^ec 
hac  eopertinent,  quo  credam  hof  omnes  qti£fli$nes ,  Vf/  c^ 
alias  multoplures,qu£  ex  qugflione  tfla  poffunt  deduci,excii 
tiendas  ejfc  dicenti:fed  vr  in  eis  qt^as  y^ifumfuerit ,  qua/quc 


DIALECT.     LIB.    IIL  ,78 

expedtet  explicare  dtfferentem  ioHendamtu  \herminhac 
copia  ,  quis  faciendtis  ftt  ordo  .   Non  efi  quodputemtis  ,/0^ 
lumprinctpio  cjuaflionii ,  quce  ex  dimftone  najcuntur.-haie" 
damdtjponendirationemyfjuinetiam  ^finguU  aucejiiones 
rurfum  diuifone  dtJJ?omturJn  declamatione  quce  Jldathe^ 
maticiis  infirthitur  apud  ^luinttlianum ,  quonia  totaprope 
controuerfia  ex  eopendet,  quodfingitur  in  themate,  mathe- 
mattcti  pradixijfe ,  virumfortem ,  deinde parricidam  fore, 
qui  nafceretur.quiefiio  conditionalis  eHyanfatis  magna  cau' 
Ja  Voluntari^mortisfit pr^ediBio  mathematici.^odfido- 
ceatur  yerum  dixi(fe,fatis  \>ticjue  magna  crit  caufa ,  hocque 
efiin  quodprohaturPi6  incumbit.  Pr^mittit  tamen  qu^ftio- 
nem,an  etiamfifalfitm  dixeritjpfa  tamen  denunciatio  tati 
fcelerii  dcheatfatu  ejp  caufe  confiifend^  mortis .  Pofi  hanc 
iamfequitur^an  )ferumdixerit.  /dautemohtinerinopotefi, 
nifianteprohetur,  arteejfi  mathemattca  .  Qmdex  duahpts 
pendet  quafiionihfts :  anfideru  motu  res  humana  regantur: 
^^anpojstt  ishumano  deprehendiingenio.  ^Uce  cum  Vtra^ 
que  docuijpt,  tum  coUigit,^  hunc  mathemattcti  Verum  di^ 
xtffe:idque  multis  argumentationihtis  peruincit  .Ctcerofimi' 
Itterfecunda  Philtpptca ,  cum  reffondet  zAntonio  ohticienti 
fihi  tngratitudinem,  neccffe  erat,fidehehat  conuinci  ingrati^ 
tudinis,  Vf  accepiffet  aliquid  ah  zAntonio  .  Deinde,  Vf  quod 
accepiffet  yhenefictum  effet.Pofiremum  tllumgratiam  non  ha 
huiffe  Antonio.  Hunc  itaque  ordinemfequitur .  At  heneficio 
{inquit^fum  \fus  tuo.  ^o  f  Negatfilicet.Dicit  tamen  id 
femperpr^fitultffe.Suhticttdetnde.  Sedquo  heneficiofquod 
me  'Brundufii  non  ccciderisf  Docet  id ,  quod  acceperit ,  hene- 
ficium  non  effe.  Vofiremo,fedfit  heneficium ,  quandoquidem 
maiiis  a  latrone  accipi  nullumpotttit ,  in  quopotes  me  dicere 

Aa  ij 


RODOL.   AGRIC.  DE   INVENT. 

imrdtum^Sic  etiam  contimopoji  de  literutfii^yCitm  eas  reci- 
taffe  rep^ehtndit ,prim'^yn  cocirguit  inh'4mamtatem  eia^tCjni 
litera^  \>!l^  recitandasputet .  Deinde ,  quctsji  fua^  effe  ne- 
uet  Cicero,prohare  neaueat  iUim  ejfe  .  Dernum ,  vr  agnofcat 
ecvificutifacitt  nihd  ejfe  in  ei6  (\uod  accufarepopt  Antonim* 
^itfiuis  )fiderit  ifa,  diligenterque perj^exerit.facde  cogno^ 
fcety  quo  modo  cunEla  h^ec  Velutgradtbm  qmhufdam  duca- 
tur:  y^tPHperueniriadfecjuentianifiperpriora  mnpofityfi 
modo  ea  qu^  pnorafuntydiceda  credamus.oAdeoqHepriori' 
lia  admuanturje^uentia ,  V^  quanuis  prioraforte  fatis  con- 
(ianter  teneri  non  pofint  y/ecjuentium  tamen  integraplerun- 
que  maneat fides-  Adutatur  tame  hic  ordo  qu£fiionily)?t  eiuf 
demp^eneris  qu<ifiionii  alia  ahis  in  caufisfit  dtfiofitio.Vi pro 
Jldurenayde  crimimbtis  quaextra  caufam  erdtyprimum  di- 
xit  CicerOyQUonidlema  c^  inania  nulltuf^  mometi  erat ,  \t 
fithleuatis  iUis  atcjue  cotemptisytotim  accu/ationis  authorita- 
tempondusq^primo  aditu  videreturfuhieuajfe.  Fhdetdcjua 
ex  tUafiducia erupity^vt  diceret ,  'Bene  hahety  iaElafunt fm- 
damenta  defenfionls .Pro  PlanciOyfAonidin  dignitatis  com- 
paratione  pr^cipua  caufk  illim  Vis  ex  accufatoris  opimone 
nixa eratyinci  eam  Vehemettfiime  (^quod ex  Ciceronis  defen- 
fione  perjpicere  licet )  incuhuerat :  traElat  ergo  Cicero  pri^ 
mam  hacpartemya  qua  cum  deiecijfet  eumyquod  difficile  no 
erat,a  tota  deiectfje  cauft  Videretur,  Anteomnia  enim  cura- 
dum  eft ,  Vf  initiofirmum  aliquid  c^  quod  tenejperare  ati- 
ditorem  de  tota  caufafaciat  ,ponatur.  Credendumque ,  non 
ftne  ratione iaElari  ah  ommhus  ,principium  cuiufque  reipo- 
tifiimam  ejfepartem»  Euitatur  tnterim  per(picuus  tUe  ^  ni 
miH  dtligens  ordo,quo  ars  magis  in  occulto  fir,minusj^jujpe' 
Bafit  auditori  diBio,qu^  no  ex  dicentis  afiu,fed  ex  re  nata 


DIALECT.     LIB.    III.  lyp 

Videatur.  Islon  cjuod  non  optimns/It  adrem  cjuamaue  dice- 
dam  ordo  exatiijsimm^qtiar.dvo  c>  dccor  etiam  fracipum  o- 
rationi,  aucadfyiodum  rehtis  omnihtis  ex  ordineaccedit.  Scd 
Jicut  in  vita,  qui  antmorum:Jicin  oratione,(jui  auriumgra- 
tiarn  cupit^non  qu^  rcElJiimaJecjuitur  ,fcd  qU(C perjuafioni  . 
alienoe  accofnmodatjsima. 

Vtomniain  Vcrrc  repctundarum  criniina. )Lege  rcpetundirum  quitenerentur,   Vefris  cau{a«' 
cxpIicauimvisprius.Quodad  huncatcinet  lcciijCu  C.Sacerdospntor  inSrciliafuif. 
ferjfuccefsit  e>  in  pratura  C.  Vcrres.quicum  prouincia  eam  cbtinuiiret  triennium,8c 
multaibi  libidinofejauarcjcrudcliterqj  cgifletjtademaliquadorucccJentcei  Metel- 
lo,Rom5  reuerfusjrepciuiinaruma  Sicuhs  ponulatuscft,qui  omnespriter  Syracufa 
ncs  &'  MamcrtinoSjMarciimTullium  illo  tempoie  florcnte  dcrenfionibus  amicorii, 
ad  accufandum  Verrcm  defcenderecopuleiunt.propterea  quodhiinciampridcmne- 
cclljtudinequada  fibideuimftum  h.)beret,vt  qujqujftorpr.itoris5ex.Peducei  in  in- 
fulaea  fuinet,S^  cu  indedifccdcrer,multacisorationc  ea^qua  Lelybxi  habuerat,  be- 
nigricciOet  polIicitus.HacergoSiculorum  caufafufccpta,n'.ultiscriminibus  accufauit 
VcrreCicero.quorum  pler3quct.;m  dmerfjfeparataque  fuere,vr  nullumalteri  pro- 
bando  accoroodari  poflct;(ed  iuis  fingula  cOlnt  qutilionibus  explicanda .  Sitne  ani- 
irushunianusimmortaIis.)Deaninaiimmortalita:e  vMrii  fuerunt  philofophoru  fen-   Animusaa 
tentiT.Plato  iir  mcrtalcm  facit.  lifAcurei  flatim  vt  a  corpore  feparatur,interire  cu  c6   iniinortahj^ 
firmani:Stoic),.Tiai)cre  quidcm  cum  aliquadiu,\crum  pofl  tamen  difsipari,atqjiD  ni- 
hilum  redigi.Fiequcnscfl;n  huiusrei  mcf.oneCicero,  qui  vbicunq^feleoffertocca- 
fio,Platonisfcntcnti2  libensfubfcnbit.  Qu^i  veteris  Acad/mix.^.^^^cademiaiocuse-   Academia," 
ratiuxta  Athcnas.vbidifputareacdcccrefolebat  Plato.  Vndediftifunt  Academici, 
quoru  ttfi  nomc  vnOjtamen  dupiex  fentctia  fuit ,  vnde  &  duples  fa<fla  eft  Academia; 
vna  vetu?,altera  noua,quemadmodurn  expliratum  a  nobis  eft  libro  fecundo.  Virtute 
eflefummurobonum.)Qu_3mfciitent!a  Stoicorumdiximusiam  afleri  a  CiceroneTu- 
fcu!anaquinta,m  Par3dOMS,&  expendienani  in  Iibrisdefinibus.    Voluptatemfum- 
muro  bonum  efle.^Ea  fentctia  Epirun  fuit,  quam  apud  Ciceronem  primo  Iibro  dc  fi- 
nibusdcftnditTorquatuf.  Vtin  Murenxcaufa,)  Obiecerat  enim  Cato  &:  Sulpitius 
Murcni  A  l)a,6c  priierca  falratore  eum  Cato  appellarat:quf  duocnmina  diluit  Ci- 
cero^priufquaiD  adreliquasduas  accufationispartesprogrediatur.   At  in  M.  CoeUii 
tani  multa.)Na  cum  auna  Cloduaccepti  &  veneficieflet  accufatusCoelius^ta  roul- 
ta  prxterhacobiefJa  illifueie,vt  vcl  minin?a  CiceronianT  orationisparteoccupeot 
ea,  dcquibus  erat  cofntutum  ludiciuro.   Quxexipfisnafcunturvcrbis.)  Qux  qux- 
ftioi)esexverbisipfisnaltatur,qi:xvecxiisqu£  verbis  inclufafunt^dehislegelibrife 
cundicaput  vndecimum.  Quod  Penthcfilcam  ad  Troum  occident.)  Hxc  Penthefi- 
lea  rcgina  Ani.jZonumfuit,c6f3t;guineac3rundcm  res^-.nx  HippoIytes,qualiipcrius  ^^''^^''fiJea^ 
diximusoccifam  fuilfeab  Meicule.Qj.>.a  pcrcmpta,Pcnihtfileae.^ulcum  luis,Piiamo    HyppoIytC, 
c6;ra  Grf  cosauxiho  vcnit,in  coque  bello  sb  Achillecccifa  eft.  Sic  fcre  Diodorus.In 
decla.mationequx  Mjthcmaticusinfcribitur.)Lius  dccljmationisargumctum  efteiuf 
modi.-Virfoitiscptet  prjmiaq';od  vcier.  Qni  caufjs  volf.taria mortisin  Si.natuno 
rcdi'idcrit,inf  pultusabiiciatui.Qu^id.^mdepai tu  vxorismatheir,aticum  cofuluit.Is 
rclp6c'it,viruloitefLturiiquii)jfcererur.dcirideparricid.i.Cum  adoleuilfct  qui  erat 
natufjbcllcpatni  fcrticet  fecit,  reddidcjit  cauljs  volutarix  mortis,p3ter  cdtradicir, 
Cicerofin.ilittrinf  cuda  Philippica.^Verba  Citercni  hafccnt  ad  hunci:  odiJ.-^Ht 
bcntfiin  fum  vfustuc.Q^:f  .«"Qj^Mnqua  ill.d  ipfum  quodc6.rierror3?,fcnipcr  j-rc  me 
tuli.Maluimetibidtbcictofiiefi,  quanicui<juaniinusprudctin6fat!5graiuivideri. 

Aa  iij 


,vttu«e 
Itali 


RODOL.   AGRIC.  DE   I  NVENT. 

SedquobencHcio^Qu6dmeBrundufiinooccideris?Queipreviaor,quitibi,v 
eloriari  rolebiv.deiulerat  ex  latronib»  fuis  principatum/oluu  effe  voluiffL-t.in  iraua 
irciufsi{ret,eumtuoccideres?F3cporuifl*:.Quodeftp!iudP.C.beneficiulatronu,niG 
vt  comemorare  pofsmt.iis fe  vitarn  dedilTe  quibus  no  idemerint?  Quoi  fi  cflet  bcne- 
ficium.nunqija  u qui  illumintei fscerant^a  quo  erant  feruati,tantam  eflent gloria  co- 
fecuti/Juale  autem  btn^ficium  eft.quod  trabftmueris a  nefario  fcelere?Qu3  iu  re  no 
ta  iucundum  viden  mihi  debuit,n5  interfeftum  a  te.-quam  miferurt.,id  te  impunefa- 
cere  potuifl^e.Sed  fit  bcncficium,quadoquidem  maiusa  latrone  accipi  nuHuoi  potuit; 
in  quo  roe  potesdicere  ingratuni.*' An  de mteritu  Reipub.  qusn  no  dcbui,ne  in  te  in- 
oratus  vidcrerf  &:c.  Sic  eturn  continuo  poftdeliteris  fuis.)  At  etia  literas,inquit,quas 
me  fibi  roififle  dicerer.recitauit  bomo,S(:  humanKAtis  cxpers,&  virse  c5munis  ignar*. 
Quis  enim  vnqua,qui  paulum  modo  bonorum  confuetudinem  noflet.  literas  ad  fe ab 
amicoroiflras.ofFcnfionealiQuainterpoCta,  inmedium  protulit,  palamquerecitauit? 
QuidbQceftaliud,quamtollcree  vitajvitxfocietate.^^tollereamicoru  colloquiaab- 
*^°"'  fentm? Quam  tr.ulta*loca  folent  cfle  in  epi ftol is^qu^  prolata  fi  fint,inepta  efl^e  v idea- 

lur.Quam  multa  feri3,neqjtamen  vllo  modo  diuulganda.  Sit  hoc  inhumanitatis  tuf. 
ftuitimincredibilevidete'.Quidhabesquodmihiopponashomodiferte,  vt  Muftel- 
le,Thamifio,&  Tironi^Numifio  videns.^Qui  cum  hoc ipfb  tcmpore ftcnt  cu gladiis 
inconfpeftuSenatus,eeoquoqjted]fcrtum  purabo,fioftenderis,quo  modofiseosm 
ter  ficarios  defeniurus.Sed  quid  oppones  tandcm.^^Si  nege  me  vnquam  iftas  lireras  ad 
temififle,quometefte  couinces^Anchirogrjphojin  quohabesftientia  qusftuofam,? 
Quipofsis.^^funrenimlibrariitnanu.Iaminuideomagiftrotuo,  quitetanta  roercede, 
quantaiamproferam,nihilfaperedccuit.Quideftminus,nodico  oratoris,r:dfaomi 
nis,qu3m  obiicere  aduerfario,quod  ille  C\  verbo  negant,  15giu?,pgredi  no  pofsit  qui 
obieceni?  At  ego  non  nego,tcque  in  ifto  ipfo  conuinco ,  non  ii)humanitaris  folu,  fed 
etiam  amctis.Quod  enim  verbum  in  iftis  literis  eft  no  plenum  humanitati<,off"icii,be 
neuolentii.?&  qux  fcquuntur.  Porr6,dc  Murenar,  &  riancu  caufa no  eft  cur  hoc  Id- 
coquicquaradicaaiusjcumantea  devtraquedixenm-js. 

^flumentationum.quilusftnguU qui^fliones  confirmantttP,qu£ deheat 
eftdjJ]>ofilio.  Cap,       XIII. 

in  genere  de  A  -^niiy^^entationum  dij^ofttw  in  ei^yquce  irA^^i^it^i  Graci,Ci 
Do  ita  magni  cero  demonHratiua  vocatut :  quce  Videlicet  ad  oHenta- 
prxcedain  ar  tioncm  tantum  yoluptatemque  audientium  difjeruntury  ex 
nesTqux°fc  drhitrio  fcre  pcndct  ems.^m  dicit :  abundeciue  fatls  fecit  ,p 
quantur.  dccorcm ,  CUU44  foliiM  cft  cura  fihi  y  dij^ofitione  conjequitur, 
Huiufmodi  fmt  laudationes ,  Vitupcrationcs ,  ^  panegy- 
,.    ricorumplerique  .quiex  lat^dattone  in/tiadendi  cjuandam 

DehisFa.li.  I         1     ^    i  j  /r~      j  ^  '■  , 

3.  cap.  9.  &  imaqinem  nonnuquam  dejcenaunt .  Uuontam atitem lau^ 

M.Cic.  mul-      ,     ^        ,  }  .        .      j  .  .  . 

tismlocis.  dantur  hona,  ^?ttuperantur  contraria:m  homtne  qmdem 
laudamvis  animi  hona  ,  vt  fcientias  ,  Vf  ^^irtutes .  Cor- 
poris  Vf rJ  ^fortunie  hona  laudamus  duphciter ,  \>el  quia 
honorum  animi/unt  indicia  :  >f  yires  ,  quia  continenti^ 


DIALECT.     LIB.    IIL  i?o 

pgmm/iint :  opes,  quiafi-agilitatis,  \elqma  henejit  V/^,  >/• 
opibm  ad  liheralitatem ,  ^^iribi^^  adfortitudinem.  Contra- 
ria  auoque  interpretatione  ^^ituperamiis  h>£C  ip/a ,  ^  horum 
contraria.  Perfe  enim,  nec  honafimt,  nec  mala  :fed  ex  eius 
qui  habet  ingenio  accipiuut  nomen .  In  reliauis  rebiis  lauda- 
mus  vtilitatem,  quam  prcebent  nobis :  ^  ea  pr^cipue parte 
bona  cenfemm ,  (jua  profunt.Sic  deum,patrem,reEiorem  re- 
rumnoflrarum,  cu^odem,proteEiorem,datorem  \>it<€,pro- 
fpentatis ,  quietls ,  omnitimcjuc  qu^e  felicium  expetantur  V<7- 
tisjfontem  originemque  laudamus.  Deinde  ftrnilitudine  lau- 
dum  noflrarumfortun^  qnidcm,  quodnulli  obnoximft:cor 
poris ,  quod  malorum  omnium ,  qucc  in  nos  incurrunt  ft  ex- 
persianimihumanarumque  virtutum ,  ^^nde  iuflum  eu,  cle- 
mentem  ,longanimem  ,propitiu'm,fepictem  dicimus .  Eadem 
ratione  in  equis ,  ex  \fu  no^ro  ,geflandi  arandique  commo- 
da  narrantur  :quantum  bello,quantum pace  nobis  prcefient. 
Tum  quod  alacritate  adpericula  ,fde  aduerfiis  '\>eteres  do- 
mmo^  jpatientia  laborum,  manfuetudine ,  ohfequioque  ^>ir- 
tutes  noflras  referunt .  Ita  in  corporis  honis ,  rohur ,  Veloci- 
tas,  decor.  Ita  in fortun^c ,fimt  ornamenta  ,phaler^  ,fiena, 
cultus,^  a  maxima  quaquefortuna  maxima  cura  eis  adhi 
hita.  Similiter ,  non  apes  modo,fcutcopiofjiime  Virgilius:  ^^''''S-'*^'^*"' 
necpftaci,  Vf  Ouidiu^s ,  yt  Statins  :fedmanima  quoque  ,fi- 
cut  Vrhes  ,portm,  regiones,  arhores ,  plantce ,  lapidefque  lau- 
dantur.Sic  Plmius  terram  Lttidat,  quoipropter  eximia  me~  ^*°**'"P^5 
ritacognomenindidim'is eis  mxtern^  \>enerationis.  Viilitas 
h^eceius  efi.  lam  mitem,  benignam ,  indulgmtem,  ^  ^feis 
mortaliumfemper  ancdla^>ocat.  lam  \>enena  nojiri  mifer- 
tam  inflauife  putat  .Imitatio  qucedam-  efi  h^c  human^pro 
hitatis.  Nec  egofem  nefciiis ,  iflafg^.iratc  dici  (^  proprie 

Aa  iiij 


RODOL.    AGRIC.  DE   INVENT. 
em^  auipojpnt^^  Ideo  ^  imitationem  dicimus.  Hoc  ta- 
men  conHcit ,  quodinitiopropofiAi^fimdttudine  cjuadam  v/r- 
ttitlj  ifi^  laud^ri ,  cnmfint  re  vera  lono^ijii me ah  ca  refnota* 
Sed  de  laude,  quAuquayn  non  nojiri  fiegotij  nunc ea  fit,  h^c 
Velut  in  tranfcnrfii  non  muttle fuerit  acajijfe.  Late  patet  e- 
nim  laiu,^  omnium  ciutltum  qn^Jtionum  rattoprope  exe9 
fonte  defcer.dit.ln  iudtcijs  enimyjuid  iCjuumyfAid  tni(^f4um 
fifin  conftiijs,cfuid  expediat ,  aut  noceat ,  qu^  cunEla  \>tili- 
tatis  honeft^tifjuefine  mettmnr.  ^w  autem  m  \>tdeat  h.tc 
omnia  cum  Uudatione  ejfe  coniuncia^fd  tamen  laudatio  ex 
dicentis  defltnatione  in  altud  tranfic  nomen.  L^zudationem 
"^^ero  tunc propriefi-mamiis  hocnominCyCum  laudamm  rem 
mUum  alium  in  '^f4>m,m[i  vr  laudemwi.  In  hocttaque ora- 
tionii  ?enere ,  cjHoniampr^ctpuc  ^^oluptatem  admirationem- 
aue/eElamur  audtentium^^ju^e  non  comingit  nif  magnis  qui 
hufda  recenfendi<,(]U£ perfepe  cumfidc  etiam periculo  petti- 
tur,  aut  minorikm  in  eum  modum  extolled'j,  v/  magna  v/- 
deanturfic  ergo  nonnunquam tnftituitur  dijpoftiOy)}:  argu- 
Ynentationthiis  aliaftper  aliam  increfentthi^^felut  gradi- 
'  hiis  ciuihtifdam  augeatur  oratio.  ^laalis  efi  apud  Ctcero- 
nem  lam  clementi^  Cafirif.Ad.  MarceUum  reftituentis.Et 
Cap. 3.  Huius  ^ j  g^irites  item  lam  heneficij  Pop.  2{o.  quo  ipfe  eft  ah  exi - 
lio  reduEim.Quie  cjuomodofiant,fipertm  diximus .  oAt  in 
earumrerum  laudihm recenfindis , cjuarum  ipfa fiht ffficit 
tnagnitudojyt  in  Vompeij  laudatione pro  lege  Manila^in  v/- 
tuperatione  M.  Antonij  ,L.Pifoni^.,cjet€rorum^,nihil  eft  ne- 
ceffe  feruare  hac  extruendaruyn  argumentationum  legem» 
Sed  aut  difpartimm  hcnaperfiia genera^fic  ,\t  defortun£ 
honisyde  corporis  tu  de  Virtutihm  dicamm  yfingula^j^  fimilt- 
'  tervrofecuiimur-y  Vf  (juicqutdfecit  ad  y^naqudque  virtutum 


DIALECT.  LIB.     lll.  iSi 

pertinensjdadea^n  redigam.aHt  vitam  totam  y^jtnMtis, 
Vr  educatus  esi,  \>t  /efigej^it,  per  temporum  onimem  dt(^eri- 
miis,  aut  ip/tfiohls  dtflributtoyiem  (jHadam  effiyjgimns,  atsod 
pro  lege  Manilta  in  laudando  Pompeio  Cicero  fccit.  ^od 
fuitquidemfiiciendumftbiyquoniampura  iatis  nonfuit  eo  lo 
co propoftafed  in fuajtonem  Wrt(l?atttr  UtuiatiOynec  Pom- 
peinm  honam  ^nril  tmic probare  Vohtttfd  Vttltjiimum  im^ 
peratorem,  in  (jtto  clixit  cjuatmr  illa  ejfe  oportere  yfcientiam 
rei  mditarls,\Hrtut€,af4thjritatemfcltcttatem.  Aiitji multA 
JiHt  argumenta  lattdisyCjuoru  magna  aliXyalta  lettiorajintyne 
\elleuiora  in  ^^nam  congejta  locii  exilitate  Jua  Um  oratio- 
nis  injringanty\fd ea m  m.iiorefipra  modum  tollanty  ordine,  « 

quearbitrariiifipra  ^^ocauimti.sf(jmmur.  Itaque  vr  maio- 
rum  robore,  lemorumfulciatur  debtlitas :  ^  rtirjh  tenuita- 
te  leuiorumyimpetHS  maiorum  tempereturymjcefntiseayitigi' 
tmifcjue  tncredibiliaprohabtltht44y(j>endtda  obfcurisy  inftgnia 
ignoris,propria  cum  his  qu^  funt  aitorum  commmta:\ft  hac 
miJln>rayConcinnario  qu^dam,^  ^jt^ahtlitas  accedat  oratio 
ni.  /n  his  ^erogerfenbns ,  q'4^  fidem  folam  qtf.crt4nt  :fidei  Sronur^"™'' 


jra  or- 


quoque  efi  ante  omnia  accomodanda  dtjpojitio,  td  ejiy  qnem-  dei.b" Mtufr 
admod'4m  de  cfu^jliomhiis  diximtis,fifint  armmentatione   ^  'ud^cia'!. 

ri  J  rr  r        o         r  i  '^  rr-        '  Cap. proxi- 

qu.e  nonJolumprod:'jje cauj^ pojsint  Jed ex  quarum  ajfeuera  ™o. 
tionereli^juis  argumentattombus  aliquaparte  Veniat  fides, 
\teas  altispr^ponami^.  Sic  Cicero  pro  Mdone  in  ea  qt4<e 
fltoncycutusfepe  iam  meminimitSy  qua  dtjputat  anpofitt  v/- 
lus  ah  alrero  occidt  iure.primitm  opponit  aduerjariis  Ai  Ho"  * 
ratiumyquifroremocctdityahfoluttfqueejt  Po  l{^fentetta, 
Jn  quo  \feL*r  najcentis  rei  T{o*nanie  exemolo,  lecefjuey  ^  fc 
Jitmjnium  fxfahidis  quafitiiyinnixaJitnt.Simtltrer  ^tnti 
lianus  in  MuhematicOyCumprohare  )fult,mathernaim  di" 


Libr.huius 
cap.]. 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

xiffe  ^^erum,  foflquam  frohauit  Jyderihm  regi  res  huma^ 
na^Si^  eorum  yim  pojji  ah  hominihm  comprehcdi,primum 
argumentum  ponit  ipfam  mathematici  conflantiam  in  reflo 
dendoi  qui  cum  ea^  cpuihm  merito  credere  conjtdens  eum  pa- 
ter  non  dehuent  ytamen  nihd  texerit^fid  omniafine  difiimur- 
latione  protulerity  pendet  Vticjue  prcecipue  quaHionii  iHius 
fdes  ex  mathematico .  ^uemadmodti  in  futurorum  omniu 
pr<ediElione,nuUa  remagi^  credimm,  cjudm  eim  feientia  fl- 
deque ,  cuipr^dicit.  F^Eie  ergo  hoc  argumentum  tanquam 
firmamentum  primum  fecit  .Pr^eter  h<€cfinonfit  hac  in  ar- 
mmentu  ordinis  caufajtamenproxima  ratio  erit,  Vf  altquid 
quod  apud  audientium  ammos  multH  hahiturufit  virtHy  hoc 
primum  locemm:detnde  dehiliora  in  medium  recipiamm.po- 
flremumfaciamm  id:quod  arctiftme  auditorem  teneat:quo 
niam  eorii,')?^ proxima,fic eft ejficacifiima memoria,  Quin- 
tilianus  itaque  in  2\dilite  A^arianojn  prima  qu£fiione,qua 
fecit,an  hcuerit  eum  qui  Vim  tnferret  occidere,primam  con" 
fejfionem  cau/k  aduerfario  extorfitjNonifnquit^  me  hercu- 
lepofTmn  tenere ,  quo  minm  in  accufatore  dolor  mem  prorU" 
pat.  ^luid  dicis^Tufi trihunm  effes,  hocfeciffes  ffimiles,  hoc 
tultffes^  Nthilferepotuit  eflficacim  dicipro  cauffa,quam  quo 
yel  imprudentifiimm  etiam  aduer/arim  cogereturfecundum 
reum  pronunttare.  In  fine  Vero  qu^flionis  idpofuit,quod 
auamuis  non  adfirmadum  fide  caufoe,  tamequod  maim  efl^ 
apud  iudicis  animum,potetijfimum  effe  dehuit.  Itaque  cum 
muaflffet  luxuria  nohilitatis  qua  maxim.e fludehat  feuerita 
te  Vtrtutihufeipremere  C.  Aiarim  :fiihiectt  infine,  Dijpro- 
fecio  magnitudinem  tuacttrat  imperator  ac  dirigunt,  qui  ti- 
hifaper  catera^  laudes  attulerunt  tam  honefl^  fentetic^  occa 
fionem.  ^luod  miles  fortiter  fecit  fi ahfoluis ,  tuum  exempiH 


DIALECT.  LIB.     IIL  i8a 

efi .   Irt  dffeBihm  (  quod  c>  ante  diximHS ")  crefcere /emper  Or^Jo^rgu- 

J  *"  ^  '  ,  J      J         J        i         mentarionum 

dehet  oratio ,  CiT*  qtiemadmodum  inter  arffumentattones  ea  '"  moueadis 
m.€  affeEitu  efi  capacijsima  ,  fc  in  ipfi  affcEiu  quodpotcn^ 
ttjstmum  y  recie ponetur pofiremum  .  Cum  enimjuajponte 
cittj^ime  arcfiant  Lulotym^,  turpe  eH  ecvs  dicentisjrigorejtc^  . 
cari .  ^ltifd  Vt  lachrymis  ,fic  in  omni  affeElu  necejje  ejl  eue- 
nire :  quoties  ii  qui  dicit,propoJtcis  ejficaciorihtts  ^  acrtPts  in 
animum  penetrantihtis  ,ad  lcutora  deinde  Velut  dejiituta 
ommhii^  orationc  deficElit. 

Qus  iTnS^siiCi^inx  Grici,Cicero  demoftratiua  vccauit.  )Tria  quenjadmodum  &  fu-  Tria  cauIarS 
praattigimus,caufluumruntgcnera,demoftratiuum,deliber.Kiuum,iudicialc,Dcroo  gencra. 
ftratiuum  vocat.quod  \n  laudando  vituperandoq;  verfatur.Deliberatiuum,  quod  in 
fuadcndo,auidinuadendo,hoitando,dehortaiid6uec6(il>it.Iudicia!e,quo  accufam» 
aut  d^fendur!us,petimu<,aut  abnuimus.  Ergo  quod  ad  hunc  attinet  locum ,  id  quod 
LatinrjCiceronem  in  Rhetoricis  fecuti,  vocant  genus  dcmonftratiuura  ,  Gracis  tT/- 
c/*aKlncJydici;ur.DjquohLicmmodLiQn.intilian5'liS.5.Eftigitur,inquir,vtdixi,  vna   ^^""^'lerao- 
gen9,quo  laus  &  vituperatio  cotinetur.led  eft  appellatum  d  mcliore  parte  laudatiuu.   ""^*""™» 
Idcm  alij  dcmoiiftratiuum  vocant.  Vtrunquc  nomen  ex  Grxco  creditur  fluxifle  nain 
&  tyt{:j^i«(7](!(ov  &  iTri/attlnovdicunt.Sedmihi  iTtiJ^&\C]inov  no  tam  demoftrationisvini 
habere,quam  oftcntationis  videtur,  &  multum  ab  iUo  encomiaftico  d:fn;rre.  Nam  vt 
continet  laudatiuum  in  fegenus^ita  no  intra  hoc  folum  confiftic.  An  quifquam  neea- 
uerit,panegyricos  t5r//e<«7iHovf  efleM tqui  formam  fuadendi  habent ,  &  plerunq-  de 
vtilitatibus  Grsri^  loquuntur.-vt  caufarum  genera tria  fint,fed  ca  lum  in  ne^otiis,  t3 
inoftentationcpofita.NififortenonexGr.Tcomutujntesdemonftratiuum^vocaDt:   Panegytis 
vcrum  i  j  lcquuutur,quod  laus  &■  vituperatioquale  fitquicquedcmonftranr.Et  pane  Panegyrici. 
gyricorumplerique.  )  7r«VKVf/?,  laudem,  feftum,mercatum,conuenfum  fignificat. 
HincXoyo/  TO(U)Vvj/Kci,hoc  eft  orationes,qux  in  laudem  cuiufpiam,  aut  alioqui  in  con 
uentu  populi.non  tam  vtilitatis,  quam  dcmulccdarum  aurium  volupratifque  gratia  a- 
pud  Grscos  dici  folebanc.Etiarofi  n6nunqua(vi  lam  ex  Quintiliano  ortcnclimus)& 
fuidendi  habebant  formam,S:  de  vtiliratib'  Grcci.r  loquebatur,id  quod  nec  Rodol 
phusdifsimu'af.Tumquod  ahcritatead  pcricula.fideaduerfus  veteresdominos.)De  ^ 

hic  equorum  laude  &  amoreaduerfum  dominos  multa  legereeft  apud  Piiniu  li.S.ca- 
pitei^.Mec  pfitaci.vt  Ouidius,vt  Statius.^Ojidiu-jfecfidoIib.elegiarum  deplorar, 
fimul  aclaudat  pfitacum  mortuum.Idemfacit  Statiusad  Mcliorem  hb.  2.  fuluarum. 
Vtin  Pompeiilaudationsprolege  Manifi3.)Mani!ins  tribunusplebis  legem  roea- 
ratjquaCn  Ponpeiodecerneretur  bellum  MithriJaticij.  Ea  legem  difluaferelummi  ^®^  Manilia,' 
vinac  prmcipesciuitatis  Catulusac  Hortenfus.fuafit  Cicero:&  quidcm  itafuafir  vc 
bonam  totius  orationis  parte  deftinarit  recenfendis  laudibus  Pompeij.cuius  laudatio 
nismennonem  hicfacitRodolphus.  In  vituperatione  M.   Antonii.  In  quem  plenis 
quod  aiuntjvelisinuehitur  Ciccro  philippica  (ecunda.Et.L.Pi{bni?.)  Hiceftille  L 
Pifo,  qui  cum  Gabmio  coful  erat  id  temporis,quo  in  exilium  aftus eft  Cicero.  (^i  cii   r  p.(J, 

pofteafenatusauthoritatc,acpopuliiu(ru,cflet  reftmitusinpatria.-oratonc  hjbuitm      *        * 
fenaiu  de  prouincin  Cofulanbus.-idquc ea  ratione  efFccit,vr  ambo  Cf^>^S,  i^ifo  inqua 
&■  Gjbuiu'  \  pro  iinciisreuocarentur.Q_uare  vehementet  ofFenfusPifojdc  inleiftatio 
ne  Ciceronis  queft»  e(t  in  fenatu,grjuuerque  in  illum  inueftus,  maiciriie  fiducia  C?fa 
ns  g  ;iKf  1  fai,quuaaj  Gallias  obtinebat.  Ergo  hui^  refpofuf  us  CKcro,iu  eum  retaliat 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

vt  srauifsima  ei  in  fenatu  cbiiciat  crimina,omniqjeuni  genere  viTupcrationisprofcin 

dat.  Atqueha-ceft  vituperatio  rilaPifonis,  cuiu5.njtmin!t  hoc  lcco  Agriccla.  Ineis 

vet6f^enenbus,qui  fic^cm  fol.)mqiicrunt,)Qnorum  hiccftfinis,\  t  vera  credaturef- 

fequiE  dicutur.vteft  atnusdeliberatiuura  &:  luHiciale.Oppcnit  aduerfarius  M.  Ho- 

ratium.)Hicqu3aneamir)s  duobusfratnbuSjtres  illosCunstiOs ,  deinde  &  forore 

ipfefuamoccideritjnarracT.Liuiuslibro  pnriioabvrbecodua,  Legcfque.)Duode- 

cim  videlicettabulanm.-quas  furem  noflurnurD  qucquo  modo^  diurnuautefife  telo 

defendiflet.impuncfinebantinterfici.LtteQimoniu  exfabulisquxlitum.}  Aitenim, 

Oreftis  fabu*  ,,5  {Jnecaufafidjsfabulis  doQifsimoshommesmemorii  prodidiffe,  eura  Oreftem, 

h.  quipatrisfui  Agamennonisvlcifcendicaufa,  nutrem  Cfyremncftram  necsuifTet,  va- 

natishominumf^entcntiisjjpientifsima»  tiex  Palladisfentetu  liberatum.Pnterhxc, 

finonhicfitinargumetisordiniscaufa.^HocipfumFabiuslibr.^.capitedevfuargu 

njentoruro,  &  Cicero  itemnon  vnoin  locodocet,  neropefirinifsiroa  argumcntam 

principio  &  finelocada  etic,debi!ioravelut  m  mcdiumagmen  recipie'da.  Cum  enini 

fuafpontearefc3ntlachrimae,)SicQuiatilianuslibr.  6.  Nunquam  tamendebet  loga 

effe  niiferatio,nec  fine  caufa  didiTm  cfi,nihil  facihus  quam  lachrymas  inarefcere.  Ni 

cum  etia  verosdoloresiDitiget  tempus,titiU5eu3r.cfcat  necefleeltiila^quam  dicendo 

cffinximus,im3go:in  qua  fi  moramur^fatigatur  l3chryinisauditor,&  requjefcit,&  ab 

illoquero  coeperat  impetu,adrationeredit.  N6  patiamungnurfngefcerehocopus, 

8i  affedumcuroadfummu  perduxerimusrehnquamus.nequefperemusfore,vtaliena 

quifqua  diu  plorei.  Et  jn  partitionib'  Cicero,Cito  enitD(ioqujt)exarefcit  lachryma, 

praefertim  in  ahenismalis. 

Tametfinaturalis  quidempartium  argumentatianis  ordois  fit  ^  yt  frtpofitiones 
femper pr£C(dant ,ft<juettur c onclufio:^  in ratiocinatione,  prtmus  locus  cedat ma- 
iort,ftcundus  mtnori,tertius  conclufioni:tamen  crdinemhunc adeo  anx'e ohferuan- 
dttm  non  ejfe^quin  interdum  muteturne  du^m  mmis  theologice pro  &  contra  yoltt- 
mus  arguere,tn  meras  incidamus  ineptias. 


Cap.     xini. 


do^^yima  al' pc-^^^^*'  drgumentatiomm  (^uam  cupiant  dijpofitionem, 
gumeatatio-  •*-  ^^^  ^^  ^^^^^  i^Uij  compr^henderc  pr<ecepti6.  ^uce  Jint 

UHtem  partes  argumentationis  ^proximohbro  Jatii  multis 

Lib,z.cap.i/^ gxecuti Jumtii*    Et  naturalis quidem  ordo  eji  earum,"\^t 

pnecedant  proVoJitiones  ^  deinde  fequatur  td,  quod  ex  eis 

efjicitur .    In  ratiocinatione  quoque ,  prima  Jit  matorpro  - 

pojitioyproxima  fit  minor,pojiremaconclufo  .  Sic  in  in- 

duBione,  priorcs  funt  ^ecies  aut  partes ,  c^uam  genta  auC 

totum ,  c^uod  colhgitur  ex  eis  .     Velle  tamen  hanc  legem 

y/^uequatjue  chferuare  ,frigid(e  prcrfus  eH  c^friuoU  ch- 

iufdam  nefcio  an  cune  dicam  an  cautUationts ,  certe  infan- 

tta  (^fajiidij  Jnfanti<e  quidem,  quodnthilpoteH  aut  mi- 


DIALECT.  LIB.    IIL  183 

nU  );eltit  puerum  a  magiflro  MtJata  ad  ^>nam  certam  lege 
formdm(jiie  dicere.  Fafltdij  (j(4ocjtieyCjuod  necejp  efljecjm  eos, 
qm  aures  ntiUa  ^^nquam  varietate  delicatijiimam  noflripar  * 

tem  tentant  reflcere.  PZtrieta^  enim,flci4t  rerum  omniumyfi 
orationis pnecipae  lcuat  tadmm.Multarum  adeo  rerum  no 
hisgratia,non  exje,/ed  \>elex  meliorum  etiam  fatietate  V^- 
nit.Iam  etinmplercequefimtargumetationes ,  quarum  tota 
V^  aut  duahm  propofltioniius  citra  conclufionem  explica- 
tur  3  aut  alcera  propoficionum '  pro  totaponitur  ratiocmatio- 
ne.Quje  qualtafinc,/uo  loco  demonfirauimtis.  Feras  tamen  Lib.i.cap.i^ 
^^tcuncjHC  lemorikm  in  rchm  hanc  ludicram  ^pertorum  iacu- 
lationemjn  quihii^filu  m  os  inflruitur,  ^  inanes  inter  dSt^ 
tandi4m  circulorum  clamorespetuntur.  dAc  in  eis  rehmyau,.^ 
non  tdeo  tantum  diciitur ,  Vf  dtcatur  ,fid  V/"  animos  noflros 
Jubintrent  c^  emendent,  qu^eque  viciii  eradendis  ex  imimis 
menttum  noHrarumfidiht^  adhihentur,id  efl,  aaje  moralls 
fhilofiphi^  )focamtiSyfi hac leuitate intra pn^nasfithfifiant 
aures,tnaniaprofeBo,inaniatacumirritda  verhafndent. 
Aiaioriht44  ergo  viriht^  inflruBa  orationem,  c^pleniorihtt^ 
ferri ea  'Velis  oportet.cy^aertedusenim  efl  ah  eis  cju^placent, 
quaque  multo  temporeprohauit  animas,  ^  ipfiflhi  (  Vf  ita 
dicam)efl auferendtis.  Nec tam docendtis,  \tfiiat  meltora:  Hcec  w 


lejjsmc 


qudm  cogenduSi^^t  ^elit.A  quafacultate,  quantvi  ahfitcon*  q\j"o"ntli?r 
trafaEla  tUa  c^Jpino/a  argumentandi  racio,  non  efl  certiore  p'^"'."''^-»'-- 

fignocolligere,(judquodeapofleaquamphtlofiphorumfcho'  pUnvu. 
las  ingrejfa  eft ,  moralis  ifla,  quam  \^ere  phtlophtam  dtcimns 
efiholis  prorfiis  excefiit.  Veterum  certe  neminem  niflfloico- 
rum  horridtfimum  q'4er»quefic  dtffiruiffe  inuenias ,  nec  id 
y^htque  tame.  Et  /i  quis  paulo  Utiorefmt  ingenio,huius  eci^ 

/eU^  \>i^iisefldigmtate,0*fpl€ndtdmaliqmd  dicerecQH- 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 
cuvitiit*AnfloteUs  certe,  Plato,  c^  cjitoru  interea  in  philofo- 
phiaparil^ti6  laudibmeloquetia  eruditioque  celel?ratptr,rarij^ 
(imeputauermt  'Vtendumjihinudi^iUii  ^exprej^isratioci^ 
natiomhnSiquod  ex  Ithris  eorumfactle perJpeHu  efl.  c^t  no^ 
flrifeculiphilofophiiifl,  qu^eritur  ^  arguitur  prtmo  ^fe^ 
cundoi^  notandttm  (juarto  aut  quinto ,  cb^  cofeauentia  tC' 
net  in  haroco,  c>  reliquas  idgenti^  ineptias  demcvs ,  deflitH^ 
Quibus  flo-    tosprorfiis  (^  nihtl  quod  dicant  hahituros  Videhify  Nec  h<£C 
uUnt  pWo     ^^  ^^^^*  ^^^^  eaputem  ejfe  contemnenda .  Difci  enim  tlia  ab 
fophi  2taii$    ificipientihtis  in  fcholis, t9*  quideexaBif^ima  cura  ^^elimy  & 
exercen  quocjue,jea  adeoivt  tntrajchotam  maneant.  Agra- 
uiorum  ^^ero  rerum  traEiatu,  doEliorumque  viroru  dijputa^ 
tione.ante  omnia,  cumpofleritati  erudiendce  res  literi^  man- 
dantur,  crediderim  maxime  hanc  leuem  ineptamque  dicedi 
^fi  h^c  no-  fcrupulofttatem  remotam  ejfe  dehere.  Nunc  autem  cumftnt 
Theofo"'?     omnia  in  leuifimas  etia  digeflaquaflioneSi  c^  cuilthet  tjU£- 
flioni,  \'elutflatuttis  lege  quada  argumetationU  ^  notado- 
rum  deheatur  numertis,implentur  ingentia  )?olumina  Ithro^ 
rum^c^totispaginis  diciitur,qu<€fingulis interdum  Verfihus 
•  poterant  ahfolui,Equidem  argumentationem  in  oratione  co- 
trouerfa  cenfeo  necejjariam  ejfe ,  tanquam  neruosfine  quihtis 
eajuhfiflere  nonpofiit.  Sed  quemadmodum  deforme  no  mo^ 
dofit  corpus  ,fid  necjpeciem  quidem  haheat  corporis ,  in  quo 
foltfint  omnicL  carne  nudati  nerui  ,fic  nec  orationis  autfacie 
aut  no7neiure  hahehunt  horrida  ifla  c^  \naperpetuajpecie 
compofita  argumentationes .  Apud  Gracos  quidem  inpro- 
uerhiofuit,Vt  diceret  ,egregia  de  lente,  quottes  minor  res  ma- 
iorem  in  modum  toUeretur .  Quanto  nunc  re£litis  hi  nota- 
huntur,cum  puerilthus  etiam  nugis  diuinapertraBentfVer- 
tendaftnt  igiturformte  argumentationum ,  c^partes  earii 


DIALECT.  LIB.     IIL  ,84 

yarla  coUocatione  dtjpjned^  .  Nectameadeo  yfitadi^ordo 
reclii6yy?t  credamiis  non  interdum  ratiocinatione  totam  pro^ 
fereda,(ji4od  O*  Sj^ntilianm fecit  in  ea  declamatione ,  qute 
w/crihitur  [gnomimofus  cotra  tres  rogationes,Er.^ofincjhit) 
fi  CJ7*  tgnomimofnm  Vi^lt  ejje  enm ,  c^ui  ter  contradixerit  nec      ' 
remeritt^  hiccontradixtt  ter  nec  tenuit ,  quomodo  nonfit 
ignominiofm,inuenire  profeElo  nopoterit.Sic  &  Cicerocnm 
mu.lt is  in  iocis,  tupro  M.  CociioiStqm  no  nupta  mulierCin- 
quit^domtim  patefaceret  omniu  cuptditati.c!^  reliqua  mptl- 
ta,qu£/uhiicit  in  edJententia,quoru  omniu,  heec  ^isefl-.Me^ 
mopotent  dtci  aduiter.quicu  muiiere  ommticupiditati  expo 
fita  coire  confueuit.  Hoc  apertu  efl  matore propofitionem  effe  \ 

ratiocinationis.  zAddere  deinde  debebat  minore.Clodia  au- 
tem  talis  muiter  eflj  Variauit  id  dicendifigura,^  in  eitis  lo^ 
cum  interrogat  eamfateattirne  taieeffefejan  neget.  Pofl  ad 
yftranq^  partem  cociuditfi  negetfe  taleejfe.ne  debere  quidem 
\>ideri  d  M.  Caslto petuiatiu^  quicquam  cum  eafaElumfin 
fateatur ,  non  id  \?ideri  ex pr^cedentiun  propofitionumpro- 
hatione  aduiterium.  At  in  eadem  oratione  pauio  ante  couer' 
tit prorjus  totum  ratiocinationis  ordtnem  Ctcero , primdm-' 
que  conclufioneponit:In  M>  Coeiio  nulla  iuxuries  reperitur^ 
nuUiJumpttdSynuUum  <es  aiienum,  nuUa  comuiorum  ^lw 
firorum  iil?ido^qu^j^/equuntur. Hoc ejl  enimyC^uodprohan- 
dum  efl.  Deinde  cumjubdit :  Audiflis  antea  cum  accufaret: 
minorepropofitionemfacit,qu£  efl,Coeiiumfiimma  etoque" 
tiafludiorumque  cura  teneri.  Poflremo  maiorem  addit:  at^ 
quefiitoteiudiceSy  ea^  cupiditates  qu^e  obiiciuntur  Cceiioyat^ 
que  hiccftudia  de  quibus  dtjputo,  nonfaciie  in  eodem  homi- 
ne  fjfi  pojfe .  Vtflt  ratiocinatio :  Nonpojfunt  ineoin  quo 
eftfitmrmsfludiorum  amor  ejp ,  c>  prau,^  cupiditates :  in 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

C^lio  efl/ummu4  jlfAiorum  amor ,  nonpojfunt  ergo  in  eo  ef- 

/eVrau<e  cupiditates  .  Interim  proponitur  altera  expropofi- 

tionibus  tantum .  Vel  maior ,  Vf  Quintilianu^  in  Adathe^ 

matico :  Ei  (inquit )  tantum  dehet  mors  negari  ^  de  quo  non 

t,  fufficit  hocposnagenus ,  \t/e  ip/e potius  occidat .  Hancpro- 

poptionem prohat :  Deinde  quod  a/fumpturus ,  &  hoc  Vide- 
Itcet  cjuod  ex  eis  conclu/urus :  ego  Vero  tali^  non/um ,  non  er- 
00  dehet  mihi  mors  negari :  ea  'velut  in  propofltione  tlla/atis 
inteUeEiapraetermiflt .  Interimproponitur  minor ,  vr  in  ea- 
dem  declamatione :  ^uid  quod  mefuturii  dixit  parricidam? 
JUttocinatio  quidem  talis  fltt  oportet ,  Quifqui^ pr^ediElm 
parricida  eH ,  dehet  mori :  ego  prtediciu^/um  parricida :  de- 
heo  ergo  mori .  £H  ergo  mod  proponitur  minor  propofltio: 
cjuod/ecjuitur.esi  conflrmatto  maioris,  dehere  mort  eum  quif^ 
{juis parricidapnediEius  efl.  Quod cjuanquam pojfet  yniuer- 
faltter  pronuntiari ,  orator  flngulariter  ^  tanquam  dehoc 
yno  Pronuntiat .  ^oniam  (ytpriore  Ithro  dixi^  ^^niuer/aies 

Lib.a.cap.14  pyopojJtiones  remotiores  ejfe ,  Q^  minus  arBe  premere  rem- 
prx/entem  Vtdentur. 

OuiauresnuHavnquaravarietatejdelicatifsiroamnoftri  partem  ,tentatreGcere  ) 
Quisenim  inquit  lUe.eft  aunbus  vfqueadeo  patietibus,vti  vel  paulifper  fcrat  oratio- 
Varietas  qua  nero  vbique  Jui  (imjlem?Tatam  vbique  vim  babet  varietas,  vt  nihil  oronino  tam  niti- 
placeac  aun-  dum  fit,quod  n5  (qualere  vtdeatur  citra  huiuscommendationem.Gaudet  ipfa  nacura 
bus«  vel  m  pnmis  varieiate,qui  in  tam  immenfa  rerum  turba  nihil  vfquam  reliquit,  quod 

non  admirabili  quoda  varietaiis  artificio  depinxerit. Et  ficut  oculidiuerfarum  afpedu 
rerum  ma^is  detmctur,ita  femper  animus circumfpeftat,in  quod  fe  velut  nouu  inte- 
dat.Cui  fi  cunda  fui  fimilia  occurrat  vndique.tadio  protinus  auertJtur.  Et  Quintilia 
nus,  A  rs  Porr6,inquit,  variandi,cum  gratia  prsbct  ac  rcnouat  aures ,  tum  diccnte  ip- 
fum'laborismutationereficit;vtftandi,ambuladi,fedendi,iacendi  vicesfunt,nihilqj 
toriipati  vnum  diu  poiTumus.  Inquibusfolum  osinftruirur.)  In  quibusid  agiturfo- 
lum  vt  dicedi  vfum  paremus.Et  manes  inter  difpucandum  circulorQ  clamores  petun- 
tur,)Vbi  hocvnumquaeriturjVt  quinosdifputatesvndequaquecircunftant  ,11  nobis 
apvlaudat,8r  plarerefibieaqusclicuntura  nobif^plaufuipfoacclamoreteftetur.Et 
iple fibi,vt  ita cljcam,eft  auferedus.) Ita,inquir,afficiendusanimus eft,  vt  no  is  fibi  cHi 
fe  vidcatur  qui  adhuc  fuir,vtiquc  probet  ea  qus  auerfatu-  eft  haftenus ,  &  auerfetur, 
qus  hucufque  probauit.  Egregia  delente.}Eund  m  propemodum  fenfuro  habct  cura 
co,<juoaIegitur  apud  Gellium  ro  tKijKcRM  /«i/^avjinlente  vnguentunj. 


DIALECT.     LIB.    Iir.         '  ,Sj 

£)<?  cttHtiotiihus  ali(]uot  inter  argumentandum  ohffrntindisei,q^i  ad' 
uerfanumvtltt  ctiniiinure.  C^tp.    X  T. 

TyOjptJt  ijia  extendi,  tnultiplexfjue  horuform^,  proferriex 
authonbm .Sed longum  ui ef:  ^  mfialiocjui  multa  cura 
<juis  legefjdis,exp!icdd^,peyJp!aet]dr/^fcrip(ort!?tii  ijia  cogno 
uerityfuftra  docehtt ur.  Nd  nefjue  dtci  omniapojfunt,  ^  ex 
eoKt  qu<e  dtximit/)  collatione,fctle  qai^sreltaua  cognofcet.lU  Cautio  obfer 
ludtamen  adiecijfe  Velim,  auodftquaftpropoftio ,  Vf/ ali-  racnuntf."" 
quid propoftttoni<fimde,in  quo  mattis  cju^^lionis  mometum 
fit pofttH, ,  reEitftme  aliquddo  ante:jud id  aggredimur  quod 
eo  cofccre  Volemu^,  in  antecejfum  apud  attditores  efi  depone' 
dum,^td(juam  aliud  agamus  expltcandum.Aitntis  enim 
fuJpeHil  tunc  eritiCii  quare  dicatur  no  apparehit.credeturque 
factlitis y^fecuros  antmos  Lladtusfuhthtt . Stcut  minm  ttme 
tur  arma,quorii  tion  intelligttur  \fiis,  Inde  ciipojfiderit  me- 
tem  paratdfmel,fidem  tunc  quoqueperferet,  cu  )^tendii  erit 
€0.  Fauet  enim  qutjq^  perJuafioniJu^,nemoj^  Velfiht  ipfe  Ithe 
ter  erroreJuumfatetur.Credtmufd  mutta,nd  quia  \>era  Vj- 
dedturfed  quia  credtmus.Huiufmodi  efi  apud  CtceronetUa 
expofitionis  matris  Cluetij  inuidta.qu^  quaqud  pnecipue  W 
mfictj  crimini  defendedo  cdueniat:tamefi,cum  illud  defende 
dtim  erat,primiiponeretur,poterat  iam  duhiaficut  crtme\?i 
deri.  Huc pertinet  altius  repetit^  narrationil profparationes» 
Et  in  aitercationthiis  qutde pr^ecipuHS  efi  oh/eruationis  ifiius 
yjifs.ldeoj^fiquajunt,  qu^epltisfint  aUatura  cofirmad^in- 
tentioni  nojircc  ,  nonfunt  vtiqueprotintis  cti  eo  confirino^eda, 
Tcrgiuerjahitur  enim  c^s^cjfugia  qugret  aducrjaritis,muttujq^ 
fein  laqucum  quem projpexerit  dahtt.Ergo  dimouendajunt 
h<(c  ah  eo  quod  efftcere  ^?olumtis,^  aitius  repeteda.^mul- 
titudinefimiiiumpropofitiQnum  ,  quasfihi  pericuio  daturpts 
ftt  aduerfarius^ohrtmida.  ^cccuiufnodifinr,  ex^latonis 


RODOL.    AGRIC.  DE   INVENT. 

didogisnon  e/i  difficHeperJpicere.  Sed  nos  interim  dic^  uo  ex- 
emplo  qtAoddicimis  indicemus.  Demi^  <2^cademicuproba- 
re  )folentem  Epicureo:qmfqmfine  '\>irtutepti  eumeffeinfe- 
licem^Nonfumet  iUe  tantummodo  "pirtutem  ejfe/ummum 
lonum:id  enim  mhilo prohahilim  efl,(juam  td  quod  tntende 
haturmec  id  etiam  \mde  tftud  deducituryVirtutii  curam  fna 
xime naturalem ejfe homini. Altiwsigitur ordietur.  ^uceret 
ecmidfateatur  animdcorpore  meliorem  eJfe^Sed  hoc  quoque 
muniend'>tm  eft  Socratica  induEiione.Q^^rendu  eft,  an  au- 
mam  curru,^  naue guhernatoremy^  dominii  domo ,  ^ 
principem populanhm,  ts^in  \^niuerfum  f4od  imperet pr<£' 
ftantiusejjeputet  eo  quodparet :  an  ?>  antmi  imperioputet 
corpnsregi .  ^^ficoncedat ,  necejperit  concedat  animum 
corpore potiorem  eJfe.Q^od  )>hiconftare  ccepit,f(]uaturhinc, 
propria  animi  honcipropriis  corporis  honis  ejfepotiora  .  ^od 
pdocuerimus  hinc^propriam  animi  Virtutem:propriam  cor- 
vorisy  Voluptatem  ejfc :  conftahit  virtutem  ejfe  meliorem  V<7- 
luptate,  Quod  ipfum  entfortafe  o^u<erendum .  Ex longin^ 
quo  roiixhit  ttaciue  yputetne  etfdem gaudere  corpM^s^ani- 
mum  fquod  nimirum  negahit .  Nam  cp^  muhapo/ctt  cor- 
puSyCjua  nec  induigeda  tUtcredit  Epicurt^.  Ergo  horum  ad- 
uerfu/s  animuSy(]ut  negat  ea  corport  ,gaudet .  Sic  ^  animo 
mulcaplacent ,  qu^ecorpus  auerfatur  ,Cum  gaudeant  autem 
diuerfts  ,  volupta^corporis  erit :  (juod  autem  Voluptaticon- 
trariumfit ,  non  inuenimus ,  nifi  Virtutem  .  Eapertinehit 
igitur  ad  animum^  H^cergohona  wiufcfueerunt.  ^odfi 
efiproprium  animi  honum  ^>irttis,erit  ^furnmum  bonum, 
cum  demonftratumftt  ante ,  meltora  ejfe  cju^  ad  animum, 
quam  qude ad corpuspertineat .  Cii enim  nofint  aliapropria 
hominisy  quam  qtt<e/unt  animi  CjT»  corporis  bona:  (Ndfer- 


DIALECT.     LIB.    IIL  jg^ 

tufjce  hondfilum  dtcutjrurjtjuia  ijlu  dcferuiunt )  er(ro  animi 
tonaytjUomameliora/unt,/ummafiit  oportet.  Et  iam  h^c 
quidem  cumjint  \irtutes ,  necejfe eji  qui/me  eii/it ,  ej/e cum 
Jii^fimo  malo,qHod  Vitium  erit,  Atqui  qm/cjuis  cum/ummo 
maio  ejijn/clix  cft.  Ergo  iam  ej/icitur^quod  intedimus,  qui/  ■ 
qtiis  ejijine  virtute ,  injelix  ejt .  Qm)dji dftroximi^  ccepiffe^ 
m'u<i^  inde  digrederemur  ad  longmspo/ta^  infolenttor  ad- 
uer/ariiis  negarct  omnia ,  nefAeperuenire  nos  ad  aliquidji' 
neret  Vnquam ,  quodiffi  conjitcrctur .  cy^t  cum  eaproponi- 
mii<fqu£  di/dt  multurn  yneque /cre  quicquamne^rotii  vide- 
tur  hahcrecum  eo  quod  proponimt4^Sjfacdiiis  dat  aduer/arius. 
tanquam  nihil adfipertmens.  Fhde  datttr  con/ejftim  nohis 
altquid arriperejn  qiiopedem  (^  quod  d'.cifilet  )figamtis,ad 
quodfi  alio peruenircmiu  ordine ,  negaret  id  tpfim  aduerfi^ 
ritu ,  ne  vincuUs  argumentationum  vinciretur ,  ^ aliquid 
confiteretttr ,  ex  quo  contra  ipfum  regrcdipoffemtis. 

Sed  qucadmcdurn  afitmmo  quodam  cacumine  petito  ini^ 
tioiadtdpojiremumy  quodprohare  dejitnamt^y  delahimur: 
/ic  licehtt  econtrarioy^hoc  ipfom  quod  intcndimtis  primum 
/acere»  ^  id adhthita  argumentattone  confirmare,  hdncqtte 
tp/am  argumcntationem  rurfitu  alta  ajirucre ,  donec  Venia- 
mtis  adaltquidtddemyquod  inficim  aducrfiarita  nonpofitt. 

Similtter etiampotertmtPSy  cum  ncgauatt  tntentione  ad- 
uerfiariiSyproponere  aliquid ,  quod  ettam  diturfium  videatttr 
dpropo/tOyquod  det  aducrfimtti.  Id  cufn/ecertt ,  tum  duEits 
eo  quem  ohliqtium priore  Ithro  diximi^SyCX  contradicente  in- 
tenttonis ,  contradtcens  cius  quod  aducr/arim  dedit ,  coUige' 

re.S^odquomodofiat  yfiioloconohiscji  dtcium.Huittsta-  Lib.i.cap.14 

meadmonittim  altcrcatorem  Vcltm  ,  vtfictat  qud poti/tmit 

ex  iHts  diJ}'oncndi  rationemfiequatur ,  difosfifc  in  alterca-  at"!' fi'''"'* 


RODOL.  AGRIC.  DE  I  NVENT. 

tioneji'y'AriVS  ejp  orationi^.^-LAAt  enm  interrogantes ,  c^  Ai- 
uer/arijjententias  percotando  elicientes,  dijfmmmy  aut  ajfc- 
ueramtiSiC^  noflraru  argtimentationmncoflantiajn  noflra 
Jententiaeum  tranflre  cogimus.  Primugenus  efl,  Vf  cu  quje- 
rimuSifitne  virtusproprittm  animi  opiis.Qmdp  dederit  ad- 
tierpirius  yrtArfu^  au£rimus,cflne  opus  cuiufqae  bonumippu6f 
Deindefiid  auo(jt4edetur,tu  f4^ritur,ptne  animm  eptima 
pars  noflri^Pofl  h<£cptne  optimum  quod optimo  homim  eflf 
H^c  etiacum  datapAerint^tum  relin^uetur  j^^tique  optimtit 
id eftyfummum  honum  effe  )?irtute. Secundugenus  efl,cu  di- 
cimus.  Vtrtus  eflpimmu  honu.idc^prohamtis.eft  enim  honu 
animi  noflriyqm  efl prgflantipimHm  cjuodin  nohis  efl.^uod 
fit  auteanimi  honu  virtusjd  rurfus  docemus  yquonid proprtu 
optis  efl  ipfius^relfitiaqas  ad  hHc  modum  ajfeueramus  ^  donec 
yeniamws  adpoftremum  aUqitidyquodprohationenon  hahet 
opiis.  Cumpofiit  auteduci  ordo  iUepropofitionumy  aut  dpri- 
mis,atque  cdfefiis  ad  mtentionemyaut  ah  intecione  adprtma 
^corifejfayper  )?tranque figuram:apta  tamen  eflinterroga- 
tio  priori  ordiniteflj^gentis  ipfum  dtjprcdi  tuti^iSy  atque  ma^ 
deflitis ,  (^ plurtulaq>Aeorum  adnerfus  aduerfcirium  capax: 
jflamfi  interroganti  aliquid  no  det  aduerjariu^,  poteH  inde 
fine  dedecore  referrepedemyfiod  ajpuerati  turpefuifpt ,  re- 
puljumfe  ^puHra  conatum  fatenti .  dAffeueratto  \>ero 
qrauior  eflyataue  inflantior,  ^  ordini  ah  intentione  ad  con- 
feffa  ducendo  aptior.  Vrget  emm  aduerfarium,  ^  non  iUius 
confenju  ,fed  vinhus  qu£  )^olmt  extorquet .  Sed  remfuhefp 
oportet  eiufmodiiCjuam  ah  inuito  nos  aduerfario  confidamus 
exprimerepofp.  ^U£  fi non pt ,fattus  erit  interrogationes  tx- 
periri .  Socrates  itaque  apud  Ptatonem ,  Vf  qui  nihilfcirefc 
afftrmaret^mhilque  hahere,quod  tanquampro/ua/ententU 


DIALECT.  LIB.    III.  ,87 

diceret:mterrogatione/emper  efl  \>/us ,  omnemcjne  omnilus 
in  locis  dijptitationem  ex  aduerjariorum  diEli<s  mflituit,   Et 
Jtcut  maximorum  omnis  aui  )>irorum  in philo/ophia  confen- 
ru,Vrim£  tnhunntur  Platoni  ,flc  omnem  altcrcationum  ra-  Platonulau» 
tionem  artemquejummo  mgemo  parique  cura  ^  acumme 
Sndialogu  expre^it  .Quanc^uam  non  deHiterit  eum  zy^riflo- 
telcs  incejprc .  tanquam  copia  effu/um ,  iJouitatis  cupidum, 
elocjuendo  tumidumyOrationis  oftentatorem.Fama  tamepro 
Platone  fletit.^flcut  multorum  fauore  o^rifloteles  ^cfua- 
uitprimii  :flc  maximorH  iudicio  Plato  huncproximti  auide, 
/edinfra/e  tamcjflcut  omnes,reli(juit.  ^intilianus  autem,  Quiotiliaoi 
flcutdeclamationumficaltcrcationum  quoque  proprium  co-  tion^um.*'**' 
didit  Volumen,  cfuod  in  noflras peruenit  maniis:cgregiii  aui- 
demflcutflint  illim  xnri  omnia.  Plato  tame,  quauisflnt  etia 
inflgnes  virorum  ^triufljue  lmgu£  dialogi,in  quanuis  )>arios 
y/iis  mihi/ifficerc  'videtur  exemplo.  Fiergoqu^:  addijpofl-  DiftorGSum 
tionem  pertinct,  infumma  auandam  redi^amm:opus  e(i  in  ^^  «J« difpcfi 
frmts,qui/ijms  bene  aijponere  ^^olet.-^^t  totam  muentionis/if<e 
/yluamhoc  efl,omnia  qu^cunc^^  diBurws  eji,\>elut  confpeEiui 
fiio/uhiiciat.  Tum  quid  in  animo  auditoris  efficere  ^elit,di- 
ligenter  expedat.  Deinde  res  ip/a^,rerumque partes ,  &  Vim 
naturamque flngularum ,  omnia  c^  inter/e  coferat,  ^  cum 
pr£ceptis  omnia.  Tumnodifficulter  Vtdehit,vht  temporum 
/equenda  ratio ,  vhiperjpecies  res  digerenda,  c>  quihti/dam 
Velut  limitihtts  flingula  di/cerneda:vhi  alitid  ex  alio,)?t  quod- 
queproximumaptijsimumuefuerit,ducendum.  Tum  quid 
trihuendum  Voluptati,quomodo  VEiori^  certaminr/que  /«•- 
uiendum,quis  qtixfltonum  ordoyquis  argtimetationum ,  quis     ^ 
fropofltimum/eruandus.  E^autemdtltgecimtiltaque  cura  D.rpofitioDi» 
traltdda  dij^ofltio ,  quando  \^eram  hxcpars  ingenij  laudem  '"'***^ 

^hiij 


RODOL..AGRIC.     DE     INVENT. 

meretur.  Sicut  enim  opesforturue  munere  imprudetibus  per^ 
/kve  contingunt :  reEie  autem  miniflrare  eas,circumJpeBi  co^ 
Jultiaue  viri  efl proprium.flc  inuentionis  copia  indomitis  pro^ 
pe  mnnunquam  ^  infams  datur  ingeniis:  decor  dijpoflttonis 

C^T* ordo arte iudictoaue  firmatur.Quorum  Vt illud  natur<e 

Feliciorisyflc  hoc  cultioris  doBrinae  flgnum  efl .  pr^paranda. 

quidem  vtraqucyiflud  tamen  iuflius  laudes. 

Fjuet  enim  quifque  perfualioni  fu3e.)Suum,inquiunt,cuique  pulchrum  fumufque 

^[Kcaroi  adeo  tixi  <pi\ovmot  omnes,  vt  nonnunqua  in  manifeftis  etia-Ti  erratis  nobis  bla- 

<l»amur,ac  oe  a  nobis  quidem  ipfi  vinci  vcIimus.Qu^is  autem  nefcit,  hodie  mulia  ctii 

apud  magnos  quofdam  tbeologos,maximis  vociferationib»  idcirco  defendi,no  quod 

Cnt  vera.red  quod  aut  nobis.aut  iis,quaru  doftrina  ^fitemur,aliquado  talia  vifa  fint, 

Nemoque  vel  fibiipfelibentererror^mfuumfatctur.)Tantum  abeft,inquit,vta- 

pud  alios  hbeter  fateamur  crrorem  noftrum,vt  nobis  etia  ipfis  asgre  eum  faten  fblea* 

mus,  In  quo  pedem,  quod  dici  folet  figamus.)Du^uvideri  poteft  a  bobus,  aut  equis 

currum  arati umue  trahetibus.Na  vt  illis  firmions  opus eft  folo,quo  pcde  firmet ;  ita 

difputante,folidu  firmumque  aiiquid  habere  oportet.quo  ceu  fulcime'to  ac  bafi  tota 

difoutatio  nitatur.  Notum  vel  pueris  eft  prouerbiu  illud  ,Hieronymianum,Bos  laflus 

fortiuspedemfigit,Verumidalienus  cftab  hoc  loco.  Et  ficut  roaxtmorum  omnis 

aEui  virorum  in  philofophia  confenfu  primas  tnbuut  ur  Platoni. )  id  vel  cx  Cicerone 

coftare  potcft,qui  Ariftotele  ita  pnncipe  phtlofophoru  appellare  folct,  vt  Platcne 

tamefemper  excipiat.Vt  prima  Tufculana  Ariftotelcs,inquit,logeomnibus(Platonc 

femperexcipio)praBftas&  ingenio  &  diligetia.cumquatuorilfanota  gcneraefletco 

plexus  &c.  Plato huc ^x imu  quidem.)  Verbis  magis qua  fenfu  his firoile  eft  illud  Ci- 

ccronisin  BrUto:Duob»igiturfumiCraflo&  Antonio,L.  Philippus  ^ximusaccede 

ba|,fedlongointerualIo,proxiraustame.Ethuncsmu!atusVirgiIiusJongo,fed^xi 

mus,imerualIo.Quintilianus  autemficutdeclamationu.)  Demiror  ego,cu  nihilfer- 

Quintiliani     me  tam  obrutu  fuerit  haftenus,  quin  id  noftra  hac  tempeftate  in  lucem  prodeatjqui 

Ubcr  altcrca.  fiat,vt  hoc  Fabii  altercationu  opus  n5dum  vfquam  excufum  fit.  Nam  extareipfum  ad 

iOaum*  huc,id  vel  inde  colligi  poteft,quod  Rodolphus  fibi  id  vifura  teftatur,neqj  venfimile. 

cft,intra  tatillu  temporis  intercidere  potuifle,Quod  autem  ad  volumen  attinct  dccla 

inationu,hoc  an  Qu^intiliana  fit,vidco  verti  in  dubiura.Sunt  enim  qui  aiani.fiint  qui 

rwgent.verum  nihd  ad  hijc  locu.Vc  totam  inuentionisfuz  fyluam,)Materian)  rudem 

fnipolit3mque,&  adhucindigeftam.Et  quibufdtm  velut  limitibus.^Dufturo  adifcre 

ttone,difterminationeque  agroru.  Porr6,qu3E  boc  capite  ab  Rodolpbo  tra(a«ur,ea- 

dem  fere  cum  aliis  quibufdam  prscipit  Ariftoteles,oi5lauo  Topicorum. 

Parum  vtlUtatis  allatitra  ejje  hadenus  tradita prsctpta,mjfyfus  ^ui  in omni  replu- 
rimum  fotejl^accedat .  Deinde,  cur  le^endtauthores,&  quomodoimttandi.  Vofiremo 
quihus  liceat  confequi  tllud, vt  expedite,coftof!,atque  ex  tempore  etiam  quauis  de  rt 
froPofita  dicerefofitmus, 

Cap.  X  ri. 

•r  yEUem  equidem ,  Vf  qucecunque  de  dif^ofltione  haEienus 

▼  dixi,adeo  c^  quacunque  de  tota  inuentione ,  cui  dtflo^ 

nendiJuhiecimusparteSitam  aperte  potutjfent  dici  a  noiis,yt^ 


DIALECT.  LIB.    Ilt.  iSj 

nihil  fujfet  pr^terea  reqmrendmn  .  Fecijfemj\>t quemad- 
modum  nunc  fides  nofira  candtdo  fortaffe  leElori  excufata 
erit,fic  tumfuijfet  faculta^s  laudata.  Jam  VerOypr^ter^uam 
quod  ingenij  nobis perquam  tenuis  ^tic^ue  \ena  efi ,  c*7«  apte 
dicendi  aperteaue  Vires  exigu^yrerumfortaffe  natura  ohflat, 
quo  mmusfola  prdcceptione  c*7*  t^rtis  ratione  demonftranda, 
Pofint iflapleneperfetleque tradi.  Quod  quidem in  omni-  Vfum omni 
ius ,  qu<€  \>fks  aciiontfjue  caufa  docentur ,  euenire  ^idemm:  poOe^  """^ 
yt  nififuerint  longa  co/uetudine,  C^  exercitatione  multafr- 
matafuturi potitis  operis  in  agedis  rebu^flem,  quam  inproe- 
fentiafiilpfldiu  praflent.  Ita  c^^piBor  quanuis  multa,Vel  le-  ^*^*^'* 
geritfVel  audierit  defigurarum  ratione:^  auo  linearum  du- 
ftu  eminetia,(juo  reduEia,  quo  direEia  in  ajpecium,^  ab  o- 
culi^fuhfidentia,  tpfaque  ^^elut  in  fe  delitefcetia:  quoque  traf- 
ucrfa,item  c*7*  totaoflendentia  magmtudine  fuam  exfrime- 
dafint :  qu<e  luminum,cjUie  vmhrarum  'vis,quata  oculorum 
yarietas,  materia,  mixtura:  quam  multiplex  in  corporihtts 
partiu  diuerflta^,qu<eforma  ,  quis  color  cuiufque,  quce  omnm 
interfe  couentio  (^fi  audehimus  Latine  flc  dicerc,quod  <Jr<eci 
tvixixir§Uv  yocant  J  quis  earum  ordo,  non  modo  Vf  nihil  a  na- 
tura  diflortumft  ,fed  Vf  difloftio  earum  motum  quendacor- 
porum  animorumque  repricfentet .  CunEia  h<^c  quanuis  apr<e 
ceptore percepit ,  nifitamen  ipfe  admouent  tahulce  manu,  ^ 
multa  tentauerit,  multam  operam  jpeprofeEius  perdiderit, 
multaquefiiis  fecerit  improhanda:  ne  faciet  quidem  \>nqud, 
qu<e  deheant  aliquando prohari.  Hoc  idem  in  muficis  contin-  Muffcus; 
git.  I^thil profiierint  multa  iUa,qu^  de  conficiendis  muficoril 
pr<€cipiunturinflrumentis,quihusproportionihusfingul<ena- 
fcantur :  nihil  qu<e  de  Vocum  interuaUis,  qu^e  de  confonanti- 
hus,  CjT*  dijfonantihus,  CT*  qu<e  quihus  confonanti<e  reEte  aut 

^h  iiif 


RODOL.      AGRIC.     DE     INVENT. 

Jecus  fuhneBantUTjCjUce  temfomm fhatiajtnt  ohfermddi  (jui 
rnodif  no  omnia  dillgens  medttatio  affucfeceritijirmaueritf 
indiderit,  ^fro^e  in naturam  ^erterit.  Hocin rehti^  rufli- 
clijhoc  in  hellisgcredlfy  in  J{ep.  adminijirada,  in  ^^niu/cuiu/ci 
VitaritereEle^jucformanda  eucmt,  ^tfiperuacuaftprace- 
ftioyQuanonfueritinduftriadifcentisfequuta,  Quxcunque 
enim  difcuntur  operis  gratia:pra;cipue  di/cuntur  ettam  exope 
re.MecvUares  efjicacius  reBenos  docet  facere,<jud  'vtfepi 
faciamus.Quodficontingit  in  apertiorihus  ifti^  (^prope  ma 
nuariis  artihm ,  Vf  difficiliores ,  ^proinde  adpercipiendum 
ohfcuriores  yfed  c>  inutiles  Videantur ,  mfi  \fis  accefferit: 
quanto  minm  ertt  mirandum,  in  hac  recoditiore  arteyprima, 
eiusfrotem  traBantihu^y^uada  oh/curiora  Videri,  qu<£  tame 
aperietproferetciinlucecreher  ^dtligens  rerumtraBattiS. 
^udoh  caufam  nos  etia  omniafufius  diximus  yC^udfolet ,  qui 
iHapracipiut.Exeplis  deinde  omnia.non  impleuimus  modoy 
fedonerattimus  etid,  yt  cjuocuc^pojftmus  modoycucla  qudtu 
in  nohis  eraty^^cluti  inplano  confticuoque  poncremus.  Et  hnec 
ipfa  tamequalidcufi ,  ^  his  quatuuis  meliora ,  cotenderim 
„-     .,      non  magnopere  profutura ,  nifi  de  artefiat  \>fus ,  c>  in  opus 
•onftet.        "^^erha^^ertdtur.  VJum  duahushis  inrchus  fore accipiofri- 
ftis  authorum  cuiufque  generis  expededisy^noftris  deinde 
ad  illorti  exemplu  quantum  datur  effingendis.  Quorum  illud 
efl  ad  artis perceptionem  commodius,  iBud  ad  efficiendi  fa- 
Cttf  euoluen  cultatem  efficacius.Sunt  autem  reuoluendi  authores ,  ncn  in 
'     "       '  hocfolum ,  \t  inuenttonis  acumen ,  diffofitionis  decorem,  in 
omnirerum  oratiom/que genere  no/camt44:fcd  communis  re- 
rum  humanarum  fenfusperitiacjue  accipitur ,  ^  copia  cfua' 
damorationuadomnem  \fumparatur.  Vndt/emper  velut 
€x  thefauro ,  yelproferamus  ea  j«4r  dtjfcfuimus ,  vc/  eorum 


DIALECT.  LIB.     IIL  igp 

Jimilia  efjinga>}niis.pr^ter  hccc  qtio^ue.exempU/entemU^di^ 

uerbia,^generaliiqticedcimreriiommumdegi4>ftatio/umi^ 
j  mr,  ^ ad omneorationis  ^fim  apta  ^'^jeiafiipellex .  Q^/- 
•  hiisjit,  Vf  iticundafaceta.gram,  erudita  dicatur  oratio.  Fri  - 
de apud  Platonem.z^rifiotelem,  Ctcerone,  Quintilianum,     ■ 
reliqmjque  quorum  in  illuftri  nomen  efty  omnium  artium  o- 
mmjque  humanitatisperitia  elucet.Q^am  quidem  eU  qm  in 
populo  maioreque  ciuilium  negotiorum  turba  ^erfantur.^fus 
ytcun^ue  ^  crehra  audiendi  experiendique  coifuetudofup- 
peditat .  Qu^ \'ero tcElo  ^ Vmlragaudentes , intraftudio- 
rumfecreta/e  condiderunt,nifial?  eis  qui  in  litcra^  iHa  mife- 
runt  deprompferim,  non  Vide  Vnde  ea  confequipopnt.  Le^c- 
dum  efi  ergo  authorum  omnegenusycumpropter  hcec  quf^di- 
ximiiSytumpropter  ea  qucepropria  noHrifunt  nemijy  Vf  cot- 
latis  cum  lUorum  \>l?feruatione  pr^ceptis ,  ^  tfla  explica- 
tius  intelligamus ,  (^T*  illorum  \irtutibus  expr^ceptionis  ra- 
tione  cognitis.incipiamus  ^  nos  ducibus  illisproferrepedem, 
eorum  quoque  fcqui  Veftigia ,  quos  quantumUbet  de  lomin- 
quopo]fefcqui^,inhacfeculi  noHn  dejidta ,  Velpr^cipuam 
arbitror  laude.  Imtto  itaque/atif  habebit  traciatas  ab  aliis,  Q^i^^^odo 
quos  imitart  Volet  qu.eHiones  etiam  ipfe  trallare,  eademque  '^^^Zh^^Z 
ferme  dicet  qu£  illi.  Interim  tamen  ne  nthil  agat ,  ordinem  '''"'^''' 
mutabit  (^ftpoterit)  qu:eHionum ,  argumentationum  ypar- 
tiumque  argumentattonis  cuiufquey\^clomnium  horum,  -)>el 
quatenus  respermittet:ita  tamen,  Vtjpeciem  ordinis  aliqua, 
&  ipfe  ajfeqiiatur.  Tum  ^ndebit/iqua  qu<e(iioyaut  argume- 
tatiopopt  afe  adiici  eis,quas  tlle,  cuius  duBum/equitur,ft- 
hifumpftt.  Hincpaucis  colletiam  argumctationempluribus 
cxplicet.Qu^firiEiim  breuiterque  dtSiafunt  ab  alio^ipfico- 
pio/e:  qua  ^^bertim  alius^ipfe  anguHius  dicat,  Non  quiaf^ 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

melioraftitet  ,fed  >f  hocpacio  yjtcut puerifilent  ,f)roximir 
mihu/que  apprehenfis,poneregradum  difiat.  Poft  hcec  m<e^ 
ftionem  aliquam  quamfimillimam  propofttce  accipiat,mque^ 
ea  omnem  inuentioni^  diftofttionifiiue  rationem  quam  ohfir^ 
uatam  in  exemplo  ^olet yquatentis potefiyconfeciuatur .  Hinc 
eis  QUie  diciafimt  ab  aliis,  contradtcerc  inciptct ,  aduerfartiq^  ^ 
tueri  partes  .Quod  quidem  liheritis  iam  eft.A/Lultum  tamen 
iuuabitur  inuentionepartis  diuerfi ,  cumpropofttis  illius  ar- 
gumentis  y  facilitis  admonehitur ,  mid  ^  ipfi profe  dicere. 
deheat.  Ltberrtmum  id  c^  confi^mmati  rohorisycum  reliElo 
(yt  dicitur^nido  \>olarefio  arhitratu  coeperit:  ^  auacunque- 
lihuity  arripit  iter.  ipfiefio  duclu  inuentt  y  qu£  dtcendafinty 
difbonitque  inuenta  :ftectes  tamfi^o  iure  yfiuo  exemplofacit, 
Quod  \>hi  quatentis  poteft  contigerit ,  tum  dada  ^entis  Vela, 
^  nonfiolum  td  \>t  hencyfied  \t  celeriter  c^ftne  cunEiatione 
QuoTnodo    iftafaciamt44 ,  conandum .  Id  ajftquemur  yftprimum  locos 

nonniodobc  -'  ,  r       •  rr  •     t     r 

nc,  fed  &:  ce-  pmnes  ^  omnta  pr^ceptajirmtter  afpxa  memorue  habea- 

de  re  diceJe'^  wz^/,Vf  quotiefiuuque  lihuerttycuntia  Velut  Vno  intuitUyfine 

pofsimu s.     cunEiatione perfticere poftimti^ :  deindcyft  multo  \fu  aftftuefe- 

cerimtAs  animum ,  intentos  fimper  c^  apcrtos  (ytfic  dixe- 

rim)habere  oculos  y^^t  ftatim  poftit  ex  rehn^sper  locorum  ordi- 

nem  defiriptis,confintientia  difirepantiaque  eruere .  ^Iutht46 

rehtiSyftvUis  alioquiyConfiquemury^?t  expediteycopiofiyfibito, 

deomni  repropofita  dicere poftimtu .  Difftcile  idquidem  CP^ 

arduu,non  tamen  mains  quavtfteripoftit.  Ingcns  enim,im- 

menfia ,  incredihilis  eft  \is  mentis  human^:  &  cui  nihtipro- 

Quanta  vis  pemodu  difftcileftcyniftiquod  non  )?u!t.  Qjui  in  re  Vf  miracu- 

humaniingc-  ^^  tfanfiamyquce  Vidi,furdum  aprimisVitiie  annis,  ^(c^uod 

confiquens  efiymut:4m,didiciftft  tameny\t  qu^ecunquefcrihe" 

ret  aiiqm,  intelligeret ,  ^  ipfie  qt^oque  tanquam  loquifeiret, 


DIALECT.  LIB.    IIL  ipo 

dmma  mentisfi^  cogitata pey/criiere pojpt :  c^cos  item  per 

ingentia  Vrbtamjpatia,  non  modo  Vicoru  omnitiflexmam^ 

\  hagefc^ue  ,/ed  domumfingtilarum  aditm  ^  ofliafine  erro- 

I re permeare/olitos.ea potm (ju^e (juotidiefiunt  videamtis , e 

qmbm  \fnum  hoc/idjfecent  e  mctlri^ ,  (jf4od  in  eis  mi  muficis 

o^ganis  canunt ytantmnpote^  animi  )>is prieflare,  )?t  manus 

pedefjue  membra  rationis  cxpertia ,  (^feni/tentia  atieni  im^ 

perij  nutuin,non  ^?i/ds  antea  canendt  modfs propofitos  ex  le^ 

pore  p/aUar.rp^  cum/(ium  quodf.ie,^  ab  alterim  partis  di- 

uerfum  ojficium  motumfiefactat ,  ormia  tamen  in  ^^num 

iungantur  cocentum-.cum  tnterea  ipfa  menspr<eter  h^c  lihro 

intentafit,in  cjuo  quod  canitferiptum  eft^vnd;  miniftris  tUis 

membw,^uod/efu  debeantydepromit .  ^luodfipotuit  ani- 

mus  tftud  obfequium  alia  docere  membrayrepugnatia  etiam 

C57*  non  mfilongo  V/Q  domanda^cjuanta  faciltus  erit  eifuum 

agere  opHS,  c^  huiiis  reifacultatem  non  modo  imperarefibi, 

cumfit  ei  conatus  expedttior,fed  cj;* perficere ,  (juanto  eft  )?is 

fua  corporis  memhrorum  efficacior. 

QainGrtci  ovuu,-r^lxv  vocjnt.)  .«tr^ovGraicismenrjram  ac modum eflcno- 
runtvelpueri.-Hmcficiru,u«ir^/'a,qua  vulgushodiecommenfurationem.RodoIphus 
couentionem  interpretatjr.Bud.cus  in  placitis  philofophoru^Tif  t^v k^idwli'  evjujWc- 
rfiacf,  interpretaruraccommodatasnumerorumproportioncs.  Nifitamen  &  ipfcad 
mouerittabulimanum.)  Nifi  &  ipfe  pingere  occepent.  1'rcBrerhicquoqueexero- 
pla  )ExempIum  diximus  fupra  efl^e  rem  geftam,aut  perin Je  vc  geftjm.qui  ad  fuaden 

dumaliquidaut  diiluadendum,  adlaudadum  vitupcrandurauesdhibctur.  SctenrijB. )   c  • 

SentennaeftoratioaJ  mor>;s  ?^  comunem  honiiium  vitam  pertinens,  oilendcnfque  ''^°^^''^*^» 
quid  aut  fiat  m  ea  pleruq^.aut  fieri  oporteat.  Vt,Pfmceps  qm  vult  omnia  (cire  necefl 
lchabet  multa  ignofccre.  rslecefrc  eft  multos  timeat,qijem  mulri  timent. Feras  no  cul- 
pes.quod  murari  non  poteft.  Dinerbi.i.)Paroemrp,Droaerbi3,adagia.  Eilautem  pa- 
rcEmia,queadmodume3mfinit  Erafinus,ceIebredi(ftuin,{citaquaDiam  nouirateinfi- 
gne.  VtjEgo  in  porru  nauigo.Quid  cani  cu  balneo^gncgladio  ne  feces. '^Mi  vero  te- 
«o  &•  vmbragijdsces.)Qu_i  in  foro  &r  inhominum  frequentia  non  verfantur  Ced  in 
eisdelitefcunt  locis.quc  ftrepn:ucarenf,acproindeaptiOrafanr  ftudiis.Cum  relido 

vtdicitur,nido.)DuAumhoceftabauibus,quBpofteaquandiuratisaparcntibusia 
nido  alitx  funr,  S^  volandi.vc  fic  dixerim.artem  feu  modum  edo^ftx.taniem  aliquan- 
do nido  relido  fuisipfe  alis  niruntur.  Tum  dan  U  ventis  vela.)  Duftum  a  nauic^aql 
tibus.In^ensenim,&c)Sic  .M.  Cicero.id  Brutum:  Magnum,inquir,opusomnino*  & 
ardiumBruteconamur.fednihildiff.cileamami  p'ito.Qjiocirc3fiquifacu!tate"hanc 
dilfcredi  ceu  ditfjcilan  ac  arduum  nimis  perhorrefcet  ac  defperabunt,hi  prjmum  Cn 


Diuerbium» 
Paroeoua. 


RODOL.  AGRIC.  DE  INVENT. 

QuintJlUi>iverbisdicam)renuncientGbi,quant3fithum8nigenerisvis,'quampotes 
efficiendi  qux  velit.-cum  n3arurran(ire,fyderum  curfus  numeiofque  cognofcere,mu- 
diiipfutD  penedimeuri,minoresfedd»friciUoresartes  potuerinr.  Nil  morralibusar- 
duumeft;&  diroidiura  fafti,inquit  ide  author,quiccepit  habet.  Nihil  taeftdifFicile, 
qain  id  labore  ac  induftria vinci  queat.-mhil  rurfus  ta  facjle  ,  cui  non  fuccumbat  iacr*  / 
tia.Plura  Quintilianus  hbro  duodecituo  arca  ftnem.  y 

PERORATIO.  \ 

IStafere/untsqUie  departe  illa  DialetiiceSi  cjuam  inuenic^ 

di  Vocant ,  arhitror  potuijje  dici .  Nec  rne  latet ,  h^c  om^ 

nia » V^  in  breuem  admodum  prieceptorumfummam  arBa- 

rentur ,  perfaalefuijje.  Sed  ego  (^Jt  quidpoterunt  tfta  prodef 

fe  )  mafuijpatiofm  ea  dicere  ,  cjT»  legentium  etiam  Vtiltta^ 

ticonfulere  (Ji^ut  erunt ,  cjut  legendts  ifisfuEium  alicjuem 

confecuturosfe  credat^(]udm  per  capita  tantum  rerum  irem, 

Vidererque  doBos  potitts  cjuod  dtdtcijfent  admonere ,  (juam 

docendis  dijferere,  cjuid  ^  qua  \ia  deberent  perfnhere.  T^e- 

Bius  itaaue  credidiyCum  pojfem  quidem  Lreuiora  dicere,bre" 

uiore  ducere  itinerejed  eo  ajpero  difftcdicjue  c>  impeditodo- 

gopotiusflexu  y/ed  Uto  magis  c>  moUtore ,  minufcfue jpinis 

ohfito  circumire.  Nec  ifta  dico ,  quia  laudem  huiu^  mea  ror 

tionis  captem>c^uam  quidem  cum  ex  omni  ingenio  meo,tum 

ex  hocprceftrtim  lahore  mintme  aufimjperare.jed  cjuo  mihi 

'  leBorii  aquanimitatem  conciliem,fifituerit  non  mei  mefk" 

Bihacin  re,fed  \?tilttatiiprofeBufquefuifiquutum  effere^ 

tionem .  ^luamficonfic^uimur, honi confultum  critfin  mi" 

nuSi^^oluimustameniConatumquepraftitimusiquificutple^ 

rifciue  in  rebus  y>elfolus  laudtjufftcit ,  ita  mthi  eum  mn  ar^ 

roganter  ad  VeniamJperauerimfuffeBurum. 

Breuioreducereitinere.^SiimptumabimperatoribusacdufibusexercirumB, 
Oui  ficut  plerifquein  rebusvelfoluslaudifii£ficir.)  SicOuidius:  Vt  defint  vires; 
tamen  eft  laudanda  voluntas. Et  aliuj  pcera.-In  magnis  &  voluific  fat  eft.  At  volui  ego 
quoq;ftudiofisbin.elucubratiuculisnoftrisquoadpofr£raprodefle,quod  fialiquacx 
parte  fum  confccutus  fatisfadum  eft  voto  meo;fin  autcm  mjnus,tamc  volui  cerie,  at- 
que  conaium  pratftiti ,  <jui  laudari  a  bonis  fblet  et  iam  cu  non  optimus  eft  rci  cueatus. 


F  I  N  I  S. 


JJfJDEX     EOn^rM 

btntur. 

\    A    Cademia  179 

//A  jlcadt mia  duplex  S 4 
•  Acadimicine^at  quic 

^  quamfctrifojfe        2 

x^ccidciis  40 

^ccid^ntia  38 

^ccidctium  getiera  quin- 

que  ibtdem 

^ccufattrts  anftrtli'  &  ca 

ntbiisjimihs  60 

^ccufttorummos  ^j 

Accufttoru potetia  nimia, 

reis  tionuntjHa  faluti  futt 

v/fj?*  quomodofcrihi  con- 

furucrint.  8j 

^(^/(?  profriediffa  fempcr 

jine  aliquimrtj^ictt  16 
%^ihiohtsqutfiio  97 

t^^usqicd  »4 

^Sluum  dtuifiones  qua- 

tuor.  1? 

A^iuiigenus [loematis  84 
^d  altquid  6} 

^diacentia  2i 

^diacehtia  natiua  2  j 
^diacctiaqu£  accfdut  2j 
s,4diiicetiumdiuerfit,u>  14 
^diuntla  40^49 

Adiunila  an  folum  ferti- 

ncant  oratorem  34 

AdiuiiCta  qux  dtcatur  a  Ci 

cerone  34 

KAtqualitof  37^!^ 

Aequalttof  anfit  de  nume- 

roconnextrum  ibidim 
x^ifchinis  in  Dtmofihene 

yerhum  67 

cXj^  ilicnts  triplices  1 4 
^fi\6lus.  14 

v^f^i  ft«/  duplicet  1^2 
Afi\(lus  intfnm  ex  ^fintt, 

tntirim  exrtiiiSj  interim 

yirifqueducuntur  1^4 
t^Jfiitus  omnis  duoexigit 

AffiiSlus  paulatim  augedi. 
M4 


I  N  D  E  X 

Aff-flus  qua  ratioiie  augea 
tur  1^4 

yj^j^^  (!lf«^  y«/  maximam  lasp 
de  aitulerint  oratorihus. 

rrci  "^f 

t^ff  clus  quid  \c,l 

K^jjeihiS  quomodo  minuc- 

dt  uc  ctuim  tollendi     1  ^  6 

^jfutus  ytheinentcs  ejje 

cpurtit  1^4 

t^jjtduumortus  i^i 

^jjiitiium  traciandorum 

ratiolrtplex  184 

«"CH.ai:  160 

«K*T^\M^ia:  ^cadcmicorii 

^lexander  2 1 

<^maz,on(t  I04 

%^mbitus  100 

t^mphicbthyones         1 04 
t^rnplsficatio  ilj 

i^nfit  aliquidrtilum  140 
t^nucharjis.  In  cpifiola 

pnambulari, 
t^iiaxa^orat  log 

t^nima  53 

x^nimi  partct  26 

^nim  *  <j«  />w  mortalis  1 7  9 
i^Annus  3^ 

^Anferes  cufiodiS  Capitolij 

61 

yXatecedens  49 

i^ntecedenttum,  cofcquen  - 

tium  O  adiunilorum  no- 

mtntbus  quomodo  ytatur 

J^odolphus  40 

^nte  inunitam  dialii}:ce 

quanqua  dijputatumfit, 

non  tame  idcirco  ipfatn- 

utilis  82 

KAnttchthonts  t 

«.Ko^otsais  18,87 

lyfppietas  90 

t^pplicita  ji 

i^rchimtdiS  37 

x^Arethufa  34 

t^Argumctandi  duCius  du- 

plex  M^jC^-ll^ 

t^rgumentandt  duxforme 

perfiClx  117 


KArgumentMdi  fortn£  Jit* 
tinpcrficlt  111,11} 

Ky(rgumentadt  formit  ta^- 
filx  qua  imperfiCtx  quo 
d'ficnt       thtdcm,0'  II7 

t^rgumcntandiformi  tam 
pcrfCtx  qu.im  im^fClc 

comuniter  o*  ad  rhctorcnt 
et  ad dialcflicii^tincs  t  ij 

*^rgumentadi  farmis  im- 
perfiftis  quado  ytendii, 
&  quando  rurfum  pfrft- 
ilis         114,0  117,12» 

KArgumetatioloj,i(i^,0* 
fiquen. 

^rgumetatio  an  in  ta  ye- 

ntat  orationem  qua  affie- 

itusmoucmus  gr 

i^rgumetatto  C  cofirmA- 

tioidem  132. 

Kyfrgumetatio  O"  txpefiti» 

mtjlentur  107 

lArgumetattones  quomoda 

dijponendx  inter  fe    120 

y^rgumetationii  cuiujque 

partes  quo  ordme  colloca^ 

dte  161;  O^lSz 

t^rgumentationum  folutio 

duplex  121 

\y1rgumentum  141 

x^rgumcti  de  quo  dubites, 

ytrtttnqusjlionem    lOi 

%^rgumtnti*m  Hatd'  u^roflt- 

t^rgumetii  idead  dtuerfos 
potrfireferrilocos         159 

i^rtfiidesrhetor  100 

s^rifiippus  o£ 

^rifioteles  aliter  docuit  ae 
fcripfit  ^ 

%y(r'fiot.in  ore omnium  5 , Z 

K^rijtotelis  ohfcuritatis  a- 
maiis  e 

y^irifiottles  quat  enumerae 
quofiioncs,  eas  no  taqute 
fiioiHS.quamprolt  flame- 
taquifiionum  tjfe        $j 

xyfrifioteles  quomodo  finiue 
rtt  fyUogifmum     tbiderm 

KAristott.It  neptro/nttiaad 
b^nndum.  6 

t^nfiottlis  ad  Kyflexandrii 


tpifiola  8 

Ariftotelis  fenttntia  <le  vti 
I(t  Ate  et  materia  dialeSli- 

ces  88,89 

K^rtfiotelis  fentctia  refelli- 

tur  ibidem 

t^rifiotelis  Topica  cur  non 

yfcjuequaqne  fatisfaciat 

ftudiofis  ^ 

i^rs  certior  quanatura  8  3 
iXrs  Lttlli  7  ? 

i^rs  quidfit  7  9 

Artes  nofuntinfttiles,  etia 

Ji  qui  id  quod  ars  docet,ci 

tra  artem  facere  81 

%^rtespaulatim  intienti  83 
%^rtes  quomodo  inuet£  S  o 
i^rtisdifiimilatio  I43 
%^fdrnhal  53 

x^Jfertor  HT 

^ffumptio  13'),  II 7 

%^te£  Scytharum  regis  yer 

bum  3 

n^ttribtttaptrfonartt  &  rt 

ritm  iS-t.i^^ 

i^ugedifeu  amplificadi  ra 

tioduplex  15^ 

KAuthores  cur  euoluendi  & 

quomodo  imitandi      189 
t^xioma  i? 

AvTOft(J>(j(  173 

BEllum   PeloponefiiacH 
100 
Benejnquit,  bene,fed 
quo  ifiud  tuum  tam  bene? 
4 
Sottiusdelocis  7 

Boetius  quomodo  difcreue- 
rtt  dialeilice  a  rhetorica. 
136 
Bottius  reprehenditurf 

ISi&feq.t^ 
3ont  dtifacr*  \^ 

Bona  dupUcia  3  o 

Breuitas  in  orationt  quomo 
do  paranda  163 

Brtuitate  magis  ptccatur 
quamcopia  1^7 

CMfarii  commentarij 
131 
Camhyfes  li 

Cam    CafitsUi  fuUeitt 


I  N  D  E  X 

61 

Carneades  84 

Caffander  140 

Cafus  20, 11 

CataUpfis  liO 
Cato  philofophus  Stoicus 

Cato  quo  argumento  perfua 

ferit   ddendam  Cartha- 

frinem  9  4 

Cato  yxoremfuam  tradidit 

Hortenfio  9  <, 

Catonis  de  Cicerone  yerbu 

109,158 
Caufa  I  o  8 

Canfaquid  i8 

C««/i  v»/«J  vnusperfe  ef 
feftus  3  2, 

Caufarum  ^enern  2  8 

Caufarum  genera  tria     97 

Caufarum  tocus  copiofus, 

Caute  txordtendum  117 
Cenfurade  Topicis  Arisio- 

ttlis  6 

Cerberum  ah  inftris  extra- 

hert  8 

Ctceronisepilogi  84 

Ciceronis  epilogui  pro  Mi- 

lone  8) 

Ciceronis  infioicorum  Va- 

radexafales  9  5 

Ciceronis  in  Verrem  ioci  53 
OVf ro  /rf^y»^  memoria  40 
Ciceronis  laus  ex  luuenalt 

60 
Ciceronis  opinio  de  adiun- 

Bis ,antecedentibus,  con- 

fequentij^us  38 

Ciceronis  quodfuerit  infii- 

tutii  in  Tufculanis  qu£- 

fiionihus  103 

Ciceroreprehcditur.  S^,9^6 
Ciceronis  Toptca  y,  8 

Ciceronis  yita  reprthenfa  } 
Cimmerij  Jl 

CircuU  75 

Circunfiantie  9^4 

Ciuitasquid  12. 

Clades  Canntnfit  14^ 

Cljttnti^  cauf$  X45 


Codex  ^f 

Cognata  ix 

Cognitionis  qutflio        9  7 
Co«V<*y  ,  paruus  morhus  co- 
mitiaUs  1 59 

Coloro ratio nis  I  ?  3  \ 

Comadia  fedatiores  hahet  ' 

aficius  i^j 

Comparatio  quomoda  plu- 

ra  tn  vno coniungat      ^t 

(y  feq. 

Comparatio ,  feu  compara- 

torumlocus  ^c 

Coparatiom  ampUficamm 

dupUciter  155 

Comperendinatio  100 

Complexio  quoddam  argu- 

mentandi  genus  149 

CampUxio  fyUogifmi     ii^ 

Comprehenfiones     StotcorH 

91- 
ConditionaUa  pronunciata 

91 
Confirmatio  131 

Contugata  io 

Connexa    •  3  -7 

Connetcaquo  difltnt  ah  ai 

iacenttbus  5  o 

Connexorum  ditufia.        3  y 
Connexorvm  pronunciato' 

rum  veritas  9 1 

Confentanea  3 

Confequens.  40.49 

Confians  ajfeueratio  intt- 

tenmpro  argumetoefi  9 
ConfuUatto-  9-1 

Contingentia  5  o 

Contradicentia  ^4 

Contraria  64 

Cotraria  qu£  yocet  Cictrt 

66,61 
Controuerfia  9  r 

CoMrouerfit  omni  tacita 

fubefi  conditio  Jt 

Copta  orationtf  qitomod» 

paranda  i6l 

Copulata  proniiciata  aih  di- 

cendafint  hypotheticai 

91 

Copulatorum  pronmciatO' 

rumytrita*»  fl 

Chrjifogonm»  33 


Chryjfppus  84 

xewv  4 

Curijpaupert4t  2 1 

\Cyrus  21 

Eafini  ymhracerta- 
ftar  1^7 

Definitndi  hges  gene 

rales  1 2 

Definiendi  lex  r  nica        l  j 
Dtfinitio  anfttnper  coffii- 

tueda  txgenere  &  dijfi- 

rentia  1 4 

Dtfinitto  quid  Ciceroni    1 3 
Definitiocjuid  11 

Dtfinitionis  inuenitdt prt 

ceptn  12 

Dtlfflare  81,160 

Deleflandi  ratio  duplcx, 

Dele£latio  &  'pf*  duplex, 

Deleflatio  nuquam  efifinis 

orationis  83 

Deliheratiua  caufia  9  7 
Demonfiratiuumcaufarum 

genus  97 

Dtmofihetics  caneprtcepto 

re  vfus  6r 

Demofihenis  di£luin^ef 

chinem  60,61 

Demofihenis  &  Ciceronis 

Comparatio  166 

Demofihenisfiihula  1^7 
Demofihtnis  yita  reprche- 

Defcriptio  H^Ij 

Defcriptionis  ytilitat  1 4  8 
DeTitnata  31,33 

Dete^li  in  iudtciis  cicatri- 
ccs  157 

DialcSlica  anfit  ars, 

28,79 
Dialtdict  C  rhttorict  dif 
crimtn  92 

Dialtflictfinis  quidfit, 

78,80 
Dialt6lic€  infirumtntH  0- 
ratio  lo^ 

Diale£lic*  materia  qutfito 

G 

Dialt^iicd  nomen  latinum 

78,80 


I  N  D  E  X 

DialeSlic£  nomtn  bifariam 
capitur  9; 

Dialefiic£  ojficiumanfit 
definirtj  diuidere,  Cf. 
86.88,C7-/fy. 
DialfStice  partes  du£,  yna 
inueniendi,  alttra  iudica 
^'  4.48,73 

Z>.'rt/<  (fif/Vx  profjfores  ine- 
/"*  76 

Dial(fiic£  yfusindicandus 
iisc]i*idoceantur   715,80 
DiaU{iic£  yfus  paucis  nc- 
f»^  ihidim 

Diulefiicentce/fariafonn  a 
disartthus  g^ 

Dialtfiice  no  inutilis,  qua, 
quam  quidamfinteanon 
pef?imedijpi4tarunt      8? 
DiaUfiice  pofi  aliat  artcs 
inuenta  137 

Dialeilice  pugno  fimilis , 
rhetorice  manut  expltcat* 
108 
Dialedice  quaten^fibi  fitb- 
iictatomnia  82,87 

Dialcfiice  quidfit  7  8 

Dialeiiice  quomodo  doceat 

80 
Dialefiice  quomodo  faUat 

78 
Dialefiicen  adque  ytilem 
ejfeputauerit  •^rifiottles 

^7 
DiaUfiices  an  fit  explicare 

q  utd  definitio,qutd  ge- 

nus&c.  88 

DtaUciict  £tatis  nofinepro 

xime  acccdHt  adfiitltitiii 

Atheniefium&c.    87,73 
DtaUfiicorum  canones  alf 

quot  114,120 

Diiiata  tfcholis  decatare  8 
Dies  3^ 

Difixrentiaquid  ir 

Differentia  quando proprie 

hoc  nomineyocetur       17 
Dijjtrcntiarum  quata  lai  0 

remus  penuria  ii 

Diffireiitia  9^ 

Dijferentium  diuifi^  ibide 
Dfgr(diei}dt  ratio         1 5  9 


Digrefiione  qtumedo  eU' 

bicontingat  124 

Dijboni  ,quam  ridiculum 
habcmus  confuUm      1^7 
DiUmma  48 

Diogenis  in  Ariflipputnytr 
bum  j* 

Diogenis  inVlatonemiocut 

*7 
Dionyfii  regia  plena  aret- 
lis  mathtmaticorum      7} 
Difiunflorum    pronuncia* 
torum  yeritas  g\ 

Difiunfiis  pronunciatis  ta- 
citafubffi  conditio  91,9* 
Difpofitioanpojfit  yllis  co 
prchendipraceptis  167 
D.JJiofitioiit  argumetatione 

Dijpofitio  in  rebus  multi- 

pUcibuS  17 1 

Dij^ofitio  hifiorictrum  O» 

poeiarum  is^ 

Difpofitio  qutferuanda  it$ 

tradendts  arttbus         170 

Di/pofitioquidfit  lig 

Difpofittonis  laus  1*4 

D'J}utatura,  Dijfertura  79 

.Vifsimilitudo  t9 

Diuerfa  genere,JJ>ecie,  nu- 

mero  tfj 

Diufs  quisftcuttdum  Stoi- 

COS  I2J 

Diuerbium  iqq 

Dtuidendi  ratio  multipltx, 

DiutdendiyttUtas  16 

Diuidendumne  femptr  ptr 

dijftretiasoppofitaa  14,1$ 
Diuifio  &  partitio  quo  di- 

fient  19 

Dimfioquid  14 

Diuifio  yocis  in  fignificata 

16 
Dittidendi  lexparumfirma 

Decemurreb'  C  yerbis  81 
Docendi  ratio  duplex  I 

Doccre proprtum  munus  0- 
rationis  i 

Docere  quidfit  gx 

Docthtas  /»  exordio       Jjo 


X 


Vominijeruis  nionofylUhl 

169 
DuElm  argumentandi  du' 

plex  114 

Dh61u5  reElas  1 1 6 

DnSlus  ohliquns  ibidtnt 
Duflus  reflus  ab    obliquo 

Cjwo  diftet  117 

Ei^dem  genere,J]>ecie, 
numero  6^.6$ 

Effeaa  S3 

Efficiens  2  8 

Efficientiu^m  caufarnm  di- 
uerjitaf  tbidi  m 

Bgo  te  confulem  putcm  ,  al 
t»  me  nonputts  confula- 
rem?  <f  8 

Egregia  de  lente  184 

hnoTx  ^I.^l 

tKcpfocfie  14  y 

Slabendiratio  114 
Eleuadiratio ,  qwidfitele- 

tttire  114 

BloqMntia  laus  13  ^ 

Sludere  141 

l\xgy&x  i?7 

Enarratiuum  Poema  8  4 

lytfyeix  157 

lvTi\j(&t  87 

Enthymema  Uy&i^O 
Enthymema  quid  ^rifto- 

ttU  nz.izo 

Enthymema  quid  proprie 

afiudrhetores  m 

Bnthymemati num  femper 

alterafropofttionum  de- 

fit.  ^    lio 

Enthymematis  nome  quid 

fropriefignificet  J20 

Entitas  9  o 

Enumeratio  in  peroratione 

150.131 
Enumerati»  qu£  &  indu- 
Ri9  IIZ.1I7 

Enumeratioquidfit  16 
Epilogus  proMilone  84 
Epilogusfeuperoratio  131 
Iffihnix  87 

Effentia  sg 

Etymologia  5» 


I  N  D  E  X 

Excidere.  In  epifto.I^dol. 

pr£ambulari. 
Exemplum  noomne  imper 
ficla induEiio  eftU2.,IlO 
Extpliiquid   111,117,120 
'ila.tdtft:  habitus  autcon- 

fuetudo,  23^24 

Exordiendum  cattte  117 
Exordto  qusfacienda  130 
Exordium  qittd  130 

Exordni  fuprincipiii  quo 

diftetaperoratione       I30 
Expofitio  111,107 

Expofitto  ,  ^»<e  £>*  propofi- 

tiomaior,  117 

Expofitio  quomodofiaipro- 

babilis  c>  »'fi   accommo- 

data  12$ 

Expofitioni  quafide  facere 
•velim^,necsffariadufO  124 
Expofitionis  principiiiqua 

le  li^ 

Expofitionum genera  tria 

123 

Extremum  maius  111,117 
Extremumminus    112,117 

Fi^flio  2  4 

Fames  non  docenda 
100 
Fauet  quifque  perfuafioni 
fux  IS7 

Ftdesorationi  duobus  con- 
tingitmodis  I09 

F/ciw  qu£fit  argumentan- 
do  ,  <z«f  i  fenfibus,aut  a 
mente  profictfcitur     loo 
Figun  Jyllogtfmorum  tres, 

120 
Figurajyllogifmorii  tertia 
fftperuacua  effeputatur. 

II7jl2I 

F/««.  30 

F/»tV  agentis  non  continito 

finis  eft  aflionis  2  9 

Ftnium  diuerfitas  5I 

Fines plures  inre  eadem  31 
Forma  C  finis  qitandoque 

idem  32 

Forma  quid  I9 

Formafcujpecief  I4 

Form£  feu  Jpecies  quo  di- 

Jient  a^artthtu,  l^ 


Fracifci  philtlphielogium 
de  Huintiliano  90 

Fundusfaflits populM  qui 
dicatur  136,138  / 

F«re  quatenus  liceat  occi^/ 
dere  i8i\ 

GEnerisfinitione  qu^O'  \ 
modo  reprehendtt 
l^allenfis  1 2, 

Genus  quid  il 

Genus  quod  ad  inittntione 
fertinet  argumentoriifdi- 
citur  qnicqwd  de  minut 
communi  in  quid  prxdtca 
tur^  etiam  fi  proprie  non 
fitgenus  14 

Genus  quomodo  in  quidpr^ 
dicetur  g  9 

Genus  quomodo  finiat  Ci- 
cero  13 

Gnato  Sicu-lus  6^ 

■f§xy.<JixTi nx] xzohiisit  8 1 
Graccbi  161 

H^ematites  1 1 

xif^tx  ibidem 

Hannibalcapere  l(o 
mamnequit  38 

Hclotx  84 

Heraclitus  etioT&ylsdiSl^  8 
Herodotus  n 

Hippocratis  fententia   de 
coitu  169 

Hippolyte  179 

Hippolytus  ^3 

Hifpanitas  90 

Hyftorixlex  iiS 

Hiftoriographis  quiferua- 
dusordo  168,1^9 

Hoceftpartemcolere  Crc, 

U 

Hjc  paSlo  modulari  opor- 

tetjiUo  nonoportety    yer- 

hum  Ifmtnix  8  4 

Hoc  fcio :,  quod  nthil  fcio 

Verbum  Socra,  $ 

Homo  dffcrtbiturper  locos 

omnes  144. 

Homenyma  yy 

Homo  ynde  di^lus        145 

Hora,  jf 

Horatius  ridttis^rtfeftrt 

JpedtttU 


Humaittitt^enif  cjHatd  yts 

189 

\HumanitM  ?5 

\Hypolhefts  numomnts  & 

\foU  fertineant  ad  rheto- 

I  rem  94 

Hypothefts  tfl  id  ipfum, 

quod  quxflio  conditiona- 

lis  9+ 

Hypethetica  pronmciata, 

cjutprepriedicantur     9I 

IDediuerfa  ratioe  trcai* 
fa  et  iffttVdici  poteft  3  r 
Inartifcialcfne  fhatto- 
nesftnt,qu£  exproniicia- 
tisjffnnoniis,  aut  autho 
ritatcdiicuntur  ^3 

Indicia  ^  2 

Indis  cjiiibufdamfvl  maite 
ardetiti/?imus  34 

Indiiiiduttm  IJ 

Induftio  IlS.C^-no 

Indiifliojan-exparticulari 
busprobarepof?it  yniuer 
fale  119 

InduHio,  an  neccffario  ha- 
hcat  intcrroratioes-  ibid^ 
Indnflioduplcx ,  pirfeCla, 
O"  imperft  [la  13 

Induflioni  an  infereda  hdc 
farticula,  O^ftc  defingi* 
lis  O-f.  »19 

Jnduflionii  quatuor  modi 

116 

Intqualttas  44 

In  lente  ynguentum      1 8  4 

Jnpultcm  emHgere  quifuc 

rintfoltti,yt  aliis  ahfiinf 

tihus  ,  folt  fcfe  ipfi  tnguf- 

^itarent  64 

Ifmenias  Thehanus  quomo 

do  docutrit  84. 

Judtciale  caiifarum  genus 

97 
lureconfitltorii  finitiones, 
acdtmfiones  quxdampa- 
rumaptt,  83 

lureconfultorum  fcriptaa- 
'   {lorwr-  fimilia  83 

Jurecofultis  ytilisdialcfti- 
'  ca.  tbid:n 

jHrtictHilis  cognittQ,  not^ 


I  ND  EX 

difficilis  quam  putatur, 

lurit  diuifio  ibidem 

Ius,quidfit  1 2 

lus,  quomodofiniatur  a 

Celfo  83 

luftitia  ibidem 

HxrxKfi-^etc  120 

t 

K*rM)0(p£4)  93 

LAcedxmontj  ,  qua  ra- 
tione  iuuenibus  exofam 
fccerint  ebrietatem 
84 
Lachrymtfacile  artfcunt. 

i8z 

Lauren.  J^^al.de  induStione 

fintcntia  I19 

Lcntulitat  90 

Legrs  apud  ^oma.  innoua- 

t.t,ac proinde  etiam  diucr 

ftfortits^nomina       100 

Lex  agraria  161 

Lex  Calphurnia,de  amhittt 

100 
Lex  Cornelia,deficariis, 

fo.  ihidem 

Lex  Mantlia  182 

Lex  I(epeiundarum ihidem 

Lex  Sempronia,fei*  Corne- 

lia,deficariiset  yeneficis 

Lther  <,z 

Loci  ad  tria  ytiles  2 

Locicomuncs    113^120^121 
Loci  cur  appcllati  4 

Loci  definitio  4 

Loci  diahHici  nihil  diffe- 

runt  a  locis  rhetoricis.  161 
O  deinceps. 
Lecorttm  dialeflicorum  di- 

Jiinflio  yndefumenda 

49^0 

Locorum  dialefiicorum  di- 

uifio  9 

Locorum  dialeilicorum  no- 

titia  duohus  conflat     138 
Locorum  diaUfticorum  0- 

rigo.  I 

Locorum  dialeflicorum  yti 

litas  2 

IficorHm  dialeflicorii  yfnt 
138 


Locorum  explicati»  adrhe^ 
torem  nen pertinet      1^6 
Locorum  yarietat  14, 

Locorum  internorum  diui' 
fio  ^  8 

Locorii  externord  diuifio  9 
Locus  diaUflicus  qutd  4 5 
Locus  quid  ^rifloteU ,  & 
qttid  eo  nomine  inteUigat 
K^dolphus  l^^i&feq. 
Logictartes  llf,ll6 

^ofOS  ihidem 

Lucilij  poet£  yerhun .  Itt 
epiflola  l^dolphiprieam- 
hulari 
L.Pifo  1%% 

Lucttmoni.  Lullus.7^ 
Lyfias  ^  143 

MAcedonti,  interroga 
tio,€cquid  yiolare 
poffent  Homani  4I 
Manium  apparitione    105 
Maintmifiio.  in  episi,   J(o' 

dolphtprtamhula. 

M.  MarceRi  mors  181 

Matia  a   Catone  Hortenfi» 

tradita  95 

M.ithematicorummos  q6, 

0148 

Materia  19 

Materia  artium  duplex  86 

MatertA  nomen  quibtu  co- 

petat  20 

Materiaquid  19 

Maximte  anaddendit  locis 

Mcdctfftga  6 1 

MtditimfyllogiCmi  n7 
Me  mea,te delectat  tita  8  5 
Mendacium  difficuher  tt- 

gitur  II  o 

Menfis  36 

Mci  equxres  delefient  158 
AUht  cane  O  mufis  -7  -y 
Mifcricordia  quomodo  mo- 

uenda  8  2- 

Mixtumpoema  g4 

ModaUum  pronunciatorum 

modi  quatuor  9! 

Madi pronunciatorftnt  mo» 

dalium  88 

Modus  optimttt  l^S 

a  itj 


^ 


Moutmurreh^  et  yerhis  ?i 
Mouere  ibidem 

Mi*ltiyi**t*tytedat,  &c. 

i6o 
J4i*rentcauf.t  17^ 

NArratio  15I 

Narratfo  et  expofttio 
idem  130 

l^arfatiQ  qu»  intelUCli*ftm 
per  prxctdat  confirmatio 
nem  J74 

Necejinas  perjpicaxefi  fo. 

100 
N(n*o  artifcx  tantttm  reme- 
dta  noiiit  7  3 

Nero  yeraproles  ,^eae£ 

Nihil  hoc  ad  tus,ad  Cicero- 

neminqmbat  Gallus  no- 

fier  34 

Nili  ortus  ihidem 

Nomen  rei  5  2 

Nominaqitomodo  rebitsin- 

dita  dixerit  Anaxagoras 

108 

Non  is  mihi  pbilippe  cot- 

ful  •  59 

Notatio  1)  5 

Nouushomo  16  ^ 

Num eriPyth agore oritm    8 

OBliflamur  duobus^rt 
bus  O"  yerhis      81 
Ohuiatio  &  obuiare 

^ccafio  3  6 

Omnes  ipi\ocvroifumus  1S7 
Omnium  fiudiorum  conta- 

minatto  7  3 

Oppofita  6  j 

Oppofita  quomodo  finierit 

Boetius  6  7 

Craculorum  amhiguitas  8 
Oratio  Ubtra  yclexprejfa 

Oratfo  perfeiia  docet ,  mo- 
uet,delehat  I 

Oratfo  quomodo  ipfa  perfe 
deleClet  1 6  O 

Oratio  tam  perpctua,quam 
concifa  ad  dialeiliciiper- 
tinet  106 

■OratienispartfSf    105,131 


I  N  D  E  X 

Orationis  proprium  mttnus 

eft  docere  I 

Orationis  qnantayis      9^ 
Orationii  alia  concifa,  alia 

cotintns  feuperpetua,\0) 
Orationum  ulia  expofitio,a- 

Itaargumentatio  lo^ 
Orator  C  rbetor  fdem  I56 
Oratorqui  dicendut  13? 
Orator  fuhinde  ah  aJftClt* 

ad  caufam  rejpicil:^  83 
Ordo  triplex,naturalis,ar- 

bftrariiis  ,artificialu  167 
Orefiisfakula  18 1 

oriiali  89^90 

o^Jisict  28 

P/£d:a  (,  2 

Pancgyris  181 

Panegyrici        ihtdem 
Parcemia  19  o 

Partitio  18,19 

Partitit  quo  dijferat  a  diui 
fione  19 

Partium  diuifiotriplex  18 
Partium  &  Jpecieri*  dtfcri 

hien  18 

Partium  orationis  interfe 

erdo  id^ 

Pafiionisperfe  nuUm  efifi- 

nis  z6 

Patauinitas  9  o 

PatrU  potefias  infilium,  In 

eptfiola  ^odelphiprdtam- 

hulari:&,  (>q 

Pedemfigtrt  187 

PeloponeJJus  100 

Penthefilea  I"}^ 

Perdereunpojiim  rogasffer 

uurepotut  (>6 

Pericles  132,100 

Ptrtllus  121 

Peripateticorum  laut         8 
Pcrorandiratio  130 

Perorationis  muneratria, 

Perjpicuitas  orationis  dit- 

plex  80 

Perjpicuitas  rtrum  duplext 

80 
Phalarit  lll 

^lKxVifUiTll*  %$ 

philodamus  175 


Philofophus  per  fuos  lont 
txpltcatur  14$ 

Pbtloxeni  diSlum  de  carnif 
hus  &  pifcfbus  61 

Phtloxenus  Eryxidisfiliusl 
folio  eodem  \ 

Piilurapoema  tacins,foltv\ 

84     ^       .       ' 
Piratx  ad  Scipioneyeniunt 

i(>6 

Pifo  ^  i8r 

Pifces  anjpiretfuh  aqua  4 

Pififiratus  111 

P/<ifo  quomodo  dixerit  ho' 

miiiem  ejfe  animal  implit 

me  ig 

Platoni  primt  deferitntur 

interphilofophos        1 8  7 

Platonis  laus  ihidttn 

Platonitas  oo 

Plinius  iurecofultus  In  ept- 

fiola  I^odoLpritambulari. 

Plinius  quidfcriptorifacie 

dum  cenfuerit  97 

Plumbeo  iugulare  gladio, 

folio  161 

Plumbeo  pedeadrem  acct- 
dere  kjj 

Plumbeus  pugio,  ihidem 
Poemapitturaloquens  84, 
Poeniatumgeneratria  84 
Poetis  quis  ordo  conueniat, 

174 

Pofitis  apud  Arifiotelem  in 

finittont  fyllogifmi  qmd, 

fignificet  liO 

Popibile  9j 

Prxcepta  ytilitatictditnt, 

167 
Pndicumenta  28 

Prtidicatum  in 

Pnfiatfua  yirtuteflorere, 
quammaiorem  opinione 
niti  166 

Prstorium  ^& 

Pragmatici  137 

Priuaeio  64 

Prius  dicitur  aliqttid  qua" 
tuormodts  17  j 

Prehabtlcqutd  79 

Probltma  97 

Proamium  & »'»  mtdiam 


tratiantm  cadit  174 

Proloqmum  iS 

Vronunciata  conditionaUa 

^tldHplicia  91 

Ironunciatamodalia      9? 

fronunctatapura  9? 

pronwuiata  yniuerfalia  a 

rhetoribus  in  particula- 

ria,dut  indcfinita,  qu.tre 

ytrtantur  iij 

Tronunciatorum  cowpojito- 

ritmjpecics  trer ,    copula- 

tumjdijiunflum  jConntxU, 

quod  O-  couditionale     9I 

Vronunciatorum  genera 

du»  fo.91 

VronHciatoru  Iocus^^,i4^ 

Vronunciatoritm  ftu  tejli- 

moniorum,fiut  authortta- 

tum  diuerjitas  ^  4 

Vronunciatum  1 8  ^,  9  o 

Vronticiatu  copojitu,  ibide. 

Vronunciatii  Jimplex.ibide 

Vronunciatumyerum,  aut 

falfum  91 

Vropoftti»  87,88 

Vropofitie  maior,quit  O  ex 

pojitio.  iii 

Vropojltio  minor,      ibide, 

Vropofitio  non  omnis    dia- 

ItBica  86 

Vropofitiopars  fyllogifmi 

prima,  117 

Vropofitiones fyllogifmi,  lii 
Vrtpojitum  9 ) 

Vfoprti  nomine  numcom^ 
frehendatur  differetia,  I7 
Vroprium  17 

Proprium  quadruplex     j7 

^^OTOCCiS  87,89 

P  rudtntia  79 

Pttnica  belU  tria  14  ^ 

Vythagoricorii  ftnttntia  de 
frincipiis  rerum,  8 

Vyrrhus,  it 

Qfalitatis  nome  tjuid 
Ji^nificet,cum  di 
to^  «r»r  f//e  <ji*odda 
9tnus  qu£jlionum,quod  di 
catur  quale  ejl ,  89 

S^amjit  yttltf  traditaf  ab 


I  ND  EX 

authoribus  argumetationes 

infuos  locos  refoluere,  138 
Slu*  laui{anda&  qute  ytti* 

feranda  179 

£^i  qutbus  probandis  co- 

uentant  3 

Slutrcudi  duo  modi'  9  1 
Sluxrendi'  duoalijmodi  9} 
Siuejlio  a^ionis  ,  aut  co- 

gnttionis  9  7 

SlusJHo an  tJlfO'  quid  cji, 

ni*  infori*yeniat,Z<^,%(>. 
Slu  sjl  io  cat  ego  rica  i  1 

S^£jlto  compofita  duplex, 

copuLita,difiun6la  89 
SlH*flto gcneris  ,finitionis, 

prop  rii,  accidcntis  8  3 

Slutjlio  hypothetica  9 1 
Sluijlio  modalis  93,94 
Sluxjlio  ois,  aut  ftmplex, 

aut  compofita  8  8 

Slusfltopura  9  i,  9  3 

Sluijlio  queadmodum  in- 

uenienda  7^ 

Slusjlioqmd     86,87,10^ 

O*  117. 
Sluiflio  yna quomodo  di- 

ducendainplurcs  loi 
SjfitJHonem  aUquemtra' 

flant,  quicunq;  de  requa- 

uis  diciit,autfcribunt  97 
£^sJlionts plures  in  eade 

caufa  9  8 

Sljfsflicnum  diuerfttas  tri- 
fariamfumitur  84 

SlusJ}ionum  genera  duo^ 

co^nitionis  ynumj  alterH 

r.ilionis  97 

Siuiejiionu  genera  quatuor 

exfenleutta  Arijhotelis 

Slutjlionu  genera  tria,     8 . 

S^usjlionum  inter  fe  ordo 

fo.         ^  17^ 

Slusfiioni  Jimplicii*m  tria 

genera  8  5 

Siui  populus  dicatur  fun- 
dusfaflus  138 

Slutbus  bremtas  ,quihmrur 

fum  copia  cbnueniat.  1 6  5 
Sluibus  de  rebus  ,  &  apud 

^uof  brtuittr ,  (Mt  capioft 


dictndum  ihidem 

Sluid  dicas  yidto:quid  yt- 

lis  dicere  non  yideo         J 

Sluiditas  00 

Sluintil.  yolumen  alterca^ 

tiontm  n 

Sluintil,  quattnus  de  locis 
egerit.  7 

Sluirinus  ynde  jj 

Siuis  tnfcribedologus, 100 
Siuis  modusferuadus  inter 

hreuitatcm  cy  copia  164 

Sluis  neget  Aene^  magna 

dejlirpe  Neronem  Oc^} 

Sluo  artium  genere  diale- 

flicc  contineantur  78 
SiuodiuigiturfaClurus  no 

Jisjidegofeci.Crc.  6z 
Sluomodo  ex  hcis  parada 

dicendi  copia  138 

Sluorfumhsc  3,^ 

Rs.^dius  76 

KjCtumanfit,       76 
J{egertndi  ratiodu- 

pltx  114 

I{egula  Ltfbia  [4,^ 

l^e^ulus  21 

l^latiua,fett  ad  aliquii  6  } 
J^pugnantia,  40,^3,49 
^pugnantiH  genera  duo, 

fo.  63 

J^pugnantiumlocus,  6j, 
l^rum  publicarumform* 

trei,  4 

J^etor  &  orator  idem. 

fo.  9^,136. 

J{hetor  quatenus omnes  rer 

Jibifubieflas  habeat,  13  y 
Khetorem  quem  yocarit 

Marcus  x^ntonius  i^-j 
J{hetores cur  tam  multade 

locisprtceperint ,  cumai 

tts  horum  tradatus  non 

pertineret  13^ 

J(hetori  quam  multafuhif 

certnt  Cicero  &  Sluinti- 

lianus  139 

I(hetorifolam  eloquedi  ret- 

tionem  proprie  fubiefiran 
ejfe  ij? 

J^etoris  nomtn  quibus  tri- 

butum  13341)7 


-X 


J(hetoris  ojfuium  I3? 

j(hetortcxnomen  bifariant 

capitur.  83,134 

I^httoriceynde  nomen  ha- 

beat.  »33^137 

J^dolphi  loca  aliquot  qus 

adhucUmaindtgere  yi- 

deantnr,  7  6,1 3  z. 

J^dolphi  loci  quo  dislcnt  a 

locis  c£terorum        6  8 . 
(^  deinceps. 
J^odglphi cenfura  de  ,.Ari- 

fiotele.  6;,  8 

K^dolphus  Boetij  yerhaper 

peramcttat,  39^40^63 
g^dolphus  Boetium  tfpre- 

hedttfinecaufa,  ibtdem 
J(^dolphus  lapfus  memorta. 

40,57,67,103.186. 
K^maaGothtscapta.    ;8. 
iomulus  diClus  Sluirinus. 

IfjttiliuS  21 

Sj4tyricorum  diuerjitat. 

Sciptonem  ytfunt  Pyra 

tt.  166 

Scopulus  pro  fcopo.         8  4 

Scriptor  titulum  futtmfub 

indelegat.  loo 

Senfilia  communia  dr  pro- 

pria  16 

Senfum  qut  res  deleilentm 

158 
Senfus  communis  14^ 

Stnfuum  obieCla  ditplida, 

2Z 

Senfuum  ye!uptas,ciu<e  tur 

pifitma  160 

Sententia  l?© 

Seruare  potui  ,perdere  an 

poj?im  rogoi?  6  6j  6  8 
Stbt  difcere  1 7 

Signa  5  * 

Signa  anfint  referenda  in- 

terargumentay  ibtdem 
Similia.  <,  7 

Similitudo  3  7 '3  8 

Stmilitudtnis  itiutnitndt 

ratio  5  ^ 

Simili  um  locus  5  ^ 

Sitmnis  Ttrtntiani  ttarrtt' 


IN  D  E  X 

tioex  i^/idria         11 6. 

Sinonis  illi^  yirgiliuntora 

tiotxplicatur,  109,110 

Socratts  dicebat  nonnullos 

hcmincs  yiuere ,  ytedant, 

achibane  O-c.  160 

Socratis  yerbuin  z 

Socratitas  91 

Species  .1  Ciceroneforma 

dicitur  '4j^? 

Spccics  anfitinfuhflantta 

generis  1  o 

Species  collata  generi  pro- 

priej^ectes  dicitur-.fecHS 

hal>et  cum  indiuiduis  co 

paratur  14 

Species  in  locis  dicitur ,  de 

quocunque  altud  tn  quid 

fr£dtcatur,ettafiproprie 

tlludjpectes  nofit,fd  in 

diutduum,  tbidem 

Specttsquid,  ll 

Species  rei  1^7 

Specierum  &partiumfimi 

litudo  &  rurfum  diuerfi 

tas.  18 

Status  pluresin  eadequs.- 

fiione  98 

Statufcjuid  S>i 

Stoict  quem  diuitem  yocet 

123 
Subiittam  27,111, 

Sui  antma  datam profale 

quisdixertt  84 

Supinus  118 

Suum  cuique pulchrjtm,  8  ^ 
Sjllogifmtpartes.  117. 
Syllogifmerum  figura  tres 

120 
Syllogifmus,  I II,  1 1  T,ttfeq 
Syllogifmipartts  tres'-  non 
quinque  117,121 

Syllogifmus  cornutus,  148 
evWoyi^icida  iii 

ffv/u/iii1^l»  190 

T^Xrquinius  Prifcut^ 

Tt  tua,me  deleilant  mea 

8f 
Tempusqmd  3^53^ 

TtmporH  diittrfitag,   ibide 


Themifliusdelocis,  7 

Tbeodoricus  PUnius  ittrc- 

confuUus,  In  epifiola  ^ 

dolphi  prxambulari. 
Thefs  quatenus  O'  adrhi 

teremperttneant.  85,9' 
Thcfis  94>9< 

Thtfisid  ipfum  quod  pr^t' 

dtcatiua  quiJito  ,  ibtde. 
Thucydides  I18 

Tthcrins  Gracchus  ^J 

Tolum  aitfit  tn  fuhfiantia 

partmm  19 

Tragcedta  ajfcClus  hahet 

yehementtores,    15 1,1^1 

Triplex  ratio  diducendt  •»- 

numinmuUa  \6, 

VArietas  qudmplaceat 
auribus,  184. 

yerhts  nouis  quaten* 
ytendum,  90 

Keftis  in  iudiciisfcijfxl^  f 
ynum  yni  oppont  ,  quomo' 
do  inteUtgendum,      6f 
yoluptas  ,qu£  turpifitma, 

i6o 

yox  an  diuidatur  infuafi^ 

gnificata,  I^jlT 

yfucapio  IJ7 

yfus  locorum  diale(h.  169, 

&  deinceps, 
yfus  omni  in  re  quantum 

pofitt  190 

yfus  quibus  conftet,  ibide, 
yxorperomnet  locosdtfcri 
fcribitur.  H^ 

vKn  %% 

Zeno  91 

Zonit  quinque,  '  3f 

S  I  NI  S, 


^ 


e* 

^